🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 بیماری پرگویی (تکهی دو از دو)
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست که اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست که میبینیم این بیماری کمکم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم که شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی که خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر کدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر کجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میکوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری کشور خویش میشمارند بیآنکه بدانند که بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل کوتاهخردیست.
مصر که در راه اروپاییگری پیشی بر همهی کشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید که هر کدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست که مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریکا را بنگارد و روزانه یک صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ که تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ که راه بسیار کجی را زیر پا داری!
دریغ که در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و کسانی نباید در سوگواری بر مردگان خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران کسانی برخاستهاند که خاموشی و کمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابکار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی که همچون غربیان روزنامهی بزرگ شانزده ورقی داری ولی فراموش میکنی که در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین کهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینکه کسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینکه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند کرده افسوسها میخورند که چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخن بافی نشانهی برتری یک مردمی بشمار است.
هر کسی بهره از خرد دارد باید بداند که فزونی سخن دلیل کمی اندیشه و کوتاهی خرد است. باید بداند که در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست که آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست که آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا که نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند که یکعمر سخن برانند؟! آیا جز اینست که سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! کار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته که «گذشته» با آن پهناوری و بیکرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست که بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند :
«در سال1940 جنگ روی خواهد داد در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمباران خواهند کرد ... پس از ده سال که جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند. در بصره کنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ..»
کسی نمیپرسد آقای نویسنده از کی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در کار است؟!
این یک نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن کسانی که این سیاهکاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن کسانی که بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یک مردمی میشمارند و هیچگاه
نمیاندیشند که فزونی سخن جز نشان کمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم درکشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یکی از چیزهاییست که شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریکا پیدا کند که آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن کاسته بر اندیشیدن و کوشیدن بیفزایند.
کسروی
.
🔸 بیماری پرگویی (تکهی دو از دو)
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست که اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست که میبینیم این بیماری کمکم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم که شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی که خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر کدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر کجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میکوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری کشور خویش میشمارند بیآنکه بدانند که بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل کوتاهخردیست.
مصر که در راه اروپاییگری پیشی بر همهی کشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید که هر کدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست که مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریکا را بنگارد و روزانه یک صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ که تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ که راه بسیار کجی را زیر پا داری!
دریغ که در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و کسانی نباید در سوگواری بر مردگان خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران کسانی برخاستهاند که خاموشی و کمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابکار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی که همچون غربیان روزنامهی بزرگ شانزده ورقی داری ولی فراموش میکنی که در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین کهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینکه کسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینکه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند کرده افسوسها میخورند که چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخن بافی نشانهی برتری یک مردمی بشمار است.
هر کسی بهره از خرد دارد باید بداند که فزونی سخن دلیل کمی اندیشه و کوتاهی خرد است. باید بداند که در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست که آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست که آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا که نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند که یکعمر سخن برانند؟! آیا جز اینست که سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! کار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته که «گذشته» با آن پهناوری و بیکرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست که بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند :
«در سال1940 جنگ روی خواهد داد در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمباران خواهند کرد ... پس از ده سال که جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند. در بصره کنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ..»
کسی نمیپرسد آقای نویسنده از کی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در کار است؟!
این یک نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن کسانی که این سیاهکاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن کسانی که بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یک مردمی میشمارند و هیچگاه
نمیاندیشند که فزونی سخن جز نشان کمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم درکشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یکی از چیزهاییست که شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریکا پیدا کند که آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن کاسته بر اندیشیدن و کوشیدن بیفزایند.
کسروی
.
✴️ داوری یک پاکدل
آقای كسروی دارندهی پرچم
نگارنده از كودكی ذوق ادبی داشتم. كتابهایی كه در مكتبخانههای قدیم دروس مرا تشكیل میداد : جودی ، حافظ ، گلستان ، مثنوی ، نصاب ابو نصر ، و غیره بود و پس از آنكه دبستان و دبیرستانها پیدا شد كتابهای فارسیای كه دانشآموزان میخواندند مطالعه كردم. بیشتر صفحات آنها هم از همان كتابهایی كه مدارس و مكاتب قدیم میخواندیم گرفته شده و رواج یافته است.
گمان میكردم حقایق دنیا در بطن شعر خوابیده است و حقیقت را باید در لفافهی هزارها شعر پیدا نمود و نثر را برای اظهار حقایقْ كوتاه میشمردم.
این بود كه همیشه دنبال كتابهای شعری را گرفتم. و خواندم بیشتر آنچه كتابهای شعری نوشتهاند تا بجایی كه خودم هم قریحهی شعر گویی پیدا كردم ولی بیشتر اوقات كه از روی تعمق در شعرهای برجستهی آنها غور میكردم آنچه بیشتر تجسس مینمودم بحقایقی كه لازمهی زندگانی و محتاج الیه بسر و نظم و عالم است كمتر بر میخوردم ، و بیشتر قسمتهایی كه یأسآور است از قبیل بیپایی زندگانی ، جبر و قضا و قدر ، و مهمل گذاشتن دنیا و عشق ورزی «با شیئی غیر معلوم» مورد بحث آنها است تا اینكه از چندی پیش بخواندن نگارشات روزنامهی پرچم كه صد در صد آن نشر حقایق و لب مطالب مورد احتیاج دنیا و آخرت است خو گرفتم و بیپایی شعر را كه مورد شك خودم واقع شده بود دریافتم. آنچه در حوصله[؟ ناخوانا] و افكار خودم از اثرات شعر و شاعری رسم شده بود شستم. مانند جوانی[كه] از روی شهوت و مستی شبی را در آغوش زن فریبندهای بسر برده و صبح چشم گشوده پشیمان و مورد تنفر و انزجار وجدان خود واقع شده باشد دیگر از زیبایی بیجای سجع و قافیه ـ تشبیهات و استعارات جناس و لف[و] نشر ـ معما و بدیهه ـ هزل و مطایبه ـ اغراق ـ و حسن طلب و هزاران القابی كه بنام صنایع شعری و ادبیات نامیده میشود بیزارم. سخن و گفتار اگر راست و حقیقت است باید مانند نگارشات پیمان و پرچم خالص و عریان باشد اگر دروغ و بیپا است با آرایش و پیرایش مصنوعی راست و درست نمیشود.
متأسفانه در چند سالهی اخیر در ایران مقام عظمتی برای شعرا [بـ]ویژه خیام در نظر خاص و عام قائل شدند و اشعار سراسر زیان آنها را رواج دادند و بقدری ستودند كه در افواه و اذهان مانند نقش در سنگ جای گرفته خدا میداند چه زیانهایی نصیب توده شده همین یك رباعی را كه بنام خیام مسجل و رواج است :
تا بتوانی خدمت رندان میكن بنیاد نماز و روزه ویران میكن
بشنو سخن راست ز خیام عمر می میخور و ره میزن و احسان میكن
باید سنجید و دید كه آیا فساد آن چه اندازه است. ستایش خدا را نكردن ، می خوردن ـ راهزدن ـ دزدی ـ رشوه گرفتن ـ خیانت در امانت ـ تقصیر و جنایت همهی اینها را با چند شاهی یا بیشتر احسان از بین میبرند و خود را تبرئه مینمایند و بروح گوینده رحمت میفرستند كه ما را از قید انتظام باطنی خلاص نموده است.
قزوین ص نصری
پرچم : راست است كه در سالهای اخیر ، بدخواهانی ( یا بزبان امروزه گویم : خائنانی) برای افزودن به بدبختی ایرانیان یك هیاهوی بزرگی دربارهی شاعران برانگیختند و هزاران كسانی را از جوانان و دیگران آلوده گردانیدند ، ولی سپاس خدا را كه نگزاشت آن بدخواهان بآرزوی خود رسند و ما را فیروزمند گردانید كه بدینسان تیشه بریشهی همهی بدآموزیها میزنیم و از هر سو پاكدلان بهمراهی ما میشتابند. این داوریها كه ما در پرچم بچاپ میرسانیم هر یكی گواه دیگری بفیروزی حقایق است. خدا را سپاس ! خدا را سپاس!
(پرچم روزانه ش 222)
آقای كسروی دارندهی پرچم
نگارنده از كودكی ذوق ادبی داشتم. كتابهایی كه در مكتبخانههای قدیم دروس مرا تشكیل میداد : جودی ، حافظ ، گلستان ، مثنوی ، نصاب ابو نصر ، و غیره بود و پس از آنكه دبستان و دبیرستانها پیدا شد كتابهای فارسیای كه دانشآموزان میخواندند مطالعه كردم. بیشتر صفحات آنها هم از همان كتابهایی كه مدارس و مكاتب قدیم میخواندیم گرفته شده و رواج یافته است.
گمان میكردم حقایق دنیا در بطن شعر خوابیده است و حقیقت را باید در لفافهی هزارها شعر پیدا نمود و نثر را برای اظهار حقایقْ كوتاه میشمردم.
این بود كه همیشه دنبال كتابهای شعری را گرفتم. و خواندم بیشتر آنچه كتابهای شعری نوشتهاند تا بجایی كه خودم هم قریحهی شعر گویی پیدا كردم ولی بیشتر اوقات كه از روی تعمق در شعرهای برجستهی آنها غور میكردم آنچه بیشتر تجسس مینمودم بحقایقی كه لازمهی زندگانی و محتاج الیه بسر و نظم و عالم است كمتر بر میخوردم ، و بیشتر قسمتهایی كه یأسآور است از قبیل بیپایی زندگانی ، جبر و قضا و قدر ، و مهمل گذاشتن دنیا و عشق ورزی «با شیئی غیر معلوم» مورد بحث آنها است تا اینكه از چندی پیش بخواندن نگارشات روزنامهی پرچم كه صد در صد آن نشر حقایق و لب مطالب مورد احتیاج دنیا و آخرت است خو گرفتم و بیپایی شعر را كه مورد شك خودم واقع شده بود دریافتم. آنچه در حوصله[؟ ناخوانا] و افكار خودم از اثرات شعر و شاعری رسم شده بود شستم. مانند جوانی[كه] از روی شهوت و مستی شبی را در آغوش زن فریبندهای بسر برده و صبح چشم گشوده پشیمان و مورد تنفر و انزجار وجدان خود واقع شده باشد دیگر از زیبایی بیجای سجع و قافیه ـ تشبیهات و استعارات جناس و لف[و] نشر ـ معما و بدیهه ـ هزل و مطایبه ـ اغراق ـ و حسن طلب و هزاران القابی كه بنام صنایع شعری و ادبیات نامیده میشود بیزارم. سخن و گفتار اگر راست و حقیقت است باید مانند نگارشات پیمان و پرچم خالص و عریان باشد اگر دروغ و بیپا است با آرایش و پیرایش مصنوعی راست و درست نمیشود.
متأسفانه در چند سالهی اخیر در ایران مقام عظمتی برای شعرا [بـ]ویژه خیام در نظر خاص و عام قائل شدند و اشعار سراسر زیان آنها را رواج دادند و بقدری ستودند كه در افواه و اذهان مانند نقش در سنگ جای گرفته خدا میداند چه زیانهایی نصیب توده شده همین یك رباعی را كه بنام خیام مسجل و رواج است :
تا بتوانی خدمت رندان میكن بنیاد نماز و روزه ویران میكن
بشنو سخن راست ز خیام عمر می میخور و ره میزن و احسان میكن
باید سنجید و دید كه آیا فساد آن چه اندازه است. ستایش خدا را نكردن ، می خوردن ـ راهزدن ـ دزدی ـ رشوه گرفتن ـ خیانت در امانت ـ تقصیر و جنایت همهی اینها را با چند شاهی یا بیشتر احسان از بین میبرند و خود را تبرئه مینمایند و بروح گوینده رحمت میفرستند كه ما را از قید انتظام باطنی خلاص نموده است.
قزوین ص نصری
پرچم : راست است كه در سالهای اخیر ، بدخواهانی ( یا بزبان امروزه گویم : خائنانی) برای افزودن به بدبختی ایرانیان یك هیاهوی بزرگی دربارهی شاعران برانگیختند و هزاران كسانی را از جوانان و دیگران آلوده گردانیدند ، ولی سپاس خدا را كه نگزاشت آن بدخواهان بآرزوی خود رسند و ما را فیروزمند گردانید كه بدینسان تیشه بریشهی همهی بدآموزیها میزنیم و از هر سو پاكدلان بهمراهی ما میشتابند. این داوریها كه ما در پرچم بچاپ میرسانیم هر یكی گواه دیگری بفیروزی حقایق است. خدا را سپاس ! خدا را سپاس!
(پرچم روزانه ش 222)
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی شش از نه
منوچهر : گفته از بیچیزها دستگیری بکنید کسی نمیکند. این همه تاجر که مخصوصاً در این چند سال جنگ زیاد شده هیچ باین فقیرها که گوشه و کنار خیابانها پهلوی خانههای آن تاجرها افتادهاند و پشت سر هم میمیرند کمکی نمیکنند.
گفته گرانفروشی نکنید گران میفروشند ، گفته در ترازو تقلب نکنید ، کم نفروشید ...
حاجیحسن : وَیلُ للْمطَفِفین.
منوچهر : با این وجود در این چند سال هزارها مردم از راه گرانفروشی و کمفروشی ملیونر شدهاند. هی جنسها را نگه داشتند ، قایم کردند ، نفروختند ، بعد درآوردند چهار برابر پنج برابر ، بعضی چیزها را ده برابر و بیست برابر فروختند.
حسین : همهاش راست است.
منوچهر : آن وقت با همین پولها که همهاش حرام است بمکه هم رفتند.
تقی : توی این کتاب «گفتگو» راجع بزیارت خوب نوشته.
منوچهر : بله. حاجی شما هم بخوانیدش. شما هم حسین.
حسین : آقا من که سواد ندارم.
تقی : من برایت میخوانم.
منوچهر : خلاصه این چیزها و خیلی چیزهای دیگر هست که اسلام میگوید نکنید ولی این مردم که بقول خودشان مسلمان هستند میکنند. بدتر از همه اسلام همهاش با بتپرستی جنگیده که اسمش گذاشتند « دین بتشکن» ولی مسلمانها امروز از همه بتپرستترند ، عوض یکی دو تا ، صد تا ، دویست تا ، بلکه هزارها بت میپرستند.
حاجی حسین : (با عصبانیت) چه میگویید آقا؟ توهین نکنید!
منوچهر : (با آرامی) صبر کنید حاجی ، عصبانی نشوید ، با دلیل حرف بزنیم. اول بفرمایید بتپرستی چیست؟
حاجیحسن : (بعد از قدری فکر) اینست که آدم یک چیزی را خودش بسازد و همان را بپرستد.
منوچهر : یعنی یک چیزی را که خودش ساخته شریک خدا بگیرد ، بگوید که این هم کارهای خدا را میتواند بکند ...
حاجیحسن : بله دیگر.
منوچهر : مثلاً مریض را میتواند شفا بدهد ، کور را میتواند بینا کند ، بیپول را میتواند پولدار بکند ، مراد همه را میتواند بدهد. پس اینکه مردم میروند از گنبد و بارگاهها حاجت میخواهند ، شفا میطلبند ، پول میخواهند ، یا حتی از بعضی درختها و یا سنگها هم این چیزها را میخواهند بتپرستی است. اصلاً هر کس چیزی میخواهد یا مریض است و شفا میخواهد یا پول میخواهد باید از راهش اقدام بکند. خدا برای دنیا قانون قرار داده. مثلاً یکی از قانونهایش این است که تا تخم نپاشی ، زمین را آب ندهی ، مواظبت نکنی ، درختی درست نمیشود.
حسین : درست است.
منوچهر : تا آجر و گِل و سنگ و خاک آماده نکنی و معمار نیاوری و عمله نگیری خانه ساخته نمیشود.
حسین : بله.
.
🔸 تکهی شش از نه
منوچهر : گفته از بیچیزها دستگیری بکنید کسی نمیکند. این همه تاجر که مخصوصاً در این چند سال جنگ زیاد شده هیچ باین فقیرها که گوشه و کنار خیابانها پهلوی خانههای آن تاجرها افتادهاند و پشت سر هم میمیرند کمکی نمیکنند.
گفته گرانفروشی نکنید گران میفروشند ، گفته در ترازو تقلب نکنید ، کم نفروشید ...
حاجیحسن : وَیلُ للْمطَفِفین.
منوچهر : با این وجود در این چند سال هزارها مردم از راه گرانفروشی و کمفروشی ملیونر شدهاند. هی جنسها را نگه داشتند ، قایم کردند ، نفروختند ، بعد درآوردند چهار برابر پنج برابر ، بعضی چیزها را ده برابر و بیست برابر فروختند.
حسین : همهاش راست است.
منوچهر : آن وقت با همین پولها که همهاش حرام است بمکه هم رفتند.
تقی : توی این کتاب «گفتگو» راجع بزیارت خوب نوشته.
منوچهر : بله. حاجی شما هم بخوانیدش. شما هم حسین.
حسین : آقا من که سواد ندارم.
تقی : من برایت میخوانم.
منوچهر : خلاصه این چیزها و خیلی چیزهای دیگر هست که اسلام میگوید نکنید ولی این مردم که بقول خودشان مسلمان هستند میکنند. بدتر از همه اسلام همهاش با بتپرستی جنگیده که اسمش گذاشتند « دین بتشکن» ولی مسلمانها امروز از همه بتپرستترند ، عوض یکی دو تا ، صد تا ، دویست تا ، بلکه هزارها بت میپرستند.
حاجی حسین : (با عصبانیت) چه میگویید آقا؟ توهین نکنید!
منوچهر : (با آرامی) صبر کنید حاجی ، عصبانی نشوید ، با دلیل حرف بزنیم. اول بفرمایید بتپرستی چیست؟
حاجیحسن : (بعد از قدری فکر) اینست که آدم یک چیزی را خودش بسازد و همان را بپرستد.
منوچهر : یعنی یک چیزی را که خودش ساخته شریک خدا بگیرد ، بگوید که این هم کارهای خدا را میتواند بکند ...
حاجیحسن : بله دیگر.
منوچهر : مثلاً مریض را میتواند شفا بدهد ، کور را میتواند بینا کند ، بیپول را میتواند پولدار بکند ، مراد همه را میتواند بدهد. پس اینکه مردم میروند از گنبد و بارگاهها حاجت میخواهند ، شفا میطلبند ، پول میخواهند ، یا حتی از بعضی درختها و یا سنگها هم این چیزها را میخواهند بتپرستی است. اصلاً هر کس چیزی میخواهد یا مریض است و شفا میخواهد یا پول میخواهد باید از راهش اقدام بکند. خدا برای دنیا قانون قرار داده. مثلاً یکی از قانونهایش این است که تا تخم نپاشی ، زمین را آب ندهی ، مواظبت نکنی ، درختی درست نمیشود.
حسین : درست است.
منوچهر : تا آجر و گِل و سنگ و خاک آماده نکنی و معمار نیاوری و عمله نگیری خانه ساخته نمیشود.
حسین : بله.
.
✴️ در پاسخ جوانان دلبسته
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 2 از 2
شما دیدید كه ما در پرچم از ملایان پرسشهایی كرده و یك ماه مهلت داده پاسخ خواستیم.[1] ...
شما دیدید كه هیچ پاسخی ندادند و خود را به ناشنیدن زدند. ولی شما آنان را به حال خود نگزارید و هر كجا كه یكی را یافتید این پرسشها را به رُخش كشید و پافشاری كنید و پاسخ خواهید. بگویید : ای مردان شوم چرا نمیگزارید مردم زندگی كنند؟!.. چرا برای خود كاری یا پیشهای برنمیگزینید كه ناگزیر شده برای پر كردن شكم خود یك توده را بدبخت گردانید. بگویید : ای خداناشناسان ، خدا از شما نخواهد گذشت و سزای این سیاهكاریهای خود را خواهید یافت.
ببینید اینان چه بیدینند : این توده را بدبخت گردانیدهاند و اكنون میخواهند گناه را به گردن خدا بیندازند. به منبر میروند و به زنان چنین میگویند : «دیدید روهاتان باز کردید و بیجوراب بیرون آمدید خدا غضب كرد و قحطی فرستاد!». اینان میخواهند بگویند : همین گرسنگی كه امروز در ایران پدید آمده و در پایتخت كشور روزانه گروهی از گرسنگی و از بدی خوراك میمیرند نتیجهی خشم خداست. زنان چون روهاشان باز كردهاند خدا به خشم آمده و این گرسنگی را فرستاده. یكی نمیپرسد : ای بیشرمان خدا چه كرده كه گرسنگی فرستاده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. آیا از زمین نروییده؟!.. آیا سن و ملخ آمده؟!.. ای بدنهادان مگر خدا این اندازه كینه-جویست كه به گناه رو باز كردن زنان هزاران كودكان بیگناه را از گرسنگی بكشد؟!.. ای خیره¬رویان ، اگر رو باز كردن زنان گناهست و مایهی خشم خدا میگردد پس چرا این خشم را با زنان انگلیس و آمریكا كه از هزاران سال روبازند نمیكند؟!..
ببینید با چه شیادی پرده به روی بدكاریهای خود میكشند. ببینید با چه گستاخی از خدا سخن میرانند. شما اینها را به رخ آنان بكشید. بگویید : خدا به این مردم سرزمینی به این بزرگی و باردهی داده و این شما مردان شومید كه برای نان خود مردم را گرفتار گمراهی و پندارپرستی گردانیده نمیگزارید معنی زندگی را بفهمند و از روی فهم و خرد زندگی كنند. این گرسنگی را خدا نفرستاده. این را بیش از همه شما مردان شوم پدید آوردهاید. شما كه دولت را «جائر» و «غاصب» شمارده مردم را به خیانت با دولت و بیپروایی واداشتهاید ، این بدبختی و گرفتاری امروزی بیش از همه نتیجهی آنست.
...
این ایرادها را به آنان گرفته پاسخ خواهید ، و از هایهوی و فریادشان نترسید. اگر میخواهید این گمراهیها بیكسو رود و این پراكندگیها از میان برخیزد باید این كوششها را به گردن گیرید. باید نیروهای جوانی خود را در این نبرد و تلاش بكار برید.
ببینید جوانان در دیگر تودهها چگونه میكوشند و چه نبردها با دشمنان خود میكنند. دشمنان شما در گام نخست اینهاست. شما هم باید با اینها بكوشید.
شما اگر خشنودی خدا را میخواهید ، اگر فیروزی و آسایش تودهی خود را میطلبید ، اگر در آرزوی نیكنامی و سرفرازی میباشید ـ همهی آنها جز در نتیجهی این كوششها نتواند بود.
شما اگر میخواهید سال و زمان برای شما «خجسته» باشد از این كوششهاست كه تواند بود. ...
[1] : پرچم روزانه شمارههای 219 تا 222
.
🖋 احمد کسروی
(کوتاهشدهی گفتاری از پرچم نیمهماهه)
تکهی 2 از 2
شما دیدید كه ما در پرچم از ملایان پرسشهایی كرده و یك ماه مهلت داده پاسخ خواستیم.[1] ...
شما دیدید كه هیچ پاسخی ندادند و خود را به ناشنیدن زدند. ولی شما آنان را به حال خود نگزارید و هر كجا كه یكی را یافتید این پرسشها را به رُخش كشید و پافشاری كنید و پاسخ خواهید. بگویید : ای مردان شوم چرا نمیگزارید مردم زندگی كنند؟!.. چرا برای خود كاری یا پیشهای برنمیگزینید كه ناگزیر شده برای پر كردن شكم خود یك توده را بدبخت گردانید. بگویید : ای خداناشناسان ، خدا از شما نخواهد گذشت و سزای این سیاهكاریهای خود را خواهید یافت.
ببینید اینان چه بیدینند : این توده را بدبخت گردانیدهاند و اكنون میخواهند گناه را به گردن خدا بیندازند. به منبر میروند و به زنان چنین میگویند : «دیدید روهاتان باز کردید و بیجوراب بیرون آمدید خدا غضب كرد و قحطی فرستاد!». اینان میخواهند بگویند : همین گرسنگی كه امروز در ایران پدید آمده و در پایتخت كشور روزانه گروهی از گرسنگی و از بدی خوراك میمیرند نتیجهی خشم خداست. زنان چون روهاشان باز كردهاند خدا به خشم آمده و این گرسنگی را فرستاده. یكی نمیپرسد : ای بیشرمان خدا چه كرده كه گرسنگی فرستاده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. آیا از زمین نروییده؟!.. آیا سن و ملخ آمده؟!.. ای بدنهادان مگر خدا این اندازه كینه-جویست كه به گناه رو باز كردن زنان هزاران كودكان بیگناه را از گرسنگی بكشد؟!.. ای خیره¬رویان ، اگر رو باز كردن زنان گناهست و مایهی خشم خدا میگردد پس چرا این خشم را با زنان انگلیس و آمریكا كه از هزاران سال روبازند نمیكند؟!..
ببینید با چه شیادی پرده به روی بدكاریهای خود میكشند. ببینید با چه گستاخی از خدا سخن میرانند. شما اینها را به رخ آنان بكشید. بگویید : خدا به این مردم سرزمینی به این بزرگی و باردهی داده و این شما مردان شومید كه برای نان خود مردم را گرفتار گمراهی و پندارپرستی گردانیده نمیگزارید معنی زندگی را بفهمند و از روی فهم و خرد زندگی كنند. این گرسنگی را خدا نفرستاده. این را بیش از همه شما مردان شوم پدید آوردهاید. شما كه دولت را «جائر» و «غاصب» شمارده مردم را به خیانت با دولت و بیپروایی واداشتهاید ، این بدبختی و گرفتاری امروزی بیش از همه نتیجهی آنست.
...
این ایرادها را به آنان گرفته پاسخ خواهید ، و از هایهوی و فریادشان نترسید. اگر میخواهید این گمراهیها بیكسو رود و این پراكندگیها از میان برخیزد باید این كوششها را به گردن گیرید. باید نیروهای جوانی خود را در این نبرد و تلاش بكار برید.
ببینید جوانان در دیگر تودهها چگونه میكوشند و چه نبردها با دشمنان خود میكنند. دشمنان شما در گام نخست اینهاست. شما هم باید با اینها بكوشید.
شما اگر خشنودی خدا را میخواهید ، اگر فیروزی و آسایش تودهی خود را میطلبید ، اگر در آرزوی نیكنامی و سرفرازی میباشید ـ همهی آنها جز در نتیجهی این كوششها نتواند بود.
شما اگر میخواهید سال و زمان برای شما «خجسته» باشد از این كوششهاست كه تواند بود. ...
[1] : پرچم روزانه شمارههای 219 تا 222
.
✴️ کتاب دین و جهان بزبان عادی
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 3 از 3)
🔸پرسشهای دیگری که این کتاب به آنها پاسخ میدهد
ـ دانش چیست؟
ـ آیا دانشها همیشه گرهگشا است ، یا آنکه خود گرفتاریهایی بر گرفتاری زندگی آدمها افزوده؟!
ـ مادّیگری چیست ، نتیجههایش کدامست؟!.
ـ راز آنکه مردم امروزی بیش از گذشتگان میکوشند ولی به اندازهی آنها رفاه ندارند چیست؟!
ـ اساس دین چیهاست؟!
ـ آیا امروز کار ، بازرگانی ، کشاورزی ، اقتصاد و صنعت در ایران و دیگر کشورها به معنی درست آنها بکار بسته میشود؟!
ـ برای کم کردن از گرفتاریهای مردم جهان ، فرهنگ چه وظیفهای دارد؟!
ـ تأثیر یاد گرفتن حقایق زندگی بر رفتار آدمیان چیست؟!
ـ دین چیست؟!.
ـ آیا دینها اساسی دارند یا بیکبار بیاساس و بیپایند؟!.
ـ علت بیارزش نمودن کیشها (همانها که بغلط دین نامیده میشوند) چیست؟!
ـ آیا پیشرفت آدمیان از کدام راه رخ داده : راه دین ، راه دانش یا هر دو؟!
ـ آیا به گفتگو از خدا نیازی هست؟!
ـ ریشهی پیدایش یک اندیشه (راست یا ناراست) چیست؟! ، منشاء یک دستگاه اندیشهای (سودمند یا زیانمند) از کجاست؟!
ـ چیست آنچه جلو هوس و خودخواهی آدمیان را بگیرد و آنان را به نیکخواهی باهم وادارد؟!
ـ عقل چیست؟! ، کارش چیست؟!.
ـ تفاوت اندیشه و خیال (پندار) چیست؟!.
ـ «انا الحق» گفتن حلاج از چه رو بوده؟!
ـ چه ارتباطی میان رواج شعر و رمان در ایران با جنبش مشروطه بوده؟!
ـ آیا با از میان رفتن بیچیزی ، گمراهیها (مثلاً کیشها و خرافات) نیز از میان خواهد رفت؟!.
ـ راه ریشهکن کردن کیشها و گمراهیها و پاک کردن مغزها از خرافاتشان چیست؟!.
ـ آیا امکان پذیر است که یک مردمی با آلودگیهای هزارساله و اندیشههای پستِ پرزیان ، در فرهنگ ، کشورداری و اقتصاد چنان پایدار پیش روند که جایی درمیان مردم پیشرفته و کشورهای مهم جهان پیدا کنند؟!
.
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 پیشگفتار (تکهی 3 از 3)
🔸پرسشهای دیگری که این کتاب به آنها پاسخ میدهد
ـ دانش چیست؟
ـ آیا دانشها همیشه گرهگشا است ، یا آنکه خود گرفتاریهایی بر گرفتاری زندگی آدمها افزوده؟!
ـ مادّیگری چیست ، نتیجههایش کدامست؟!.
ـ راز آنکه مردم امروزی بیش از گذشتگان میکوشند ولی به اندازهی آنها رفاه ندارند چیست؟!
ـ اساس دین چیهاست؟!
ـ آیا امروز کار ، بازرگانی ، کشاورزی ، اقتصاد و صنعت در ایران و دیگر کشورها به معنی درست آنها بکار بسته میشود؟!
ـ برای کم کردن از گرفتاریهای مردم جهان ، فرهنگ چه وظیفهای دارد؟!
ـ تأثیر یاد گرفتن حقایق زندگی بر رفتار آدمیان چیست؟!
ـ دین چیست؟!.
ـ آیا دینها اساسی دارند یا بیکبار بیاساس و بیپایند؟!.
ـ علت بیارزش نمودن کیشها (همانها که بغلط دین نامیده میشوند) چیست؟!
ـ آیا پیشرفت آدمیان از کدام راه رخ داده : راه دین ، راه دانش یا هر دو؟!
ـ آیا به گفتگو از خدا نیازی هست؟!
ـ ریشهی پیدایش یک اندیشه (راست یا ناراست) چیست؟! ، منشاء یک دستگاه اندیشهای (سودمند یا زیانمند) از کجاست؟!
ـ چیست آنچه جلو هوس و خودخواهی آدمیان را بگیرد و آنان را به نیکخواهی باهم وادارد؟!
ـ عقل چیست؟! ، کارش چیست؟!.
ـ تفاوت اندیشه و خیال (پندار) چیست؟!.
ـ «انا الحق» گفتن حلاج از چه رو بوده؟!
ـ چه ارتباطی میان رواج شعر و رمان در ایران با جنبش مشروطه بوده؟!
ـ آیا با از میان رفتن بیچیزی ، گمراهیها (مثلاً کیشها و خرافات) نیز از میان خواهد رفت؟!.
ـ راه ریشهکن کردن کیشها و گمراهیها و پاک کردن مغزها از خرافاتشان چیست؟!.
ـ آیا امکان پذیر است که یک مردمی با آلودگیهای هزارساله و اندیشههای پستِ پرزیان ، در فرهنگ ، کشورداری و اقتصاد چنان پایدار پیش روند که جایی درمیان مردم پیشرفته و کشورهای مهم جهان پیدا کنند؟!
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
زیر این عنوان تکههایی را که گاهی از خوانندگان پیمان میرسد چاپ میکنیم.
عیب را تا نگویی مردم ملتفت آن نمیشوند. پیمان پردهی رمان را دریده عیب آن را آشکار ساخت. گمان ندارم کسانی که آن مقالات شما را در پیمان خواندهاند دیگر لذتی از خواندن رمان بردارند. چنانکه در چند روز قبل که بخواندن «بینوایان» اثر مشهور ویکتور هوگو مشغول بودم در شیرینترین نقطهی داستان در آنجا که گفتگوی مسیو میریل با آن مرد انقلابی گوشهنشین نقل میشود ناگهان مقالات شما را یاد آورده بخود آمدم که این همه ساختگی است : نه میریلی بوده و نه چنین مباحثهای درگرفته. چنانکه اگر کسی خواب شیرین ببیند و نیمهکاره بیدار شود حالت غریبی پیدا میکند که بیک آن همهی آن لذتها هیچ و پوچ میشود ، من نیز بدان حال افتادم و همهی لذتهایی را که از حکایت شیرین و شیوای هوگو برده بودم یکجا از دست دادم. و در آن دقیقه که تحت تأثیر نگارشهای شما بفکر عمیقی فرورفته بودم تو گویی هوگو را میدیدم که شبانه پشت میز نشسته و قلم بدست گرفته این قسمت رمان خود را تهیه میکند و بدانسان که اگر کسی تقلید دعوای زن و شوهر را نشان بدهد یکدفعه شوهر شده با صدای خشن بزن عتاب مینماید و فوری زن گردیده و با صدای نازک جواب آن عتاب را میدهد ، هوگو را هم دیدم که دمی مسیو میریل شده با لهجهی کشیشانه ایرادات میکند و هنگامی مرد انقلابی گردیده با زبانی بُرا جواب آن ایرادات را میدهد. بقول شما بحیرت فرورفتم که چگونه این مرد شبهای دراز را بیدار مانده و هوش خود گداخته و دروغسازی میکرده؟! چگونه عقل و حکمت او مانع این سفاهت نمیشده؟!
بقول خانم سیاح ، هوگو و امثال او نظایر حوادث واقعه را ساختهاند. من هم بنوبت خود اذعان میکنم که هوگو مغز بسیار روشنی داشته و در این کتاب ، افسانهی خود را با یک رشته بیانات حکیمانه آرایش داده ولی نباید پوشیده داشت که زحمت بیجا کشیده. زیرا این کار او درست مانندهی آنست که کسی شبیه سکه طلایی را از مس ساخته و در آرایش آن هنر بسیار بخرج دهد و با اینهمه باز آن مس ، مس است و هرگز جای طلا را نخواهد گرفت و همهی آن آرایشها هدر خواهد بود و هرگز ساختگی جای حقیقت را نخواهد گرفت.
این مثل را برای خانم سیاح مینویسم که ما اگر گدای بدبختی را دم در ببینیم بحال او رقت کرده هر یکی باندازهی استطاعت خود دستگیری از او مینماییم. ولی اگر کسی مجسمهی یک گدای بدبختی را از گچ یا برنز ریخته و آن را دم در ما بیاورد آیا باو هم رقت کرده بصدد احسان و دستگیری میآییم یا اینکه آن [را] وسیلهی تفریح و تماشا ساخته میخندیم؟.
پیمان : آیا رماننویسان ما چه پاسخی باین ایرادها دارند؟.
.
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
زیر این عنوان تکههایی را که گاهی از خوانندگان پیمان میرسد چاپ میکنیم.
عیب را تا نگویی مردم ملتفت آن نمیشوند. پیمان پردهی رمان را دریده عیب آن را آشکار ساخت. گمان ندارم کسانی که آن مقالات شما را در پیمان خواندهاند دیگر لذتی از خواندن رمان بردارند. چنانکه در چند روز قبل که بخواندن «بینوایان» اثر مشهور ویکتور هوگو مشغول بودم در شیرینترین نقطهی داستان در آنجا که گفتگوی مسیو میریل با آن مرد انقلابی گوشهنشین نقل میشود ناگهان مقالات شما را یاد آورده بخود آمدم که این همه ساختگی است : نه میریلی بوده و نه چنین مباحثهای درگرفته. چنانکه اگر کسی خواب شیرین ببیند و نیمهکاره بیدار شود حالت غریبی پیدا میکند که بیک آن همهی آن لذتها هیچ و پوچ میشود ، من نیز بدان حال افتادم و همهی لذتهایی را که از حکایت شیرین و شیوای هوگو برده بودم یکجا از دست دادم. و در آن دقیقه که تحت تأثیر نگارشهای شما بفکر عمیقی فرورفته بودم تو گویی هوگو را میدیدم که شبانه پشت میز نشسته و قلم بدست گرفته این قسمت رمان خود را تهیه میکند و بدانسان که اگر کسی تقلید دعوای زن و شوهر را نشان بدهد یکدفعه شوهر شده با صدای خشن بزن عتاب مینماید و فوری زن گردیده و با صدای نازک جواب آن عتاب را میدهد ، هوگو را هم دیدم که دمی مسیو میریل شده با لهجهی کشیشانه ایرادات میکند و هنگامی مرد انقلابی گردیده با زبانی بُرا جواب آن ایرادات را میدهد. بقول شما بحیرت فرورفتم که چگونه این مرد شبهای دراز را بیدار مانده و هوش خود گداخته و دروغسازی میکرده؟! چگونه عقل و حکمت او مانع این سفاهت نمیشده؟!
بقول خانم سیاح ، هوگو و امثال او نظایر حوادث واقعه را ساختهاند. من هم بنوبت خود اذعان میکنم که هوگو مغز بسیار روشنی داشته و در این کتاب ، افسانهی خود را با یک رشته بیانات حکیمانه آرایش داده ولی نباید پوشیده داشت که زحمت بیجا کشیده. زیرا این کار او درست مانندهی آنست که کسی شبیه سکه طلایی را از مس ساخته و در آرایش آن هنر بسیار بخرج دهد و با اینهمه باز آن مس ، مس است و هرگز جای طلا را نخواهد گرفت و همهی آن آرایشها هدر خواهد بود و هرگز ساختگی جای حقیقت را نخواهد گرفت.
این مثل را برای خانم سیاح مینویسم که ما اگر گدای بدبختی را دم در ببینیم بحال او رقت کرده هر یکی باندازهی استطاعت خود دستگیری از او مینماییم. ولی اگر کسی مجسمهی یک گدای بدبختی را از گچ یا برنز ریخته و آن را دم در ما بیاورد آیا باو هم رقت کرده بصدد احسان و دستگیری میآییم یا اینکه آن [را] وسیلهی تفریح و تماشا ساخته میخندیم؟.
پیمان : آیا رماننویسان ما چه پاسخی باین ایرادها دارند؟.
.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی هفت از نه
منوچهر : اینها قانون است ، قانونهای خداست ، هر چیزی یک همچو قانونی دارد. مثلاً کسی که مریض میشود قانونش این است که برود پیش دکتر تا معاینهاش بکند ، نسخه بدهد ، برود دوا بخرد و بخورد تا خوب بشود. یا اگر بیپول است باید برود کار بکند ، زحمت بکشد ، پولدار بشود. این هم یک قانونی است. همین طور برای همه چیز. پس هر کسی این قانونها را عمل نکند خلاف قانون خدا رفتار کرده و تکلیفش معلوم است. این هم خودش یک بتپرستی و بیدینی است.
(حاجیحسن که جوابی ندارد بدهد آرام میشود. دیگر چیزی نمیگوید. تا دوباره گفتگو شروع میشود.)
حاجیحسن : خیلی خوب. ولی یک چیز دیگر هم راجع باینها میگویند.
منوچهر : چه میگویند؟
حاجیحسن : میگویند این آزادگان بهائیند.
منوچهر : بعضی از این مردم خیلی بیانصافند. این ملاها هم که ما جلو مفتخواری و بیدینیشان را میگیریم کینهی ما را در دل گرفتهاند و بین مردم دروغی پخش کردهاند که آزادگان بهائیند.
حاجیحسن : پس دروغ میگویند؟.
منوچهر : طوری نیست. تا حالا خبر نداشتید. حالا که مطلع شدید ان شاءالله تلافی میکنید. در صورتی که بعضی بقدری معتصب و بیانصافند که سر حرفهای خودشان سخت میایستند و حرفهای حسابی را قبول نمیکنند. راستی ببینید چقدر جای تأسف است که آقای کسروی با یک عدهی دیگر دست بهم دادهاند و روز و شب زحمت میکشند. سختی میبینند ، حبس میشوند ، غارت میشوند ، تیر میخورند ، با همهی اینها از هیچ فداکاری برای خاطر مردم خودداری نمیکنند و آن وقت ، این ملایان مردمفریب ، بجای اینکه با آنها همراهی بکنند دشمنی میکنند ، کارشکنی میکنند ، دروغ میسازند ، هوچیگری میکنند ، مردم بیخبر و لاتها و اوباش را بسر آنها میشورانند. ولی عیبی ندارد. همیشه اشخاص پاکدل هستند که از هیچ چیز باک ندارند ، و از حقیقت هواخواهی میکنند. ما هم امیدمان بهمانست. شما و امثال شما است که دلتان پاک است و حرف حسابی را اگرچه بر خلاف عقیدهتان باشد قبول میکنید.
حاجیحسن : خدا لعنت کند این مردم دروغگو را. با همین دروغها کسروی را کشتند. راستی حالا چطور میشود؟ کسروی که کشته شده ، همهی زحمتهایش هدر رفته. بیچاره!!
منوچهر : نه خیر ، این طور نیست. این ملاها هم این طور گمان کردهاند که با کشتن کسروی آسوده میشوند و دکانشان رواج بیشتری میگیرد. ولی اشتباه کردهاند. کسروی خیلی همراه دارد. کتابهایی که نوشته بود ، همین طور که گفتم کسانی که آنها را خوانده و راست دیدهاند با او همدست شدهاند. حالا که او کشته شده همراهانش پافشارتر شدهاند ، ندیدید آن چند روز که تازه کسروی کشته شده بود چطور فعالیت میکردند ، پشت سر هم بیانیه بیرون میدادند؟ گذشته از آزادگان خیلی از دیگران هم که کتابهای مرحوم کسروی را خوانده و قبول کرده بودند ولی میترسیدند یا بعلل دیگر نزدیک نمیآمدهاند از این قضیه تکان خوردهاند و مطمئن شدهاند که کسروی حرفهایش راست بوده. چون اگر حرفهایش راست نبود آخوندها هم با دلیل جواب میدادند و او را نمیکشتند. همین کشتن او ، آن هم در آخرین جلسهی بازپرسی بهترین دلیل است ...
.
🔸 تکهی هفت از نه
منوچهر : اینها قانون است ، قانونهای خداست ، هر چیزی یک همچو قانونی دارد. مثلاً کسی که مریض میشود قانونش این است که برود پیش دکتر تا معاینهاش بکند ، نسخه بدهد ، برود دوا بخرد و بخورد تا خوب بشود. یا اگر بیپول است باید برود کار بکند ، زحمت بکشد ، پولدار بشود. این هم یک قانونی است. همین طور برای همه چیز. پس هر کسی این قانونها را عمل نکند خلاف قانون خدا رفتار کرده و تکلیفش معلوم است. این هم خودش یک بتپرستی و بیدینی است.
(حاجیحسن که جوابی ندارد بدهد آرام میشود. دیگر چیزی نمیگوید. تا دوباره گفتگو شروع میشود.)
حاجیحسن : خیلی خوب. ولی یک چیز دیگر هم راجع باینها میگویند.
منوچهر : چه میگویند؟
حاجیحسن : میگویند این آزادگان بهائیند.
منوچهر : بعضی از این مردم خیلی بیانصافند. این ملاها هم که ما جلو مفتخواری و بیدینیشان را میگیریم کینهی ما را در دل گرفتهاند و بین مردم دروغی پخش کردهاند که آزادگان بهائیند.
حاجیحسن : پس دروغ میگویند؟.
منوچهر : طوری نیست. تا حالا خبر نداشتید. حالا که مطلع شدید ان شاءالله تلافی میکنید. در صورتی که بعضی بقدری معتصب و بیانصافند که سر حرفهای خودشان سخت میایستند و حرفهای حسابی را قبول نمیکنند. راستی ببینید چقدر جای تأسف است که آقای کسروی با یک عدهی دیگر دست بهم دادهاند و روز و شب زحمت میکشند. سختی میبینند ، حبس میشوند ، غارت میشوند ، تیر میخورند ، با همهی اینها از هیچ فداکاری برای خاطر مردم خودداری نمیکنند و آن وقت ، این ملایان مردمفریب ، بجای اینکه با آنها همراهی بکنند دشمنی میکنند ، کارشکنی میکنند ، دروغ میسازند ، هوچیگری میکنند ، مردم بیخبر و لاتها و اوباش را بسر آنها میشورانند. ولی عیبی ندارد. همیشه اشخاص پاکدل هستند که از هیچ چیز باک ندارند ، و از حقیقت هواخواهی میکنند. ما هم امیدمان بهمانست. شما و امثال شما است که دلتان پاک است و حرف حسابی را اگرچه بر خلاف عقیدهتان باشد قبول میکنید.
حاجیحسن : خدا لعنت کند این مردم دروغگو را. با همین دروغها کسروی را کشتند. راستی حالا چطور میشود؟ کسروی که کشته شده ، همهی زحمتهایش هدر رفته. بیچاره!!
منوچهر : نه خیر ، این طور نیست. این ملاها هم این طور گمان کردهاند که با کشتن کسروی آسوده میشوند و دکانشان رواج بیشتری میگیرد. ولی اشتباه کردهاند. کسروی خیلی همراه دارد. کتابهایی که نوشته بود ، همین طور که گفتم کسانی که آنها را خوانده و راست دیدهاند با او همدست شدهاند. حالا که او کشته شده همراهانش پافشارتر شدهاند ، ندیدید آن چند روز که تازه کسروی کشته شده بود چطور فعالیت میکردند ، پشت سر هم بیانیه بیرون میدادند؟ گذشته از آزادگان خیلی از دیگران هم که کتابهای مرحوم کسروی را خوانده و قبول کرده بودند ولی میترسیدند یا بعلل دیگر نزدیک نمیآمدهاند از این قضیه تکان خوردهاند و مطمئن شدهاند که کسروی حرفهایش راست بوده. چون اگر حرفهایش راست نبود آخوندها هم با دلیل جواب میدادند و او را نمیکشتند. همین کشتن او ، آن هم در آخرین جلسهی بازپرسی بهترین دلیل است ...
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 1 از 9
راست گردانیدن زبان فارسی و به نیكی آوردن آن یكی از خواستهای ماست كه از سال 1312 كه به كوشش برخاستهایم یكی هم این را دنبال كردهایم. اینك بار دیگر به یك رشته سخنانی در پیرامون آن میپردازیم.
گذشته از اینكه زبان یك توده آیینهی فهم و اندیشهی ایشانست و یك زبان نارسا اندیشهها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از تودههای بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یك زبان درستی باشند ، ما خود در این كوششها كه در راه نیكی جهان آغاز كردهایم بیش از همه به یك زبان درست و رسایی نیاز میداریم.
فارسی یكی از زبانهای روان و آسان و سادهی جهانست. ولی با حالی كه میبود آكهای [عیب] بسیار میداشت كه گذشته از نابسامانیها و بهم¬خوردگیها ، [و] آلودگیها ، از تنگی به فهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمیبود ، از اینرو میبایست آن را بسامان آوریم و راست و درست[=كامل] گردانیم و به فهمانیدن معنیها توانایش سازیم.
كوشش دربارهی زبان فارسی تاریخچهای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه كسانی پی به آكمندی این زبان برده آرزوی كوشش در راه آن را میداشتهاند. پس از مشروطه كه روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این كشور پدید آمدند ، گاهی كسانی از آنان در این زمینه نیز به گفتارهایی میپرداختند و در هر چند سال یك بار گفتگو از این باره در روزنامهها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته میشد ، تا در بیست و اند سال پیش آقای ابوالقاسم آزاد مراغهای از هندوستان به ایران آمد و در تهران در این زمینه به گفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامهای بنیاد گزاشت ، و چون با یك گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میكرد یك تكانی درمیان جوانان پدید آورد.
چیزی كه هست ، این كسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با كلمههای بیگانه را بدیده گرفته یگانه آك زبان فارسی این را میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند. از اینرو تنها به بیرون كردن كلمههای بیگانه كوشیده و راهی كه برای این كار میشناختند آن میبود كه در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی كلمههای كهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ كه كسی معنایش نمیدانست و بسیار آنها غلط و بیمعنی است ، گرد آورده در نوشتههای خود به جای كلمههای تازی بیاورند ، و این نتیجهی آن را میداد كه نوشتههاشان نافهمیده درمیآمد و كسی به خواندن آنها نمیگرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را میپیمود ، و از اینرو به نتیجهای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از كوشش بازنشیند.
از آنسوی كسان بسیاری با این كوششها به دشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامهها به گفتارنویسی پرداختند. یك دسته از روی رشك و خودخواهی ، كه چنانكه با هر كوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز مینمودند و زبان از بدگویی بازنمیداشتند. یك دسته چون درس عربی خوانده بودند به كلمههای عربی دلبستگی مینمودند و بیرون كردن آنها را از زبان فارسی به زیان خود میپنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام میشماردند و كوشندگان را بیدین میخواندند.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 1 از 9
راست گردانیدن زبان فارسی و به نیكی آوردن آن یكی از خواستهای ماست كه از سال 1312 كه به كوشش برخاستهایم یكی هم این را دنبال كردهایم. اینك بار دیگر به یك رشته سخنانی در پیرامون آن میپردازیم.
گذشته از اینكه زبان یك توده آیینهی فهم و اندیشهی ایشانست و یك زبان نارسا اندیشهها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از تودههای بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یك زبان درستی باشند ، ما خود در این كوششها كه در راه نیكی جهان آغاز كردهایم بیش از همه به یك زبان درست و رسایی نیاز میداریم.
فارسی یكی از زبانهای روان و آسان و سادهی جهانست. ولی با حالی كه میبود آكهای [عیب] بسیار میداشت كه گذشته از نابسامانیها و بهم¬خوردگیها ، [و] آلودگیها ، از تنگی به فهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمیبود ، از اینرو میبایست آن را بسامان آوریم و راست و درست[=كامل] گردانیم و به فهمانیدن معنیها توانایش سازیم.
كوشش دربارهی زبان فارسی تاریخچهای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه كسانی پی به آكمندی این زبان برده آرزوی كوشش در راه آن را میداشتهاند. پس از مشروطه كه روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این كشور پدید آمدند ، گاهی كسانی از آنان در این زمینه نیز به گفتارهایی میپرداختند و در هر چند سال یك بار گفتگو از این باره در روزنامهها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته میشد ، تا در بیست و اند سال پیش آقای ابوالقاسم آزاد مراغهای از هندوستان به ایران آمد و در تهران در این زمینه به گفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامهای بنیاد گزاشت ، و چون با یك گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میكرد یك تكانی درمیان جوانان پدید آورد.
چیزی كه هست ، این كسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با كلمههای بیگانه را بدیده گرفته یگانه آك زبان فارسی این را میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند. از اینرو تنها به بیرون كردن كلمههای بیگانه كوشیده و راهی كه برای این كار میشناختند آن میبود كه در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی كلمههای كهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ كه كسی معنایش نمیدانست و بسیار آنها غلط و بیمعنی است ، گرد آورده در نوشتههای خود به جای كلمههای تازی بیاورند ، و این نتیجهی آن را میداد كه نوشتههاشان نافهمیده درمیآمد و كسی به خواندن آنها نمیگرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را میپیمود ، و از اینرو به نتیجهای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از كوشش بازنشیند.
از آنسوی كسان بسیاری با این كوششها به دشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامهها به گفتارنویسی پرداختند. یك دسته از روی رشك و خودخواهی ، كه چنانكه با هر كوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز مینمودند و زبان از بدگویی بازنمیداشتند. یك دسته چون درس عربی خوانده بودند به كلمههای عربی دلبستگی مینمودند و بیرون كردن آنها را از زبان فارسی به زیان خود میپنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام میشماردند و كوشندگان را بیدین میخواندند.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یکم)
بنام پاکْآفریدگار
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که به هیچ چیزی پابندی نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از احساسات خودشانست ، و آنان در حالی که بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما محسوس گردیده و درمیان مردم تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما به کارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغاز کنیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی دور هم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگذارید. امروز دیگر نمیشود نام دین را بُرد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدین ترتیب بما تقدیم میکنند. از همین جملهها پیداست که آنان از حقایق بسیار دورند و همچون اکثریت درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران کردنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنهسازی در مقابل میباشد و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگذارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از حقایق بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن حقایق و آگاهیها در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما حقایق را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بوسیلهی آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدم کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه به دیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که حقایق بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین فرض کنید که یک دسته مردم دربارهی جهان تصور قدیمی پدران خود را دارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا دیگری ، و چنین فرض کنید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه میتوانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن تصور از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و نتیجهی سخن ما جز تزلزل باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن تصور را از دل بیرون کرد ، تصور غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گذاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن حقایق نتواند بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یکم)
بنام پاکْآفریدگار
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که به هیچ چیزی پابندی نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از احساسات خودشانست ، و آنان در حالی که بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما محسوس گردیده و درمیان مردم تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما به کارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغاز کنیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی دور هم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگذارید. امروز دیگر نمیشود نام دین را بُرد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدین ترتیب بما تقدیم میکنند. از همین جملهها پیداست که آنان از حقایق بسیار دورند و همچون اکثریت درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران کردنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنهسازی در مقابل میباشد و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگذارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از حقایق بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن حقایق و آگاهیها در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما حقایق را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بوسیلهی آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدم کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه به دیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که حقایق بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین فرض کنید که یک دسته مردم دربارهی جهان تصور قدیمی پدران خود را دارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا دیگری ، و چنین فرض کنید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه میتوانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن تصور از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و نتیجهی سخن ما جز تزلزل باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن تصور را از دل بیرون کرد ، تصور غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گذاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن حقایق نتواند بود.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی یک از دو)
کسی که با دو چشم نابینا پا براه میگزارد چه شگفت که پیاپی درافتد و از گودالی بگودالی درغلتد! کسی که با مغز پوچ زبان بسخن میگشاید چه شگفت که در یک جملهی او چندین سفاهت پدیدار باشد!
آقا کالای نوینی ببازار آورده :
ـ «باید برای هر یکی از بزرگان ایران افسانهای درست کرد ...».
+ چرا !؟
ـ «برای آنکه مردم تاریخ زندگانی آنان را بآسانی یاد بگیرند».
بر این سخن چندین خرده باید گرفت :
نخست ـ که میگوید که مردم افسانه را زودتر از تاریخ یاد میگیرند؟ بلکه اگر حقیقت را بخواهیم افسانه هرگز در خاطر جایگیر نمیشود. زیرا افسانه دروغ است و دروغ با راست همیشه این فرق را دارد که آن یکی کمتر در یاد جای میگیرد و این یکی کمتر از یاد میرود.
دروغ را چهبسا که خود دروغگو نیز بیاد نمیسپارد و از اینجاست که «دروغگو حافظه ندارد» مثل گردیده.
در زبان فارسی رمانی بهتر از کتاب ابراهیمبیک نوشته نشده و شاید کسانی آن را چندین بار از آغاز تا انجام خواندهاند. با اینهمه امروز اگر پرسشی کرده شود کمتر یادی از آن در دل خود دارند. ولی تاریخ نادرشاه یا شاهعباس را اگر کسی دوبار بخواند شاید تا آخر عمر فراموش نگرداند.
قرنها و صد قرنها در جهان کشاکش راست و دروغ در کار بوده و همیشه راست چیره و فیروزمند و دروغ زبون و بیآبرو درآمده. بیخرد آن کسانی که تازه میخواهند شکوه و آبرویی برای دروغ بسیج کنند!
دوم ـ اینکه میگوید : سرگذشت راستین بزرگان را کنار گزارده برای هر یکی داستان دروغی درست کنیم تنها باین جهت که مردم آن را بآسانی یاد بگیرند ، این سخن درست مانندهی آنست که شاگردی درس ریاضی خود را روان نکرده بنام آسانی یک غزل از دیوان حافظ روان کند. یا مانندهی آنست که حمالی که یک جوال گندم بدوش او دادهاند تا بخانهی کسی برد بنام آسانی کارِ خود آن را زمین گزارده جوال را پر از کاه کرده بدوش بکشد و بخانهی آن کس ببرد.
یا بهتر از همه ـ مانندهی آنست که کسی دوست تازهای پیدا کرده و میخواهد او را بخانهی خود برد که راه خانه را یاد بگیرد و پس از آن گاه و بیگاه بآنجا بیاید ولی میترسد که کسان او با یکدفعه
دیدن ، آن دوست را نشناسند و از این جهت دفعهی دوم که میآید اگر خود او در خانه نباشد در بروی دوست باز نکنند ، اینست تدبیر اندیشیده بدوست خود میگوید : اجازه بدهید من رخت شما را عوض کرده طوری نمایم که کسان خانه در همین یکدفعه دیدن شما را درست بشناسند و چون اجازه ازو میگیرد کلاه شیطانی بر سر او گزارده چند تا منگوله و زنگوله بگردن او میآویزد و بدینسان او را بخانهی خود میآورد.
اگر بنا باشد که ما بنام آسانی کار حقیقت را تغییر بدهیم دیگر هیچ حقیقتی بحال خود بازنخواهد ماند!
کسی نمیپرسد : آقای راهنمای راهنشناس! اگر این پیشنهاد شما پیشرفت دارد چرا در سرتاسر تاریخ این کار را نکنیم و بجای آن افسانههایی از خود نبافیم و رواج ندهیم؟!
ببینید اینان با این مغزهای پوچ خود را پیشوای مردم میخوانند و بدین گونه راهنماییهای بیخردانه میکنند.
ما هر چیزی را برای حقیقت آن میخواهیم که اگر تغییر پیدا کند دیگر نخواهیم خواست. کسانی اگر داستان یعقوب لیث را میخواهند داستان راستین او را میخواهند تا بخوانند و عبرت بردارند. بخوانند و یاد بگیرند که این مرد نامدار چگونه خود را از آن کوچکی بآن بزرگی رسانید. اما داستانی که یک نویسنده از پندار خود ببافد ازو چه عبرتی میتوان برداشت تا کسی خواستار او باشد؟! آیا افسانهی حسین کرد درخورِ آنست که کسی از آن عبرت بردارد؟!
در اینجا نیز مثلی باید زد : مادری دوای تلخی ببچهی بیمار خود داد که بخورد بچه مادر را غافل کرده دوا را دور بریخت مگر اندکی که در ته کاسه نگه داشت و سر کاسه را پر از شربت شیرین کرده سر کشید و بمادر چنین گفت : «مادر جان خوردم». مادر که چگونگی را دریافته بود پاسخ داد :
«آری ولی دوا را نخوردی شربت را خوردی».
این آقا هم که میگوید : ما اگر افسانه برای بزرگان بسازیم مردم تاریخ زندگانی آنها را بآسانی یاد میگیرند باید گفت : «آری یاد میگیرند ولی افسانهای را که شما بافتهاید نه تاریخ زندگانی آن بزرگ را».
.
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی یک از دو)
کسی که با دو چشم نابینا پا براه میگزارد چه شگفت که پیاپی درافتد و از گودالی بگودالی درغلتد! کسی که با مغز پوچ زبان بسخن میگشاید چه شگفت که در یک جملهی او چندین سفاهت پدیدار باشد!
آقا کالای نوینی ببازار آورده :
ـ «باید برای هر یکی از بزرگان ایران افسانهای درست کرد ...».
+ چرا !؟
ـ «برای آنکه مردم تاریخ زندگانی آنان را بآسانی یاد بگیرند».
بر این سخن چندین خرده باید گرفت :
نخست ـ که میگوید که مردم افسانه را زودتر از تاریخ یاد میگیرند؟ بلکه اگر حقیقت را بخواهیم افسانه هرگز در خاطر جایگیر نمیشود. زیرا افسانه دروغ است و دروغ با راست همیشه این فرق را دارد که آن یکی کمتر در یاد جای میگیرد و این یکی کمتر از یاد میرود.
دروغ را چهبسا که خود دروغگو نیز بیاد نمیسپارد و از اینجاست که «دروغگو حافظه ندارد» مثل گردیده.
در زبان فارسی رمانی بهتر از کتاب ابراهیمبیک نوشته نشده و شاید کسانی آن را چندین بار از آغاز تا انجام خواندهاند. با اینهمه امروز اگر پرسشی کرده شود کمتر یادی از آن در دل خود دارند. ولی تاریخ نادرشاه یا شاهعباس را اگر کسی دوبار بخواند شاید تا آخر عمر فراموش نگرداند.
قرنها و صد قرنها در جهان کشاکش راست و دروغ در کار بوده و همیشه راست چیره و فیروزمند و دروغ زبون و بیآبرو درآمده. بیخرد آن کسانی که تازه میخواهند شکوه و آبرویی برای دروغ بسیج کنند!
دوم ـ اینکه میگوید : سرگذشت راستین بزرگان را کنار گزارده برای هر یکی داستان دروغی درست کنیم تنها باین جهت که مردم آن را بآسانی یاد بگیرند ، این سخن درست مانندهی آنست که شاگردی درس ریاضی خود را روان نکرده بنام آسانی یک غزل از دیوان حافظ روان کند. یا مانندهی آنست که حمالی که یک جوال گندم بدوش او دادهاند تا بخانهی کسی برد بنام آسانی کارِ خود آن را زمین گزارده جوال را پر از کاه کرده بدوش بکشد و بخانهی آن کس ببرد.
یا بهتر از همه ـ مانندهی آنست که کسی دوست تازهای پیدا کرده و میخواهد او را بخانهی خود برد که راه خانه را یاد بگیرد و پس از آن گاه و بیگاه بآنجا بیاید ولی میترسد که کسان او با یکدفعه
دیدن ، آن دوست را نشناسند و از این جهت دفعهی دوم که میآید اگر خود او در خانه نباشد در بروی دوست باز نکنند ، اینست تدبیر اندیشیده بدوست خود میگوید : اجازه بدهید من رخت شما را عوض کرده طوری نمایم که کسان خانه در همین یکدفعه دیدن شما را درست بشناسند و چون اجازه ازو میگیرد کلاه شیطانی بر سر او گزارده چند تا منگوله و زنگوله بگردن او میآویزد و بدینسان او را بخانهی خود میآورد.
اگر بنا باشد که ما بنام آسانی کار حقیقت را تغییر بدهیم دیگر هیچ حقیقتی بحال خود بازنخواهد ماند!
کسی نمیپرسد : آقای راهنمای راهنشناس! اگر این پیشنهاد شما پیشرفت دارد چرا در سرتاسر تاریخ این کار را نکنیم و بجای آن افسانههایی از خود نبافیم و رواج ندهیم؟!
ببینید اینان با این مغزهای پوچ خود را پیشوای مردم میخوانند و بدین گونه راهنماییهای بیخردانه میکنند.
ما هر چیزی را برای حقیقت آن میخواهیم که اگر تغییر پیدا کند دیگر نخواهیم خواست. کسانی اگر داستان یعقوب لیث را میخواهند داستان راستین او را میخواهند تا بخوانند و عبرت بردارند. بخوانند و یاد بگیرند که این مرد نامدار چگونه خود را از آن کوچکی بآن بزرگی رسانید. اما داستانی که یک نویسنده از پندار خود ببافد ازو چه عبرتی میتوان برداشت تا کسی خواستار او باشد؟! آیا افسانهی حسین کرد درخورِ آنست که کسی از آن عبرت بردارد؟!
در اینجا نیز مثلی باید زد : مادری دوای تلخی ببچهی بیمار خود داد که بخورد بچه مادر را غافل کرده دوا را دور بریخت مگر اندکی که در ته کاسه نگه داشت و سر کاسه را پر از شربت شیرین کرده سر کشید و بمادر چنین گفت : «مادر جان خوردم». مادر که چگونگی را دریافته بود پاسخ داد :
«آری ولی دوا را نخوردی شربت را خوردی».
این آقا هم که میگوید : ما اگر افسانه برای بزرگان بسازیم مردم تاریخ زندگانی آنها را بآسانی یاد میگیرند باید گفت : «آری یاد میگیرند ولی افسانهای را که شما بافتهاید نه تاریخ زندگانی آن بزرگ را».
.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی هشت از نه
منوچهر : قضیه این است که ملایان اول خواستند کسروی را با هُو از میدان در ببرند ، دیدند نشد. بعد شروع کردند و کتابهایی نوشتند که سراپا فحش بود ، از این هم نتیجهای نگرفتند. از این جهت پارسال روز هشتم اردیبهشت چند نفر را که سردستهشان نواب صفوی بود پول دادند و فرستادند که او را بکشند. نواب و همراهش که « خورشیدی» اسم داشت با هفتتیر و با گلوله زدند و با کارد هم تقریباً سیزده زخم کارد باو زدند ولی الحمدالله کشته نشد و بعد از چند روز که در بیمارستان خوابید سالم شد. از این جهت ملاها خیلی عصبانی شدند و این مرتبه به نخست وزیر و مجلس و وزارت فرهنگ و وزارت دادگستری شکایت کردند که کسروی مخالف دین اسلام است. بعضی بیانیههایی هم نوشتند که بعضی را فریب داده به امضاء کردن آنها واداشته و مقدار زیادی هم امضای جعلی پای آنها گذاشتند. خلاصه دولت بجای اینکه بزورگویی ملاها گوش ندهد کسروی را بمحاکمه کشید. همراهان مرحوم کسروی ...
حاجیحسن : یعنی آزادگان ...
منوچهر : بله آزادگان وقتی این طور دیدند که از همه جای ایران بدولت تلگراف کردند و کاغذ فرستادند که اگر میخواهید محاکمه کنید باید همهی ما را محاکمه کنید. گفتند ما برای محاکمه حاضریم.
حاجیحسن : بارک الله. چه مردم باغیرتی!!
منوچهر : بله. آخر اینها همه اشخاص باغیرت و فهمیدهای هستند که با آقای کسروی همراه شده بودند. همهشان برای فداکاری ـ حتی کشته شدن هم ـ حاضرند ، همین طور که یکی از آنها بالاخره با خود آقای کسروی کشته شد.
حاجیحسن : خدا نابود کند نادانی را.
منوچهر : خلاصه آقای کسروی را ببازپرسی کشیدند. ولی آنجا هم هرچه زور زدند کاری از پیش نبردند. هرچه خواستند او را گیر بیندازند نتوانستند. هرچه میپرسیدند جواب میداد و آنها را محکوم میکرد.
بالاخره بازپرسی داشت تمام میشد. روز بیستم اسفند روز آخرین بازپرسی بود. ملاها چون دیدند از این هم فایدهای نبردند و آقای کسروی جواب داده و آنها خجل شدهاند ، دوباره چند نفر را با دادن پول گول زدند و فرستادند و کسروی را با یکی از همراهان وفادارش در اتاق شعبهی 7 بازپرسی داخل عمارت دادگستری کشتند. حالا آنها در شهربانی حبسند.
حاجیحسن : اینکه با کسروی کشته شد گفتید کی بود؟
منوچهر : اسمش « محمدتقی حدادپور» بود. جوانی بود بیست و چهار ساله ـ مدرسه رفته ـ سربازی دیده ـ فهمیده ـ باغیرت. مرحوم حدادپور اصلاً از مردم اهواز بود. ولی چون خانوادهاش با او مخالفت میکردند و یک مرتبه هم برادرهایش شب او را در خیابان گیر آوردند که کتک بزنند از آنها جدا شد و بتهران آمد. تا در قضیهی اخیر که دم اتاق بازپرسی ایستاده بود و بعد از دیدن واقعه بداخل اتاق رفت که شاید دفاع کند ، او را هم کشتند.
حاجیحسن : بیچاره را جوانمرگ کردند.
منوچهر : درست است ، ما هم از کشته شدن او غمناکیم. ولی همهی ما ـ همهی آزادگان ـ باو حسد داریم. ای کاش من بودم و کشته میشدم. چه افتخاری بالاتر از اینکه آدم در راه حقیقت کشته شود؟ بزرگان عالم چنین چیزی را آرزو میکنند و خوش بحال حدادپور که باین آرزو رسید. او خودش همیشه این آرزو را بزبان میآورد.
حاجیحسن : خب ، شما گفتید همراهان کسروی پافشارتر شدهاند. حالا آنها چه میکنند؟
منوچهر : همان کاری را که تا حالا میکردند. کتابهای کسروی را میدهند بدیگران. آنها هم میخوانند و بآنها دست همراهی میدهند. گذشته از آن خودشان هم کتابها خواهند نوشت.
حاجیحسن : مگر میتوانند؟
منوچهر : البته. چرا نمیتوانند؟ آزادگان همه اشخاص تحصیلکرده ، لیسانسیه ، دیپلمه هستند ، همه فهمیدهاند.
حاجیحسن : الحمدالله.
.
🔸 تکهی هشت از نه
منوچهر : قضیه این است که ملایان اول خواستند کسروی را با هُو از میدان در ببرند ، دیدند نشد. بعد شروع کردند و کتابهایی نوشتند که سراپا فحش بود ، از این هم نتیجهای نگرفتند. از این جهت پارسال روز هشتم اردیبهشت چند نفر را که سردستهشان نواب صفوی بود پول دادند و فرستادند که او را بکشند. نواب و همراهش که « خورشیدی» اسم داشت با هفتتیر و با گلوله زدند و با کارد هم تقریباً سیزده زخم کارد باو زدند ولی الحمدالله کشته نشد و بعد از چند روز که در بیمارستان خوابید سالم شد. از این جهت ملاها خیلی عصبانی شدند و این مرتبه به نخست وزیر و مجلس و وزارت فرهنگ و وزارت دادگستری شکایت کردند که کسروی مخالف دین اسلام است. بعضی بیانیههایی هم نوشتند که بعضی را فریب داده به امضاء کردن آنها واداشته و مقدار زیادی هم امضای جعلی پای آنها گذاشتند. خلاصه دولت بجای اینکه بزورگویی ملاها گوش ندهد کسروی را بمحاکمه کشید. همراهان مرحوم کسروی ...
حاجیحسن : یعنی آزادگان ...
منوچهر : بله آزادگان وقتی این طور دیدند که از همه جای ایران بدولت تلگراف کردند و کاغذ فرستادند که اگر میخواهید محاکمه کنید باید همهی ما را محاکمه کنید. گفتند ما برای محاکمه حاضریم.
حاجیحسن : بارک الله. چه مردم باغیرتی!!
منوچهر : بله. آخر اینها همه اشخاص باغیرت و فهمیدهای هستند که با آقای کسروی همراه شده بودند. همهشان برای فداکاری ـ حتی کشته شدن هم ـ حاضرند ، همین طور که یکی از آنها بالاخره با خود آقای کسروی کشته شد.
حاجیحسن : خدا نابود کند نادانی را.
منوچهر : خلاصه آقای کسروی را ببازپرسی کشیدند. ولی آنجا هم هرچه زور زدند کاری از پیش نبردند. هرچه خواستند او را گیر بیندازند نتوانستند. هرچه میپرسیدند جواب میداد و آنها را محکوم میکرد.
بالاخره بازپرسی داشت تمام میشد. روز بیستم اسفند روز آخرین بازپرسی بود. ملاها چون دیدند از این هم فایدهای نبردند و آقای کسروی جواب داده و آنها خجل شدهاند ، دوباره چند نفر را با دادن پول گول زدند و فرستادند و کسروی را با یکی از همراهان وفادارش در اتاق شعبهی 7 بازپرسی داخل عمارت دادگستری کشتند. حالا آنها در شهربانی حبسند.
حاجیحسن : اینکه با کسروی کشته شد گفتید کی بود؟
منوچهر : اسمش « محمدتقی حدادپور» بود. جوانی بود بیست و چهار ساله ـ مدرسه رفته ـ سربازی دیده ـ فهمیده ـ باغیرت. مرحوم حدادپور اصلاً از مردم اهواز بود. ولی چون خانوادهاش با او مخالفت میکردند و یک مرتبه هم برادرهایش شب او را در خیابان گیر آوردند که کتک بزنند از آنها جدا شد و بتهران آمد. تا در قضیهی اخیر که دم اتاق بازپرسی ایستاده بود و بعد از دیدن واقعه بداخل اتاق رفت که شاید دفاع کند ، او را هم کشتند.
حاجیحسن : بیچاره را جوانمرگ کردند.
منوچهر : درست است ، ما هم از کشته شدن او غمناکیم. ولی همهی ما ـ همهی آزادگان ـ باو حسد داریم. ای کاش من بودم و کشته میشدم. چه افتخاری بالاتر از اینکه آدم در راه حقیقت کشته شود؟ بزرگان عالم چنین چیزی را آرزو میکنند و خوش بحال حدادپور که باین آرزو رسید. او خودش همیشه این آرزو را بزبان میآورد.
حاجیحسن : خب ، شما گفتید همراهان کسروی پافشارتر شدهاند. حالا آنها چه میکنند؟
منوچهر : همان کاری را که تا حالا میکردند. کتابهای کسروی را میدهند بدیگران. آنها هم میخوانند و بآنها دست همراهی میدهند. گذشته از آن خودشان هم کتابها خواهند نوشت.
حاجیحسن : مگر میتوانند؟
منوچهر : البته. چرا نمیتوانند؟ آزادگان همه اشخاص تحصیلکرده ، لیسانسیه ، دیپلمه هستند ، همه فهمیدهاند.
حاجیحسن : الحمدالله.
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 2 از 9
یك دسته نیز دست زدن به زبان را سزا نشمارده این كار را مایهی تباهی زبان میپنداشتند. اینان فارسی را با حالی كه میداشت آكمند و نارسا نمیشناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همهی مقاصد خود را فهمانیدهاند». اینان درآمیختگی یك زبان را با كلمههای بیگانه آك آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با كلمههای لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته كسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان میبودند كه با جنبش زبان آشكاره دشمنی مینمودند ، ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمیماند. بویژه با آن راه كجی كه خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یك زبان نافهمیدهای را به میان میآوردند.
در چنین حالی بود كه من در سال 1299 (1339[ق]) از تبریز به تهران آمدم و در نتیجهی پیشامدهایی به زبانشناسی گرایشی یافته به آن پرداختم و در پیرامون زبان فارسی به آگاهیهای بسیاری رسیدم. بدینسان كه چند تا از نیمزبانهای شهرستانها را از مازندرانی و دماوندی و شوشتری و سمنانی و سرخهای و كردی و مانند اینها در سفرهای خود یاد گرفتم و یا آگاهی از آنها یافتم ، و زبان پهلوی را نیك آموختم و به زبانهای اوستایی و هخامنشی درآمدم ، و زبانهای كهن و نو ارمنی را درس خواندم.
اینها مرا دربارهی فارسی بینا گردانید ، و چون درنگریستم این زبان را پریشان و نابسامان ، و نادرست و نارسا یافتم. دیگران تنها درآمیختگیش را با كلمههای بیگانه میدیدند و آن را آكش میشماردند من آكهای بسیار دیگری در آن پیدا كردم ، (چنانكه خواهیم شمرد). ولی در همان حال این زبان را یكی از روانترین و آسانترین زبانها دیده و آن را برای درستی و آراستگی شاینده شناختم ، و اینها مرا واداشت كه به كوششهایی در پیرامون آن بپردازم. بویژه از هنگامی كه به كوششهایی دربارهی نیكی جهان برخاستم كه این زبان را افزار كار خود یافته درست گردانیدن آن را به خود بایا[=واجب] شماردم.
این بود در سال 1312 كه مهنامهی پیمان را آغاز كردیم نخست آن را با یك زبان پیراستهای (كه كلمههای تازی را بسیار كم میداشت) نوشتیم ، و این زبان چون فهمیده میبود كسی از آن رو برنمیگردانید. برخی گاهی خردههایی میگرفتند. ولی این نه از راه نفهمیدن زبان ، بلكه از روی خودنمایی و به شیوهی همیشگیشان میبود. دیگران آن زبان را میپسندیدند و با دلخوشی میخواندند. از آنسوی در همان شمارههای سال یكم پیمان به گفتارهایی دربارهی زبان و اینكه باید پیراسته گردد ، پرداخته یك رشته دلیلهای روشنی را بازنمودیم.
این نخستین بار بود كه داستان زبان از یك راه شایندهای دنبال میشد ، و از اینرو كسان بسیاری هواداری از آن نمودند و بار دیگر تكانی در آن زمینه پدید آمد كه گذشته از خوانندگان پیمان و هواداران آن ، دستههای دیگری در اینجا و آنجا به كوششهایی پرداختند و در روزنامهها گفتارهایی نوشتند. در آن میان شاه گذشته (اعلیحضرت رضاشاه پهلوی) خود هواداری نشان داد و با دستور او در وزارت جنگ كمیسیونی برای دیگر گردانیدن كلمهها و نامهای آن وزارت برپا گردید.
در این میان بدخواهان نیز بكار افتاده از ریشخند و بدگویی و كارشكنی بازنمیایستادند. ولی چون جنبش تا به اینجا رسید فروغی كه نخستوزیر میبود به شاه پیشنهاد كرد كه انجمنی در وزارت فرهنگ بنیاد گزارده كار را به آن سپارد ، و با دستور او فرهنگستان را بنیاد نهاد.
این از شگفتیها بود كه كسانی كه دیروز پیراستن زبان را نمیخواستند و آن را «تباه گردانیدن زبان» میشماردند اكنون خود به آن پرداختند. شگفتتر از آن این بود كه ما را كه سالها در آن راه كوشیده و رنج برده بودیم بیكبار كنار گردانیدند بلكه به زخمهای زبانی نیز پرداخته سركوفت دریغ نگفتند. بدتر از همه این بود كه گاهی دستورهایی به من فرستادند كه فلان كلمه را چنین بنویس و بَهمان جمله را چنان ننویس ، و من نمیدانم به این كار چه نامی دهم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 2 از 9
یك دسته نیز دست زدن به زبان را سزا نشمارده این كار را مایهی تباهی زبان میپنداشتند. اینان فارسی را با حالی كه میداشت آكمند و نارسا نمیشناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همهی مقاصد خود را فهمانیدهاند». اینان درآمیختگی یك زبان را با كلمههای بیگانه آك آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با كلمههای لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته كسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان میبودند كه با جنبش زبان آشكاره دشمنی مینمودند ، ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمیماند. بویژه با آن راه كجی كه خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یك زبان نافهمیدهای را به میان میآوردند.
در چنین حالی بود كه من در سال 1299 (1339[ق]) از تبریز به تهران آمدم و در نتیجهی پیشامدهایی به زبانشناسی گرایشی یافته به آن پرداختم و در پیرامون زبان فارسی به آگاهیهای بسیاری رسیدم. بدینسان كه چند تا از نیمزبانهای شهرستانها را از مازندرانی و دماوندی و شوشتری و سمنانی و سرخهای و كردی و مانند اینها در سفرهای خود یاد گرفتم و یا آگاهی از آنها یافتم ، و زبان پهلوی را نیك آموختم و به زبانهای اوستایی و هخامنشی درآمدم ، و زبانهای كهن و نو ارمنی را درس خواندم.
اینها مرا دربارهی فارسی بینا گردانید ، و چون درنگریستم این زبان را پریشان و نابسامان ، و نادرست و نارسا یافتم. دیگران تنها درآمیختگیش را با كلمههای بیگانه میدیدند و آن را آكش میشماردند من آكهای بسیار دیگری در آن پیدا كردم ، (چنانكه خواهیم شمرد). ولی در همان حال این زبان را یكی از روانترین و آسانترین زبانها دیده و آن را برای درستی و آراستگی شاینده شناختم ، و اینها مرا واداشت كه به كوششهایی در پیرامون آن بپردازم. بویژه از هنگامی كه به كوششهایی دربارهی نیكی جهان برخاستم كه این زبان را افزار كار خود یافته درست گردانیدن آن را به خود بایا[=واجب] شماردم.
این بود در سال 1312 كه مهنامهی پیمان را آغاز كردیم نخست آن را با یك زبان پیراستهای (كه كلمههای تازی را بسیار كم میداشت) نوشتیم ، و این زبان چون فهمیده میبود كسی از آن رو برنمیگردانید. برخی گاهی خردههایی میگرفتند. ولی این نه از راه نفهمیدن زبان ، بلكه از روی خودنمایی و به شیوهی همیشگیشان میبود. دیگران آن زبان را میپسندیدند و با دلخوشی میخواندند. از آنسوی در همان شمارههای سال یكم پیمان به گفتارهایی دربارهی زبان و اینكه باید پیراسته گردد ، پرداخته یك رشته دلیلهای روشنی را بازنمودیم.
این نخستین بار بود كه داستان زبان از یك راه شایندهای دنبال میشد ، و از اینرو كسان بسیاری هواداری از آن نمودند و بار دیگر تكانی در آن زمینه پدید آمد كه گذشته از خوانندگان پیمان و هواداران آن ، دستههای دیگری در اینجا و آنجا به كوششهایی پرداختند و در روزنامهها گفتارهایی نوشتند. در آن میان شاه گذشته (اعلیحضرت رضاشاه پهلوی) خود هواداری نشان داد و با دستور او در وزارت جنگ كمیسیونی برای دیگر گردانیدن كلمهها و نامهای آن وزارت برپا گردید.
در این میان بدخواهان نیز بكار افتاده از ریشخند و بدگویی و كارشكنی بازنمیایستادند. ولی چون جنبش تا به اینجا رسید فروغی كه نخستوزیر میبود به شاه پیشنهاد كرد كه انجمنی در وزارت فرهنگ بنیاد گزارده كار را به آن سپارد ، و با دستور او فرهنگستان را بنیاد نهاد.
این از شگفتیها بود كه كسانی كه دیروز پیراستن زبان را نمیخواستند و آن را «تباه گردانیدن زبان» میشماردند اكنون خود به آن پرداختند. شگفتتر از آن این بود كه ما را كه سالها در آن راه كوشیده و رنج برده بودیم بیكبار كنار گردانیدند بلكه به زخمهای زبانی نیز پرداخته سركوفت دریغ نگفتند. بدتر از همه این بود كه گاهی دستورهایی به من فرستادند كه فلان كلمه را چنین بنویس و بَهمان جمله را چنان ننویس ، و من نمیدانم به این كار چه نامی دهم.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دوم)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش مبارزه میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و به مسخره و ملامت پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها متزلزل گردد ولی به همان حالِ متزلزل باقی ماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند [1] و این نتیجه اکنون در بین است و همان یکی از گرفتاریهای مردم میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها انتقاد میکنیم و بیاساسی هر یکی را بیان مینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه حقایقست با دلیلهای محکم نشان دهیم ، که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
خلاصه : در اینجا داستان ویران کردن و دوباره ساختن نیست. این کار چیزی نیست که یکی یک وجهش را کُند و یک وجهش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو وجهش را بتواند. روشنتر بگویم : برانداختن تصورات بیاساس و گمراهیها از کسی ساخته است که حقایق را بجای آن بتواند بگذارد. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگذارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از این دانشها کاری را که ما میکنیم میتواند بکند؟!. کدام یکی حقایق زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. چه کسی گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین خیال میکنند که دانش آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بود آنگاه دیده میشد که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
مثلاً ما که میگوییم : «آدم در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و امیال دیگری دارد و احساسات دیگر در آدم پدید آورد». یا میگوییم : «آدم دارای نیرویی بنام عقل است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها عالیتر از تعلیمات روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدم به مبارزه نیاز ندارد و آدمیان باید بجای مبارزه با یکدیگر ، دست هم را بگیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا ذات آدم را نشناخته و تفاوت بسیار آشکاری را که میان او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدم را به مرتبهی جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از مبارزه و کشمکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما تفاوتی را که میانهی آدم با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را به مرتبهی آنان نمیتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از مبارزه و کشمکشند ، آدم نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین بُرد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیاساسی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
[1] : مقصود یک دسته از روزنامههای پس از مشروطه میباشد که کیشها را ملامت و مسخره میکردهاند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دوم)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش مبارزه میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و به مسخره و ملامت پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها متزلزل گردد ولی به همان حالِ متزلزل باقی ماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند [1] و این نتیجه اکنون در بین است و همان یکی از گرفتاریهای مردم میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها انتقاد میکنیم و بیاساسی هر یکی را بیان مینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه حقایقست با دلیلهای محکم نشان دهیم ، که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
خلاصه : در اینجا داستان ویران کردن و دوباره ساختن نیست. این کار چیزی نیست که یکی یک وجهش را کُند و یک وجهش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو وجهش را بتواند. روشنتر بگویم : برانداختن تصورات بیاساس و گمراهیها از کسی ساخته است که حقایق را بجای آن بتواند بگذارد. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگذارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از این دانشها کاری را که ما میکنیم میتواند بکند؟!. کدام یکی حقایق زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. چه کسی گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین خیال میکنند که دانش آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بود آنگاه دیده میشد که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
مثلاً ما که میگوییم : «آدم در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و امیال دیگری دارد و احساسات دیگر در آدم پدید آورد». یا میگوییم : «آدم دارای نیرویی بنام عقل است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها عالیتر از تعلیمات روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدم به مبارزه نیاز ندارد و آدمیان باید بجای مبارزه با یکدیگر ، دست هم را بگیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا ذات آدم را نشناخته و تفاوت بسیار آشکاری را که میان او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدم را به مرتبهی جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از مبارزه و کشمکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما تفاوتی را که میانهی آدم با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را به مرتبهی آنان نمیتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از مبارزه و کشمکشند ، آدم نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین بُرد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیاساسی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
[1] : مقصود یک دسته از روزنامههای پس از مشروطه میباشد که کیشها را ملامت و مسخره میکردهاند.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی دو از دو)
کسانی در شگفت خواهند بود که ما بچنین مثالهای عامیانهای میپردازیم. ولی این خود عامیگری و نادانی دیگران است که ما را باین سخنان عامیانه وامیدارد. کسی تا چه اندازه نادان باشد که مطلب باین روشنی و آشکاری را درنیابد و تا چه اندازه بیشرم باشد که با این سخنان به پیشوایی و رهنمایی برخیزد؟! چرا اینان لب درنمیبندند که بیمغزی خود را آفتابی نسازند؟!
آنچه بیش از همه بر ما گرانست و بهمین عنوان روا میشماریم که هیچ گونه نکوهش و توهین دریغ نداریم آنست که سرمایهی کار این کسان اروپاییگری است. اینان خرد و دانش و فهم و همه چیز را زیر پا گزارده تنها چشم باروپا دوختهاند که هر آنچه از آنجاست نیک میشمارند و برواج آن درمیان شرقیان کمر میبندند!
اینان آن فرومایگانیاند که در شرق ، سرزمین دانش و خرد نشسته پیروی از سفاهتهای غرب میکنند و بیشرمانه خود را رهنما و پیشوا میخوانند!
مقالههایی که پارسال در پیمان دربارهی رمان نوشتیم همهی خردمندان ایران را قانع کرد و چهبسا کسانی که رمان نوشته بودند و دیگر بچاپ آن نپرداختند. ولی یکمشت نادان که بهره از آن مقالهها نبردهاند ناگزیریم که برای اینان چنین مقالهای را بنویسیم و مثالهای عامیانه بزنیم.
دریغا افسانههای کیخسرو ، کیقباد و کیکاوس و دارا و اسکندر که در ایران رواج داشت و فردوسی آنها را با آن شیوایی و زیبایی نظم کرده ما امروز همه را کنار میگزاریم و صد رنج بخود هموار کرده از کتابهای باستان یونان و روم و از نوشتههای زیرخاکی جستجوی تاریخ میکنیم. ولی این میگوید تاریخ درستِ آن کسانی را که در دست داریم رها کرده برای هر یکی افسانهای ببافیم!
آقا بوجار آورده و گندمها را پاک گردانیده. نوکرِ نادان کارگر میآورد که دوباره هرچه خاک و ریگ است درون گندم بریزند ـ آیا چنین کسی نادان نیست؟.
.
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی دو از دو)
کسانی در شگفت خواهند بود که ما بچنین مثالهای عامیانهای میپردازیم. ولی این خود عامیگری و نادانی دیگران است که ما را باین سخنان عامیانه وامیدارد. کسی تا چه اندازه نادان باشد که مطلب باین روشنی و آشکاری را درنیابد و تا چه اندازه بیشرم باشد که با این سخنان به پیشوایی و رهنمایی برخیزد؟! چرا اینان لب درنمیبندند که بیمغزی خود را آفتابی نسازند؟!
آنچه بیش از همه بر ما گرانست و بهمین عنوان روا میشماریم که هیچ گونه نکوهش و توهین دریغ نداریم آنست که سرمایهی کار این کسان اروپاییگری است. اینان خرد و دانش و فهم و همه چیز را زیر پا گزارده تنها چشم باروپا دوختهاند که هر آنچه از آنجاست نیک میشمارند و برواج آن درمیان شرقیان کمر میبندند!
اینان آن فرومایگانیاند که در شرق ، سرزمین دانش و خرد نشسته پیروی از سفاهتهای غرب میکنند و بیشرمانه خود را رهنما و پیشوا میخوانند!
مقالههایی که پارسال در پیمان دربارهی رمان نوشتیم همهی خردمندان ایران را قانع کرد و چهبسا کسانی که رمان نوشته بودند و دیگر بچاپ آن نپرداختند. ولی یکمشت نادان که بهره از آن مقالهها نبردهاند ناگزیریم که برای اینان چنین مقالهای را بنویسیم و مثالهای عامیانه بزنیم.
دریغا افسانههای کیخسرو ، کیقباد و کیکاوس و دارا و اسکندر که در ایران رواج داشت و فردوسی آنها را با آن شیوایی و زیبایی نظم کرده ما امروز همه را کنار میگزاریم و صد رنج بخود هموار کرده از کتابهای باستان یونان و روم و از نوشتههای زیرخاکی جستجوی تاریخ میکنیم. ولی این میگوید تاریخ درستِ آن کسانی را که در دست داریم رها کرده برای هر یکی افسانهای ببافیم!
آقا بوجار آورده و گندمها را پاک گردانیده. نوکرِ نادان کارگر میآورد که دوباره هرچه خاک و ریگ است درون گندم بریزند ـ آیا چنین کسی نادان نیست؟.
.