🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 بیماری پرگویی (تکهی یک از دو)
در هرکجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر
از شگفتیهای زمان ما فزونی بیاندازهی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبودهاند.
سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بیارجتر از سفال و سنگ است.
بدانسان که در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و تودهی انبوه بالاتر از آن شماری نمیشناختند ولی امروز «کرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چهبسا که «بلیون» و «ترلیون» هم بکار میرود ، بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. میتوان گفت مردم امروزی ده برابر بلکه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو مینمایند یا چیزنویسی میکنند.
کسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باک؟.. میگوییم فزونی سخن دلیل کمی خرد است. در هر کجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر و هر کسی هرچه سبکمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر میباشد.
این فراوانی روزنامهها ، فزونی کتابها ، بیشی انجمنها و کنفرانسها ، همهی اینها گواه کوتاهی خردها میباشد.
اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود که بیش از چند جمله سخن برانند. آن کار سبکمغزانست که در هر موضوعی بگفتگوی درازی میپردازند و پیاپی گفتههای خود را تکرار میکنند.
میگویند : در فلان کشور سالانه سیهزار کتاب چاپ میشود و روزانه هزاران روزنامه نشر مییابد و صدها نطق با رادیو پراکنده میشود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر کارها با خرد گزارده میشود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز که مردم باندازهی دهیک امروز سخن نمیگفتند کارها پیشرفت نداشت؟!
بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن کنفرانسهاست که میانهی دولتها برپا میشود و خدا میداند که در هر یکی تا چه اندازه گفتگو میشود و با اینهمه کمتر نتیجه از آنها بدست میآید. در کنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی که نشده و همهی آنها بیهوده و برای فریب یکدیگر بوده است.
کار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته که در هر کشوری هزاران کسان از راه سخنبافی و سخنفروشی زندگی مینمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست که همهی رماننویسان و بیشتر روزنامهنگاران سخنباف و سخنفروشند و بیآنکه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم میفروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخنباف بودند که از راه این بافندگی زندگی میکردند. چیزی که هست شعرای ما بفراوانی سخنبافان اروپا نبودند و هیچ کدام از ایشان سخن باین فزونی نمیبافتند. وانگاه شعرهای آنان اگرهم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراستهای بود که در بافتن آنها زحمت بکار میرفت. ولی در سخنبافی امروزی اروپا هیچ یک از اینها نیست.
در تبریز کسانی که باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها میرسد روزی همهی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت مینمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست که میهمانان هرچه میتوانند انگور میخورند.
نظیر این کار درمیان اروپاییان آن کنگرهها و کنفرانسهاست که در این شهر و آن شهر برپا مینمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیک بانبوهی در آنجا گرد میآیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست که چند تنی دادِ پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست که چون آن پرگوییها کرده میشود کنگره یا کنفرانس بهم خورده هر کسی بجای خود بازمیگردند بیآنکه نتیجهای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.
نمونهی این کار در ایران روی داد که در دو سال پیش بنام کنگرهی زنان شرقی هیاهویی برپا کردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود که زنانی میدان بدست آورده دادِ سخنوری دادند و تا میتوانستند گفت و شنود نمودند و چون این کارِ منظور را بپرداختند هر کدام بجای خود بازگشتند بیآنکه هیچ گونه سودی از آن کار ایشان در دست باشد.
.
🔸 بیماری پرگویی (تکهی یک از دو)
در هرکجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر
از شگفتیهای زمان ما فزونی بیاندازهی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبودهاند.
سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بیارجتر از سفال و سنگ است.
بدانسان که در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و تودهی انبوه بالاتر از آن شماری نمیشناختند ولی امروز «کرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چهبسا که «بلیون» و «ترلیون» هم بکار میرود ، بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. میتوان گفت مردم امروزی ده برابر بلکه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو مینمایند یا چیزنویسی میکنند.
کسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باک؟.. میگوییم فزونی سخن دلیل کمی خرد است. در هر کجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر و هر کسی هرچه سبکمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر میباشد.
این فراوانی روزنامهها ، فزونی کتابها ، بیشی انجمنها و کنفرانسها ، همهی اینها گواه کوتاهی خردها میباشد.
اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود که بیش از چند جمله سخن برانند. آن کار سبکمغزانست که در هر موضوعی بگفتگوی درازی میپردازند و پیاپی گفتههای خود را تکرار میکنند.
میگویند : در فلان کشور سالانه سیهزار کتاب چاپ میشود و روزانه هزاران روزنامه نشر مییابد و صدها نطق با رادیو پراکنده میشود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر کارها با خرد گزارده میشود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز که مردم باندازهی دهیک امروز سخن نمیگفتند کارها پیشرفت نداشت؟!
بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن کنفرانسهاست که میانهی دولتها برپا میشود و خدا میداند که در هر یکی تا چه اندازه گفتگو میشود و با اینهمه کمتر نتیجه از آنها بدست میآید. در کنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی که نشده و همهی آنها بیهوده و برای فریب یکدیگر بوده است.
کار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته که در هر کشوری هزاران کسان از راه سخنبافی و سخنفروشی زندگی مینمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست که همهی رماننویسان و بیشتر روزنامهنگاران سخنباف و سخنفروشند و بیآنکه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم میفروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخنباف بودند که از راه این بافندگی زندگی میکردند. چیزی که هست شعرای ما بفراوانی سخنبافان اروپا نبودند و هیچ کدام از ایشان سخن باین فزونی نمیبافتند. وانگاه شعرهای آنان اگرهم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراستهای بود که در بافتن آنها زحمت بکار میرفت. ولی در سخنبافی امروزی اروپا هیچ یک از اینها نیست.
در تبریز کسانی که باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها میرسد روزی همهی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت مینمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست که میهمانان هرچه میتوانند انگور میخورند.
نظیر این کار درمیان اروپاییان آن کنگرهها و کنفرانسهاست که در این شهر و آن شهر برپا مینمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیک بانبوهی در آنجا گرد میآیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست که چند تنی دادِ پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست که چون آن پرگوییها کرده میشود کنگره یا کنفرانس بهم خورده هر کسی بجای خود بازمیگردند بیآنکه نتیجهای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.
نمونهی این کار در ایران روی داد که در دو سال پیش بنام کنگرهی زنان شرقی هیاهویی برپا کردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود که زنانی میدان بدست آورده دادِ سخنوری دادند و تا میتوانستند گفت و شنود نمودند و چون این کارِ منظور را بپرداختند هر کدام بجای خود بازگشتند بیآنکه هیچ گونه سودی از آن کار ایشان در دست باشد.
.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی پنج از نه
(منوچهر آب میخواهد. میآورند میخورد. بعد حرف میزند) :
منوچهر : این آدم که میبینید خیلی وقت است ، چندین هزار سال است که بوجود آمده. اول مردم بصورت دستههای خیلی کوچک توی جنگلها و غارها زندگی میکردند و بدستههای دیگر کاری نداشتند. ولی کمکم همدیگر را دیدند و احتیاج بهم پیدا کردند. آمدند پهلوی هم و ده و شهر و این چیزها را درست کردند. ولی چون از هم غریب بودند و چیزی هم سرشان نمیشد با هم بدرفتاری میکردند ، هر که زورش میرسید ظلم میکرد ، قوی ضعیف را از بین میبرد ، خلاصه درست مثل حیوان بودند.
حاجیحسن : حالا هم اینطورند ، هی با هم جنگ میکنند ، دنیا را خراب کردند.
منوچهر : بهر حال در آن موقعها یک آدمهای خوبی پیدا شدند ، بمردم گفتند : با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید ، ظلم نکنید ، زیردستانتان را از بین نبرید ، مهربان باشید. خلاصه یادشان دادند چطور زندگی بکنند این را اسمش گذاشتند دین ، پس دین بآدم یاد میدهد چطور در دنیا با مردم زندگی بکند. دین یعنی راه زندگی ، یعنی راه با هم زیستن.
حاجیحسن : شما این معنی را از کجا میدانید؟
منوچهر : من از خودم نگفتم ، همیشه دین بهمین معنی بوده ، ولی خیلیها نمیدانند. همهی دینها که آمدهاند و مردم را براه راست هدایت کردهاند مقصودشان همین بوده. نیست؟
حسین و تقی و حاجی : بله ، درست است.
منوچهر : خیلی خوب. آزادگان هم همین را میگویند. آنها هم دین حقیقی را دارند.
حسین : پس چرا این ملاها اینقدر با آنها مخالفند و میگویند بیدین هستند؟
منوچهر : چونکه حرفهای آزادگان ، یعنی دین راست ، بضرر دکانهای آنها است. حالا چون مردم اینها را نمیشناسند بآنها پول میدهند و احترام میکنند ولی وقتی فهمیدند که نه ، ملاها تنها بفکر منفعت شخصی خودشان هستند و مفتخورند ، دیگر بآنها چیزی نمیدهند ، احترامشان هم نمیکنند ، ازشان هم نمیترسند ، آن وقت بازارشان کساد میشود. از این جهت از حالا بفکر افتادهاند و دشمنی میکنند.
حاجیحسن : شما که میگویید دین حقیقی این چیزها است که گفتید ، مگر اسلام همینها را نگفته ، مگر نگفته با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید؟
منوچهر : عجب!! اسلام خیلی چیزها گفته ولی مردم که عمل نمیکنند.
حاجیحسن : مثلاً چه گفته که ما عمل نمیکنیم؟
منوچهر : خیلی چیزها. مثلاً گفته : شراب نخورید ، بیشتر مردم شراب را مثل آب میخورند.
حسین : اینش که راستست.
منوچهر : گفته دروغ نگویید ، هر کس صبح تا شب چهل بار بیشتر دروغ میگوید.
تقی : این هم راست است.
.
🔸 تکهی پنج از نه
(منوچهر آب میخواهد. میآورند میخورد. بعد حرف میزند) :
منوچهر : این آدم که میبینید خیلی وقت است ، چندین هزار سال است که بوجود آمده. اول مردم بصورت دستههای خیلی کوچک توی جنگلها و غارها زندگی میکردند و بدستههای دیگر کاری نداشتند. ولی کمکم همدیگر را دیدند و احتیاج بهم پیدا کردند. آمدند پهلوی هم و ده و شهر و این چیزها را درست کردند. ولی چون از هم غریب بودند و چیزی هم سرشان نمیشد با هم بدرفتاری میکردند ، هر که زورش میرسید ظلم میکرد ، قوی ضعیف را از بین میبرد ، خلاصه درست مثل حیوان بودند.
حاجیحسن : حالا هم اینطورند ، هی با هم جنگ میکنند ، دنیا را خراب کردند.
منوچهر : بهر حال در آن موقعها یک آدمهای خوبی پیدا شدند ، بمردم گفتند : با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید ، ظلم نکنید ، زیردستانتان را از بین نبرید ، مهربان باشید. خلاصه یادشان دادند چطور زندگی بکنند این را اسمش گذاشتند دین ، پس دین بآدم یاد میدهد چطور در دنیا با مردم زندگی بکند. دین یعنی راه زندگی ، یعنی راه با هم زیستن.
حاجیحسن : شما این معنی را از کجا میدانید؟
منوچهر : من از خودم نگفتم ، همیشه دین بهمین معنی بوده ، ولی خیلیها نمیدانند. همهی دینها که آمدهاند و مردم را براه راست هدایت کردهاند مقصودشان همین بوده. نیست؟
حسین و تقی و حاجی : بله ، درست است.
منوچهر : خیلی خوب. آزادگان هم همین را میگویند. آنها هم دین حقیقی را دارند.
حسین : پس چرا این ملاها اینقدر با آنها مخالفند و میگویند بیدین هستند؟
منوچهر : چونکه حرفهای آزادگان ، یعنی دین راست ، بضرر دکانهای آنها است. حالا چون مردم اینها را نمیشناسند بآنها پول میدهند و احترام میکنند ولی وقتی فهمیدند که نه ، ملاها تنها بفکر منفعت شخصی خودشان هستند و مفتخورند ، دیگر بآنها چیزی نمیدهند ، احترامشان هم نمیکنند ، ازشان هم نمیترسند ، آن وقت بازارشان کساد میشود. از این جهت از حالا بفکر افتادهاند و دشمنی میکنند.
حاجیحسن : شما که میگویید دین حقیقی این چیزها است که گفتید ، مگر اسلام همینها را نگفته ، مگر نگفته با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید؟
منوچهر : عجب!! اسلام خیلی چیزها گفته ولی مردم که عمل نمیکنند.
حاجیحسن : مثلاً چه گفته که ما عمل نمیکنیم؟
منوچهر : خیلی چیزها. مثلاً گفته : شراب نخورید ، بیشتر مردم شراب را مثل آب میخورند.
حسین : اینش که راستست.
منوچهر : گفته دروغ نگویید ، هر کس صبح تا شب چهل بار بیشتر دروغ میگوید.
تقی : این هم راست است.
.
✴️ در پاسخ جوانان دلبسته [1]
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 1 از 2
... اگر به ایران و مردمش نگریم ، چه گذشته و چه آینده ، جز نومیدی پدیدار نیست. این توده سررشته را گم كرده و صد دردش به هم آمیخته. آن ملایان ، آن روزنامهنویسان ، آن بازرگانان ، این مردم انبوه ... با كدام یكی دل شاد توان كرد؟!.. به كدام یكی امیدی توان بست؟!.. ما دربارهی این كشور بارها گفتهایم و بار دیگر میگوییم : «یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید».
...
گاهی برخی از جوانان كه از گفتههای ما به تكان میآیند میپرسند : «حالا وظیفهی ما چیست؟..» ، میگویم : وظیفهی شما همراهی كردن با ما و كوشیدن به رواج حقایق و نبرد كردن با گمراهیها و پراكندگیهاست. امروز در ایران چهارده كیش هست ، صوفیگری و فلسفهی كهن یونان و خراباتیگری هست ، مادیگری و بیهمهچیزی هست ، اندیشههای نارسا و پراكندهی اروپایی هست. باید همهی اینها را براندازیم و به جای آنها معنی درست جهان و زندگانی را بفهمانیم ، حقیقت دین را روشن گردانیم ، یك شاهراه رستگاری باز كرده همگی را به آن بیاوریم. شما نیز در این كوششها با ما همراه و همدست باشید.
میگویند : چه كار كنیم و چگونه همراهی نماییم؟...
میگویم : نخست خودتان نوشتههای ما را ـ چه دربارهی دین و چه دربارهی زندگانی ـ بخوانید و بیندیشید و با خرد خودتان داوری كنید ، و چون نیك فهمیدید و پذیرفتید آنها را بكار بندید ، بدینسان كه در گفتار و كردار راستی كرده گرد دروغ و دغل نگردید. از سوگند خودداری كنید ، زبان به دشنام نیالایید ، رمان ننویسید و نخوانید ، شعر بیهوده نگویید ، دیوانهای شاعران و دیگر كتابهای زیانآور را نگه ندارید ، از بیکاری و مفتخوری بپرهیزید ، به كارها و پیشهها كه به زندگانی توده سودی ندارد ـ از روضهخوانی و واعظی و رمالی و جنگیری و دعانویسی و دست بدست گردانیدن كالا و مانند اینها ـ نپردازید. آفریدگار راستین را شناخته خود را آفریده و زیردست او شمارید ، از ایستادن برابر این گنبد و آن گنبد و حاجت خواستن دوری گزینید ، بجهان با دیدهی بینش نگریسته این بدانید كه هیچ كاری در این جهان بیانگیزه و جز از راهش نتواند بود ، به كشور و تودهی خود دلبستگی نموده این بدانید كه هر تودهای تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید ... اینها و مانند اینهاست كه ما از هر كسی میخواهیم.
این گام نخست است ، و گام دوم آنست كه بكوشید و خاندان خود را با حقایق آشنا گردانیده در این راه پاكدینی و پاكدلی همراه خود سازید. این بسیار زیانكاریست كه همسر و مادر و خواهر و برادر شما در گمراهی باشند و شما به رستگاری آنان نكوشید.
در گام سوم به دوستان و آشنایان خود پردازید و هر كه را كه شایندهی حقایق میدانید به خواندن كتابها و نوشتههای ما وادارید.
در گام چهارم با ما همراهی نموده با گمراهیها و پراكندگیها به نبرد پردازید. ما برای آنكه ایران را از این پراكندگیها برهانیم و بنیاد گمراهیها را براندازیم گفتارهای بسیار نوشته بیپایی هر یكی از كیشها و راههای پراكنده را روشن گردانیدهایم و به هر یكی ایرادهای بسیار نوشتهایم. شما به نوبت خود آنها را دنبال كنید و به نتیجه رسانید. هر كه را از بهائیان و صوفیان و دیگران آشنایید آن ایرادها را به رخشان كشید و بپرسید : چرا پاسخ نمیدهند؟!. چرا رو پنهان میكنند؟!.. اگر نادانی و گمراهی خود را به گردن میگیرند پس چرا برنمیگردند؟!.. اگر نمیگیرند پس چرا به پاسخ نمیپردازند؟!..
بگویید : ای نافهمان زندگانی بازیچه نیست كه هر گروهی با هوس و دلخواه راهی گیرند و دستگاه بازیچهای برپا گردانند. یك مردمی كه گروه گروه و دسته دسته گردند لگدمال دیگران باشند و در زیر پا لگدمال شوند. این بدبختی كه امروز گریبانگیر ایرانیان گردیده نتیجهی همان پراكندگیهاست.
بگویید : شما آزاد نیستید كه هر كیشی را دلتان خواست بگیرید. شما چون در این توده زندگی میكنید باید دربند رستگاری این توده باشید. كیش یا مذهب یا دین یا هر نامی كه شما میدهید باید از روی دلیل باشد. باید با دانش و خرد راست آید. این كیشها كه شما گرفتهاید «قاچاق» است. به این دلیل كه ایرادها میگیریم خود را به ناشنیدن میزنید ، پرسشها میكنیم رو پنهان میكنید. ای مردان شوم چرا دست از این نادانیها برنمیدارید؟!..
[1] : کوشاد تلگرام : عنوان گفتار از ماست.
.
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 1 از 2
... اگر به ایران و مردمش نگریم ، چه گذشته و چه آینده ، جز نومیدی پدیدار نیست. این توده سررشته را گم كرده و صد دردش به هم آمیخته. آن ملایان ، آن روزنامهنویسان ، آن بازرگانان ، این مردم انبوه ... با كدام یكی دل شاد توان كرد؟!.. به كدام یكی امیدی توان بست؟!.. ما دربارهی این كشور بارها گفتهایم و بار دیگر میگوییم : «یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید».
...
گاهی برخی از جوانان كه از گفتههای ما به تكان میآیند میپرسند : «حالا وظیفهی ما چیست؟..» ، میگویم : وظیفهی شما همراهی كردن با ما و كوشیدن به رواج حقایق و نبرد كردن با گمراهیها و پراكندگیهاست. امروز در ایران چهارده كیش هست ، صوفیگری و فلسفهی كهن یونان و خراباتیگری هست ، مادیگری و بیهمهچیزی هست ، اندیشههای نارسا و پراكندهی اروپایی هست. باید همهی اینها را براندازیم و به جای آنها معنی درست جهان و زندگانی را بفهمانیم ، حقیقت دین را روشن گردانیم ، یك شاهراه رستگاری باز كرده همگی را به آن بیاوریم. شما نیز در این كوششها با ما همراه و همدست باشید.
میگویند : چه كار كنیم و چگونه همراهی نماییم؟...
میگویم : نخست خودتان نوشتههای ما را ـ چه دربارهی دین و چه دربارهی زندگانی ـ بخوانید و بیندیشید و با خرد خودتان داوری كنید ، و چون نیك فهمیدید و پذیرفتید آنها را بكار بندید ، بدینسان كه در گفتار و كردار راستی كرده گرد دروغ و دغل نگردید. از سوگند خودداری كنید ، زبان به دشنام نیالایید ، رمان ننویسید و نخوانید ، شعر بیهوده نگویید ، دیوانهای شاعران و دیگر كتابهای زیانآور را نگه ندارید ، از بیکاری و مفتخوری بپرهیزید ، به كارها و پیشهها كه به زندگانی توده سودی ندارد ـ از روضهخوانی و واعظی و رمالی و جنگیری و دعانویسی و دست بدست گردانیدن كالا و مانند اینها ـ نپردازید. آفریدگار راستین را شناخته خود را آفریده و زیردست او شمارید ، از ایستادن برابر این گنبد و آن گنبد و حاجت خواستن دوری گزینید ، بجهان با دیدهی بینش نگریسته این بدانید كه هیچ كاری در این جهان بیانگیزه و جز از راهش نتواند بود ، به كشور و تودهی خود دلبستگی نموده این بدانید كه هر تودهای تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید ... اینها و مانند اینهاست كه ما از هر كسی میخواهیم.
این گام نخست است ، و گام دوم آنست كه بكوشید و خاندان خود را با حقایق آشنا گردانیده در این راه پاكدینی و پاكدلی همراه خود سازید. این بسیار زیانكاریست كه همسر و مادر و خواهر و برادر شما در گمراهی باشند و شما به رستگاری آنان نكوشید.
در گام سوم به دوستان و آشنایان خود پردازید و هر كه را كه شایندهی حقایق میدانید به خواندن كتابها و نوشتههای ما وادارید.
در گام چهارم با ما همراهی نموده با گمراهیها و پراكندگیها به نبرد پردازید. ما برای آنكه ایران را از این پراكندگیها برهانیم و بنیاد گمراهیها را براندازیم گفتارهای بسیار نوشته بیپایی هر یكی از كیشها و راههای پراكنده را روشن گردانیدهایم و به هر یكی ایرادهای بسیار نوشتهایم. شما به نوبت خود آنها را دنبال كنید و به نتیجه رسانید. هر كه را از بهائیان و صوفیان و دیگران آشنایید آن ایرادها را به رخشان كشید و بپرسید : چرا پاسخ نمیدهند؟!. چرا رو پنهان میكنند؟!.. اگر نادانی و گمراهی خود را به گردن میگیرند پس چرا برنمیگردند؟!.. اگر نمیگیرند پس چرا به پاسخ نمیپردازند؟!..
بگویید : ای نافهمان زندگانی بازیچه نیست كه هر گروهی با هوس و دلخواه راهی گیرند و دستگاه بازیچهای برپا گردانند. یك مردمی كه گروه گروه و دسته دسته گردند لگدمال دیگران باشند و در زیر پا لگدمال شوند. این بدبختی كه امروز گریبانگیر ایرانیان گردیده نتیجهی همان پراكندگیهاست.
بگویید : شما آزاد نیستید كه هر كیشی را دلتان خواست بگیرید. شما چون در این توده زندگی میكنید باید دربند رستگاری این توده باشید. كیش یا مذهب یا دین یا هر نامی كه شما میدهید باید از روی دلیل باشد. باید با دانش و خرد راست آید. این كیشها كه شما گرفتهاید «قاچاق» است. به این دلیل كه ایرادها میگیریم خود را به ناشنیدن میزنید ، پرسشها میكنیم رو پنهان میكنید. ای مردان شوم چرا دست از این نادانیها برنمیدارید؟!..
[1] : کوشاد تلگرام : عنوان گفتار از ماست.
.
✴️ کتاب دین و جهان بزبان عادی
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 2 از 3)
ولی فعالان دههی20 ، دستهای سرمست از پیروزیهای شوروی و دستهای دیگر شیفتهی زندگانی اروپایی و فیلسوفان غرب ، باین سخنان نزدیک نمیآمدند تا خوب گوش دهند و بفهمند. در آن روزها اروپایی هرچه میگفت از نظر ایشان جز راست نبود. از آنسو از هیجان و بيصبری میخواستند همان «راه میانبرِ» یادشده را بپیمایند و هرچه زودتر «قوه بدست آورند». از نظر ایشان بنادانیها و گمراهیها توجه کردن و به کندن ریشهی آنها کوشیدن ، اموری فرهنگی بود و بکوششهای سیاسی ربطی نداشت. آنها «موضوعات فرعی» و «جنبشهایی با جنبهی غیر اساسی» بودند و اینبود میپنداشتند «براي اينكه تأثير كنند وقت زيادي را اشغال خواهند نمود». به این ترتیب از پرداختن بنادانیها و آلودگیهای مردم دوری میکردند.
همین اندیشههای بیاساس زمینه را برای سخنان و شعارهای پرآسیبی فراهم کرد. از جمله این شعارها : «همهی گرفتاریها نتیجهی فقر و احتیاجست» ، «بايد وضعيت اقتصادي مردم را اصلاح كرد. ديگر چيزها خود بخود اصلاح خواهد شد».
کسروی در برابر چنین اندیشههایی قد علم کرد و با دلیلهای محکم ، بیاساسی آنها را نشان داد ـ چنانکه در این کتاب دیده میشود. متأسفانه در کوششهای سیاسی آن سالها ، احساسات بر خردها غلبه میکرد. از اینرو سخنان بیاساسی بعنوان آنکه پشتوانهاش یک تئوری اروپایی است درخشانتر از هر سخن پرمغزی که یک شرقی میگفت نشان داده میشد. در هر حال این بار هم نتیجه زیانمند افتاد. زیرا آن اشتباه پرآسیب ، آن تئوری بیاساس که تا سال 57 از زبان فعالان سیاسی همچنان شنیده میشد سی و چند سال کوششهای مردم و رهبران سیاسی را به بیراهه برد و همه را هدر و مردم را سالها از کوشش سیاسی نومید کرد.
تنها پیشامدهای سال 57 و پس از آن بود که بیاساسی آن تئوری را چنان روشن کرد که هوادارانش دیگر جای اصرار نیافتند.
راستی آنست که روشنفکران جامعه سخنان کسروی را دستکم گرفتند و بفراموشی سپردند. در این میان خفقان زمان محمدرضاشاه ، بازداشت کتابهای او ، و جلوگیری از کوششهای یارانش باین فراموشی کمک بسیار کرد.
آنچه باعث شد پس از دهها سال بار دیگر باندیشههای کسروی رو بیاورند نخست از آن بود که در این زمان دراز ، بیاساسی اندیشههای دیگر آشکار گردید و همگان دیدند که آنها چه اندازه از حقایق پرتند. دوم ، پیشامدهای سال 57 و پس از آن ، هشدارهای او را دربارهی ادعای حکومت ملایان بیادها آورد. بیاد آورد مبارزات جانفشانانهی او و یارانش را با نادانیها و بدآموزیها. همچنین چنانکه پیشتر گفتیم بررسیهای سالهای اخیر و کتابهایی که در این زمینه چاپ شده نشان داد که ریشهی بدبختیهای این مردم نه در رفتار کشورهای استعمارگر بلکه در گمراهیها و آلودگیهاییست که خود مردم به آن گرفتارند.
راستی هم استعمارگران برای رسیدن به خواستهاشان وسیلهای جز از گمراهیها و آلودگیهای یک مردم ندارند و چنانکه تاریخ شهادت میدهد همیشه از آنها استفاده کردهاند. اینها تأییدهایی بر سخنان کسروی بود که دهها سال پیش گفته شده بود و چنین تأییدهایی رویها را بسوی اندیشههای او برمیگردانْد.
«پاکدینی» یا راهی که کسروی باز کرد نه تنها برای ایرانیان بلکه برای همهی مردم جهان است و از اینرو میبایست کوششهایی بکار بُرد تا این سخنان بگوش مردمان دیگر نیز برسد. او گامهایی در این راه برداشت ولی جز فرصت اندکی نیافت. چنانکه از این کتاب نیز بنیکی دیده میشود از خود ما ایرانیان بیدردانی پیاپی سنگها بر سر راه او غلتانیده یک دم آسودهاش نمیگذاردند. این کتاب همچنین گوشهای از سختیهایی را که از این بابت میکشید نشان میدهد.
کسانی با آنکه تعلیمات مذاهب را بیعقلانه و زیانمند میدانند از خامی خیال میکنند تنها با مسخره کردن یا ملامت میتوانند آنها را از مغزها بیرون بیاورند. یکی از نکتههای آموزندهای که در این کتاب شرح داده شده راه مبارزه با گمراهیها و این راز میباشد که ملامتِ تنها و مسخره کردن اثر چندانی بر اعتقادات پیروان کیشها ندارد. چنانکه تنها در زمان محمدرضاشاه سی و چند سال کیشها و پیروان ایشان مسخره و ملامت میشدند ولی کمترین نتیجهای بدست نیامد.
«با بد گفتن از مذاهب یا تحقیر کردن ، آنها نابود نشوند ... بلكه چيزهاي نيرومندتر از اينها دربارهي آنها مؤثر نمیتواند باشد».
«بيرون کردن نادانيها از مغزها جز با ياد دادن حقایق نمیتواند باشد».
آبانماه 1400
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 2 از 3)
ولی فعالان دههی20 ، دستهای سرمست از پیروزیهای شوروی و دستهای دیگر شیفتهی زندگانی اروپایی و فیلسوفان غرب ، باین سخنان نزدیک نمیآمدند تا خوب گوش دهند و بفهمند. در آن روزها اروپایی هرچه میگفت از نظر ایشان جز راست نبود. از آنسو از هیجان و بيصبری میخواستند همان «راه میانبرِ» یادشده را بپیمایند و هرچه زودتر «قوه بدست آورند». از نظر ایشان بنادانیها و گمراهیها توجه کردن و به کندن ریشهی آنها کوشیدن ، اموری فرهنگی بود و بکوششهای سیاسی ربطی نداشت. آنها «موضوعات فرعی» و «جنبشهایی با جنبهی غیر اساسی» بودند و اینبود میپنداشتند «براي اينكه تأثير كنند وقت زيادي را اشغال خواهند نمود». به این ترتیب از پرداختن بنادانیها و آلودگیهای مردم دوری میکردند.
همین اندیشههای بیاساس زمینه را برای سخنان و شعارهای پرآسیبی فراهم کرد. از جمله این شعارها : «همهی گرفتاریها نتیجهی فقر و احتیاجست» ، «بايد وضعيت اقتصادي مردم را اصلاح كرد. ديگر چيزها خود بخود اصلاح خواهد شد».
کسروی در برابر چنین اندیشههایی قد علم کرد و با دلیلهای محکم ، بیاساسی آنها را نشان داد ـ چنانکه در این کتاب دیده میشود. متأسفانه در کوششهای سیاسی آن سالها ، احساسات بر خردها غلبه میکرد. از اینرو سخنان بیاساسی بعنوان آنکه پشتوانهاش یک تئوری اروپایی است درخشانتر از هر سخن پرمغزی که یک شرقی میگفت نشان داده میشد. در هر حال این بار هم نتیجه زیانمند افتاد. زیرا آن اشتباه پرآسیب ، آن تئوری بیاساس که تا سال 57 از زبان فعالان سیاسی همچنان شنیده میشد سی و چند سال کوششهای مردم و رهبران سیاسی را به بیراهه برد و همه را هدر و مردم را سالها از کوشش سیاسی نومید کرد.
تنها پیشامدهای سال 57 و پس از آن بود که بیاساسی آن تئوری را چنان روشن کرد که هوادارانش دیگر جای اصرار نیافتند.
راستی آنست که روشنفکران جامعه سخنان کسروی را دستکم گرفتند و بفراموشی سپردند. در این میان خفقان زمان محمدرضاشاه ، بازداشت کتابهای او ، و جلوگیری از کوششهای یارانش باین فراموشی کمک بسیار کرد.
آنچه باعث شد پس از دهها سال بار دیگر باندیشههای کسروی رو بیاورند نخست از آن بود که در این زمان دراز ، بیاساسی اندیشههای دیگر آشکار گردید و همگان دیدند که آنها چه اندازه از حقایق پرتند. دوم ، پیشامدهای سال 57 و پس از آن ، هشدارهای او را دربارهی ادعای حکومت ملایان بیادها آورد. بیاد آورد مبارزات جانفشانانهی او و یارانش را با نادانیها و بدآموزیها. همچنین چنانکه پیشتر گفتیم بررسیهای سالهای اخیر و کتابهایی که در این زمینه چاپ شده نشان داد که ریشهی بدبختیهای این مردم نه در رفتار کشورهای استعمارگر بلکه در گمراهیها و آلودگیهاییست که خود مردم به آن گرفتارند.
راستی هم استعمارگران برای رسیدن به خواستهاشان وسیلهای جز از گمراهیها و آلودگیهای یک مردم ندارند و چنانکه تاریخ شهادت میدهد همیشه از آنها استفاده کردهاند. اینها تأییدهایی بر سخنان کسروی بود که دهها سال پیش گفته شده بود و چنین تأییدهایی رویها را بسوی اندیشههای او برمیگردانْد.
«پاکدینی» یا راهی که کسروی باز کرد نه تنها برای ایرانیان بلکه برای همهی مردم جهان است و از اینرو میبایست کوششهایی بکار بُرد تا این سخنان بگوش مردمان دیگر نیز برسد. او گامهایی در این راه برداشت ولی جز فرصت اندکی نیافت. چنانکه از این کتاب نیز بنیکی دیده میشود از خود ما ایرانیان بیدردانی پیاپی سنگها بر سر راه او غلتانیده یک دم آسودهاش نمیگذاردند. این کتاب همچنین گوشهای از سختیهایی را که از این بابت میکشید نشان میدهد.
کسانی با آنکه تعلیمات مذاهب را بیعقلانه و زیانمند میدانند از خامی خیال میکنند تنها با مسخره کردن یا ملامت میتوانند آنها را از مغزها بیرون بیاورند. یکی از نکتههای آموزندهای که در این کتاب شرح داده شده راه مبارزه با گمراهیها و این راز میباشد که ملامتِ تنها و مسخره کردن اثر چندانی بر اعتقادات پیروان کیشها ندارد. چنانکه تنها در زمان محمدرضاشاه سی و چند سال کیشها و پیروان ایشان مسخره و ملامت میشدند ولی کمترین نتیجهای بدست نیامد.
«با بد گفتن از مذاهب یا تحقیر کردن ، آنها نابود نشوند ... بلكه چيزهاي نيرومندتر از اينها دربارهي آنها مؤثر نمیتواند باشد».
«بيرون کردن نادانيها از مغزها جز با ياد دادن حقایق نمیتواند باشد».
آبانماه 1400
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 بیماری پرگویی (تکهی دو از دو)
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست که اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست که میبینیم این بیماری کمکم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم که شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی که خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر کدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر کجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میکوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری کشور خویش میشمارند بیآنکه بدانند که بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل کوتاهخردیست.
مصر که در راه اروپاییگری پیشی بر همهی کشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید که هر کدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست که مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریکا را بنگارد و روزانه یک صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ که تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ که راه بسیار کجی را زیر پا داری!
دریغ که در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و کسانی نباید در سوگواری بر مردگان خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران کسانی برخاستهاند که خاموشی و کمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابکار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی که همچون غربیان روزنامهی بزرگ شانزده ورقی داری ولی فراموش میکنی که در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین کهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینکه کسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینکه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند کرده افسوسها میخورند که چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخن بافی نشانهی برتری یک مردمی بشمار است.
هر کسی بهره از خرد دارد باید بداند که فزونی سخن دلیل کمی اندیشه و کوتاهی خرد است. باید بداند که در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست که آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست که آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا که نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند که یکعمر سخن برانند؟! آیا جز اینست که سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! کار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته که «گذشته» با آن پهناوری و بیکرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست که بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند :
«در سال1940 جنگ روی خواهد داد در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمباران خواهند کرد ... پس از ده سال که جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند. در بصره کنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ..»
کسی نمیپرسد آقای نویسنده از کی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در کار است؟!
این یک نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن کسانی که این سیاهکاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن کسانی که بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یک مردمی میشمارند و هیچگاه
نمیاندیشند که فزونی سخن جز نشان کمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم درکشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یکی از چیزهاییست که شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریکا پیدا کند که آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن کاسته بر اندیشیدن و کوشیدن بیفزایند.
کسروی
.
🔸 بیماری پرگویی (تکهی دو از دو)
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست که اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست که میبینیم این بیماری کمکم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم که شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی که خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر کدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر کجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میکوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری کشور خویش میشمارند بیآنکه بدانند که بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل کوتاهخردیست.
مصر که در راه اروپاییگری پیشی بر همهی کشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید که هر کدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست که مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریکا را بنگارد و روزانه یک صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ که تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ که راه بسیار کجی را زیر پا داری!
دریغ که در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و کسانی نباید در سوگواری بر مردگان خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران کسانی برخاستهاند که خاموشی و کمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابکار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی که همچون غربیان روزنامهی بزرگ شانزده ورقی داری ولی فراموش میکنی که در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین کهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینکه کسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینکه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند کرده افسوسها میخورند که چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخن بافی نشانهی برتری یک مردمی بشمار است.
هر کسی بهره از خرد دارد باید بداند که فزونی سخن دلیل کمی اندیشه و کوتاهی خرد است. باید بداند که در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست که آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست که آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا که نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند که یکعمر سخن برانند؟! آیا جز اینست که سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! کار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته که «گذشته» با آن پهناوری و بیکرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست که بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند :
«در سال1940 جنگ روی خواهد داد در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمباران خواهند کرد ... پس از ده سال که جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند. در بصره کنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ..»
کسی نمیپرسد آقای نویسنده از کی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در کار است؟!
این یک نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن کسانی که این سیاهکاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن کسانی که بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یک مردمی میشمارند و هیچگاه
نمیاندیشند که فزونی سخن جز نشان کمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم درکشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یکی از چیزهاییست که شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریکا پیدا کند که آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن کاسته بر اندیشیدن و کوشیدن بیفزایند.
کسروی
.
✴️ داوری یک پاکدل
آقای كسروی دارندهی پرچم
نگارنده از كودكی ذوق ادبی داشتم. كتابهایی كه در مكتبخانههای قدیم دروس مرا تشكیل میداد : جودی ، حافظ ، گلستان ، مثنوی ، نصاب ابو نصر ، و غیره بود و پس از آنكه دبستان و دبیرستانها پیدا شد كتابهای فارسیای كه دانشآموزان میخواندند مطالعه كردم. بیشتر صفحات آنها هم از همان كتابهایی كه مدارس و مكاتب قدیم میخواندیم گرفته شده و رواج یافته است.
گمان میكردم حقایق دنیا در بطن شعر خوابیده است و حقیقت را باید در لفافهی هزارها شعر پیدا نمود و نثر را برای اظهار حقایقْ كوتاه میشمردم.
این بود كه همیشه دنبال كتابهای شعری را گرفتم. و خواندم بیشتر آنچه كتابهای شعری نوشتهاند تا بجایی كه خودم هم قریحهی شعر گویی پیدا كردم ولی بیشتر اوقات كه از روی تعمق در شعرهای برجستهی آنها غور میكردم آنچه بیشتر تجسس مینمودم بحقایقی كه لازمهی زندگانی و محتاج الیه بسر و نظم و عالم است كمتر بر میخوردم ، و بیشتر قسمتهایی كه یأسآور است از قبیل بیپایی زندگانی ، جبر و قضا و قدر ، و مهمل گذاشتن دنیا و عشق ورزی «با شیئی غیر معلوم» مورد بحث آنها است تا اینكه از چندی پیش بخواندن نگارشات روزنامهی پرچم كه صد در صد آن نشر حقایق و لب مطالب مورد احتیاج دنیا و آخرت است خو گرفتم و بیپایی شعر را كه مورد شك خودم واقع شده بود دریافتم. آنچه در حوصله[؟ ناخوانا] و افكار خودم از اثرات شعر و شاعری رسم شده بود شستم. مانند جوانی[كه] از روی شهوت و مستی شبی را در آغوش زن فریبندهای بسر برده و صبح چشم گشوده پشیمان و مورد تنفر و انزجار وجدان خود واقع شده باشد دیگر از زیبایی بیجای سجع و قافیه ـ تشبیهات و استعارات جناس و لف[و] نشر ـ معما و بدیهه ـ هزل و مطایبه ـ اغراق ـ و حسن طلب و هزاران القابی كه بنام صنایع شعری و ادبیات نامیده میشود بیزارم. سخن و گفتار اگر راست و حقیقت است باید مانند نگارشات پیمان و پرچم خالص و عریان باشد اگر دروغ و بیپا است با آرایش و پیرایش مصنوعی راست و درست نمیشود.
متأسفانه در چند سالهی اخیر در ایران مقام عظمتی برای شعرا [بـ]ویژه خیام در نظر خاص و عام قائل شدند و اشعار سراسر زیان آنها را رواج دادند و بقدری ستودند كه در افواه و اذهان مانند نقش در سنگ جای گرفته خدا میداند چه زیانهایی نصیب توده شده همین یك رباعی را كه بنام خیام مسجل و رواج است :
تا بتوانی خدمت رندان میكن بنیاد نماز و روزه ویران میكن
بشنو سخن راست ز خیام عمر می میخور و ره میزن و احسان میكن
باید سنجید و دید كه آیا فساد آن چه اندازه است. ستایش خدا را نكردن ، می خوردن ـ راهزدن ـ دزدی ـ رشوه گرفتن ـ خیانت در امانت ـ تقصیر و جنایت همهی اینها را با چند شاهی یا بیشتر احسان از بین میبرند و خود را تبرئه مینمایند و بروح گوینده رحمت میفرستند كه ما را از قید انتظام باطنی خلاص نموده است.
قزوین ص نصری
پرچم : راست است كه در سالهای اخیر ، بدخواهانی ( یا بزبان امروزه گویم : خائنانی) برای افزودن به بدبختی ایرانیان یك هیاهوی بزرگی دربارهی شاعران برانگیختند و هزاران كسانی را از جوانان و دیگران آلوده گردانیدند ، ولی سپاس خدا را كه نگزاشت آن بدخواهان بآرزوی خود رسند و ما را فیروزمند گردانید كه بدینسان تیشه بریشهی همهی بدآموزیها میزنیم و از هر سو پاكدلان بهمراهی ما میشتابند. این داوریها كه ما در پرچم بچاپ میرسانیم هر یكی گواه دیگری بفیروزی حقایق است. خدا را سپاس ! خدا را سپاس!
(پرچم روزانه ش 222)
آقای كسروی دارندهی پرچم
نگارنده از كودكی ذوق ادبی داشتم. كتابهایی كه در مكتبخانههای قدیم دروس مرا تشكیل میداد : جودی ، حافظ ، گلستان ، مثنوی ، نصاب ابو نصر ، و غیره بود و پس از آنكه دبستان و دبیرستانها پیدا شد كتابهای فارسیای كه دانشآموزان میخواندند مطالعه كردم. بیشتر صفحات آنها هم از همان كتابهایی كه مدارس و مكاتب قدیم میخواندیم گرفته شده و رواج یافته است.
گمان میكردم حقایق دنیا در بطن شعر خوابیده است و حقیقت را باید در لفافهی هزارها شعر پیدا نمود و نثر را برای اظهار حقایقْ كوتاه میشمردم.
این بود كه همیشه دنبال كتابهای شعری را گرفتم. و خواندم بیشتر آنچه كتابهای شعری نوشتهاند تا بجایی كه خودم هم قریحهی شعر گویی پیدا كردم ولی بیشتر اوقات كه از روی تعمق در شعرهای برجستهی آنها غور میكردم آنچه بیشتر تجسس مینمودم بحقایقی كه لازمهی زندگانی و محتاج الیه بسر و نظم و عالم است كمتر بر میخوردم ، و بیشتر قسمتهایی كه یأسآور است از قبیل بیپایی زندگانی ، جبر و قضا و قدر ، و مهمل گذاشتن دنیا و عشق ورزی «با شیئی غیر معلوم» مورد بحث آنها است تا اینكه از چندی پیش بخواندن نگارشات روزنامهی پرچم كه صد در صد آن نشر حقایق و لب مطالب مورد احتیاج دنیا و آخرت است خو گرفتم و بیپایی شعر را كه مورد شك خودم واقع شده بود دریافتم. آنچه در حوصله[؟ ناخوانا] و افكار خودم از اثرات شعر و شاعری رسم شده بود شستم. مانند جوانی[كه] از روی شهوت و مستی شبی را در آغوش زن فریبندهای بسر برده و صبح چشم گشوده پشیمان و مورد تنفر و انزجار وجدان خود واقع شده باشد دیگر از زیبایی بیجای سجع و قافیه ـ تشبیهات و استعارات جناس و لف[و] نشر ـ معما و بدیهه ـ هزل و مطایبه ـ اغراق ـ و حسن طلب و هزاران القابی كه بنام صنایع شعری و ادبیات نامیده میشود بیزارم. سخن و گفتار اگر راست و حقیقت است باید مانند نگارشات پیمان و پرچم خالص و عریان باشد اگر دروغ و بیپا است با آرایش و پیرایش مصنوعی راست و درست نمیشود.
متأسفانه در چند سالهی اخیر در ایران مقام عظمتی برای شعرا [بـ]ویژه خیام در نظر خاص و عام قائل شدند و اشعار سراسر زیان آنها را رواج دادند و بقدری ستودند كه در افواه و اذهان مانند نقش در سنگ جای گرفته خدا میداند چه زیانهایی نصیب توده شده همین یك رباعی را كه بنام خیام مسجل و رواج است :
تا بتوانی خدمت رندان میكن بنیاد نماز و روزه ویران میكن
بشنو سخن راست ز خیام عمر می میخور و ره میزن و احسان میكن
باید سنجید و دید كه آیا فساد آن چه اندازه است. ستایش خدا را نكردن ، می خوردن ـ راهزدن ـ دزدی ـ رشوه گرفتن ـ خیانت در امانت ـ تقصیر و جنایت همهی اینها را با چند شاهی یا بیشتر احسان از بین میبرند و خود را تبرئه مینمایند و بروح گوینده رحمت میفرستند كه ما را از قید انتظام باطنی خلاص نموده است.
قزوین ص نصری
پرچم : راست است كه در سالهای اخیر ، بدخواهانی ( یا بزبان امروزه گویم : خائنانی) برای افزودن به بدبختی ایرانیان یك هیاهوی بزرگی دربارهی شاعران برانگیختند و هزاران كسانی را از جوانان و دیگران آلوده گردانیدند ، ولی سپاس خدا را كه نگزاشت آن بدخواهان بآرزوی خود رسند و ما را فیروزمند گردانید كه بدینسان تیشه بریشهی همهی بدآموزیها میزنیم و از هر سو پاكدلان بهمراهی ما میشتابند. این داوریها كه ما در پرچم بچاپ میرسانیم هر یكی گواه دیگری بفیروزی حقایق است. خدا را سپاس ! خدا را سپاس!
(پرچم روزانه ش 222)
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی شش از نه
منوچهر : گفته از بیچیزها دستگیری بکنید کسی نمیکند. این همه تاجر که مخصوصاً در این چند سال جنگ زیاد شده هیچ باین فقیرها که گوشه و کنار خیابانها پهلوی خانههای آن تاجرها افتادهاند و پشت سر هم میمیرند کمکی نمیکنند.
گفته گرانفروشی نکنید گران میفروشند ، گفته در ترازو تقلب نکنید ، کم نفروشید ...
حاجیحسن : وَیلُ للْمطَفِفین.
منوچهر : با این وجود در این چند سال هزارها مردم از راه گرانفروشی و کمفروشی ملیونر شدهاند. هی جنسها را نگه داشتند ، قایم کردند ، نفروختند ، بعد درآوردند چهار برابر پنج برابر ، بعضی چیزها را ده برابر و بیست برابر فروختند.
حسین : همهاش راست است.
منوچهر : آن وقت با همین پولها که همهاش حرام است بمکه هم رفتند.
تقی : توی این کتاب «گفتگو» راجع بزیارت خوب نوشته.
منوچهر : بله. حاجی شما هم بخوانیدش. شما هم حسین.
حسین : آقا من که سواد ندارم.
تقی : من برایت میخوانم.
منوچهر : خلاصه این چیزها و خیلی چیزهای دیگر هست که اسلام میگوید نکنید ولی این مردم که بقول خودشان مسلمان هستند میکنند. بدتر از همه اسلام همهاش با بتپرستی جنگیده که اسمش گذاشتند « دین بتشکن» ولی مسلمانها امروز از همه بتپرستترند ، عوض یکی دو تا ، صد تا ، دویست تا ، بلکه هزارها بت میپرستند.
حاجی حسین : (با عصبانیت) چه میگویید آقا؟ توهین نکنید!
منوچهر : (با آرامی) صبر کنید حاجی ، عصبانی نشوید ، با دلیل حرف بزنیم. اول بفرمایید بتپرستی چیست؟
حاجیحسن : (بعد از قدری فکر) اینست که آدم یک چیزی را خودش بسازد و همان را بپرستد.
منوچهر : یعنی یک چیزی را که خودش ساخته شریک خدا بگیرد ، بگوید که این هم کارهای خدا را میتواند بکند ...
حاجیحسن : بله دیگر.
منوچهر : مثلاً مریض را میتواند شفا بدهد ، کور را میتواند بینا کند ، بیپول را میتواند پولدار بکند ، مراد همه را میتواند بدهد. پس اینکه مردم میروند از گنبد و بارگاهها حاجت میخواهند ، شفا میطلبند ، پول میخواهند ، یا حتی از بعضی درختها و یا سنگها هم این چیزها را میخواهند بتپرستی است. اصلاً هر کس چیزی میخواهد یا مریض است و شفا میخواهد یا پول میخواهد باید از راهش اقدام بکند. خدا برای دنیا قانون قرار داده. مثلاً یکی از قانونهایش این است که تا تخم نپاشی ، زمین را آب ندهی ، مواظبت نکنی ، درختی درست نمیشود.
حسین : درست است.
منوچهر : تا آجر و گِل و سنگ و خاک آماده نکنی و معمار نیاوری و عمله نگیری خانه ساخته نمیشود.
حسین : بله.
.
🔸 تکهی شش از نه
منوچهر : گفته از بیچیزها دستگیری بکنید کسی نمیکند. این همه تاجر که مخصوصاً در این چند سال جنگ زیاد شده هیچ باین فقیرها که گوشه و کنار خیابانها پهلوی خانههای آن تاجرها افتادهاند و پشت سر هم میمیرند کمکی نمیکنند.
گفته گرانفروشی نکنید گران میفروشند ، گفته در ترازو تقلب نکنید ، کم نفروشید ...
حاجیحسن : وَیلُ للْمطَفِفین.
منوچهر : با این وجود در این چند سال هزارها مردم از راه گرانفروشی و کمفروشی ملیونر شدهاند. هی جنسها را نگه داشتند ، قایم کردند ، نفروختند ، بعد درآوردند چهار برابر پنج برابر ، بعضی چیزها را ده برابر و بیست برابر فروختند.
حسین : همهاش راست است.
منوچهر : آن وقت با همین پولها که همهاش حرام است بمکه هم رفتند.
تقی : توی این کتاب «گفتگو» راجع بزیارت خوب نوشته.
منوچهر : بله. حاجی شما هم بخوانیدش. شما هم حسین.
حسین : آقا من که سواد ندارم.
تقی : من برایت میخوانم.
منوچهر : خلاصه این چیزها و خیلی چیزهای دیگر هست که اسلام میگوید نکنید ولی این مردم که بقول خودشان مسلمان هستند میکنند. بدتر از همه اسلام همهاش با بتپرستی جنگیده که اسمش گذاشتند « دین بتشکن» ولی مسلمانها امروز از همه بتپرستترند ، عوض یکی دو تا ، صد تا ، دویست تا ، بلکه هزارها بت میپرستند.
حاجی حسین : (با عصبانیت) چه میگویید آقا؟ توهین نکنید!
منوچهر : (با آرامی) صبر کنید حاجی ، عصبانی نشوید ، با دلیل حرف بزنیم. اول بفرمایید بتپرستی چیست؟
حاجیحسن : (بعد از قدری فکر) اینست که آدم یک چیزی را خودش بسازد و همان را بپرستد.
منوچهر : یعنی یک چیزی را که خودش ساخته شریک خدا بگیرد ، بگوید که این هم کارهای خدا را میتواند بکند ...
حاجیحسن : بله دیگر.
منوچهر : مثلاً مریض را میتواند شفا بدهد ، کور را میتواند بینا کند ، بیپول را میتواند پولدار بکند ، مراد همه را میتواند بدهد. پس اینکه مردم میروند از گنبد و بارگاهها حاجت میخواهند ، شفا میطلبند ، پول میخواهند ، یا حتی از بعضی درختها و یا سنگها هم این چیزها را میخواهند بتپرستی است. اصلاً هر کس چیزی میخواهد یا مریض است و شفا میخواهد یا پول میخواهد باید از راهش اقدام بکند. خدا برای دنیا قانون قرار داده. مثلاً یکی از قانونهایش این است که تا تخم نپاشی ، زمین را آب ندهی ، مواظبت نکنی ، درختی درست نمیشود.
حسین : درست است.
منوچهر : تا آجر و گِل و سنگ و خاک آماده نکنی و معمار نیاوری و عمله نگیری خانه ساخته نمیشود.
حسین : بله.
.
✴️ در پاسخ جوانان دلبسته
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 2 از 2
شما دیدید كه ما در پرچم از ملایان پرسشهایی كرده و یك ماه مهلت داده پاسخ خواستیم.[1] ...
شما دیدید كه هیچ پاسخی ندادند و خود را به ناشنیدن زدند. ولی شما آنان را به حال خود نگزارید و هر كجا كه یكی را یافتید این پرسشها را به رُخش كشید و پافشاری كنید و پاسخ خواهید. بگویید : ای مردان شوم چرا نمیگزارید مردم زندگی كنند؟!.. چرا برای خود كاری یا پیشهای برنمیگزینید كه ناگزیر شده برای پر كردن شكم خود یك توده را بدبخت گردانید. بگویید : ای خداناشناسان ، خدا از شما نخواهد گذشت و سزای این سیاهكاریهای خود را خواهید یافت.
ببینید اینان چه بیدینند : این توده را بدبخت گردانیدهاند و اكنون میخواهند گناه را به گردن خدا بیندازند. به منبر میروند و به زنان چنین میگویند : «دیدید روهاتان باز کردید و بیجوراب بیرون آمدید خدا غضب كرد و قحطی فرستاد!». اینان میخواهند بگویند : همین گرسنگی كه امروز در ایران پدید آمده و در پایتخت كشور روزانه گروهی از گرسنگی و از بدی خوراك میمیرند نتیجهی خشم خداست. زنان چون روهاشان باز كردهاند خدا به خشم آمده و این گرسنگی را فرستاده. یكی نمیپرسد : ای بیشرمان خدا چه كرده كه گرسنگی فرستاده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. آیا از زمین نروییده؟!.. آیا سن و ملخ آمده؟!.. ای بدنهادان مگر خدا این اندازه كینه-جویست كه به گناه رو باز كردن زنان هزاران كودكان بیگناه را از گرسنگی بكشد؟!.. ای خیره¬رویان ، اگر رو باز كردن زنان گناهست و مایهی خشم خدا میگردد پس چرا این خشم را با زنان انگلیس و آمریكا كه از هزاران سال روبازند نمیكند؟!..
ببینید با چه شیادی پرده به روی بدكاریهای خود میكشند. ببینید با چه گستاخی از خدا سخن میرانند. شما اینها را به رخ آنان بكشید. بگویید : خدا به این مردم سرزمینی به این بزرگی و باردهی داده و این شما مردان شومید كه برای نان خود مردم را گرفتار گمراهی و پندارپرستی گردانیده نمیگزارید معنی زندگی را بفهمند و از روی فهم و خرد زندگی كنند. این گرسنگی را خدا نفرستاده. این را بیش از همه شما مردان شوم پدید آوردهاید. شما كه دولت را «جائر» و «غاصب» شمارده مردم را به خیانت با دولت و بیپروایی واداشتهاید ، این بدبختی و گرفتاری امروزی بیش از همه نتیجهی آنست.
...
این ایرادها را به آنان گرفته پاسخ خواهید ، و از هایهوی و فریادشان نترسید. اگر میخواهید این گمراهیها بیكسو رود و این پراكندگیها از میان برخیزد باید این كوششها را به گردن گیرید. باید نیروهای جوانی خود را در این نبرد و تلاش بكار برید.
ببینید جوانان در دیگر تودهها چگونه میكوشند و چه نبردها با دشمنان خود میكنند. دشمنان شما در گام نخست اینهاست. شما هم باید با اینها بكوشید.
شما اگر خشنودی خدا را میخواهید ، اگر فیروزی و آسایش تودهی خود را میطلبید ، اگر در آرزوی نیكنامی و سرفرازی میباشید ـ همهی آنها جز در نتیجهی این كوششها نتواند بود.
شما اگر میخواهید سال و زمان برای شما «خجسته» باشد از این كوششهاست كه تواند بود. ...
[1] : پرچم روزانه شمارههای 219 تا 222
.
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 2 از 2
شما دیدید كه ما در پرچم از ملایان پرسشهایی كرده و یك ماه مهلت داده پاسخ خواستیم.[1] ...
شما دیدید كه هیچ پاسخی ندادند و خود را به ناشنیدن زدند. ولی شما آنان را به حال خود نگزارید و هر كجا كه یكی را یافتید این پرسشها را به رُخش كشید و پافشاری كنید و پاسخ خواهید. بگویید : ای مردان شوم چرا نمیگزارید مردم زندگی كنند؟!.. چرا برای خود كاری یا پیشهای برنمیگزینید كه ناگزیر شده برای پر كردن شكم خود یك توده را بدبخت گردانید. بگویید : ای خداناشناسان ، خدا از شما نخواهد گذشت و سزای این سیاهكاریهای خود را خواهید یافت.
ببینید اینان چه بیدینند : این توده را بدبخت گردانیدهاند و اكنون میخواهند گناه را به گردن خدا بیندازند. به منبر میروند و به زنان چنین میگویند : «دیدید روهاتان باز کردید و بیجوراب بیرون آمدید خدا غضب كرد و قحطی فرستاد!». اینان میخواهند بگویند : همین گرسنگی كه امروز در ایران پدید آمده و در پایتخت كشور روزانه گروهی از گرسنگی و از بدی خوراك میمیرند نتیجهی خشم خداست. زنان چون روهاشان باز كردهاند خدا به خشم آمده و این گرسنگی را فرستاده. یكی نمیپرسد : ای بیشرمان خدا چه كرده كه گرسنگی فرستاده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. آیا از زمین نروییده؟!.. آیا سن و ملخ آمده؟!.. ای بدنهادان مگر خدا این اندازه كینه-جویست كه به گناه رو باز كردن زنان هزاران كودكان بیگناه را از گرسنگی بكشد؟!.. ای خیره¬رویان ، اگر رو باز كردن زنان گناهست و مایهی خشم خدا میگردد پس چرا این خشم را با زنان انگلیس و آمریكا كه از هزاران سال روبازند نمیكند؟!..
ببینید با چه شیادی پرده به روی بدكاریهای خود میكشند. ببینید با چه گستاخی از خدا سخن میرانند. شما اینها را به رخ آنان بكشید. بگویید : خدا به این مردم سرزمینی به این بزرگی و باردهی داده و این شما مردان شومید كه برای نان خود مردم را گرفتار گمراهی و پندارپرستی گردانیده نمیگزارید معنی زندگی را بفهمند و از روی فهم و خرد زندگی كنند. این گرسنگی را خدا نفرستاده. این را بیش از همه شما مردان شوم پدید آوردهاید. شما كه دولت را «جائر» و «غاصب» شمارده مردم را به خیانت با دولت و بیپروایی واداشتهاید ، این بدبختی و گرفتاری امروزی بیش از همه نتیجهی آنست.
...
این ایرادها را به آنان گرفته پاسخ خواهید ، و از هایهوی و فریادشان نترسید. اگر میخواهید این گمراهیها بیكسو رود و این پراكندگیها از میان برخیزد باید این كوششها را به گردن گیرید. باید نیروهای جوانی خود را در این نبرد و تلاش بكار برید.
ببینید جوانان در دیگر تودهها چگونه میكوشند و چه نبردها با دشمنان خود میكنند. دشمنان شما در گام نخست اینهاست. شما هم باید با اینها بكوشید.
شما اگر خشنودی خدا را میخواهید ، اگر فیروزی و آسایش تودهی خود را میطلبید ، اگر در آرزوی نیكنامی و سرفرازی میباشید ـ همهی آنها جز در نتیجهی این كوششها نتواند بود.
شما اگر میخواهید سال و زمان برای شما «خجسته» باشد از این كوششهاست كه تواند بود. ...
[1] : پرچم روزانه شمارههای 219 تا 222
.
✴️ کتاب دین و جهان بزبان عادی
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 3 از 3)
🔸پرسشهای دیگری که این کتاب به آنها پاسخ میدهد
ـ دانش چیست؟
ـ آیا دانشها همیشه گرهگشا است ، یا آنکه خود گرفتاریهایی بر گرفتاری زندگی آدمها افزوده؟!
ـ مادّیگری چیست ، نتیجههایش کدامست؟!.
ـ راز آنکه مردم امروزی بیش از گذشتگان میکوشند ولی به اندازهی آنها رفاه ندارند چیست؟!
ـ اساس دین چیهاست؟!
ـ آیا امروز کار ، بازرگانی ، کشاورزی ، اقتصاد و صنعت در ایران و دیگر کشورها به معنی درست آنها بکار بسته میشود؟!
ـ برای کم کردن از گرفتاریهای مردم جهان ، فرهنگ چه وظیفهای دارد؟!
ـ تأثیر یاد گرفتن حقایق زندگی بر رفتار آدمیان چیست؟!
ـ دین چیست؟!.
ـ آیا دینها اساسی دارند یا بیکبار بیاساس و بیپایند؟!.
ـ علت بیارزش نمودن کیشها (همانها که بغلط دین نامیده میشوند) چیست؟!
ـ آیا پیشرفت آدمیان از کدام راه رخ داده : راه دین ، راه دانش یا هر دو؟!
ـ آیا به گفتگو از خدا نیازی هست؟!
ـ ریشهی پیدایش یک اندیشه (راست یا ناراست) چیست؟! ، منشاء یک دستگاه اندیشهای (سودمند یا زیانمند) از کجاست؟!
ـ چیست آنچه جلو هوس و خودخواهی آدمیان را بگیرد و آنان را به نیکخواهی باهم وادارد؟!
ـ عقل چیست؟! ، کارش چیست؟!.
ـ تفاوت اندیشه و خیال (پندار) چیست؟!.
ـ «انا الحق» گفتن حلاج از چه رو بوده؟!
ـ چه ارتباطی میان رواج شعر و رمان در ایران با جنبش مشروطه بوده؟!
ـ آیا با از میان رفتن بیچیزی ، گمراهیها (مثلاً کیشها و خرافات) نیز از میان خواهد رفت؟!.
ـ راه ریشهکن کردن کیشها و گمراهیها و پاک کردن مغزها از خرافاتشان چیست؟!.
ـ آیا امکان پذیر است که یک مردمی با آلودگیهای هزارساله و اندیشههای پستِ پرزیان ، در فرهنگ ، کشورداری و اقتصاد چنان پایدار پیش روند که جایی درمیان مردم پیشرفته و کشورهای مهم جهان پیدا کنند؟!
.
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 3 از 3)
🔸پرسشهای دیگری که این کتاب به آنها پاسخ میدهد
ـ دانش چیست؟
ـ آیا دانشها همیشه گرهگشا است ، یا آنکه خود گرفتاریهایی بر گرفتاری زندگی آدمها افزوده؟!
ـ مادّیگری چیست ، نتیجههایش کدامست؟!.
ـ راز آنکه مردم امروزی بیش از گذشتگان میکوشند ولی به اندازهی آنها رفاه ندارند چیست؟!
ـ اساس دین چیهاست؟!
ـ آیا امروز کار ، بازرگانی ، کشاورزی ، اقتصاد و صنعت در ایران و دیگر کشورها به معنی درست آنها بکار بسته میشود؟!
ـ برای کم کردن از گرفتاریهای مردم جهان ، فرهنگ چه وظیفهای دارد؟!
ـ تأثیر یاد گرفتن حقایق زندگی بر رفتار آدمیان چیست؟!
ـ دین چیست؟!.
ـ آیا دینها اساسی دارند یا بیکبار بیاساس و بیپایند؟!.
ـ علت بیارزش نمودن کیشها (همانها که بغلط دین نامیده میشوند) چیست؟!
ـ آیا پیشرفت آدمیان از کدام راه رخ داده : راه دین ، راه دانش یا هر دو؟!
ـ آیا به گفتگو از خدا نیازی هست؟!
ـ ریشهی پیدایش یک اندیشه (راست یا ناراست) چیست؟! ، منشاء یک دستگاه اندیشهای (سودمند یا زیانمند) از کجاست؟!
ـ چیست آنچه جلو هوس و خودخواهی آدمیان را بگیرد و آنان را به نیکخواهی باهم وادارد؟!
ـ عقل چیست؟! ، کارش چیست؟!.
ـ تفاوت اندیشه و خیال (پندار) چیست؟!.
ـ «انا الحق» گفتن حلاج از چه رو بوده؟!
ـ چه ارتباطی میان رواج شعر و رمان در ایران با جنبش مشروطه بوده؟!
ـ آیا با از میان رفتن بیچیزی ، گمراهیها (مثلاً کیشها و خرافات) نیز از میان خواهد رفت؟!.
ـ راه ریشهکن کردن کیشها و گمراهیها و پاک کردن مغزها از خرافاتشان چیست؟!.
ـ آیا امکان پذیر است که یک مردمی با آلودگیهای هزارساله و اندیشههای پستِ پرزیان ، در فرهنگ ، کشورداری و اقتصاد چنان پایدار پیش روند که جایی درمیان مردم پیشرفته و کشورهای مهم جهان پیدا کنند؟!
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
زیر این عنوان تکههایی را که گاهی از خوانندگان پیمان میرسد چاپ میکنیم.
عیب را تا نگویی مردم ملتفت آن نمیشوند. پیمان پردهی رمان را دریده عیب آن را آشکار ساخت. گمان ندارم کسانی که آن مقالات شما را در پیمان خواندهاند دیگر لذتی از خواندن رمان بردارند. چنانکه در چند روز قبل که بخواندن «بینوایان» اثر مشهور ویکتور هوگو مشغول بودم در شیرینترین نقطهی داستان در آنجا که گفتگوی مسیو میریل با آن مرد انقلابی گوشهنشین نقل میشود ناگهان مقالات شما را یاد آورده بخود آمدم که این همه ساختگی است : نه میریلی بوده و نه چنین مباحثهای درگرفته. چنانکه اگر کسی خواب شیرین ببیند و نیمهکاره بیدار شود حالت غریبی پیدا میکند که بیک آن همهی آن لذتها هیچ و پوچ میشود ، من نیز بدان حال افتادم و همهی لذتهایی را که از حکایت شیرین و شیوای هوگو برده بودم یکجا از دست دادم. و در آن دقیقه که تحت تأثیر نگارشهای شما بفکر عمیقی فرورفته بودم تو گویی هوگو را میدیدم که شبانه پشت میز نشسته و قلم بدست گرفته این قسمت رمان خود را تهیه میکند و بدانسان که اگر کسی تقلید دعوای زن و شوهر را نشان بدهد یکدفعه شوهر شده با صدای خشن بزن عتاب مینماید و فوری زن گردیده و با صدای نازک جواب آن عتاب را میدهد ، هوگو را هم دیدم که دمی مسیو میریل شده با لهجهی کشیشانه ایرادات میکند و هنگامی مرد انقلابی گردیده با زبانی بُرا جواب آن ایرادات را میدهد. بقول شما بحیرت فرورفتم که چگونه این مرد شبهای دراز را بیدار مانده و هوش خود گداخته و دروغسازی میکرده؟! چگونه عقل و حکمت او مانع این سفاهت نمیشده؟!
بقول خانم سیاح ، هوگو و امثال او نظایر حوادث واقعه را ساختهاند. من هم بنوبت خود اذعان میکنم که هوگو مغز بسیار روشنی داشته و در این کتاب ، افسانهی خود را با یک رشته بیانات حکیمانه آرایش داده ولی نباید پوشیده داشت که زحمت بیجا کشیده. زیرا این کار او درست مانندهی آنست که کسی شبیه سکه طلایی را از مس ساخته و در آرایش آن هنر بسیار بخرج دهد و با اینهمه باز آن مس ، مس است و هرگز جای طلا را نخواهد گرفت و همهی آن آرایشها هدر خواهد بود و هرگز ساختگی جای حقیقت را نخواهد گرفت.
این مثل را برای خانم سیاح مینویسم که ما اگر گدای بدبختی را دم در ببینیم بحال او رقت کرده هر یکی باندازهی استطاعت خود دستگیری از او مینماییم. ولی اگر کسی مجسمهی یک گدای بدبختی را از گچ یا برنز ریخته و آن را دم در ما بیاورد آیا باو هم رقت کرده بصدد احسان و دستگیری میآییم یا اینکه آن [را] وسیلهی تفریح و تماشا ساخته میخندیم؟.
پیمان : آیا رماننویسان ما چه پاسخی باین ایرادها دارند؟.
.
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
زیر این عنوان تکههایی را که گاهی از خوانندگان پیمان میرسد چاپ میکنیم.
عیب را تا نگویی مردم ملتفت آن نمیشوند. پیمان پردهی رمان را دریده عیب آن را آشکار ساخت. گمان ندارم کسانی که آن مقالات شما را در پیمان خواندهاند دیگر لذتی از خواندن رمان بردارند. چنانکه در چند روز قبل که بخواندن «بینوایان» اثر مشهور ویکتور هوگو مشغول بودم در شیرینترین نقطهی داستان در آنجا که گفتگوی مسیو میریل با آن مرد انقلابی گوشهنشین نقل میشود ناگهان مقالات شما را یاد آورده بخود آمدم که این همه ساختگی است : نه میریلی بوده و نه چنین مباحثهای درگرفته. چنانکه اگر کسی خواب شیرین ببیند و نیمهکاره بیدار شود حالت غریبی پیدا میکند که بیک آن همهی آن لذتها هیچ و پوچ میشود ، من نیز بدان حال افتادم و همهی لذتهایی را که از حکایت شیرین و شیوای هوگو برده بودم یکجا از دست دادم. و در آن دقیقه که تحت تأثیر نگارشهای شما بفکر عمیقی فرورفته بودم تو گویی هوگو را میدیدم که شبانه پشت میز نشسته و قلم بدست گرفته این قسمت رمان خود را تهیه میکند و بدانسان که اگر کسی تقلید دعوای زن و شوهر را نشان بدهد یکدفعه شوهر شده با صدای خشن بزن عتاب مینماید و فوری زن گردیده و با صدای نازک جواب آن عتاب را میدهد ، هوگو را هم دیدم که دمی مسیو میریل شده با لهجهی کشیشانه ایرادات میکند و هنگامی مرد انقلابی گردیده با زبانی بُرا جواب آن ایرادات را میدهد. بقول شما بحیرت فرورفتم که چگونه این مرد شبهای دراز را بیدار مانده و هوش خود گداخته و دروغسازی میکرده؟! چگونه عقل و حکمت او مانع این سفاهت نمیشده؟!
بقول خانم سیاح ، هوگو و امثال او نظایر حوادث واقعه را ساختهاند. من هم بنوبت خود اذعان میکنم که هوگو مغز بسیار روشنی داشته و در این کتاب ، افسانهی خود را با یک رشته بیانات حکیمانه آرایش داده ولی نباید پوشیده داشت که زحمت بیجا کشیده. زیرا این کار او درست مانندهی آنست که کسی شبیه سکه طلایی را از مس ساخته و در آرایش آن هنر بسیار بخرج دهد و با اینهمه باز آن مس ، مس است و هرگز جای طلا را نخواهد گرفت و همهی آن آرایشها هدر خواهد بود و هرگز ساختگی جای حقیقت را نخواهد گرفت.
این مثل را برای خانم سیاح مینویسم که ما اگر گدای بدبختی را دم در ببینیم بحال او رقت کرده هر یکی باندازهی استطاعت خود دستگیری از او مینماییم. ولی اگر کسی مجسمهی یک گدای بدبختی را از گچ یا برنز ریخته و آن را دم در ما بیاورد آیا باو هم رقت کرده بصدد احسان و دستگیری میآییم یا اینکه آن [را] وسیلهی تفریح و تماشا ساخته میخندیم؟.
پیمان : آیا رماننویسان ما چه پاسخی باین ایرادها دارند؟.
.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی هفت از نه
منوچهر : اینها قانون است ، قانونهای خداست ، هر چیزی یک همچو قانونی دارد. مثلاً کسی که مریض میشود قانونش این است که برود پیش دکتر تا معاینهاش بکند ، نسخه بدهد ، برود دوا بخرد و بخورد تا خوب بشود. یا اگر بیپول است باید برود کار بکند ، زحمت بکشد ، پولدار بشود. این هم یک قانونی است. همین طور برای همه چیز. پس هر کسی این قانونها را عمل نکند خلاف قانون خدا رفتار کرده و تکلیفش معلوم است. این هم خودش یک بتپرستی و بیدینی است.
(حاجیحسن که جوابی ندارد بدهد آرام میشود. دیگر چیزی نمیگوید. تا دوباره گفتگو شروع میشود.)
حاجیحسن : خیلی خوب. ولی یک چیز دیگر هم راجع باینها میگویند.
منوچهر : چه میگویند؟
حاجیحسن : میگویند این آزادگان بهائیند.
منوچهر : بعضی از این مردم خیلی بیانصافند. این ملاها هم که ما جلو مفتخواری و بیدینیشان را میگیریم کینهی ما را در دل گرفتهاند و بین مردم دروغی پخش کردهاند که آزادگان بهائیند.
حاجیحسن : پس دروغ میگویند؟.
منوچهر : طوری نیست. تا حالا خبر نداشتید. حالا که مطلع شدید ان شاءالله تلافی میکنید. در صورتی که بعضی بقدری معتصب و بیانصافند که سر حرفهای خودشان سخت میایستند و حرفهای حسابی را قبول نمیکنند. راستی ببینید چقدر جای تأسف است که آقای کسروی با یک عدهی دیگر دست بهم دادهاند و روز و شب زحمت میکشند. سختی میبینند ، حبس میشوند ، غارت میشوند ، تیر میخورند ، با همهی اینها از هیچ فداکاری برای خاطر مردم خودداری نمیکنند و آن وقت ، این ملایان مردمفریب ، بجای اینکه با آنها همراهی بکنند دشمنی میکنند ، کارشکنی میکنند ، دروغ میسازند ، هوچیگری میکنند ، مردم بیخبر و لاتها و اوباش را بسر آنها میشورانند. ولی عیبی ندارد. همیشه اشخاص پاکدل هستند که از هیچ چیز باک ندارند ، و از حقیقت هواخواهی میکنند. ما هم امیدمان بهمانست. شما و امثال شما است که دلتان پاک است و حرف حسابی را اگرچه بر خلاف عقیدهتان باشد قبول میکنید.
حاجیحسن : خدا لعنت کند این مردم دروغگو را. با همین دروغها کسروی را کشتند. راستی حالا چطور میشود؟ کسروی که کشته شده ، همهی زحمتهایش هدر رفته. بیچاره!!
منوچهر : نه خیر ، این طور نیست. این ملاها هم این طور گمان کردهاند که با کشتن کسروی آسوده میشوند و دکانشان رواج بیشتری میگیرد. ولی اشتباه کردهاند. کسروی خیلی همراه دارد. کتابهایی که نوشته بود ، همین طور که گفتم کسانی که آنها را خوانده و راست دیدهاند با او همدست شدهاند. حالا که او کشته شده همراهانش پافشارتر شدهاند ، ندیدید آن چند روز که تازه کسروی کشته شده بود چطور فعالیت میکردند ، پشت سر هم بیانیه بیرون میدادند؟ گذشته از آزادگان خیلی از دیگران هم که کتابهای مرحوم کسروی را خوانده و قبول کرده بودند ولی میترسیدند یا بعلل دیگر نزدیک نمیآمدهاند از این قضیه تکان خوردهاند و مطمئن شدهاند که کسروی حرفهایش راست بوده. چون اگر حرفهایش راست نبود آخوندها هم با دلیل جواب میدادند و او را نمیکشتند. همین کشتن او ، آن هم در آخرین جلسهی بازپرسی بهترین دلیل است ...
.
🔸 تکهی هفت از نه
منوچهر : اینها قانون است ، قانونهای خداست ، هر چیزی یک همچو قانونی دارد. مثلاً کسی که مریض میشود قانونش این است که برود پیش دکتر تا معاینهاش بکند ، نسخه بدهد ، برود دوا بخرد و بخورد تا خوب بشود. یا اگر بیپول است باید برود کار بکند ، زحمت بکشد ، پولدار بشود. این هم یک قانونی است. همین طور برای همه چیز. پس هر کسی این قانونها را عمل نکند خلاف قانون خدا رفتار کرده و تکلیفش معلوم است. این هم خودش یک بتپرستی و بیدینی است.
(حاجیحسن که جوابی ندارد بدهد آرام میشود. دیگر چیزی نمیگوید. تا دوباره گفتگو شروع میشود.)
حاجیحسن : خیلی خوب. ولی یک چیز دیگر هم راجع باینها میگویند.
منوچهر : چه میگویند؟
حاجیحسن : میگویند این آزادگان بهائیند.
منوچهر : بعضی از این مردم خیلی بیانصافند. این ملاها هم که ما جلو مفتخواری و بیدینیشان را میگیریم کینهی ما را در دل گرفتهاند و بین مردم دروغی پخش کردهاند که آزادگان بهائیند.
حاجیحسن : پس دروغ میگویند؟.
منوچهر : طوری نیست. تا حالا خبر نداشتید. حالا که مطلع شدید ان شاءالله تلافی میکنید. در صورتی که بعضی بقدری معتصب و بیانصافند که سر حرفهای خودشان سخت میایستند و حرفهای حسابی را قبول نمیکنند. راستی ببینید چقدر جای تأسف است که آقای کسروی با یک عدهی دیگر دست بهم دادهاند و روز و شب زحمت میکشند. سختی میبینند ، حبس میشوند ، غارت میشوند ، تیر میخورند ، با همهی اینها از هیچ فداکاری برای خاطر مردم خودداری نمیکنند و آن وقت ، این ملایان مردمفریب ، بجای اینکه با آنها همراهی بکنند دشمنی میکنند ، کارشکنی میکنند ، دروغ میسازند ، هوچیگری میکنند ، مردم بیخبر و لاتها و اوباش را بسر آنها میشورانند. ولی عیبی ندارد. همیشه اشخاص پاکدل هستند که از هیچ چیز باک ندارند ، و از حقیقت هواخواهی میکنند. ما هم امیدمان بهمانست. شما و امثال شما است که دلتان پاک است و حرف حسابی را اگرچه بر خلاف عقیدهتان باشد قبول میکنید.
حاجیحسن : خدا لعنت کند این مردم دروغگو را. با همین دروغها کسروی را کشتند. راستی حالا چطور میشود؟ کسروی که کشته شده ، همهی زحمتهایش هدر رفته. بیچاره!!
منوچهر : نه خیر ، این طور نیست. این ملاها هم این طور گمان کردهاند که با کشتن کسروی آسوده میشوند و دکانشان رواج بیشتری میگیرد. ولی اشتباه کردهاند. کسروی خیلی همراه دارد. کتابهایی که نوشته بود ، همین طور که گفتم کسانی که آنها را خوانده و راست دیدهاند با او همدست شدهاند. حالا که او کشته شده همراهانش پافشارتر شدهاند ، ندیدید آن چند روز که تازه کسروی کشته شده بود چطور فعالیت میکردند ، پشت سر هم بیانیه بیرون میدادند؟ گذشته از آزادگان خیلی از دیگران هم که کتابهای مرحوم کسروی را خوانده و قبول کرده بودند ولی میترسیدند یا بعلل دیگر نزدیک نمیآمدهاند از این قضیه تکان خوردهاند و مطمئن شدهاند که کسروی حرفهایش راست بوده. چون اگر حرفهایش راست نبود آخوندها هم با دلیل جواب میدادند و او را نمیکشتند. همین کشتن او ، آن هم در آخرین جلسهی بازپرسی بهترین دلیل است ...
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 1 از 9
راست گردانیدن زبان فارسی و به نیكی آوردن آن یكی از خواستهای ماست كه از سال 1312 كه به كوشش برخاستهایم یكی هم این را دنبال كردهایم. اینك بار دیگر به یك رشته سخنانی در پیرامون آن میپردازیم.
گذشته از اینكه زبان یك توده آیینهی فهم و اندیشهی ایشانست و یك زبان نارسا اندیشهها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از تودههای بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یك زبان درستی باشند ، ما خود در این كوششها كه در راه نیكی جهان آغاز كردهایم بیش از همه به یك زبان درست و رسایی نیاز میداریم.
فارسی یكی از زبانهای روان و آسان و سادهی جهانست. ولی با حالی كه میبود آكهای [عیب] بسیار میداشت كه گذشته از نابسامانیها و بهم¬خوردگیها ، [و] آلودگیها ، از تنگی به فهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمیبود ، از اینرو میبایست آن را بسامان آوریم و راست و درست[=كامل] گردانیم و به فهمانیدن معنیها توانایش سازیم.
كوشش دربارهی زبان فارسی تاریخچهای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه كسانی پی به آكمندی این زبان برده آرزوی كوشش در راه آن را میداشتهاند. پس از مشروطه كه روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این كشور پدید آمدند ، گاهی كسانی از آنان در این زمینه نیز به گفتارهایی میپرداختند و در هر چند سال یك بار گفتگو از این باره در روزنامهها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته میشد ، تا در بیست و اند سال پیش آقای ابوالقاسم آزاد مراغهای از هندوستان به ایران آمد و در تهران در این زمینه به گفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامهای بنیاد گزاشت ، و چون با یك گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میكرد یك تكانی درمیان جوانان پدید آورد.
چیزی كه هست ، این كسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با كلمههای بیگانه را بدیده گرفته یگانه آك زبان فارسی این را میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند. از اینرو تنها به بیرون كردن كلمههای بیگانه كوشیده و راهی كه برای این كار میشناختند آن میبود كه در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی كلمههای كهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ كه كسی معنایش نمیدانست و بسیار آنها غلط و بیمعنی است ، گرد آورده در نوشتههای خود به جای كلمههای تازی بیاورند ، و این نتیجهی آن را میداد كه نوشتههاشان نافهمیده درمیآمد و كسی به خواندن آنها نمیگرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را میپیمود ، و از اینرو به نتیجهای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از كوشش بازنشیند.
از آنسوی كسان بسیاری با این كوششها به دشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامهها به گفتارنویسی پرداختند. یك دسته از روی رشك و خودخواهی ، كه چنانكه با هر كوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز مینمودند و زبان از بدگویی بازنمیداشتند. یك دسته چون درس عربی خوانده بودند به كلمههای عربی دلبستگی مینمودند و بیرون كردن آنها را از زبان فارسی به زیان خود میپنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام میشماردند و كوشندگان را بیدین میخواندند.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 1 از 9
راست گردانیدن زبان فارسی و به نیكی آوردن آن یكی از خواستهای ماست كه از سال 1312 كه به كوشش برخاستهایم یكی هم این را دنبال كردهایم. اینك بار دیگر به یك رشته سخنانی در پیرامون آن میپردازیم.
گذشته از اینكه زبان یك توده آیینهی فهم و اندیشهی ایشانست و یك زبان نارسا اندیشهها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از تودههای بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یك زبان درستی باشند ، ما خود در این كوششها كه در راه نیكی جهان آغاز كردهایم بیش از همه به یك زبان درست و رسایی نیاز میداریم.
فارسی یكی از زبانهای روان و آسان و سادهی جهانست. ولی با حالی كه میبود آكهای [عیب] بسیار میداشت كه گذشته از نابسامانیها و بهم¬خوردگیها ، [و] آلودگیها ، از تنگی به فهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمیبود ، از اینرو میبایست آن را بسامان آوریم و راست و درست[=كامل] گردانیم و به فهمانیدن معنیها توانایش سازیم.
كوشش دربارهی زبان فارسی تاریخچهای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه كسانی پی به آكمندی این زبان برده آرزوی كوشش در راه آن را میداشتهاند. پس از مشروطه كه روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این كشور پدید آمدند ، گاهی كسانی از آنان در این زمینه نیز به گفتارهایی میپرداختند و در هر چند سال یك بار گفتگو از این باره در روزنامهها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته میشد ، تا در بیست و اند سال پیش آقای ابوالقاسم آزاد مراغهای از هندوستان به ایران آمد و در تهران در این زمینه به گفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامهای بنیاد گزاشت ، و چون با یك گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میكرد یك تكانی درمیان جوانان پدید آورد.
چیزی كه هست ، این كسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با كلمههای بیگانه را بدیده گرفته یگانه آك زبان فارسی این را میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند. از اینرو تنها به بیرون كردن كلمههای بیگانه كوشیده و راهی كه برای این كار میشناختند آن میبود كه در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی كلمههای كهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ كه كسی معنایش نمیدانست و بسیار آنها غلط و بیمعنی است ، گرد آورده در نوشتههای خود به جای كلمههای تازی بیاورند ، و این نتیجهی آن را میداد كه نوشتههاشان نافهمیده درمیآمد و كسی به خواندن آنها نمیگرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را میپیمود ، و از اینرو به نتیجهای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از كوشش بازنشیند.
از آنسوی كسان بسیاری با این كوششها به دشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامهها به گفتارنویسی پرداختند. یك دسته از روی رشك و خودخواهی ، كه چنانكه با هر كوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز مینمودند و زبان از بدگویی بازنمیداشتند. یك دسته چون درس عربی خوانده بودند به كلمههای عربی دلبستگی مینمودند و بیرون كردن آنها را از زبان فارسی به زیان خود میپنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام میشماردند و كوشندگان را بیدین میخواندند.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یکم)
بنام پاکْآفریدگار
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که به هیچ چیزی پابندی نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از احساسات خودشانست ، و آنان در حالی که بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما محسوس گردیده و درمیان مردم تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما به کارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغاز کنیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی دور هم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگذارید. امروز دیگر نمیشود نام دین را بُرد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدین ترتیب بما تقدیم میکنند. از همین جملهها پیداست که آنان از حقایق بسیار دورند و همچون اکثریت درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران کردنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنهسازی در مقابل میباشد و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگذارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از حقایق بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن حقایق و آگاهیها در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما حقایق را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بوسیلهی آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدم کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه به دیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که حقایق بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین فرض کنید که یک دسته مردم دربارهی جهان تصور قدیمی پدران خود را دارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا دیگری ، و چنین فرض کنید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه میتوانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن تصور از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و نتیجهی سخن ما جز تزلزل باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن تصور را از دل بیرون کرد ، تصور غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گذاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن حقایق نتواند بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یکم)
بنام پاکْآفریدگار
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که به هیچ چیزی پابندی نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از احساسات خودشانست ، و آنان در حالی که بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما محسوس گردیده و درمیان مردم تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما به کارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغاز کنیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی دور هم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگذارید. امروز دیگر نمیشود نام دین را بُرد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدین ترتیب بما تقدیم میکنند. از همین جملهها پیداست که آنان از حقایق بسیار دورند و همچون اکثریت درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران کردنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنهسازی در مقابل میباشد و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگذارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از حقایق بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن حقایق و آگاهیها در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما حقایق را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بوسیلهی آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدم کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه به دیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که حقایق بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین فرض کنید که یک دسته مردم دربارهی جهان تصور قدیمی پدران خود را دارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا دیگری ، و چنین فرض کنید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه میتوانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن تصور از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و نتیجهی سخن ما جز تزلزل باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن تصور را از دل بیرون کرد ، تصور غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گذاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن حقایق نتواند بود.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی یک از دو)
کسی که با دو چشم نابینا پا براه میگزارد چه شگفت که پیاپی درافتد و از گودالی بگودالی درغلتد! کسی که با مغز پوچ زبان بسخن میگشاید چه شگفت که در یک جملهی او چندین سفاهت پدیدار باشد!
آقا کالای نوینی ببازار آورده :
ـ «باید برای هر یکی از بزرگان ایران افسانهای درست کرد ...».
+ چرا !؟
ـ «برای آنکه مردم تاریخ زندگانی آنان را بآسانی یاد بگیرند».
بر این سخن چندین خرده باید گرفت :
نخست ـ که میگوید که مردم افسانه را زودتر از تاریخ یاد میگیرند؟ بلکه اگر حقیقت را بخواهیم افسانه هرگز در خاطر جایگیر نمیشود. زیرا افسانه دروغ است و دروغ با راست همیشه این فرق را دارد که آن یکی کمتر در یاد جای میگیرد و این یکی کمتر از یاد میرود.
دروغ را چهبسا که خود دروغگو نیز بیاد نمیسپارد و از اینجاست که «دروغگو حافظه ندارد» مثل گردیده.
در زبان فارسی رمانی بهتر از کتاب ابراهیمبیک نوشته نشده و شاید کسانی آن را چندین بار از آغاز تا انجام خواندهاند. با اینهمه امروز اگر پرسشی کرده شود کمتر یادی از آن در دل خود دارند. ولی تاریخ نادرشاه یا شاهعباس را اگر کسی دوبار بخواند شاید تا آخر عمر فراموش نگرداند.
قرنها و صد قرنها در جهان کشاکش راست و دروغ در کار بوده و همیشه راست چیره و فیروزمند و دروغ زبون و بیآبرو درآمده. بیخرد آن کسانی که تازه میخواهند شکوه و آبرویی برای دروغ بسیج کنند!
دوم ـ اینکه میگوید : سرگذشت راستین بزرگان را کنار گزارده برای هر یکی داستان دروغی درست کنیم تنها باین جهت که مردم آن را بآسانی یاد بگیرند ، این سخن درست مانندهی آنست که شاگردی درس ریاضی خود را روان نکرده بنام آسانی یک غزل از دیوان حافظ روان کند. یا مانندهی آنست که حمالی که یک جوال گندم بدوش او دادهاند تا بخانهی کسی برد بنام آسانی کارِ خود آن را زمین گزارده جوال را پر از کاه کرده بدوش بکشد و بخانهی آن کس ببرد.
یا بهتر از همه ـ مانندهی آنست که کسی دوست تازهای پیدا کرده و میخواهد او را بخانهی خود برد که راه خانه را یاد بگیرد و پس از آن گاه و بیگاه بآنجا بیاید ولی میترسد که کسان او با یکدفعه
دیدن ، آن دوست را نشناسند و از این جهت دفعهی دوم که میآید اگر خود او در خانه نباشد در بروی دوست باز نکنند ، اینست تدبیر اندیشیده بدوست خود میگوید : اجازه بدهید من رخت شما را عوض کرده طوری نمایم که کسان خانه در همین یکدفعه دیدن شما را درست بشناسند و چون اجازه ازو میگیرد کلاه شیطانی بر سر او گزارده چند تا منگوله و زنگوله بگردن او میآویزد و بدینسان او را بخانهی خود میآورد.
اگر بنا باشد که ما بنام آسانی کار حقیقت را تغییر بدهیم دیگر هیچ حقیقتی بحال خود بازنخواهد ماند!
کسی نمیپرسد : آقای راهنمای راهنشناس! اگر این پیشنهاد شما پیشرفت دارد چرا در سرتاسر تاریخ این کار را نکنیم و بجای آن افسانههایی از خود نبافیم و رواج ندهیم؟!
ببینید اینان با این مغزهای پوچ خود را پیشوای مردم میخوانند و بدین گونه راهنماییهای بیخردانه میکنند.
ما هر چیزی را برای حقیقت آن میخواهیم که اگر تغییر پیدا کند دیگر نخواهیم خواست. کسانی اگر داستان یعقوب لیث را میخواهند داستان راستین او را میخواهند تا بخوانند و عبرت بردارند. بخوانند و یاد بگیرند که این مرد نامدار چگونه خود را از آن کوچکی بآن بزرگی رسانید. اما داستانی که یک نویسنده از پندار خود ببافد ازو چه عبرتی میتوان برداشت تا کسی خواستار او باشد؟! آیا افسانهی حسین کرد درخورِ آنست که کسی از آن عبرت بردارد؟!
در اینجا نیز مثلی باید زد : مادری دوای تلخی ببچهی بیمار خود داد که بخورد بچه مادر را غافل کرده دوا را دور بریخت مگر اندکی که در ته کاسه نگه داشت و سر کاسه را پر از شربت شیرین کرده سر کشید و بمادر چنین گفت : «مادر جان خوردم». مادر که چگونگی را دریافته بود پاسخ داد :
«آری ولی دوا را نخوردی شربت را خوردی».
این آقا هم که میگوید : ما اگر افسانه برای بزرگان بسازیم مردم تاریخ زندگانی آنها را بآسانی یاد میگیرند باید گفت : «آری یاد میگیرند ولی افسانهای را که شما بافتهاید نه تاریخ زندگانی آن بزرگ را».
.
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی یک از دو)
کسی که با دو چشم نابینا پا براه میگزارد چه شگفت که پیاپی درافتد و از گودالی بگودالی درغلتد! کسی که با مغز پوچ زبان بسخن میگشاید چه شگفت که در یک جملهی او چندین سفاهت پدیدار باشد!
آقا کالای نوینی ببازار آورده :
ـ «باید برای هر یکی از بزرگان ایران افسانهای درست کرد ...».
+ چرا !؟
ـ «برای آنکه مردم تاریخ زندگانی آنان را بآسانی یاد بگیرند».
بر این سخن چندین خرده باید گرفت :
نخست ـ که میگوید که مردم افسانه را زودتر از تاریخ یاد میگیرند؟ بلکه اگر حقیقت را بخواهیم افسانه هرگز در خاطر جایگیر نمیشود. زیرا افسانه دروغ است و دروغ با راست همیشه این فرق را دارد که آن یکی کمتر در یاد جای میگیرد و این یکی کمتر از یاد میرود.
دروغ را چهبسا که خود دروغگو نیز بیاد نمیسپارد و از اینجاست که «دروغگو حافظه ندارد» مثل گردیده.
در زبان فارسی رمانی بهتر از کتاب ابراهیمبیک نوشته نشده و شاید کسانی آن را چندین بار از آغاز تا انجام خواندهاند. با اینهمه امروز اگر پرسشی کرده شود کمتر یادی از آن در دل خود دارند. ولی تاریخ نادرشاه یا شاهعباس را اگر کسی دوبار بخواند شاید تا آخر عمر فراموش نگرداند.
قرنها و صد قرنها در جهان کشاکش راست و دروغ در کار بوده و همیشه راست چیره و فیروزمند و دروغ زبون و بیآبرو درآمده. بیخرد آن کسانی که تازه میخواهند شکوه و آبرویی برای دروغ بسیج کنند!
دوم ـ اینکه میگوید : سرگذشت راستین بزرگان را کنار گزارده برای هر یکی داستان دروغی درست کنیم تنها باین جهت که مردم آن را بآسانی یاد بگیرند ، این سخن درست مانندهی آنست که شاگردی درس ریاضی خود را روان نکرده بنام آسانی یک غزل از دیوان حافظ روان کند. یا مانندهی آنست که حمالی که یک جوال گندم بدوش او دادهاند تا بخانهی کسی برد بنام آسانی کارِ خود آن را زمین گزارده جوال را پر از کاه کرده بدوش بکشد و بخانهی آن کس ببرد.
یا بهتر از همه ـ مانندهی آنست که کسی دوست تازهای پیدا کرده و میخواهد او را بخانهی خود برد که راه خانه را یاد بگیرد و پس از آن گاه و بیگاه بآنجا بیاید ولی میترسد که کسان او با یکدفعه
دیدن ، آن دوست را نشناسند و از این جهت دفعهی دوم که میآید اگر خود او در خانه نباشد در بروی دوست باز نکنند ، اینست تدبیر اندیشیده بدوست خود میگوید : اجازه بدهید من رخت شما را عوض کرده طوری نمایم که کسان خانه در همین یکدفعه دیدن شما را درست بشناسند و چون اجازه ازو میگیرد کلاه شیطانی بر سر او گزارده چند تا منگوله و زنگوله بگردن او میآویزد و بدینسان او را بخانهی خود میآورد.
اگر بنا باشد که ما بنام آسانی کار حقیقت را تغییر بدهیم دیگر هیچ حقیقتی بحال خود بازنخواهد ماند!
کسی نمیپرسد : آقای راهنمای راهنشناس! اگر این پیشنهاد شما پیشرفت دارد چرا در سرتاسر تاریخ این کار را نکنیم و بجای آن افسانههایی از خود نبافیم و رواج ندهیم؟!
ببینید اینان با این مغزهای پوچ خود را پیشوای مردم میخوانند و بدین گونه راهنماییهای بیخردانه میکنند.
ما هر چیزی را برای حقیقت آن میخواهیم که اگر تغییر پیدا کند دیگر نخواهیم خواست. کسانی اگر داستان یعقوب لیث را میخواهند داستان راستین او را میخواهند تا بخوانند و عبرت بردارند. بخوانند و یاد بگیرند که این مرد نامدار چگونه خود را از آن کوچکی بآن بزرگی رسانید. اما داستانی که یک نویسنده از پندار خود ببافد ازو چه عبرتی میتوان برداشت تا کسی خواستار او باشد؟! آیا افسانهی حسین کرد درخورِ آنست که کسی از آن عبرت بردارد؟!
در اینجا نیز مثلی باید زد : مادری دوای تلخی ببچهی بیمار خود داد که بخورد بچه مادر را غافل کرده دوا را دور بریخت مگر اندکی که در ته کاسه نگه داشت و سر کاسه را پر از شربت شیرین کرده سر کشید و بمادر چنین گفت : «مادر جان خوردم». مادر که چگونگی را دریافته بود پاسخ داد :
«آری ولی دوا را نخوردی شربت را خوردی».
این آقا هم که میگوید : ما اگر افسانه برای بزرگان بسازیم مردم تاریخ زندگانی آنها را بآسانی یاد میگیرند باید گفت : «آری یاد میگیرند ولی افسانهای را که شما بافتهاید نه تاریخ زندگانی آن بزرگ را».
.