اکنون و آینده ما راست pdf.pdf
515.1 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست
🖌 احمد کسروی
🔸 تکهی دوم
🔹 2ـ فلسفه و سخنان ما
🔹 3ـ چرا رها نکنید؟!.
🔹 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات
🔹 5ـ بایستهی دمکراسی اندیشهها و سَهِشهای زنده است
🔹 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج میدهند؟!
🖌 احمد کسروی
🔸 تکهی دوم
🔹 2ـ فلسفه و سخنان ما
🔹 3ـ چرا رها نکنید؟!.
🔹 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات
🔹 5ـ بایستهی دمکراسی اندیشهها و سَهِشهای زنده است
🔹 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج میدهند؟!
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی دو از نه
حاجی این را گفت و در حالی که بسیار خشمگین بود براه افتاد و با عجله آمد نزد آخوندی که تازه مریدش شده و با همدستی چند تن بازرگان محله برایش خانهای خریده و با صلوات او را باین محله آورده بودند و تفصیل را برای جناب آقا نقل کرد. جناب آقا با حالتی مزورانه سرش را تکان داد و گفت : حاجیآقا از قرار معلوم این داماد شما از کسرویون شده. واجب است من او را ببینم و براه راست ارشاد و هدایت کنم. خدا ما را از شر نفس اماره حفظ کند.
حاجیآقا گفت : سفارش کردهام امشب بیاید منزل ما. خواهش میکنم شما هم تشریف بیاورید و شام را در منزل بنده میل فرمایید. امیدوارم این جوان در اثر انفاس قدسیهی شما هدایت یابد.
دو ساعت بعد فریدون و حاجی و جناب آقا در یک اتاق نشسته و ماهرخ با مادرش در اتاق دیگر که پردهای از وسط آنها آویزان است منتظر شنیدن حرفهای طرفین بودند. هنوز گفتگو آغاز نشده بود جمشید (پسر حاجی) که از جوانان تحصیل کرده است و چندیست که حاجی کارهای تجارتخانه را بدست او سپرده وارد اتاق گردید و با اجازهی حاجی در گوشهای نشست و مذاکره شروع شد :
جناب آقا : آقای فریدون از روزی که حقیر باین محله آمده و مورد لطف و احسان حاجی واقع شدهام هر وقت نام شما بمیان آمده ایشان از راستی و درستی و عفت نفس شما تعریفها کردهاند. خود حقیر هم میدانم که شما جوانی بسیار پاک و صحیحالعمل و باهوشی هستید. متأسفانه از قراری که میگویند شما از روی جوانی و بیتجربگی با اشخاص ناباب معاشرت نموده و نام نیک خود و حاجیآقا را که بزرگتر و ولیالنعمهی شما و حقیر است لکهدار میکنید. معاشرت با این قبیل اشخاص علاوه بر اینکه در روز قیامت موجب خسران میباشد در دنیا نیز از پیشرفت و ترقی مانع میشود. شما باید از حالا اعتماد و اطمینان تجار را بخود جلب کنید تا اعتبار بیشتر برای شما قائل شوند.
فریدون : خواهش میکنم ساده صحبت کنید و بفرمایید که آن اشخاص ناباب که من با معاشرت آنان نام حاجیآقا را لکهدار میکنم کیها هستند؟..
جناب آقا : از قرار مسموع شما در اثر خواندن کتابهای کسروی از صراط مستقیم خارج شده و بسخنان ضلالتآور او گرویدهاید. این حقیر که از خدمتگزاران و پاسبانان دین مبین اسلام هستم میخواهم با اجازهی حاجیآقا قدری بشما نصیحت کنم بلکه انشاءالله بتوفیق دارین موفق گردیده از ضلالت و گمراهی نجات یابید. از خداوند تبارک و تعالی مسئلت میکنم که این خدمت ناچیز را برای حقیر کثیرالتقصیر ذخیرهی آخرت قرار دهد.
فریدون : من باید از حاجیآقا که نسبت بشما ارادت کامل دارد و بخاطر من بشما زحمتافزا شده تشکر نمایم. زیرا موضوعی را که من مدتی در دل داشتم ولی رودرواسی مانع بوده که مستقیماً بایشان پیشنهاد کنم امشب خودشان عملی کردهاند. حالا شما هر فرمایشی دارید بفرمایید من با کمال ممنونیت گوش خواهم داد. ضمناً من هم چند سئوالی از شما خواهم کرد. امیدوارم بدون آنکه عصبانی شوید پاسخ خواهید داد.
.
🔸 تکهی دو از نه
حاجی این را گفت و در حالی که بسیار خشمگین بود براه افتاد و با عجله آمد نزد آخوندی که تازه مریدش شده و با همدستی چند تن بازرگان محله برایش خانهای خریده و با صلوات او را باین محله آورده بودند و تفصیل را برای جناب آقا نقل کرد. جناب آقا با حالتی مزورانه سرش را تکان داد و گفت : حاجیآقا از قرار معلوم این داماد شما از کسرویون شده. واجب است من او را ببینم و براه راست ارشاد و هدایت کنم. خدا ما را از شر نفس اماره حفظ کند.
حاجیآقا گفت : سفارش کردهام امشب بیاید منزل ما. خواهش میکنم شما هم تشریف بیاورید و شام را در منزل بنده میل فرمایید. امیدوارم این جوان در اثر انفاس قدسیهی شما هدایت یابد.
دو ساعت بعد فریدون و حاجی و جناب آقا در یک اتاق نشسته و ماهرخ با مادرش در اتاق دیگر که پردهای از وسط آنها آویزان است منتظر شنیدن حرفهای طرفین بودند. هنوز گفتگو آغاز نشده بود جمشید (پسر حاجی) که از جوانان تحصیل کرده است و چندیست که حاجی کارهای تجارتخانه را بدست او سپرده وارد اتاق گردید و با اجازهی حاجی در گوشهای نشست و مذاکره شروع شد :
جناب آقا : آقای فریدون از روزی که حقیر باین محله آمده و مورد لطف و احسان حاجی واقع شدهام هر وقت نام شما بمیان آمده ایشان از راستی و درستی و عفت نفس شما تعریفها کردهاند. خود حقیر هم میدانم که شما جوانی بسیار پاک و صحیحالعمل و باهوشی هستید. متأسفانه از قراری که میگویند شما از روی جوانی و بیتجربگی با اشخاص ناباب معاشرت نموده و نام نیک خود و حاجیآقا را که بزرگتر و ولیالنعمهی شما و حقیر است لکهدار میکنید. معاشرت با این قبیل اشخاص علاوه بر اینکه در روز قیامت موجب خسران میباشد در دنیا نیز از پیشرفت و ترقی مانع میشود. شما باید از حالا اعتماد و اطمینان تجار را بخود جلب کنید تا اعتبار بیشتر برای شما قائل شوند.
فریدون : خواهش میکنم ساده صحبت کنید و بفرمایید که آن اشخاص ناباب که من با معاشرت آنان نام حاجیآقا را لکهدار میکنم کیها هستند؟..
جناب آقا : از قرار مسموع شما در اثر خواندن کتابهای کسروی از صراط مستقیم خارج شده و بسخنان ضلالتآور او گرویدهاید. این حقیر که از خدمتگزاران و پاسبانان دین مبین اسلام هستم میخواهم با اجازهی حاجیآقا قدری بشما نصیحت کنم بلکه انشاءالله بتوفیق دارین موفق گردیده از ضلالت و گمراهی نجات یابید. از خداوند تبارک و تعالی مسئلت میکنم که این خدمت ناچیز را برای حقیر کثیرالتقصیر ذخیرهی آخرت قرار دهد.
فریدون : من باید از حاجیآقا که نسبت بشما ارادت کامل دارد و بخاطر من بشما زحمتافزا شده تشکر نمایم. زیرا موضوعی را که من مدتی در دل داشتم ولی رودرواسی مانع بوده که مستقیماً بایشان پیشنهاد کنم امشب خودشان عملی کردهاند. حالا شما هر فرمایشی دارید بفرمایید من با کمال ممنونیت گوش خواهم داد. ضمناً من هم چند سئوالی از شما خواهم کرد. امیدوارم بدون آنکه عصبانی شوید پاسخ خواهید داد.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی پنج از پنج)
برای آنکه سخنم بیدلیل نباشد برخی جملهها را از سر مقالهی «عصر جدید» که در سال 1335[آغاز سال 1296 خورشیدی] (1) بهنگام انتشار آگهی انتخابات دورهی چهارم مجلس نوشته در پایین میآورم. عنوان گفتار «تجهیزات برای انتخابات» است و در زیر آن پس از جملههایی مینویسد :
«دوباره میبینیم در محیط سیاست طهران جنب و جوشهایی تولید و هر کس و هر دسته در صدد تأمین آتیه است. احزاب سابق تشکیلات منحل شدهی خود را تأسیس و قواء خود را تجهیز مینماید ـ احزاب تازه در شرف تشکیل ـ حکاکان مشغول کندن امهار ـ مطبعهها مشغول طبع اعلانها ، پروگرامها ، مرامنامهها میباشند ..
از قراری که میشنویم یک فرقه بنام سوسیال دمکرات ، یک فرقه بنام حامیان برزگران ، یک فرقه بنام ودادیون یا اتحاد ملی تشکیل شده. فرقهی سوسیال دمکرات (و یا مطابق مهر فرقه که دیده شد سوسیالیست دمکرات) چندان بیسابقه در ایران نبوده. بعلاوه با بودن آن در ممالک دیگر محتاج بتوضیح نیست. فرقهی طرفداران بزرگ نیز بطوری که شنیدهایم از سه چهار نفر تجاوز نمیکند .. حزبی که میگویند فعلاً دارای چهل و پنجاه نفر جمعیت شده است فرقهی ودادیون یا اتحاد ملی است ...»
از سخن خود دور نیفتیم : یک دسته در بیست و چند سال پیش ، با رفتار زشت خود «جمعیت» یا «حزب» را رسوا گردانیدهاند.
این کلمهها امروز موهونست و ما که آنها را بکار میبریم نفرتی در خود احساس میکنیم. از آنسوی میترسیم خوانندگان چنین دانند که مقصود ما از این نامها همان بازیچههای خنک و زشت بیست و چند سال پیش میباشد. اینست برای جلوگیری از نافهمیدگی باین گفتار پرداختیم و مقصودمان در اینجا دو چیز است :
یکی آنکه رفتار زشت هوچیان و بدکرداران و حزبسازیهای خنک آنان دلیل بدی حزب یا جمعیت نیست. در جهان بسیار چیزهاست که خود نیکست ولی بدنهادانی آن را بازیچهی اغراض خود ساختهاند. در جهان موضوعی گرانمایهتر از دین نیست و شما میدانید که همیشه دستههای انبوهی از دین نان خوردهاند و آن را در راه غرضهای خود بکار بردهاند.
همچنین اگر برخی حزبها بد بودهاند دلیل روگردانی ما از آن نتواند بود. بگفتهی یکی از آشنایان شما اگر ده تا تخم مرغ بخرید و چون یکی بشکنید تباه درآید ، و همچنین دوم و سوم و چهارم یکی پس از دیگری فاسد باشد ـ آیا از اینجا همهی تخم مرغها را فاسد دانسته دیگر آرزوی تخم مرغ خوردن نخواهید کرد؟.
کشور مشروطه بیحزب نتواند بود. امروز شما به هر کشوری از کشورهای آزاد جهان نگرید همه را حزبها راه میبرند. آیا آلمان را که راه میبرد؟.. روسیه را که اداره میکند؟.. در انگلستان رشته در دست کیست؟!.. در ترکیه سررشتهداران کیانند؟.. اینها را بیندیشید تا بدانید چه نیازی به حزب یا جمعیت هست.
دیگری اینکه ما اساساً باین زمینهها نزدیک نمیشویم. ما نه تنها حزب یا جمعیت را بآن معنایی که هوچیان فهمیده بودند و بکار میبردند نمیخواهیم و از آن کارها بیکبار بیزاریم با حزب یا جمعیت بمعنی اروپاییش نیز چندان کاری نداریم. ما مقصودمان بالاتر از اینهاست. ما چون کلمه یا نام دیگری پیدا نکردهایم اینها را میآوریم وگرنه خواست ما چیز دیگری میباشد.
ما میگوییم : آیا این کشور را باید نگه داشت یا نه؟.. اگر میگویید نگه نباید داشت. آشکاره بگویید تا بدانیم. همچنین اگر تصور میکنید نیازی به نگه داشتن ما نیست و خدا نگه میدارد و یا خودبخود میماند آن را هم بگویید.
اگر میگویید نگه باید داشت پس باید یک دستهای باشند که آن را نگه دارند و در این راه بکوشش پردازند ، و اینهم پیداست که آن دسته باید راهشان یکی باشد و همگی دست بهم دهند و یکدل و یکزبان بکار پردازند.
این چیزیست که هیچ کس انکار نتواند کرد و ما نیز شما را باین کار میخوانیم. ما این روزنامه را بنیاد نهاده و این کوششها را بگردن گرفتهایم برای آنکه یک راهی برای نگهداری این کشور باز کنیم و یک رشته حقایق را در زمینهی زندگانی تودهای روشن گردانیده ، اندیشهها را در پیرامون آنها یکی سازیم و بدینسان یک دستهای از غیرتمندان و پاکدلان پدید آوریم که نگهداری این کشور را بعهده گیرند.
این مقصود ماست و برای این میکوشیم و همهی غیرتمندان و آزادگان را بهمدستی در این مقصود میخوانیم و هیچگاه دربند مراسم و آیین حزبها نمیباشیم. ما بیش از همه یکی شدن دلها را میخواهیم. بیش از همه بروشنی حقایق میکوشیم.
👇
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی پنج از پنج)
برای آنکه سخنم بیدلیل نباشد برخی جملهها را از سر مقالهی «عصر جدید» که در سال 1335[آغاز سال 1296 خورشیدی] (1) بهنگام انتشار آگهی انتخابات دورهی چهارم مجلس نوشته در پایین میآورم. عنوان گفتار «تجهیزات برای انتخابات» است و در زیر آن پس از جملههایی مینویسد :
«دوباره میبینیم در محیط سیاست طهران جنب و جوشهایی تولید و هر کس و هر دسته در صدد تأمین آتیه است. احزاب سابق تشکیلات منحل شدهی خود را تأسیس و قواء خود را تجهیز مینماید ـ احزاب تازه در شرف تشکیل ـ حکاکان مشغول کندن امهار ـ مطبعهها مشغول طبع اعلانها ، پروگرامها ، مرامنامهها میباشند ..
از قراری که میشنویم یک فرقه بنام سوسیال دمکرات ، یک فرقه بنام حامیان برزگران ، یک فرقه بنام ودادیون یا اتحاد ملی تشکیل شده. فرقهی سوسیال دمکرات (و یا مطابق مهر فرقه که دیده شد سوسیالیست دمکرات) چندان بیسابقه در ایران نبوده. بعلاوه با بودن آن در ممالک دیگر محتاج بتوضیح نیست. فرقهی طرفداران بزرگ نیز بطوری که شنیدهایم از سه چهار نفر تجاوز نمیکند .. حزبی که میگویند فعلاً دارای چهل و پنجاه نفر جمعیت شده است فرقهی ودادیون یا اتحاد ملی است ...»
از سخن خود دور نیفتیم : یک دسته در بیست و چند سال پیش ، با رفتار زشت خود «جمعیت» یا «حزب» را رسوا گردانیدهاند.
این کلمهها امروز موهونست و ما که آنها را بکار میبریم نفرتی در خود احساس میکنیم. از آنسوی میترسیم خوانندگان چنین دانند که مقصود ما از این نامها همان بازیچههای خنک و زشت بیست و چند سال پیش میباشد. اینست برای جلوگیری از نافهمیدگی باین گفتار پرداختیم و مقصودمان در اینجا دو چیز است :
یکی آنکه رفتار زشت هوچیان و بدکرداران و حزبسازیهای خنک آنان دلیل بدی حزب یا جمعیت نیست. در جهان بسیار چیزهاست که خود نیکست ولی بدنهادانی آن را بازیچهی اغراض خود ساختهاند. در جهان موضوعی گرانمایهتر از دین نیست و شما میدانید که همیشه دستههای انبوهی از دین نان خوردهاند و آن را در راه غرضهای خود بکار بردهاند.
همچنین اگر برخی حزبها بد بودهاند دلیل روگردانی ما از آن نتواند بود. بگفتهی یکی از آشنایان شما اگر ده تا تخم مرغ بخرید و چون یکی بشکنید تباه درآید ، و همچنین دوم و سوم و چهارم یکی پس از دیگری فاسد باشد ـ آیا از اینجا همهی تخم مرغها را فاسد دانسته دیگر آرزوی تخم مرغ خوردن نخواهید کرد؟.
کشور مشروطه بیحزب نتواند بود. امروز شما به هر کشوری از کشورهای آزاد جهان نگرید همه را حزبها راه میبرند. آیا آلمان را که راه میبرد؟.. روسیه را که اداره میکند؟.. در انگلستان رشته در دست کیست؟!.. در ترکیه سررشتهداران کیانند؟.. اینها را بیندیشید تا بدانید چه نیازی به حزب یا جمعیت هست.
دیگری اینکه ما اساساً باین زمینهها نزدیک نمیشویم. ما نه تنها حزب یا جمعیت را بآن معنایی که هوچیان فهمیده بودند و بکار میبردند نمیخواهیم و از آن کارها بیکبار بیزاریم با حزب یا جمعیت بمعنی اروپاییش نیز چندان کاری نداریم. ما مقصودمان بالاتر از اینهاست. ما چون کلمه یا نام دیگری پیدا نکردهایم اینها را میآوریم وگرنه خواست ما چیز دیگری میباشد.
ما میگوییم : آیا این کشور را باید نگه داشت یا نه؟.. اگر میگویید نگه نباید داشت. آشکاره بگویید تا بدانیم. همچنین اگر تصور میکنید نیازی به نگه داشتن ما نیست و خدا نگه میدارد و یا خودبخود میماند آن را هم بگویید.
اگر میگویید نگه باید داشت پس باید یک دستهای باشند که آن را نگه دارند و در این راه بکوشش پردازند ، و اینهم پیداست که آن دسته باید راهشان یکی باشد و همگی دست بهم دهند و یکدل و یکزبان بکار پردازند.
این چیزیست که هیچ کس انکار نتواند کرد و ما نیز شما را باین کار میخوانیم. ما این روزنامه را بنیاد نهاده و این کوششها را بگردن گرفتهایم برای آنکه یک راهی برای نگهداری این کشور باز کنیم و یک رشته حقایق را در زمینهی زندگانی تودهای روشن گردانیده ، اندیشهها را در پیرامون آنها یکی سازیم و بدینسان یک دستهای از غیرتمندان و پاکدلان پدید آوریم که نگهداری این کشور را بعهده گیرند.
این مقصود ماست و برای این میکوشیم و همهی غیرتمندان و آزادگان را بهمدستی در این مقصود میخوانیم و هیچگاه دربند مراسم و آیین حزبها نمیباشیم. ما بیش از همه یکی شدن دلها را میخواهیم. بیش از همه بروشنی حقایق میکوشیم.
👇
پابرگی :
1ـ دورهی سوم مجلس در سال 1293 آغازید ولی به علت جنگ جهانی یکم نتوانست بیش از یک سال بپاید. کشور دیری مجلس نداشت تا اینکه دولت در سال 1296 نوید انتخابات مجلس دورهی چهارم را داد. ولی به علتهایی انتخابات کامل نشد و برخی شهرها نتوانستند نماینده برگزیده بفرستند.
تا در تیرماه 1298 انتخابات آغاز یافت ولی چون در مرداد همان سال پیمان ننگین 1919 در زمان نخستوزیری وثوقالدوله امضاء شده مردم دانستند و روزنامهها هایهوی فراوان کردند ، اینبود وثوقالدوله ناچار به کنارهگیری گردید (4 تیرماه 1299). مجلس آغاز بکار کرد و احمدشاه ، مشیرالدوله را به نخستوزیری منصوب کرد. مشیرالدوله در همان ماه رسمیت یافتن پیمان یاد شده را با شرط نظر مجلس دانست. از آنسو چون وثوقالدوله متهم به دخالت در انتخابات بود و گمان میرفت شمار بسیاری از نمایندگان هوادار پیمان را با تقلب در انتخابات دارای کرسی نمایندگی کرده بوده ، اینست مشیرالدوله انتخابات دورهی چهارم را که پایان هم نیافته بود ناانجام گزارد. تا سال دیگر انتخابات تازهای برپا شود. مجلس دورهی چهارم راستیرا در یکم تیرماه 1300 رسماً بکار آغاز کرد.
.
1ـ دورهی سوم مجلس در سال 1293 آغازید ولی به علت جنگ جهانی یکم نتوانست بیش از یک سال بپاید. کشور دیری مجلس نداشت تا اینکه دولت در سال 1296 نوید انتخابات مجلس دورهی چهارم را داد. ولی به علتهایی انتخابات کامل نشد و برخی شهرها نتوانستند نماینده برگزیده بفرستند.
تا در تیرماه 1298 انتخابات آغاز یافت ولی چون در مرداد همان سال پیمان ننگین 1919 در زمان نخستوزیری وثوقالدوله امضاء شده مردم دانستند و روزنامهها هایهوی فراوان کردند ، اینبود وثوقالدوله ناچار به کنارهگیری گردید (4 تیرماه 1299). مجلس آغاز بکار کرد و احمدشاه ، مشیرالدوله را به نخستوزیری منصوب کرد. مشیرالدوله در همان ماه رسمیت یافتن پیمان یاد شده را با شرط نظر مجلس دانست. از آنسو چون وثوقالدوله متهم به دخالت در انتخابات بود و گمان میرفت شمار بسیاری از نمایندگان هوادار پیمان را با تقلب در انتخابات دارای کرسی نمایندگی کرده بوده ، اینست مشیرالدوله انتخابات دورهی چهارم را که پایان هم نیافته بود ناانجام گزارد. تا سال دیگر انتخابات تازهای برپا شود. مجلس دورهی چهارم راستیرا در یکم تیرماه 1300 رسماً بکار آغاز کرد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی (تکهی سه از سه)
در زمانی که زندگانی سختترین صورتی بخود گرفته و تودهها برای نگهداری خود و کشور خود آیروپلان[=هواپیما] میسازند ، زیردریایی درست میکنند ، هر روز یک افزار نوین دیگری اختراع مینمایند ، در ایران مردم باین بیهودهکاریها بایستی پردازند. در زمانی که دیگران از جوانان خود چترباز تربیت میکنند در ایران قافیهساز تربیت بایستی کرد. ...
یک چیزی که زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید آن بود که بیاد شعرای گذشته پرداخته ببزرگ گردانیدن آنان میکوشیدند و دیوانها و کتابهای آنان را بچاپ رسانیده درمیان مردم پراکنده میساختند. وزارت فرهنگ یک بودجهای برای این کار تخصیص داده ، پولهای بسیار بخرج میرسانید. هر کسی که تاریخچهی یک شاعری را مینوشت کتابش را بچاپ میرسانید ، یک پولی هم بخود او میداد. برخی دیوانها که نسخهاش در ایران نیست پول میفرستاد که عکس آنها را بردارند و بایران بفرستند.
چنانکه گفتم : این کار زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید. زیرا آن شاعران در زمانهای زبونی و بیچارگی ایران زیسته و گذشته از آنکه بیشترشان خود پست و بدخوی بودهاند ، همهی پستیها و گمراهیهای آن زمان را در شعرهای خود گنجانیدهاند ، و رواج دادن بکتابهای آنها ، جز مردم را به پستنهادی و زبونی راندن نمیباشد ...
اینها را میکردند و یک نام «ادبیات» هم بروی آنها میگزاردند ، و ما چون بسخنانی در این باره برخاسته گفتارهایی نوشتیم ، بهیاهو پرداختند و چنین گفتند : «شما با ادبیات دشمنی میکنید». ما بگفتههای خود دلیل میآوردیم و آنان تنها باین بهانه بس میکردند. ما ناگزیر شدیم بپرسیم :
«ادبیات چیست؟..» این پرسش بسیار سودمند افتاد و همهی آوازها بریده گردید. زیرا دانستم از این کلمه نیز تنها لفظش را میشناختهاند ، و معنای روشنی از آن در دلهاشان نبوده است. کنون که هشت سال از آن زمان میگذرد بارها این پرسش را تکرار کردهایم و پاسخی نشنیدهایم.
.
🔸 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی (تکهی سه از سه)
در زمانی که زندگانی سختترین صورتی بخود گرفته و تودهها برای نگهداری خود و کشور خود آیروپلان[=هواپیما] میسازند ، زیردریایی درست میکنند ، هر روز یک افزار نوین دیگری اختراع مینمایند ، در ایران مردم باین بیهودهکاریها بایستی پردازند. در زمانی که دیگران از جوانان خود چترباز تربیت میکنند در ایران قافیهساز تربیت بایستی کرد. ...
یک چیزی که زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید آن بود که بیاد شعرای گذشته پرداخته ببزرگ گردانیدن آنان میکوشیدند و دیوانها و کتابهای آنان را بچاپ رسانیده درمیان مردم پراکنده میساختند. وزارت فرهنگ یک بودجهای برای این کار تخصیص داده ، پولهای بسیار بخرج میرسانید. هر کسی که تاریخچهی یک شاعری را مینوشت کتابش را بچاپ میرسانید ، یک پولی هم بخود او میداد. برخی دیوانها که نسخهاش در ایران نیست پول میفرستاد که عکس آنها را بردارند و بایران بفرستند.
چنانکه گفتم : این کار زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید. زیرا آن شاعران در زمانهای زبونی و بیچارگی ایران زیسته و گذشته از آنکه بیشترشان خود پست و بدخوی بودهاند ، همهی پستیها و گمراهیهای آن زمان را در شعرهای خود گنجانیدهاند ، و رواج دادن بکتابهای آنها ، جز مردم را به پستنهادی و زبونی راندن نمیباشد ...
اینها را میکردند و یک نام «ادبیات» هم بروی آنها میگزاردند ، و ما چون بسخنانی در این باره برخاسته گفتارهایی نوشتیم ، بهیاهو پرداختند و چنین گفتند : «شما با ادبیات دشمنی میکنید». ما بگفتههای خود دلیل میآوردیم و آنان تنها باین بهانه بس میکردند. ما ناگزیر شدیم بپرسیم :
«ادبیات چیست؟..» این پرسش بسیار سودمند افتاد و همهی آوازها بریده گردید. زیرا دانستم از این کلمه نیز تنها لفظش را میشناختهاند ، و معنای روشنی از آن در دلهاشان نبوده است. کنون که هشت سال از آن زمان میگذرد بارها این پرسش را تکرار کردهایم و پاسخی نشنیدهایم.
.
✴️ باید جلوگیرها را از میان بردارید
کسانی میگویند : بهتر است مردم را به «میهنپرستی» خوانیم و با این نام بتکان آوریم.
میگویم : «میهنپرستی» پس از آنست که مردم معنی درست میهن را بدانند و بآن دلبستگی دارند و دل از اندیشههای ناسازگار پاک گردانند. از یک نام این کارها چگونه انجام گیرد؟!
🔸با این سستیِ سَهِشها ، پراکندگی اندیشهها ، آلودگیها و هوسمندیها ، آنچه نتیجه ندارد گفتگو از «میهنپرستی» است.
🔸«میهنپرستی» اگر چهار دیوار داشته یکم را کیشها ، دوم را ادبیات ، سوم را مادیگری ، چهارم شکستها و نافیروزیهای سی و اند ساله برانداخته. شما اگر کاری میخواهید باید باینها چاره اندیشید. باید این جلوگیرها را از میان بردارید.
(705297) .
کسانی میگویند : بهتر است مردم را به «میهنپرستی» خوانیم و با این نام بتکان آوریم.
میگویم : «میهنپرستی» پس از آنست که مردم معنی درست میهن را بدانند و بآن دلبستگی دارند و دل از اندیشههای ناسازگار پاک گردانند. از یک نام این کارها چگونه انجام گیرد؟!
🔸با این سستیِ سَهِشها ، پراکندگی اندیشهها ، آلودگیها و هوسمندیها ، آنچه نتیجه ندارد گفتگو از «میهنپرستی» است.
🔸«میهنپرستی» اگر چهار دیوار داشته یکم را کیشها ، دوم را ادبیات ، سوم را مادیگری ، چهارم شکستها و نافیروزیهای سی و اند ساله برانداخته. شما اگر کاری میخواهید باید باینها چاره اندیشید. باید این جلوگیرها را از میان بردارید.
(705297) .
✴️ 📖 🖌 در پیرامون ادبیات ، احمد کسروی
🔸 زيان بدآموزيهای حافظ از همه بيشتر بوده
من نمیدانم بحافظ چه نامی دهم؟! این مرد از همهی بدآموزان بدتر است. این مرد هم شاعر بدآموز میبوده و هم بدآموز شاعر. باین معنی كه هم مانند سعدی هوس بسیار بشعر گفتن میداشته و یاوهگویی را هنری میپنداشته و هم مانندهی خیام و مولوی اندیشههای تند زهرآلود در مغزش آكنده میبوده كه میخواسته آنها را بیرون ریزد و نمیتوانسته آرام بگیرد. اینبوده خود را بپناه ستایشگری و گدایی و مفتخواری و بادهگساری كشیده پیاپی غزل و شعرهای دیگر گفته و بیرون ریخته.
این مرد بیشتری از بدیهای شاعران را ـ از یاوهگویی ، مفتخواری ، گزافگویی ، ستایشگری ، چاپلوسی ، بچهبازی ، بادهگساری ـ دارا میبوده و در همان حال چند رشته از بدآموزیها را نیز در مغز خود آكنده بوده. از خیام و خراباتیان خراباتیگری و جبریگری را گرفته ، از مولوی و صوفیان صوفیگری و بافندگیهای آنان را آموخته ، اینها را با چیزهای دیگر درهم آمیخته در شعرهای خود میگنجانیده.
دربارهی حافظ آنچه میباید نخست بگویم آنست كه این شاعر چون از زمانهای پیش شناخته میبوده و لقب «لسانالغیب» میداشته سپس نیز در هیاهوی بدخواهانهی اخیر دربارهی او بیشتر كوشیده شده ، بسیاری از جوانان و كسان دیگر كه فریب آن ستایشها را خوردهاند ، دیوان شاعر را بدست میگیرند و میخواهند بخوانند و بدانند او چه گفته ، چه راهی را دنبال كرده ، خواستش چه میبوده ، و چون شعرهای حافظ آشفته است و آغاز و انجامی نمیدارد ، آنگاه سخنانش گوناگون میباشد درماندهاند و چیزی نفهمیدهاند ، و چون بشاعر بدگمانی نیارَستهاند ناچار شدهاند مغز خود را بفرسایند و از آن آشفتهگوییها چیزهایی دربیاورند. بدینسان خود را به رنج میاندازند و كوششهای بیهوده میكنند.
در سالهای اخیر یكی از كارهای بیهوده و افسوسآور همین بوده. مغزهایی كه میتوانست در راه دانشها بكار رود در این راه بكار رفته. برخی كتابها نیز نوشته شده. جای صد افسوسست كه یكی نشسته و آشفتهگوییها كرده و آسمان و ریسمان بهم بافته و دیگران خود را ناچار میشناسند كه مغزهای خود فرسایند و از آن گفتهها معنیهای بسامانی درآورند. خدا روی بدخواهان را سیاه گرداناد!
.
🔸 زيان بدآموزيهای حافظ از همه بيشتر بوده
من نمیدانم بحافظ چه نامی دهم؟! این مرد از همهی بدآموزان بدتر است. این مرد هم شاعر بدآموز میبوده و هم بدآموز شاعر. باین معنی كه هم مانند سعدی هوس بسیار بشعر گفتن میداشته و یاوهگویی را هنری میپنداشته و هم مانندهی خیام و مولوی اندیشههای تند زهرآلود در مغزش آكنده میبوده كه میخواسته آنها را بیرون ریزد و نمیتوانسته آرام بگیرد. اینبوده خود را بپناه ستایشگری و گدایی و مفتخواری و بادهگساری كشیده پیاپی غزل و شعرهای دیگر گفته و بیرون ریخته.
این مرد بیشتری از بدیهای شاعران را ـ از یاوهگویی ، مفتخواری ، گزافگویی ، ستایشگری ، چاپلوسی ، بچهبازی ، بادهگساری ـ دارا میبوده و در همان حال چند رشته از بدآموزیها را نیز در مغز خود آكنده بوده. از خیام و خراباتیان خراباتیگری و جبریگری را گرفته ، از مولوی و صوفیان صوفیگری و بافندگیهای آنان را آموخته ، اینها را با چیزهای دیگر درهم آمیخته در شعرهای خود میگنجانیده.
دربارهی حافظ آنچه میباید نخست بگویم آنست كه این شاعر چون از زمانهای پیش شناخته میبوده و لقب «لسانالغیب» میداشته سپس نیز در هیاهوی بدخواهانهی اخیر دربارهی او بیشتر كوشیده شده ، بسیاری از جوانان و كسان دیگر كه فریب آن ستایشها را خوردهاند ، دیوان شاعر را بدست میگیرند و میخواهند بخوانند و بدانند او چه گفته ، چه راهی را دنبال كرده ، خواستش چه میبوده ، و چون شعرهای حافظ آشفته است و آغاز و انجامی نمیدارد ، آنگاه سخنانش گوناگون میباشد درماندهاند و چیزی نفهمیدهاند ، و چون بشاعر بدگمانی نیارَستهاند ناچار شدهاند مغز خود را بفرسایند و از آن آشفتهگوییها چیزهایی دربیاورند. بدینسان خود را به رنج میاندازند و كوششهای بیهوده میكنند.
در سالهای اخیر یكی از كارهای بیهوده و افسوسآور همین بوده. مغزهایی كه میتوانست در راه دانشها بكار رود در این راه بكار رفته. برخی كتابها نیز نوشته شده. جای صد افسوسست كه یكی نشسته و آشفتهگوییها كرده و آسمان و ریسمان بهم بافته و دیگران خود را ناچار میشناسند كه مغزهای خود فرسایند و از آن گفتهها معنیهای بسامانی درآورند. خدا روی بدخواهان را سیاه گرداناد!
.
🔸 نمونهای از تباهی خوی مسلمانان همزمان با حمله مغول
🔸 بیگمان یکی از انگیزههای داستان مغول ، صوفیگری بود.
🔸 چگونه اندیشههای صوفیانه ، غیرت و مردانگی را ازمیان برده و مایه ویرانی و شکست و خواری گردد ؟!.
✴️ از نوشتههای دیگران
✴️ 📖 🖌 تاریخ جهانگشای جوینی (ج 1) ، عطاملک جوینی
ذکر استخلاص بخارا
... و روز دیگر را که صحرا از عکس خورشید طشتی نمود پر از خون دروازه بگشادند و در نقار و مکاوحت بربستند و ائمه و معارف شهر بخارا بنزدیک چنگیزخان رفتند و چنگیزخان بمطالعه حصار و شهر در اندرون آمد و در مسجد جامع راند و در پیش مقصوره بایستاد و پسر او تولی پیاده شد و بر بالای منبر برآمد. چنگیزخان پرسید که سرای سلطانست ؛ گفتند خانه یزدانست.
او نیز از اسب فروآمد و بر دو سه پایه منبر برآمد و فرمود که صحرا از علف خالی است اسبان را شکم پر کنند انبارها که در شهر بود گشاده کردند و غلّه میکشیدند و صنادیق مصاحف [قرآنها] بمیان صحن مسجد میآوردند و مصاحف را در دست و پای میانداخت و صندوقها را آخُر اسبان میساخت و کاسات نبیذ [شراب] پیاپی کرده و مغنیّات شهری را حاضر آورده تا سماع و رقص میکردند و مغولان بر اصول غنای خویش آوازها برکشیده و ائمه و مشایخ و سادات و علما و مجتهدان عصر بر طویله آخُر سالاران بمحافظت ستوران قیام نموده و امتثال حکم آن قوم را التزام کرده بعد از یک دو ساعت چنگیزخان بر عزیمت مراجعت با بارگاه برخاست و جماعتی که آنجا بودند روان میشدند و اوراق قرآن در میان قاذورات لگدکوب اقدام و قوایم گشته
درین حالت امیرامام جلالالدین علیبنالحسنالرندی که مقدّم و مقتدای سادات ماوراءالنهر بود و در زهد و ورع مشارالیه روی بامام عالم رکنالدین امامزاده که از افاضل علمای عالم بود - طیّبالله مرقدهما - آورد و گفت : مولانا چه حالتست اینکه میبینم ببیداریست یا رب یا بخواب. مولانا امامزاده گفت : خاموش باش باد بینیازی خداوند است که میوزد. سامان سخن گفتن نیست ...
.
🔸 بیگمان یکی از انگیزههای داستان مغول ، صوفیگری بود.
🔸 چگونه اندیشههای صوفیانه ، غیرت و مردانگی را ازمیان برده و مایه ویرانی و شکست و خواری گردد ؟!.
✴️ از نوشتههای دیگران
✴️ 📖 🖌 تاریخ جهانگشای جوینی (ج 1) ، عطاملک جوینی
ذکر استخلاص بخارا
... و روز دیگر را که صحرا از عکس خورشید طشتی نمود پر از خون دروازه بگشادند و در نقار و مکاوحت بربستند و ائمه و معارف شهر بخارا بنزدیک چنگیزخان رفتند و چنگیزخان بمطالعه حصار و شهر در اندرون آمد و در مسجد جامع راند و در پیش مقصوره بایستاد و پسر او تولی پیاده شد و بر بالای منبر برآمد. چنگیزخان پرسید که سرای سلطانست ؛ گفتند خانه یزدانست.
او نیز از اسب فروآمد و بر دو سه پایه منبر برآمد و فرمود که صحرا از علف خالی است اسبان را شکم پر کنند انبارها که در شهر بود گشاده کردند و غلّه میکشیدند و صنادیق مصاحف [قرآنها] بمیان صحن مسجد میآوردند و مصاحف را در دست و پای میانداخت و صندوقها را آخُر اسبان میساخت و کاسات نبیذ [شراب] پیاپی کرده و مغنیّات شهری را حاضر آورده تا سماع و رقص میکردند و مغولان بر اصول غنای خویش آوازها برکشیده و ائمه و مشایخ و سادات و علما و مجتهدان عصر بر طویله آخُر سالاران بمحافظت ستوران قیام نموده و امتثال حکم آن قوم را التزام کرده بعد از یک دو ساعت چنگیزخان بر عزیمت مراجعت با بارگاه برخاست و جماعتی که آنجا بودند روان میشدند و اوراق قرآن در میان قاذورات لگدکوب اقدام و قوایم گشته
درین حالت امیرامام جلالالدین علیبنالحسنالرندی که مقدّم و مقتدای سادات ماوراءالنهر بود و در زهد و ورع مشارالیه روی بامام عالم رکنالدین امامزاده که از افاضل علمای عالم بود - طیّبالله مرقدهما - آورد و گفت : مولانا چه حالتست اینکه میبینم ببیداریست یا رب یا بخواب. مولانا امامزاده گفت : خاموش باش باد بینیازی خداوند است که میوزد. سامان سخن گفتن نیست ...
.