✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸6ـ بجای کننده آمدن کردهشدهها
یک آک دیگر آنست که در برخی از ریشهها بجای «کننده» ، «کردهشده» میآورند. همچون : ایستاده ، نشسته ، خوابیده ، گذشته ، ریخته ، پخته و مانند اینها. مثلاً میگویند : «این خوابیده کیست؟» ، که میباید بگویند : «خوابنده». همچنین در مانندهای آن. این هم یک آشفتگیست و چاره آنست که اینها را جز برویهی «کننده» نیاورند. چه زیانی خواهد داشت اگر بجای «ایستاده» که غلطست «ایستنده» بگویند و همچنین در مانندهای آن؟!.
ـ
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸6ـ بجای کننده آمدن کردهشدهها
یک آک دیگر آنست که در برخی از ریشهها بجای «کننده» ، «کردهشده» میآورند. همچون : ایستاده ، نشسته ، خوابیده ، گذشته ، ریخته ، پخته و مانند اینها. مثلاً میگویند : «این خوابیده کیست؟» ، که میباید بگویند : «خوابنده». همچنین در مانندهای آن. این هم یک آشفتگیست و چاره آنست که اینها را جز برویهی «کننده» نیاورند. چه زیانی خواهد داشت اگر بجای «ایستاده» که غلطست «ایستنده» بگویند و همچنین در مانندهای آن؟!.
ـ
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست سوم (تکهی دهم)
همان صوفیگری (صوفیگری بمعنی شناختهاش) که خود دکتر یاد کرده مَثَل نیکِ دیگری باین سخن میباشد. چنانکه گفتم صوفیگری بوجود آمده از پندار است. پلوتینوس و دیگران چون دربارهی روان راه به حقایق نیافتهاند دنبال پندار را گرفتهاند. ولی بیگمان در رواج این پندار و در پیشرفت آن در میان مردم چیزهایی از بیرون مؤثر بوده.
صوفیگری خود با هوسبازی و خودخواهی و تنبلی آدم سازگار است. چنانکه گفتم این بکسانی خوشایند است که خود را با خدا یکی پندارند و آنگاه به بهانهی پاک کردن روان (تزکیهی نفس) خود را بخانقاه کشانند و بساط مفتخوری درچینند. با یک سری سخنان پوچی ، هم بمردم برتری فروشند و هم پولهاشان از دستشان ربایند.
از آنسوی در قرنهای دوم و سوم هجری که صوفیگری در بغداد ، پایتخت عباسیان ، پدیدار گردیده رو به رواج نهاد ، گروهی به بهانهی آنکه عباسیند و از خاندان خلافت میباشند ، و دستهای بنام اینکه علویند و بازماندگان پیغمبر شمرده میشوند ، و کسانی بعنوان اینکه فقیه یا خطیب یا واعظند ، در میان مردم جایگاه برتری برای خود باز کرده بودند و در برابر ایشان صوفیگری بهانهی نیکی برای شِبلیها و بایزیدها و معروفها و حلاجها میبود که اینان نیز برتری پیدا کنند و در میان مردم دستهی برجستهای باشند.
اینها باعث پیشرفت صوفیگری درمیان مسلمانان میگردید و زمان بزمان برواج آن میافزود تا داستان دلگداز تاخت مغول رخ داد ، و این داستان زمینهی بازتر دیگری برای پیشرفت و رواج آن (بویژه در ایران که آسیب بیشتر یافته بود) آماده گردانید. زیرا پس از آن داستان ایرانیان و مسلمانان بحالی افتادند که یا بایستی دست بهم دهند و به یک رشته کوششها و جانفشانیهای بزرگ تاریخی برخیزند و مردانه بمغولان درآویخته بکشند و کشته شوند و آنان را از کشور خود بیرون رانند و کینهی میلیونها کشتگان را از ایشان بجویند و میلیونها زنان و دختران را که مغولان به بردگی برده بودند برهانند و یا کلاً چشم از مردانگی و جانفشانی پوشیده و یوغ زیردستی مغولان را بگردن کشیده با پنداربافیها و بهانهسازیهایی ـ از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها ـ بخود دلداری دهند و اندوههای خود را فراموش گردانند و زندگی بسر برند. بایستی یا آن باشند یا این. چون پیشوایان جانباز و غیرتمندی که آنان را بمردانگی برانگیزند ، نمیداشتند و از اینسو صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری زمینههای آماده میداشت ، خواه و ناخواه این یکی را پذیرفتند و خود را بدامن این اندیشههای پوچ و پست انداختند.
از اینگونه مثالها فراوانست. ولی سخن ما در این نشست بدرازی انجامید. بهتر است بهمین دو مثال بس کنیم و سخن را بپایان رسانیم.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست سوم (تکهی دهم)
همان صوفیگری (صوفیگری بمعنی شناختهاش) که خود دکتر یاد کرده مَثَل نیکِ دیگری باین سخن میباشد. چنانکه گفتم صوفیگری بوجود آمده از پندار است. پلوتینوس و دیگران چون دربارهی روان راه به حقایق نیافتهاند دنبال پندار را گرفتهاند. ولی بیگمان در رواج این پندار و در پیشرفت آن در میان مردم چیزهایی از بیرون مؤثر بوده.
صوفیگری خود با هوسبازی و خودخواهی و تنبلی آدم سازگار است. چنانکه گفتم این بکسانی خوشایند است که خود را با خدا یکی پندارند و آنگاه به بهانهی پاک کردن روان (تزکیهی نفس) خود را بخانقاه کشانند و بساط مفتخوری درچینند. با یک سری سخنان پوچی ، هم بمردم برتری فروشند و هم پولهاشان از دستشان ربایند.
از آنسوی در قرنهای دوم و سوم هجری که صوفیگری در بغداد ، پایتخت عباسیان ، پدیدار گردیده رو به رواج نهاد ، گروهی به بهانهی آنکه عباسیند و از خاندان خلافت میباشند ، و دستهای بنام اینکه علویند و بازماندگان پیغمبر شمرده میشوند ، و کسانی بعنوان اینکه فقیه یا خطیب یا واعظند ، در میان مردم جایگاه برتری برای خود باز کرده بودند و در برابر ایشان صوفیگری بهانهی نیکی برای شِبلیها و بایزیدها و معروفها و حلاجها میبود که اینان نیز برتری پیدا کنند و در میان مردم دستهی برجستهای باشند.
اینها باعث پیشرفت صوفیگری درمیان مسلمانان میگردید و زمان بزمان برواج آن میافزود تا داستان دلگداز تاخت مغول رخ داد ، و این داستان زمینهی بازتر دیگری برای پیشرفت و رواج آن (بویژه در ایران که آسیب بیشتر یافته بود) آماده گردانید. زیرا پس از آن داستان ایرانیان و مسلمانان بحالی افتادند که یا بایستی دست بهم دهند و به یک رشته کوششها و جانفشانیهای بزرگ تاریخی برخیزند و مردانه بمغولان درآویخته بکشند و کشته شوند و آنان را از کشور خود بیرون رانند و کینهی میلیونها کشتگان را از ایشان بجویند و میلیونها زنان و دختران را که مغولان به بردگی برده بودند برهانند و یا کلاً چشم از مردانگی و جانفشانی پوشیده و یوغ زیردستی مغولان را بگردن کشیده با پنداربافیها و بهانهسازیهایی ـ از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها ـ بخود دلداری دهند و اندوههای خود را فراموش گردانند و زندگی بسر برند. بایستی یا آن باشند یا این. چون پیشوایان جانباز و غیرتمندی که آنان را بمردانگی برانگیزند ، نمیداشتند و از اینسو صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری زمینههای آماده میداشت ، خواه و ناخواه این یکی را پذیرفتند و خود را بدامن این اندیشههای پوچ و پست انداختند.
از اینگونه مثالها فراوانست. ولی سخن ما در این نشست بدرازی انجامید. بهتر است بهمین دو مثال بس کنیم و سخن را بپایان رسانیم.
.
✴️ در پیرامون رُمان (پیوست)
تکهی دهم (پایانی)
🔸 آيا همینكه «رمان تاريخی» شد ديگر بيهودهكاری نخواهد بود؟!
🖌 کوشاد تلگرام
از کتاب در پیرامون رمان آموختیم كه دروغ آمیختن به تاریخ از بدترین زیانكاریهاست. هرچه ارج و بها در تاریخست و آنچه سبب میشود بر دلها اثر كند از رهگذر آنست كه آن را راست میدانیم. اینست اگر دانسته شود كه یک فیلمی نیمی از تاریخ و نیمی از بافتههای فیلمنامهنویس است دیگر آن اثر را بر دلها نخواهد داشت. زیرا کسی نخواهد دانست کجا راست و کجا بافندگیست.
ارج تاریخ بسته به اعتمادیست كه به آن داریم ـ یعنی تا زمانی كه به راستی آن بدگمان نگردیم. كتاب و فیلم و تلویزیون و روزنامه و اینگونه چیزها نیز باید چنان باشند كه رشتهی اعتماد مردم به آنها گسیخته نگردد.
اساساً این اعتماد در هر یك از رشتههای زندگانی یك توده همانست كه نیكخواهان آن توده همه درپی بهبود و افزودن به آنند : اعتماد مردم به اخبارِ روزنامهها ، به اینكه دولت بهداشت را در همه جا زیر دیدهبانی درست دارد ، به توانِ خریدِ پول ، به سالم بودن خوراك و آشاماك ، به ساختگی نبودن كالاها (استاندارد بودن آنها) ، اعتماد به آینده و کار و پیشه و قانونها و بسیار چیزها از اینگونه. بوارونهی ایشان هوسرانان و خودخواهان همواره برای رسیدن به خواستهاشان آنچه پروا نمیكنند و بیباكانه لگدمال میگردانند همین اعتماد همگانیست. تودهای كه بیاعتمادی بر سرشان سایه افكنده هر روز زیان آن را میكشند.
یكی از سرچشمههای بیاعتمادی دروغ است. در یك توده هرچه دروغ كمتر اعتماد فزونتر و زندگانی آسودهتر. پس چه فرقست میان دروغ بستن به تاریخ با دروغ بكار بردن درمیان گفتگوهای روزانه یا در معاملات؟!
تاریخ را با دروغبافیها آلودن زمینهی بیاعتمادی را فراهم میسازد. اگر چند دروغی به كتاب و سینما و تئاتر و تلویزیون و روزنامهها راه یافت ، دیگر چگونه میتوان اعتماد از دست رفته را بمردم بازگردانید؟! سرانجامِ چوپان دروغگو را همه میدانند : دیگر سخن راستِ او را نیز كسی باور نكرد. به سخن دیگر اگر ما راه دروغبافی در تاریخ را باز گزاریم زمانی خواهد رسید كه مردم راستهای تاریخی را نیز باور نخواهند كرد.
اگر درِ دروغبافی را باز گزاردن رواست ، در آنحال چرا تنها رماننویس و فیلمنامهنویس بلكه باید هر كسی را مجاز به دست بردن به خبرها ، رویدادها و سرگذشتها دانست. فرجام چنین كاری روشنست. چنانكه فیلمهای بسیاری در سالهای اخیر از رویدادهای تاریخی ساختهاند و چون رسم بر بازنمودن داستانهای راست و مستند نبوده ، هیچیك تكهی راست و درستی از تاریخ پیش چشم تماشاگر نیاورده بلكه بیشتر یك افسانهایست كه آقا یا خانم فیلمنامهنویس بافته و در آن میان از اشخاص و رویدادهای تاریخی نیز یادی رفته. حتا آنچه در سالهای اخیر بسیار چشمگیرست آنکه بسیاری از آنها در راه تحریف حقایق تاریخی و غرضورزیها ساخته شده. كوتاهسخن آنكه تاریخ سوژهی تازهای شده كه ایشان قلم بزنند و همان افسانهبافیها را در قالبی نو به تماشاگر بفروشند و آنچه هرگز پروایش نداشتهاند راستی داستانها و تاریخ است.
اگر سه فیلمنامهنویس داستانی را از تاریخ (مثلاً سرگذشت امیرکبیر) بدست گرفته هر سه در نوشتنِ گفتگوها و انگاشتن صحنهها ، جلو پنداربافی را باز بگزارند بیگمان سه روایت بیکبار جدایی خواهیم دید كه در یكی امیركبیر مردیست دارای فلان ستودگیها و آرمانها ، ناصرالدینشاه و مادرش دارای فلان ناستودگیها و آرزوها و سفیر انگلیس نیز فلان نقشها و نیرنگها را بکار میبسته و بهمان سخنان را میگفته و در دیگری امیركبیر آن ستودگیها و آرمانها را ندارد و ناصرالدینشاه و مادرش نیز آن ناستودگیها و آرزوها را نمیداشته و سفیر انگلیس چنان نقشها و نیرنگهایی را بکار نبسته. این نتیجه همانست كه گفتیم مردم را به تاریخ بیاعتماد میكند.
آیا اینست آن نتیجهای كه از آمیختن رمان و تاریخ میخواستیم؟! آیا تاریخْ اصل و فیلمسازی فرعِ آنست یا وارونهی آن؟!.. آیا فیلمی میسازند تا یک داستان تاریخی را نشان دهند یا داستانی تاریخی را میبافند تا فیلمی نشان دهند؟!..
همهی تلاش تاریخنگاران بیرون آوردن سرگذشتهای راست از میان انبوهی از داستانهای ساختگی و مغرضانه است تا این رشتهی دانشی در حالی كه هر روز پردامنهتر میگردد همان اندازه از آلودگیها دور بماند. دروغ را به تاریخ درآمیختن همان درآمیختن خاك و شن با گندم پس از بوجاریست كه به آن در این كتاب اشاره شده. در چنین حالی هم تاریخ را از ارج انداختهایم و هم مردمان را بكارهای بیخردانه عادت دادهایم.
سازندهی چنین «خاطره» ای گویا گمان داشته كه با یكی دو جملهی خوشنما میتواند دلیلهای بس استوار این كتاب را پوچ گرداند. زهی نادانی! زهی خوشگمانی!
پایان
.
تکهی دهم (پایانی)
🔸 آيا همینكه «رمان تاريخی» شد ديگر بيهودهكاری نخواهد بود؟!
🖌 کوشاد تلگرام
از کتاب در پیرامون رمان آموختیم كه دروغ آمیختن به تاریخ از بدترین زیانكاریهاست. هرچه ارج و بها در تاریخست و آنچه سبب میشود بر دلها اثر كند از رهگذر آنست كه آن را راست میدانیم. اینست اگر دانسته شود كه یک فیلمی نیمی از تاریخ و نیمی از بافتههای فیلمنامهنویس است دیگر آن اثر را بر دلها نخواهد داشت. زیرا کسی نخواهد دانست کجا راست و کجا بافندگیست.
ارج تاریخ بسته به اعتمادیست كه به آن داریم ـ یعنی تا زمانی كه به راستی آن بدگمان نگردیم. كتاب و فیلم و تلویزیون و روزنامه و اینگونه چیزها نیز باید چنان باشند كه رشتهی اعتماد مردم به آنها گسیخته نگردد.
اساساً این اعتماد در هر یك از رشتههای زندگانی یك توده همانست كه نیكخواهان آن توده همه درپی بهبود و افزودن به آنند : اعتماد مردم به اخبارِ روزنامهها ، به اینكه دولت بهداشت را در همه جا زیر دیدهبانی درست دارد ، به توانِ خریدِ پول ، به سالم بودن خوراك و آشاماك ، به ساختگی نبودن كالاها (استاندارد بودن آنها) ، اعتماد به آینده و کار و پیشه و قانونها و بسیار چیزها از اینگونه. بوارونهی ایشان هوسرانان و خودخواهان همواره برای رسیدن به خواستهاشان آنچه پروا نمیكنند و بیباكانه لگدمال میگردانند همین اعتماد همگانیست. تودهای كه بیاعتمادی بر سرشان سایه افكنده هر روز زیان آن را میكشند.
یكی از سرچشمههای بیاعتمادی دروغ است. در یك توده هرچه دروغ كمتر اعتماد فزونتر و زندگانی آسودهتر. پس چه فرقست میان دروغ بستن به تاریخ با دروغ بكار بردن درمیان گفتگوهای روزانه یا در معاملات؟!
تاریخ را با دروغبافیها آلودن زمینهی بیاعتمادی را فراهم میسازد. اگر چند دروغی به كتاب و سینما و تئاتر و تلویزیون و روزنامهها راه یافت ، دیگر چگونه میتوان اعتماد از دست رفته را بمردم بازگردانید؟! سرانجامِ چوپان دروغگو را همه میدانند : دیگر سخن راستِ او را نیز كسی باور نكرد. به سخن دیگر اگر ما راه دروغبافی در تاریخ را باز گزاریم زمانی خواهد رسید كه مردم راستهای تاریخی را نیز باور نخواهند كرد.
اگر درِ دروغبافی را باز گزاردن رواست ، در آنحال چرا تنها رماننویس و فیلمنامهنویس بلكه باید هر كسی را مجاز به دست بردن به خبرها ، رویدادها و سرگذشتها دانست. فرجام چنین كاری روشنست. چنانكه فیلمهای بسیاری در سالهای اخیر از رویدادهای تاریخی ساختهاند و چون رسم بر بازنمودن داستانهای راست و مستند نبوده ، هیچیك تكهی راست و درستی از تاریخ پیش چشم تماشاگر نیاورده بلكه بیشتر یك افسانهایست كه آقا یا خانم فیلمنامهنویس بافته و در آن میان از اشخاص و رویدادهای تاریخی نیز یادی رفته. حتا آنچه در سالهای اخیر بسیار چشمگیرست آنکه بسیاری از آنها در راه تحریف حقایق تاریخی و غرضورزیها ساخته شده. كوتاهسخن آنكه تاریخ سوژهی تازهای شده كه ایشان قلم بزنند و همان افسانهبافیها را در قالبی نو به تماشاگر بفروشند و آنچه هرگز پروایش نداشتهاند راستی داستانها و تاریخ است.
اگر سه فیلمنامهنویس داستانی را از تاریخ (مثلاً سرگذشت امیرکبیر) بدست گرفته هر سه در نوشتنِ گفتگوها و انگاشتن صحنهها ، جلو پنداربافی را باز بگزارند بیگمان سه روایت بیکبار جدایی خواهیم دید كه در یكی امیركبیر مردیست دارای فلان ستودگیها و آرمانها ، ناصرالدینشاه و مادرش دارای فلان ناستودگیها و آرزوها و سفیر انگلیس نیز فلان نقشها و نیرنگها را بکار میبسته و بهمان سخنان را میگفته و در دیگری امیركبیر آن ستودگیها و آرمانها را ندارد و ناصرالدینشاه و مادرش نیز آن ناستودگیها و آرزوها را نمیداشته و سفیر انگلیس چنان نقشها و نیرنگهایی را بکار نبسته. این نتیجه همانست كه گفتیم مردم را به تاریخ بیاعتماد میكند.
آیا اینست آن نتیجهای كه از آمیختن رمان و تاریخ میخواستیم؟! آیا تاریخْ اصل و فیلمسازی فرعِ آنست یا وارونهی آن؟!.. آیا فیلمی میسازند تا یک داستان تاریخی را نشان دهند یا داستانی تاریخی را میبافند تا فیلمی نشان دهند؟!..
همهی تلاش تاریخنگاران بیرون آوردن سرگذشتهای راست از میان انبوهی از داستانهای ساختگی و مغرضانه است تا این رشتهی دانشی در حالی كه هر روز پردامنهتر میگردد همان اندازه از آلودگیها دور بماند. دروغ را به تاریخ درآمیختن همان درآمیختن خاك و شن با گندم پس از بوجاریست كه به آن در این كتاب اشاره شده. در چنین حالی هم تاریخ را از ارج انداختهایم و هم مردمان را بكارهای بیخردانه عادت دادهایم.
سازندهی چنین «خاطره» ای گویا گمان داشته كه با یكی دو جملهی خوشنما میتواند دلیلهای بس استوار این كتاب را پوچ گرداند. زهی نادانی! زهی خوشگمانی!
پایان
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی چهارم
2) پیشامدها ـ دربارهی پیشامدها نیز ما آگاهیهای بسیار میداریم. از یك قرن و نیم ایران همیشه در جنگها شكست خورده و از هر کشاکش سیاسی سرافكنده بیرون آمده و همیشه در زیر چیرگیهای همسایگان بوده است. آنگاه از چهل و پنجاه سال پیش كه بیدار گردیده و بتكان آمده ، از هر جنبشی نتیجهی وارونه گرفته و از هر امیدی جز نومیدی بهره نیافته. آن جنبش مشروطه بود كه با آن ستودگی آغازید و انجامش جز رسواییها نگردید. آن دبستانها و دبیرستانها بود كه امیدها بآنها بسته شد و جز نومیدی بهرهای بدست نیامد. آن حزب دمكرات بود كه با چه پاكدلیها و جوانمردیها بكوشش برخاست و انجامش جز سرافكندگیها نبود. در جنگ جهانگیر گذشته آزادیخواهان ایران بكوشش و جانفشانی برخاسته دستهی كوچندگان را پدید آوردند كه بیش از همه زیانها بكشور رسید و كوچندگان همه پراكنده شدند.
اینها را برای مثل یاد میكنم. همین پیشامدها مایهی نومیدی انبوهی از ایرانیان گردیده و آنان را ببدیها برانگیخته است ، بویژه با آن ناتوانی روانها كه در نتیجهی بدآموزیها گرفتار میبودند. [1]
نومیدی از چیزهاییست كه كسان ناتوان را به بدی برانگیزد. كسی كه نابودی تودهی خود را بیگمان میشناسد و امیدی در دل او نیست ، به نیكی آن توده نكوشد ، و جز درپی سودهای خود نباشد. اگر راستش بخواهیم ، همان نومیدی بهانه بدست او دهد كه توده و سود و زیان توده را فراموش گرداند ، و تنها دربند سود و زیان خود باشد.
امروز در ایران از جملههایی كه رواج میدارد (و پیش از كوششهای ما رواجش بیشتر میبود) ، آنست كه دو تن كه باهم نشستند و سخنی از توده بمیان آمد ، یكی بدیگری بگوید : «این ملت نخواهد شد. شما در فكر خود باشید». همین جملهی نومیدانه بهانهای بوده است كه هزارها كسان را بدزدی و پستی برانگیخته و یا آنها را در دزدی و پستی كه میداشتهاند ، گستاختر گردانیده.
3) سرگذشتها ـ بسیاری از بدان كسانی بودهاند كه نیكی كرده ، و از مردم یا از بالادستان خود ارجشناسی ندیدهاند. بسیاری از آنان از نیكوكاری زیان دیده و بسختیها افتادهاند. این سرگذشتها فراوانست و همینها هزاران كسان را ببدی برانگیخته. این بسیار دشوارست كه یك افسر یا یك كارمند اداره راستی نشان دهد و در كارهای خود دلسوز باشد ، و ببیند كه باین راستی و دلسوزی ارجی نمیدهند ، و بلكه دزدان و بدكرداران را باو برتری مینهند ، و با این حال پایش نلغزد و دست از راستی و دلسوزی برندارد. چنین كاری از دست هر كسی برنخیزد.
اینهاست سرچشمههای بدی ایرانیان كه من بكوتاهی یاد كردم. یك چیز كه میباید بگفتههای خود بیفزایم ، آنست كه از شصت و پنجاه سال باز ، دستهایی در كار بوده كه از این سرچشمههای بدی سود جویند و هنایش آنها را در تودهی ایرانی بیشتر گردانیده ، این توده را هرچه بدتر و هرچه رسواتر سازند. آن دستهی بدخواهان كه یادشان كردم ، كارشان همین بوده كه از یكسو نگزارند این سرچشمههای بدی از میان رود و یا سست گردد ، بلكه آنها را هرچه فزونتر و كارگرتر گردانند ، و از یكسو آنها را بكار برده توده را به بدی و آلودگی هرچه بیشتر وادارند.
امروز دیگر پرده برداشته شده. شما آشكاره میبینید كه چگونه و از چه راه میكوشند كه صوفیگری و خراباتیگری و دیگر بدآموزیهای پست را در مغزهای جوانان جا دهند ، چگونه و از چه راهها پشتیبانی از كیش شیعی و از بدآموزیهایش میكنند ، چگونه و از چه راهها بدآموزیهای مادّیگری را درمیان توده میپراكنند. اینها نه چیزهاییست كه من با شما بگفتگو از آنها نیاز دارم. اگر هستند كسانی كه نیك نمیدانند ، بهتر است كتابهای ما را بخوانند ، «داوری» و «حافظ چه میگوید؟..» و «گفت و شنید» و «دولت بما پاسخ دهد» و «فرهنگ است یا نیرنگ؟» را بخوانند.
(افسران ما)
[1] : ـ اکنون اگر تنها از دیدهی پیشامدها به بدیهایی که امروز از توده سر میزند و گریبانمان را رها نمیکند بنگریم ، این آشکار میگردد که بخشی از آنها سرچشمه در پیشامدهای چهل سالهی ایران دارد. آنهمه شوری که تودهی ایرانی در سال 57 و چند سال پس از آن از خود نمود و امیدهای فراوان بکوششها بست ، چون حال کشور روزبروز بدتر گردید و دانسته شد که همهی سخنان و نویدهایی که بمردم دادند فریب و نیرنگ بوده ؛ این مایهی نومیدیهای فراوان شده و در پیدایش وضع کنونی مؤثر بوده است.
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی چهارم
2) پیشامدها ـ دربارهی پیشامدها نیز ما آگاهیهای بسیار میداریم. از یك قرن و نیم ایران همیشه در جنگها شكست خورده و از هر کشاکش سیاسی سرافكنده بیرون آمده و همیشه در زیر چیرگیهای همسایگان بوده است. آنگاه از چهل و پنجاه سال پیش كه بیدار گردیده و بتكان آمده ، از هر جنبشی نتیجهی وارونه گرفته و از هر امیدی جز نومیدی بهره نیافته. آن جنبش مشروطه بود كه با آن ستودگی آغازید و انجامش جز رسواییها نگردید. آن دبستانها و دبیرستانها بود كه امیدها بآنها بسته شد و جز نومیدی بهرهای بدست نیامد. آن حزب دمكرات بود كه با چه پاكدلیها و جوانمردیها بكوشش برخاست و انجامش جز سرافكندگیها نبود. در جنگ جهانگیر گذشته آزادیخواهان ایران بكوشش و جانفشانی برخاسته دستهی كوچندگان را پدید آوردند كه بیش از همه زیانها بكشور رسید و كوچندگان همه پراكنده شدند.
اینها را برای مثل یاد میكنم. همین پیشامدها مایهی نومیدی انبوهی از ایرانیان گردیده و آنان را ببدیها برانگیخته است ، بویژه با آن ناتوانی روانها كه در نتیجهی بدآموزیها گرفتار میبودند. [1]
نومیدی از چیزهاییست كه كسان ناتوان را به بدی برانگیزد. كسی كه نابودی تودهی خود را بیگمان میشناسد و امیدی در دل او نیست ، به نیكی آن توده نكوشد ، و جز درپی سودهای خود نباشد. اگر راستش بخواهیم ، همان نومیدی بهانه بدست او دهد كه توده و سود و زیان توده را فراموش گرداند ، و تنها دربند سود و زیان خود باشد.
امروز در ایران از جملههایی كه رواج میدارد (و پیش از كوششهای ما رواجش بیشتر میبود) ، آنست كه دو تن كه باهم نشستند و سخنی از توده بمیان آمد ، یكی بدیگری بگوید : «این ملت نخواهد شد. شما در فكر خود باشید». همین جملهی نومیدانه بهانهای بوده است كه هزارها كسان را بدزدی و پستی برانگیخته و یا آنها را در دزدی و پستی كه میداشتهاند ، گستاختر گردانیده.
3) سرگذشتها ـ بسیاری از بدان كسانی بودهاند كه نیكی كرده ، و از مردم یا از بالادستان خود ارجشناسی ندیدهاند. بسیاری از آنان از نیكوكاری زیان دیده و بسختیها افتادهاند. این سرگذشتها فراوانست و همینها هزاران كسان را ببدی برانگیخته. این بسیار دشوارست كه یك افسر یا یك كارمند اداره راستی نشان دهد و در كارهای خود دلسوز باشد ، و ببیند كه باین راستی و دلسوزی ارجی نمیدهند ، و بلكه دزدان و بدكرداران را باو برتری مینهند ، و با این حال پایش نلغزد و دست از راستی و دلسوزی برندارد. چنین كاری از دست هر كسی برنخیزد.
اینهاست سرچشمههای بدی ایرانیان كه من بكوتاهی یاد كردم. یك چیز كه میباید بگفتههای خود بیفزایم ، آنست كه از شصت و پنجاه سال باز ، دستهایی در كار بوده كه از این سرچشمههای بدی سود جویند و هنایش آنها را در تودهی ایرانی بیشتر گردانیده ، این توده را هرچه بدتر و هرچه رسواتر سازند. آن دستهی بدخواهان كه یادشان كردم ، كارشان همین بوده كه از یكسو نگزارند این سرچشمههای بدی از میان رود و یا سست گردد ، بلكه آنها را هرچه فزونتر و كارگرتر گردانند ، و از یكسو آنها را بكار برده توده را به بدی و آلودگی هرچه بیشتر وادارند.
امروز دیگر پرده برداشته شده. شما آشكاره میبینید كه چگونه و از چه راه میكوشند كه صوفیگری و خراباتیگری و دیگر بدآموزیهای پست را در مغزهای جوانان جا دهند ، چگونه و از چه راهها پشتیبانی از كیش شیعی و از بدآموزیهایش میكنند ، چگونه و از چه راهها بدآموزیهای مادّیگری را درمیان توده میپراكنند. اینها نه چیزهاییست كه من با شما بگفتگو از آنها نیاز دارم. اگر هستند كسانی كه نیك نمیدانند ، بهتر است كتابهای ما را بخوانند ، «داوری» و «حافظ چه میگوید؟..» و «گفت و شنید» و «دولت بما پاسخ دهد» و «فرهنگ است یا نیرنگ؟» را بخوانند.
(افسران ما)
[1] : ـ اکنون اگر تنها از دیدهی پیشامدها به بدیهایی که امروز از توده سر میزند و گریبانمان را رها نمیکند بنگریم ، این آشکار میگردد که بخشی از آنها سرچشمه در پیشامدهای چهل سالهی ایران دارد. آنهمه شوری که تودهی ایرانی در سال 57 و چند سال پس از آن از خود نمود و امیدهای فراوان بکوششها بست ، چون حال کشور روزبروز بدتر گردید و دانسته شد که همهی سخنان و نویدهایی که بمردم دادند فریب و نیرنگ بوده ؛ این مایهی نومیدیهای فراوان شده و در پیدایش وضع کنونی مؤثر بوده است.
.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸7ـ درهم بودن زابها
یک آشفتگی دیگر ، درهم بودن زابها (صفتها) میباشد. مثلاً میگویند : «دیوار کوتاه» در حالی که غلطست. زیرا کوتاهی در برابر درازیست و در اینجا که خواستشان نابلندیست ، باید بگویند : «دیوار پست». دیوار کوتاه آن را گویند که درازیش کمتر باشد. نیز میگویند : «مرد درستکار». در حالی که غلطست و باید بگویند : «مرد راستکار». زیرا خواستشان کسیست که از دزدی و کلاهبرداری بپرهیزد و این «راستی» است. درست در برابر غلط یا شکسته میباشد. میگویند : «این کار سخت است». در جایی که باید بگویند : «دشوار» است. زیرا «سخت» در برابر سست میباشد نه در برابر آسان. میگویند : «این آب کند میرود» که غلطست و باید بگویند : «آهسته» میرود. زیرا کند در برابر «تیز» است نه در برابر تند. از اینگونه بسیار است.
در نتیجهی آنکه همه بکلمههای بیگانه پرداختهاند ، کلمههای زبان خود را فراموش گردانیده بدینسان نابجا بکار بردهاند. باید این نیز از میان برداشته گردد و هر زابی در معنی درست خود بکار رود ، و چنانکه نشان دادیم راه دانستن معنی هر زاب آنست که آخشیج یا برابر آن دانسته شود ، و من اینک برخی از آنها را در پایین میآورم :
راست ـ دروغ ، چپ ، کج درست ـ غلط ، کمتر ، شکسته ، بیمار
سفت ـ نرم ، شُل سخت ـ سست
دشوار ـ آسان بلند ـ پست ، آهسته
دراز ـ کوتاه کلفت ـ باریک
تنگ ـ فراخ بالا ـ پایین
تند ـ آهسته تیز ـ کند
زود ـ دیر کم ـ بیش
فراز ـ نشیب دور ـ نزدیک
درشت ـ هموار بزرگ ـ خُرد (کوچک)
نیک ـ بد پشت ـ رو
زیر ـ زبَر پس ـ پیش
شاد ـ اندوهناک خشنود ـ ناخشنود ، گلهمند
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸7ـ درهم بودن زابها
یک آشفتگی دیگر ، درهم بودن زابها (صفتها) میباشد. مثلاً میگویند : «دیوار کوتاه» در حالی که غلطست. زیرا کوتاهی در برابر درازیست و در اینجا که خواستشان نابلندیست ، باید بگویند : «دیوار پست». دیوار کوتاه آن را گویند که درازیش کمتر باشد. نیز میگویند : «مرد درستکار». در حالی که غلطست و باید بگویند : «مرد راستکار». زیرا خواستشان کسیست که از دزدی و کلاهبرداری بپرهیزد و این «راستی» است. درست در برابر غلط یا شکسته میباشد. میگویند : «این کار سخت است». در جایی که باید بگویند : «دشوار» است. زیرا «سخت» در برابر سست میباشد نه در برابر آسان. میگویند : «این آب کند میرود» که غلطست و باید بگویند : «آهسته» میرود. زیرا کند در برابر «تیز» است نه در برابر تند. از اینگونه بسیار است.
در نتیجهی آنکه همه بکلمههای بیگانه پرداختهاند ، کلمههای زبان خود را فراموش گردانیده بدینسان نابجا بکار بردهاند. باید این نیز از میان برداشته گردد و هر زابی در معنی درست خود بکار رود ، و چنانکه نشان دادیم راه دانستن معنی هر زاب آنست که آخشیج یا برابر آن دانسته شود ، و من اینک برخی از آنها را در پایین میآورم :
راست ـ دروغ ، چپ ، کج درست ـ غلط ، کمتر ، شکسته ، بیمار
سفت ـ نرم ، شُل سخت ـ سست
دشوار ـ آسان بلند ـ پست ، آهسته
دراز ـ کوتاه کلفت ـ باریک
تنگ ـ فراخ بالا ـ پایین
تند ـ آهسته تیز ـ کند
زود ـ دیر کم ـ بیش
فراز ـ نشیب دور ـ نزدیک
درشت ـ هموار بزرگ ـ خُرد (کوچک)
نیک ـ بد پشت ـ رو
زیر ـ زبَر پس ـ پیش
شاد ـ اندوهناک خشنود ـ ناخشنود ، گلهمند
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی یکم)
در نشست گذشته از کتاب دکتر ارانی ، از صورت دانشی آن ، سخن راندیم. ولی آن کتاب صورت دیگری نیز میدارد.
اینکه چیزهای بیرونی در باورهای آدمیان تأثیر دارد ، از فلسفهی مادی برخاسته ، و همانا تاریخچهاش آنست که چون در اروپا دانشها پیش رفته و دربارهی زمین و خورشید و ماه و ابر و باران و برف و تگرگ و سرما و گرما و زایش آدم و رویش محصول و بسیار مانند اینها آگاهیهای روشنی بدست آمده ، دانشمندان دیدهاند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، و هر کاری در اینجهان بوجود آمده از کارهای دیگری میباشد. دیدهاند کارهایی که مردم از خدا میشمارند و بنام او میخوانند (از بارانیدن برف و باران و تگرگ و زایانیدن بچه و بسیار مانند اینها) از خود اینجهان است و ریشهی آنها جز در این دستگاه مادی نمیباشد.
از اینجا تکانی در اندیشهها پدید آمده و تحولات سختی رخ داده. چیزی که هست کسانی اندکی هم تندتر رفته چنین گفتهاند : «باورها و اندیشههای آدم نیز چنینست. ریشهی آنها نیز از بیرونست». آنگاه شکل دانشی باین سخن دادهاند و چنانکه دکتر ارانی هم نوشته است بدین ترتیب دلیل آوردهاند :
«فقط با مغز میتوان فکر کرد. مغز ماده و فکر یکی از خواص این ماده است. تجربه بما نشان میدهد اگر محیط مادی (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره) تغییر کند ، در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن بظهور میرسد. مغز نیز کاملاً تابع این قانونست».
چون اینان دربارهی دینها بدبین میبودند و آن ناسازگاری آشکار که در میانهی دینها با دانشهاست ، از قدر دین در نزد اینان کاملاً کاسته بوده ، از اینجا دربارهی دین بسخن درآمده و از روی قاعدهی خود ، آنها را نیز بوجودآمده از پیشامدها و سودجوییها و مانند اینها شمردهاند.
سپس چون جنبش کمونیستی نیرو گرفته و دانشمندان و نویسندگان از این گروه بوجود آمدهاند ، چون در نزد اینان همهی کوششها و کشمکشهای جهان در راه تدارک مایحتاج زندگانی ، یا بهتر بگوییم : در راه خوردن و نوشیدن و پوشیدن و خوابیدن و برخورداری از خوشیهای زندگی میباشد و همهی پیشامدهای جهان را جز از این راه نمیشمارند ، در این زمینه نیز همان اندیشه را دنبال کرده دین و فلسفه و صوفیگری و هرچه از اینگونه است بیآنکه فرقی در میانشان گذارند ، بوجود آمده از نیازمندیهای مادی دانستهاند.
دکتر ارانی نیز در این کتاب پیروی از آن اندیشه کرده و مثلاً باور داشتن بجاویدانی روان و زندگی در جهان دیگر را که در میان یونانیان بوجود آمده بوده ، نتیجهی بینوایی و سختی زندگانی گروه بردگان یونانی شمارده که چون در اینجهان از خوشیها محروم میبودهاند ، با این پندارها دلهای خود را خوش گردانیده از اندوه خود میکاستهاند. باینمعنی که وادارندهی آنان بچنین باوری همان بینوایی و سختی زندگانیشان میبوده. همچنان پیدایش زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و هرچه از اینگونه است ، در نزد دکتر بوجود آمده از نیازمندیهای مادی بوده.
در نشست گذشته در این زمینه سخن رانده آنچه بایستی گفت گفتیم و شما بیاد میدارید. اکنون سخن در آنست که یک دسته این نوشتههای دکتر را به رخ ما کشیده ، میخواهند چنین بفهمانند که چون ریشهی نادانیها و گمراهیهای آدمیان همان نیازمندیها بوده ، ما اگر بزندگانی سر و سامانی بدهیم و نیازمندیها را از میان برداریم ، چارهی نادانیها و گمراهیها نیز خواهد بود و بکوشش دیگری نیاز نمیباشد.
بارها دیده شده که با یکی از یاران ما بگفتگو پرداخته ، چنین میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» .. بدین ترتیب میخواهند کوششهای ما را که با گمراهیها و آلودگیهای مردم میکنیم و رنجها که میکشیم ، بیهوده نشان داده خودشان را که بهیچ کوششی نپرداختهاند ، عالیتر و فهمیدهتر از ما بازنمایند. اینست صورت دیگر گفتگو در پیرامون آن کتاب که باید در این نشست بآن پردازیم.
چنانکه پیداست کوششهای ما باین کسان خوش نمیافتد و اینست هر زمان بهانهی دیگری برای ایرادگیری پیدا میکنند. به هر حال این سخنان نیز راست نیست و از چند جهت بآن ایراد میتوان گرفت.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی یکم)
در نشست گذشته از کتاب دکتر ارانی ، از صورت دانشی آن ، سخن راندیم. ولی آن کتاب صورت دیگری نیز میدارد.
اینکه چیزهای بیرونی در باورهای آدمیان تأثیر دارد ، از فلسفهی مادی برخاسته ، و همانا تاریخچهاش آنست که چون در اروپا دانشها پیش رفته و دربارهی زمین و خورشید و ماه و ابر و باران و برف و تگرگ و سرما و گرما و زایش آدم و رویش محصول و بسیار مانند اینها آگاهیهای روشنی بدست آمده ، دانشمندان دیدهاند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، و هر کاری در اینجهان بوجود آمده از کارهای دیگری میباشد. دیدهاند کارهایی که مردم از خدا میشمارند و بنام او میخوانند (از بارانیدن برف و باران و تگرگ و زایانیدن بچه و بسیار مانند اینها) از خود اینجهان است و ریشهی آنها جز در این دستگاه مادی نمیباشد.
از اینجا تکانی در اندیشهها پدید آمده و تحولات سختی رخ داده. چیزی که هست کسانی اندکی هم تندتر رفته چنین گفتهاند : «باورها و اندیشههای آدم نیز چنینست. ریشهی آنها نیز از بیرونست». آنگاه شکل دانشی باین سخن دادهاند و چنانکه دکتر ارانی هم نوشته است بدین ترتیب دلیل آوردهاند :
«فقط با مغز میتوان فکر کرد. مغز ماده و فکر یکی از خواص این ماده است. تجربه بما نشان میدهد اگر محیط مادی (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره) تغییر کند ، در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن بظهور میرسد. مغز نیز کاملاً تابع این قانونست».
چون اینان دربارهی دینها بدبین میبودند و آن ناسازگاری آشکار که در میانهی دینها با دانشهاست ، از قدر دین در نزد اینان کاملاً کاسته بوده ، از اینجا دربارهی دین بسخن درآمده و از روی قاعدهی خود ، آنها را نیز بوجودآمده از پیشامدها و سودجوییها و مانند اینها شمردهاند.
سپس چون جنبش کمونیستی نیرو گرفته و دانشمندان و نویسندگان از این گروه بوجود آمدهاند ، چون در نزد اینان همهی کوششها و کشمکشهای جهان در راه تدارک مایحتاج زندگانی ، یا بهتر بگوییم : در راه خوردن و نوشیدن و پوشیدن و خوابیدن و برخورداری از خوشیهای زندگی میباشد و همهی پیشامدهای جهان را جز از این راه نمیشمارند ، در این زمینه نیز همان اندیشه را دنبال کرده دین و فلسفه و صوفیگری و هرچه از اینگونه است بیآنکه فرقی در میانشان گذارند ، بوجود آمده از نیازمندیهای مادی دانستهاند.
دکتر ارانی نیز در این کتاب پیروی از آن اندیشه کرده و مثلاً باور داشتن بجاویدانی روان و زندگی در جهان دیگر را که در میان یونانیان بوجود آمده بوده ، نتیجهی بینوایی و سختی زندگانی گروه بردگان یونانی شمارده که چون در اینجهان از خوشیها محروم میبودهاند ، با این پندارها دلهای خود را خوش گردانیده از اندوه خود میکاستهاند. باینمعنی که وادارندهی آنان بچنین باوری همان بینوایی و سختی زندگانیشان میبوده. همچنان پیدایش زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و هرچه از اینگونه است ، در نزد دکتر بوجود آمده از نیازمندیهای مادی بوده.
در نشست گذشته در این زمینه سخن رانده آنچه بایستی گفت گفتیم و شما بیاد میدارید. اکنون سخن در آنست که یک دسته این نوشتههای دکتر را به رخ ما کشیده ، میخواهند چنین بفهمانند که چون ریشهی نادانیها و گمراهیهای آدمیان همان نیازمندیها بوده ، ما اگر بزندگانی سر و سامانی بدهیم و نیازمندیها را از میان برداریم ، چارهی نادانیها و گمراهیها نیز خواهد بود و بکوشش دیگری نیاز نمیباشد.
بارها دیده شده که با یکی از یاران ما بگفتگو پرداخته ، چنین میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» .. بدین ترتیب میخواهند کوششهای ما را که با گمراهیها و آلودگیهای مردم میکنیم و رنجها که میکشیم ، بیهوده نشان داده خودشان را که بهیچ کوششی نپرداختهاند ، عالیتر و فهمیدهتر از ما بازنمایند. اینست صورت دیگر گفتگو در پیرامون آن کتاب که باید در این نشست بآن پردازیم.
چنانکه پیداست کوششهای ما باین کسان خوش نمیافتد و اینست هر زمان بهانهی دیگری برای ایرادگیری پیدا میکنند. به هر حال این سخنان نیز راست نیست و از چند جهت بآن ایراد میتوان گرفت.
.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد میگیرد
🔸«گفت و گو»
(تکهی 1 از 6)
بنام پاکآفرندهی جهان
بنّایی در خانهی تاجری کار میکند (اتاق سفید میکند) با تاجر و پسرش صحبتشان درگرفته. ما بنّا را اوستا رجبعلی و تاجر را حاجی مهدی و پسر او را علیآقا نام گزاردهایم و صحبتهای آنها را در اینجا مینویسیم.
🔅
اوستا رجبعلی : میگویند کسی پیدا شده مذهب تازه آورده. اسمش کسروی است میخواهد اسلام را بردارد.
حاجی مهدی : چنین کسی هست. من هم از دور میشنوم. چندی پیش هم ترورش کردند نمرد.
اوستا رجبعلی : میگویند بهیچ چیز قایل نیست. دشمن امامان ماست. میگوید روضهخوانی نکنید. زیارت نروید.
حاج مهدی : من هم شنیدهام. درست نمیدانم.
علیآقا : اگر آقاجان اجازه دهد من از مطالب او اطلاع دارم برایتان صحبت کنم.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میگوید بگو!
اوستا رجبعلی هم گوشهای خود را تیز کرده میخواهد بشنود.
علیآقا : آن شخص که اسمش کسروی است نمیخواهد اسلام را بردارد. بلکه خود او طرفدار اسلام است. اما اینکه میگوید بزیارت نروید جهت دارد.
اوستا رجبعلی : چه جهت دارد؟.
علیآقا : او میگوید جز بخدا کسی را نباید سجده کرد ، پرستش نباید کرد. باین جهت است که میگوید بزیارت نروید ، با امامهای شما دشمن نیست.
اوستا رجبعلی : مگر وقتی که ما بزیارت میرویم بامامها پرستش میکنیم؟. ما که پرستش نمیکنیم.
علیآقا : من کربلا و مشهد و نجف را ندیدهام. در قم که با آقاجان رفته بودم دیدم میآیند جلو در میایستند و گردنهای خود کج میکنند ، صندوق را میبوسند ، دور آن میچرخند ، حاجتهای خود را از آن میخواهند. این کارها پرستش است دیگر. ما که بخدا پرستش میکنیم مگر چه کار میکنیم؟.. غیر از آنست که در مقابلش ایستاده تواضع میکنیم؟. حاجتهای خود را میخواهیم؟.. امام یا پیغمبر در جای خود ، همهشان احترام دارند. ولی شما همان که پرستش کردید مشرک خواهید بود ، بتپرست خواهید بود. حضرت عیسا پیغمبر بوده. با اینحال چون مسیحیها باو پرستش میکنند قرآن آنها را بتپرست خوانده است.
اصلاً شما چرا حاجت خود را از خدا نمیخواهید؟!. چرا خدای زنده را گذاشته از امامان مرده حاجت میطلبید؟!.
اوستا رجبعلی : هر پادشاهی برای خود وزیر دست راست دارد ، وزیر دست چپ دارد ، خدا برای خود وزیر ندارد؟!. من الان بخواهم بروم پیش پادشاه مرا راه میدهند؟!. باید بروم پیش وزیر ، وکیل ، او را واسطه قرار دهم.
علیآقا : این خودش غلطست که شما خدا را پادشاه حساب میکنید. پادشاهها که در زمان قدیم برای خود وزیر انتخاب میکردند ، چون بشر بودند ، عاجز بودند ، نمیتوانستند یکنفری کارها را راه اندازند. برای خود کمک انتخاب میکردند. خدا که بشر نیست ، عاجز نیست تا بکمک محتاج باشد. خدا مثل پادشاهها اندرونی و بیرونی ندارد ، حاجب و دربان ندارد ، احتیاج بواسطه نیست شما هر مطلبی داشتید بخود خدا توانید گفت.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میپرسد :
... : تو اینها را از کجا یاد گرفتهای؟..
علیآقا : از مدرسهی ما چند نفر بخانهی آقای کسروی میروند ، کتابهای او را دارند من از آنها گرفته بعضیهاش را خواندهام ، ولی چون از شما اجازه نداشتم بمجالس آنها نرفتهام.
حاجی مهدی : این حرفها که راست است اگر همهی حرفهای او این طور باشد چه ایرادی باو هست؟..
علیآقا : همهی حرفهایش این طور است ، همه از روی دلیل است.
.
.
🔸«گفت و گو»
(تکهی 1 از 6)
بنام پاکآفرندهی جهان
بنّایی در خانهی تاجری کار میکند (اتاق سفید میکند) با تاجر و پسرش صحبتشان درگرفته. ما بنّا را اوستا رجبعلی و تاجر را حاجی مهدی و پسر او را علیآقا نام گزاردهایم و صحبتهای آنها را در اینجا مینویسیم.
🔅
اوستا رجبعلی : میگویند کسی پیدا شده مذهب تازه آورده. اسمش کسروی است میخواهد اسلام را بردارد.
حاجی مهدی : چنین کسی هست. من هم از دور میشنوم. چندی پیش هم ترورش کردند نمرد.
اوستا رجبعلی : میگویند بهیچ چیز قایل نیست. دشمن امامان ماست. میگوید روضهخوانی نکنید. زیارت نروید.
حاج مهدی : من هم شنیدهام. درست نمیدانم.
علیآقا : اگر آقاجان اجازه دهد من از مطالب او اطلاع دارم برایتان صحبت کنم.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میگوید بگو!
اوستا رجبعلی هم گوشهای خود را تیز کرده میخواهد بشنود.
علیآقا : آن شخص که اسمش کسروی است نمیخواهد اسلام را بردارد. بلکه خود او طرفدار اسلام است. اما اینکه میگوید بزیارت نروید جهت دارد.
اوستا رجبعلی : چه جهت دارد؟.
علیآقا : او میگوید جز بخدا کسی را نباید سجده کرد ، پرستش نباید کرد. باین جهت است که میگوید بزیارت نروید ، با امامهای شما دشمن نیست.
اوستا رجبعلی : مگر وقتی که ما بزیارت میرویم بامامها پرستش میکنیم؟. ما که پرستش نمیکنیم.
علیآقا : من کربلا و مشهد و نجف را ندیدهام. در قم که با آقاجان رفته بودم دیدم میآیند جلو در میایستند و گردنهای خود کج میکنند ، صندوق را میبوسند ، دور آن میچرخند ، حاجتهای خود را از آن میخواهند. این کارها پرستش است دیگر. ما که بخدا پرستش میکنیم مگر چه کار میکنیم؟.. غیر از آنست که در مقابلش ایستاده تواضع میکنیم؟. حاجتهای خود را میخواهیم؟.. امام یا پیغمبر در جای خود ، همهشان احترام دارند. ولی شما همان که پرستش کردید مشرک خواهید بود ، بتپرست خواهید بود. حضرت عیسا پیغمبر بوده. با اینحال چون مسیحیها باو پرستش میکنند قرآن آنها را بتپرست خوانده است.
اصلاً شما چرا حاجت خود را از خدا نمیخواهید؟!. چرا خدای زنده را گذاشته از امامان مرده حاجت میطلبید؟!.
اوستا رجبعلی : هر پادشاهی برای خود وزیر دست راست دارد ، وزیر دست چپ دارد ، خدا برای خود وزیر ندارد؟!. من الان بخواهم بروم پیش پادشاه مرا راه میدهند؟!. باید بروم پیش وزیر ، وکیل ، او را واسطه قرار دهم.
علیآقا : این خودش غلطست که شما خدا را پادشاه حساب میکنید. پادشاهها که در زمان قدیم برای خود وزیر انتخاب میکردند ، چون بشر بودند ، عاجز بودند ، نمیتوانستند یکنفری کارها را راه اندازند. برای خود کمک انتخاب میکردند. خدا که بشر نیست ، عاجز نیست تا بکمک محتاج باشد. خدا مثل پادشاهها اندرونی و بیرونی ندارد ، حاجب و دربان ندارد ، احتیاج بواسطه نیست شما هر مطلبی داشتید بخود خدا توانید گفت.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میپرسد :
... : تو اینها را از کجا یاد گرفتهای؟..
علیآقا : از مدرسهی ما چند نفر بخانهی آقای کسروی میروند ، کتابهای او را دارند من از آنها گرفته بعضیهاش را خواندهام ، ولی چون از شما اجازه نداشتم بمجالس آنها نرفتهام.
حاجی مهدی : این حرفها که راست است اگر همهی حرفهای او این طور باشد چه ایرادی باو هست؟..
علیآقا : همهی حرفهایش این طور است ، همه از روی دلیل است.
.
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی پنجم
میان نوشتههای کسروی دربارهی علتهای بدبختی و درماندگی مردم و کتابهای یادشده تفاوتهای جدی در کار میباشد. برای مثال کسروی نشان میدهد که خویهای ستوده یا ناستوده از کجا برمیخیزد. به جنبهی عملی این جستار (چاره کردن) بیشتر پروا دارد تا به جنبهی تئوری آن : کوشش او به بازنمودن حقایق زندگی که هر تودهی توانایی باید بداند و در نتیجه ایجاد یک آرمان مشترک درمیان هوادارانش بسیار بیشتر است از پرداختن او به تاریخچهی آلودگیهای اندیشهای ایران و علتهای تاریخی عقبماندگی.
او خود بالا برافراشته و مهنامهای (پیمان) و باهَمادی (جمعیت) و روزنامهای (پرچم) بنیاد نهاده تا بچارهی کار بکوشد. برجستگی نوشتههای او از همان حقایقی است که بازمینماید. حقایقی که خواننده در جای دیگری پیدا نمیکند. خواننده درمییابد یک توده برای استواری و گذر کردن از بحرانها تا چه اندازه به خویهای ستوده نیازمندست.
یک تفاوت آشکار دیگر میان نوشتههای او و دیگران در این زمینه آنست که او روشن میگرداند که یک همبستگی مستقیمی میان خویهای ناستوده و حقایق هست. از اینرو میباید گفت گرانیگاه سخن او در این باره «حقایق زندگی» است. او بدرستی نشان میدهد که اگر حقایق زندگی دانسته نشود از خویهای ناستوده نیز کاسته نخواهد شد.
درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
(پرچم روزانه)
در یکی از گفتارهای مهنامهی پیمان زیر عنوان «سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست» به این همبستگی میان خویها و حقایق زندگی پرداخته شده. چون این نکتهی گرانمایهایست بدرازی سخن پروا نکرده تا جایی که به زمینهی گفتگومان بستگی دارد میآوریم :
گفتیم : یك توده باید خود نیك باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیكی یك توده جز با نیكی یكایك مردم آن نباشد. كنون ببینیم یكایك مردم چگونه نیك شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها[=حقایق].
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و كسانی كه میخواهند نیك باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخستِ نیكی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یكایك اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یكجا كوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره كرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را كه دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینك كوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی پنجم
میان نوشتههای کسروی دربارهی علتهای بدبختی و درماندگی مردم و کتابهای یادشده تفاوتهای جدی در کار میباشد. برای مثال کسروی نشان میدهد که خویهای ستوده یا ناستوده از کجا برمیخیزد. به جنبهی عملی این جستار (چاره کردن) بیشتر پروا دارد تا به جنبهی تئوری آن : کوشش او به بازنمودن حقایق زندگی که هر تودهی توانایی باید بداند و در نتیجه ایجاد یک آرمان مشترک درمیان هوادارانش بسیار بیشتر است از پرداختن او به تاریخچهی آلودگیهای اندیشهای ایران و علتهای تاریخی عقبماندگی.
او خود بالا برافراشته و مهنامهای (پیمان) و باهَمادی (جمعیت) و روزنامهای (پرچم) بنیاد نهاده تا بچارهی کار بکوشد. برجستگی نوشتههای او از همان حقایقی است که بازمینماید. حقایقی که خواننده در جای دیگری پیدا نمیکند. خواننده درمییابد یک توده برای استواری و گذر کردن از بحرانها تا چه اندازه به خویهای ستوده نیازمندست.
یک تفاوت آشکار دیگر میان نوشتههای او و دیگران در این زمینه آنست که او روشن میگرداند که یک همبستگی مستقیمی میان خویهای ناستوده و حقایق هست. از اینرو میباید گفت گرانیگاه سخن او در این باره «حقایق زندگی» است. او بدرستی نشان میدهد که اگر حقایق زندگی دانسته نشود از خویهای ناستوده نیز کاسته نخواهد شد.
درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
(پرچم روزانه)
در یکی از گفتارهای مهنامهی پیمان زیر عنوان «سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست» به این همبستگی میان خویها و حقایق زندگی پرداخته شده. چون این نکتهی گرانمایهایست بدرازی سخن پروا نکرده تا جایی که به زمینهی گفتگومان بستگی دارد میآوریم :
گفتیم : یك توده باید خود نیك باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیكی یك توده جز با نیكی یكایك مردم آن نباشد. كنون ببینیم یكایك مردم چگونه نیك شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها[=حقایق].
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و كسانی كه میخواهند نیك باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخستِ نیكی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یكایك اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یكجا كوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره كرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را كه دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینك كوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸8ـ بیمعنی گردیدن برخی از واژهها
یک آلودگی شگفتی آنست که بسیاری از کلمهها معنای روشن نمیدارد و با این حال بکار میرود ، همچون : آزَرم ، نوید ، برومند ، فره ، فرهنگ ، فرهومند ، رادمرد ، ستیز ، نیایش ، و مانند اینها که هیچ یکی معنای روشنی در نزد مردم نمیدارد.
«آزرم» به همان معناست که امروز «شرف» مینامند و اگر روشنتر خواهیم باید بگوییم : «اینکه یک کسی به نیکی و آراستگی خود دلبستگی دارد و دربند نام نیک باشد». این یکی از معناهاییست که ما بآن نیاز میداریم و میباید «آزرم» را در همان معنی شناخته گردانیم. ولی در زبان دیگران این یک واژهی بیمعناییست که درپی واژهی «شرم» میآورند ، مثلاً میگویند : «شرم و آزرم نداری؟!.» ، و اگر شما بپرسید : «آزرم به چه معنی است؟» درمانند. «نوید» بمعنی وعده است. ولی بیشتر آنان معنی این را نمیدانند و اگر نیک نگرید آن را در معنی مژده بکار میبرند. «برومند» در یک شعری آمده ولی چون معنایش را نمیدانند آن را با پیش باء میخوانند. در جایی که با زبر باء همان کلمهی «بر» (بار) بمعنی میوه است که با پسوند «مند» آمده. «فره» یک کلمهی بیمعناییست که از افسانههای کهن زردشتیگری یادگار مانده. زردشتیان میپنداشتهاند که مهر و پروای خدا در یک کالبدی بنزد کسی آید و با او همراه گردد و با اینکه اکنون دیگر آن پندار زردشتیگری بازنمانده و واژه هیچ معنایی نمیدارد ، باز آن را بکار میبرند. «فرهنگ» بمعنی تربیت است ولی آنان این را در یک معنی تاریکی بکار میبرند و اگر بپرسی : «فرهنگ چیست؟» خواهند گفت : «فضل و ادب و علم» که از همین پاسخ ، نادانسته بودن او پیداست. اگر دوباره بپرسید : «فضل و ادب چیست؟» در اینجاست که بخشم آمده پاسخ ناشاینده خواهند داد. اندازهی ناشایندگی فرهنگستان ایران از اینجا پیداست که نام خود را «فرهنگستان» گزاشته که هیچ معنایی نمیدارد. «فرهومند» همان «فره» با پسوند «مند» میباشد (گاهی پیش از واژهی مند «او» میآمده [ﻫﻤ]چون تنومند) که خود بیمعنی است ولی بکار میرود و شگفتتر از همه معناییست که در فرهنگها بآن دادهاند : «مرد نورانی پاکیزه روزگار». «راد» بمعنی «سخی» است ولی اکنون رادمرد را در یک معنی تاریکی بکار میبرند که اگر بپرسید خواهند درماند. «ستیز» بمعنی لجاجت است لیکن آنان این معنی را نمیدانند و هر کس آن را بمعنی دیگری میآورد. «نیایش» با خدا یا با کس دیگری با زبان فروتنی سخن گفتن است. لیکن آنان یک معنای روشنی از این نمیخواهند.
یک نمونهی نیکی از آشفتگی زبان و از تاریک گردیدن واژهها آن معناهای گوناگون و آخشیج[=ضد] همست که در فرهنگها برای بسیاری از کلمهها مینویسند : مثلاً در برهان قاطع همان کلمهی «راد» را چنین معنی میکند : «راد بر وزن شاد ، کریم و جوانمرد و صاحب همت و سخاوت را گویند ، و بمعنی شجاع و دلاور هم هست ، و حکیم و دانشمند را نیز گفتهاند ، بمعنی سخنگوی و سخنگزار و قصهخوان هم آمده است».
از اینگونه بسیار است و این در نتیجهی آمیختن کلمههای عربی و سخنبازی کردنست که از یکسو کلمهها نیروی خود را از دست داده و یک معنای روشنی از آنها برنمیآید و از یکسو مردم بشنیدن کلمههای نافهمیده و جستجو نکردن دربارهی معنی آنها خو گرفتهاند. این آلودگی هم باید از میان رود و راهش اینست که هیچ کلمهای بیداشتن یک معنای روشنی بکار نرود.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸8ـ بیمعنی گردیدن برخی از واژهها
یک آلودگی شگفتی آنست که بسیاری از کلمهها معنای روشن نمیدارد و با این حال بکار میرود ، همچون : آزَرم ، نوید ، برومند ، فره ، فرهنگ ، فرهومند ، رادمرد ، ستیز ، نیایش ، و مانند اینها که هیچ یکی معنای روشنی در نزد مردم نمیدارد.
«آزرم» به همان معناست که امروز «شرف» مینامند و اگر روشنتر خواهیم باید بگوییم : «اینکه یک کسی به نیکی و آراستگی خود دلبستگی دارد و دربند نام نیک باشد». این یکی از معناهاییست که ما بآن نیاز میداریم و میباید «آزرم» را در همان معنی شناخته گردانیم. ولی در زبان دیگران این یک واژهی بیمعناییست که درپی واژهی «شرم» میآورند ، مثلاً میگویند : «شرم و آزرم نداری؟!.» ، و اگر شما بپرسید : «آزرم به چه معنی است؟» درمانند. «نوید» بمعنی وعده است. ولی بیشتر آنان معنی این را نمیدانند و اگر نیک نگرید آن را در معنی مژده بکار میبرند. «برومند» در یک شعری آمده ولی چون معنایش را نمیدانند آن را با پیش باء میخوانند. در جایی که با زبر باء همان کلمهی «بر» (بار) بمعنی میوه است که با پسوند «مند» آمده. «فره» یک کلمهی بیمعناییست که از افسانههای کهن زردشتیگری یادگار مانده. زردشتیان میپنداشتهاند که مهر و پروای خدا در یک کالبدی بنزد کسی آید و با او همراه گردد و با اینکه اکنون دیگر آن پندار زردشتیگری بازنمانده و واژه هیچ معنایی نمیدارد ، باز آن را بکار میبرند. «فرهنگ» بمعنی تربیت است ولی آنان این را در یک معنی تاریکی بکار میبرند و اگر بپرسی : «فرهنگ چیست؟» خواهند گفت : «فضل و ادب و علم» که از همین پاسخ ، نادانسته بودن او پیداست. اگر دوباره بپرسید : «فضل و ادب چیست؟» در اینجاست که بخشم آمده پاسخ ناشاینده خواهند داد. اندازهی ناشایندگی فرهنگستان ایران از اینجا پیداست که نام خود را «فرهنگستان» گزاشته که هیچ معنایی نمیدارد. «فرهومند» همان «فره» با پسوند «مند» میباشد (گاهی پیش از واژهی مند «او» میآمده [ﻫﻤ]چون تنومند) که خود بیمعنی است ولی بکار میرود و شگفتتر از همه معناییست که در فرهنگها بآن دادهاند : «مرد نورانی پاکیزه روزگار». «راد» بمعنی «سخی» است ولی اکنون رادمرد را در یک معنی تاریکی بکار میبرند که اگر بپرسید خواهند درماند. «ستیز» بمعنی لجاجت است لیکن آنان این معنی را نمیدانند و هر کس آن را بمعنی دیگری میآورد. «نیایش» با خدا یا با کس دیگری با زبان فروتنی سخن گفتن است. لیکن آنان یک معنای روشنی از این نمیخواهند.
یک نمونهی نیکی از آشفتگی زبان و از تاریک گردیدن واژهها آن معناهای گوناگون و آخشیج[=ضد] همست که در فرهنگها برای بسیاری از کلمهها مینویسند : مثلاً در برهان قاطع همان کلمهی «راد» را چنین معنی میکند : «راد بر وزن شاد ، کریم و جوانمرد و صاحب همت و سخاوت را گویند ، و بمعنی شجاع و دلاور هم هست ، و حکیم و دانشمند را نیز گفتهاند ، بمعنی سخنگوی و سخنگزار و قصهخوان هم آمده است».
از اینگونه بسیار است و این در نتیجهی آمیختن کلمههای عربی و سخنبازی کردنست که از یکسو کلمهها نیروی خود را از دست داده و یک معنای روشنی از آنها برنمیآید و از یکسو مردم بشنیدن کلمههای نافهمیده و جستجو نکردن دربارهی معنی آنها خو گرفتهاند. این آلودگی هم باید از میان رود و راهش اینست که هیچ کلمهای بیداشتن یک معنای روشنی بکار نرود.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دوم)
نخست ، چنانکه گفتیم این راست نیست که ریشهی گمراهیها و نادانیهایی که ایرانیان و دیگران گرفتارند ، نیازمندیهای مادی یا بیسر و سامانی زندگانیشان بوده. ما بار دیگر یادآوری میکنیم که ریشهی گمراهیها در خودِ آدمیانست. چیزی را که ندانستند بجای آنکه خاموش بایستند یا از راهش بجستجو برخیزند ، به پنداربافی میپردازند و خود را دچار گمراهیها و نادانیها میگردانند. در برابر آنها کسانی باید حقایق را بازنمایند و با آن پندارها به مبارزه کوشیده از میان ببرند.
آن سخن را که دکتر ارانی و دیگران گفتهاند ، ما اگر وارونه گردانیده چنین گوییم : «ریشهی نیازمندیهای مادی و بینواییهای مردم و بیسر و سامانی زندگانی ایشان گمراهیها و نادانیها بوده که دچار بودهاند (و یا میباشند)» مسلماً به واقعیت نزدیکتر خواهد بود. زیرا چنانکه بارها گفتهایم منشاء بدبختی مردمان ، بیش از همه ، نشناختن حقایق زندگانی و نداشتن یک راه خردمندانه است.
دوم ، اگر چنین فرض کنیم که گفتههای دکتر ارانی و دیگران راستست و این گمراهیها و نادانیها که مردم گرفتارند از بیسر و سامانی زندگانی و از بینواییها بوجود آمده ، باز گفتن اینکه «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خودبخود اصلاح خواهد شد» بیجاست. زیرا نادانیها و گمراهیها ، سبب پیدایش آنها هرچه بوده باشد ، چون در میان مردم رواج یافته و در زندگانی ریشه دوانیدهاند ، اینست هیچگاه سر و سامان یافتن زندگانی و از میان برخاستن فقر در آنها تأثیر نخواهد کرد.
بلکه اگر حقیقت را بخواهیم این نادانیها مانع سر و سامان یافتن زندگانی و از میان رفتن بینواییها خواهد بود. این چیزها چندان روشن است که من در شگفتم چگونه کسانی اینها را درنمییابند.
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها ، بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید به آن اعتنا نکرد و اهمیتی بآن نداد ، باید مقید به گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از سببهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم بسیاری جمع شدهاند و هایهویی در میان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی از قرار خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان ظاهر شده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او جمع شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. زیرا دیدم این گدای بیرگ خود را از همه چیز آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از شرف. تنها از قید شکم آزاد نتوانسته بکند.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا بوجود آمده ، و ریشهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سر و سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها خالی خواهد گردید؟!. آیا چنین انتظاری میتوان داشت؟!.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دوم)
نخست ، چنانکه گفتیم این راست نیست که ریشهی گمراهیها و نادانیهایی که ایرانیان و دیگران گرفتارند ، نیازمندیهای مادی یا بیسر و سامانی زندگانیشان بوده. ما بار دیگر یادآوری میکنیم که ریشهی گمراهیها در خودِ آدمیانست. چیزی را که ندانستند بجای آنکه خاموش بایستند یا از راهش بجستجو برخیزند ، به پنداربافی میپردازند و خود را دچار گمراهیها و نادانیها میگردانند. در برابر آنها کسانی باید حقایق را بازنمایند و با آن پندارها به مبارزه کوشیده از میان ببرند.
آن سخن را که دکتر ارانی و دیگران گفتهاند ، ما اگر وارونه گردانیده چنین گوییم : «ریشهی نیازمندیهای مادی و بینواییهای مردم و بیسر و سامانی زندگانی ایشان گمراهیها و نادانیها بوده که دچار بودهاند (و یا میباشند)» مسلماً به واقعیت نزدیکتر خواهد بود. زیرا چنانکه بارها گفتهایم منشاء بدبختی مردمان ، بیش از همه ، نشناختن حقایق زندگانی و نداشتن یک راه خردمندانه است.
دوم ، اگر چنین فرض کنیم که گفتههای دکتر ارانی و دیگران راستست و این گمراهیها و نادانیها که مردم گرفتارند از بیسر و سامانی زندگانی و از بینواییها بوجود آمده ، باز گفتن اینکه «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خودبخود اصلاح خواهد شد» بیجاست. زیرا نادانیها و گمراهیها ، سبب پیدایش آنها هرچه بوده باشد ، چون در میان مردم رواج یافته و در زندگانی ریشه دوانیدهاند ، اینست هیچگاه سر و سامان یافتن زندگانی و از میان برخاستن فقر در آنها تأثیر نخواهد کرد.
بلکه اگر حقیقت را بخواهیم این نادانیها مانع سر و سامان یافتن زندگانی و از میان رفتن بینواییها خواهد بود. این چیزها چندان روشن است که من در شگفتم چگونه کسانی اینها را درنمییابند.
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها ، بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید به آن اعتنا نکرد و اهمیتی بآن نداد ، باید مقید به گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از سببهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم بسیاری جمع شدهاند و هایهویی در میان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی از قرار خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان ظاهر شده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او جمع شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. زیرا دیدم این گدای بیرگ خود را از همه چیز آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از شرف. تنها از قید شکم آزاد نتوانسته بکند.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا بوجود آمده ، و ریشهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سر و سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها خالی خواهد گردید؟!. آیا چنین انتظاری میتوان داشت؟!.
.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد میگیرد
🔸«گفت و گو»
(تکهی 2 از 6)
اوستا رجبعلی : آخر ما اگر به زیارت نرویم گناههای ما چه جور بخشیده میشود؟..
علیآقا : اوستا ، آنها جواب این را هم دادهاند ، آنها میگویند آدم باید تا تواند گناه نکند. دین برای آنست که آدم پرهیزکار باشد ، پاکدامن باشد ، گناه نکند. و اگر در یک جا پایش لغزید و گناهی کرد باید پشیمان شود و توبه نماید و جبران کند. مثلاً شما باید سعی کنید که هیچ وقت با مردم دعوا نکنید و هرگاه در یک جا خودداری نتوانستی دعوا کردی و بکسی مشت یا سیلی زدی باید پشیمان شوی و از آن شخص حلّیت بخواهی و در عوض آن مشت یا سیلی مهربانیها باو نمایی.
آن عقیده که شما دربارهی زیارت یا روضهخوانی دارید نتیجهاش آن است که هر کسی خود را در گناه کردن آزاد بداند ، هرچه دلش خواست بکند ، و آن وقت بکربلا رفته و مجلس روضه برپا گردانیده خود را از گناه پاک سازد.
این عقیده بسیار بد است. یک علت فساد اخلاق در ایران همین عقیده است. من هر وقت بیکار هستم در بازار بحجرهی آقاجان میروم ، از وضع اهل بازار بیاطلاع نیستم ، من میبینم نود درصد تجار و اصناف علاقه بدین دارند ، تقدس نشان میدهند. ولی در همانحال از گرانفروشی ، یا انبارداری [=احتکار] ، یا فریب دادن بمشتری ، یا تقلب در معامله خودداری نمیکنند. آیا علت این چیست؟..
علت این آنست که آنها اطمینان دارند که هر گناهی که میکنند ، همانکه پولهایی جمع کردند و بکربلا رفتند و یا مجلس روضهخوانی برپا ساختند همهی گناهانشان بخشیده خواهد شد. اطمینان دارند که در آن دنیا بازخواستی از اینها نخواهد بود و بثواب زیارت و روضهخوانی یکسره به بهشت خواهند رفت.
در این چند سال که جنگ بود همه دیدند که این دینداران چه رفتاری کردند. هر روز بهانهی تازهای جسته نرخها را بالا بردند ، کالاها را بانبار زدند ، زندگانی را بمردم سخت گردانیدند ، در سال 1322 که گرانی و کمیابی بود صدها بلکه هزارها خانوادهها را از گرسنگی نابود ساختند. این کارها را کردند و پروایی ننمودند و از همان راهها پول گرد آورده بکربلا رفتند.
همهی آنها نتیجهی آن عقیدهی غلط بود. آقای کسروی میگوید آدم نباید گناه کند ، اگر کرد سزای آن را خواهد دید. با زیارت رفتن و گریه کردن چاره نخواهد بود. میگوید : اصناف و تجار حق ندارند گرانفروشی کنند ، حق ندارند انبارداری کنند ، گرانفروشی و انبارداری گناههای بزرگیست که آمرزش ندارد. میگوید : اگر کسی از کسب خود پول جمع کرد بجای رفتن بکربلا ، به فقرا ، بهمسایگان ، بخویشان دستگیری کند ، کربلا رفتن چه سودی دارد؟!..
یکی هم کارهای خداوند از روی حکمت است. کار خارج از حکمت بخدا نسبت نباید داد. شما اگر دست بینوایی را بگیرید و باو نان دهید یا رخت پوشانید ، این کار شما نتیجه دارد. یک نفر مخلوق خدا را از گرسنگی یا از لختی نجات دادهاید. خدا هم بشما اجر خواهد داد. اما اگر بروید و بدور قبر فلان مرده بگردید آن کار چه فایده دارد که خدا اجر دهد؟!. اجر دادن بیک کار بیهوده خارج از حکمت نیست؟!..
شما یک امامزاده داوود درست کردهاید ، هر ساله مردها و زنها میریزند بآنجا ، عقیده دارند که خدا بایشان ثواب خواهد داد ، ما میپرسیم آن دستگاه چیست؟.. چه فایده از آن حاصل میشود؟.. شما که میروید آنجا چه نتیجه میبینید؟.. یک کار لغو و بیهوده که میکنید توقع دارید خدا بآنها ثواب دهد؟ آیا این توهین بخدا نیست؟!
.
🔸«گفت و گو»
(تکهی 2 از 6)
اوستا رجبعلی : آخر ما اگر به زیارت نرویم گناههای ما چه جور بخشیده میشود؟..
علیآقا : اوستا ، آنها جواب این را هم دادهاند ، آنها میگویند آدم باید تا تواند گناه نکند. دین برای آنست که آدم پرهیزکار باشد ، پاکدامن باشد ، گناه نکند. و اگر در یک جا پایش لغزید و گناهی کرد باید پشیمان شود و توبه نماید و جبران کند. مثلاً شما باید سعی کنید که هیچ وقت با مردم دعوا نکنید و هرگاه در یک جا خودداری نتوانستی دعوا کردی و بکسی مشت یا سیلی زدی باید پشیمان شوی و از آن شخص حلّیت بخواهی و در عوض آن مشت یا سیلی مهربانیها باو نمایی.
آن عقیده که شما دربارهی زیارت یا روضهخوانی دارید نتیجهاش آن است که هر کسی خود را در گناه کردن آزاد بداند ، هرچه دلش خواست بکند ، و آن وقت بکربلا رفته و مجلس روضه برپا گردانیده خود را از گناه پاک سازد.
این عقیده بسیار بد است. یک علت فساد اخلاق در ایران همین عقیده است. من هر وقت بیکار هستم در بازار بحجرهی آقاجان میروم ، از وضع اهل بازار بیاطلاع نیستم ، من میبینم نود درصد تجار و اصناف علاقه بدین دارند ، تقدس نشان میدهند. ولی در همانحال از گرانفروشی ، یا انبارداری [=احتکار] ، یا فریب دادن بمشتری ، یا تقلب در معامله خودداری نمیکنند. آیا علت این چیست؟..
علت این آنست که آنها اطمینان دارند که هر گناهی که میکنند ، همانکه پولهایی جمع کردند و بکربلا رفتند و یا مجلس روضهخوانی برپا ساختند همهی گناهانشان بخشیده خواهد شد. اطمینان دارند که در آن دنیا بازخواستی از اینها نخواهد بود و بثواب زیارت و روضهخوانی یکسره به بهشت خواهند رفت.
در این چند سال که جنگ بود همه دیدند که این دینداران چه رفتاری کردند. هر روز بهانهی تازهای جسته نرخها را بالا بردند ، کالاها را بانبار زدند ، زندگانی را بمردم سخت گردانیدند ، در سال 1322 که گرانی و کمیابی بود صدها بلکه هزارها خانوادهها را از گرسنگی نابود ساختند. این کارها را کردند و پروایی ننمودند و از همان راهها پول گرد آورده بکربلا رفتند.
همهی آنها نتیجهی آن عقیدهی غلط بود. آقای کسروی میگوید آدم نباید گناه کند ، اگر کرد سزای آن را خواهد دید. با زیارت رفتن و گریه کردن چاره نخواهد بود. میگوید : اصناف و تجار حق ندارند گرانفروشی کنند ، حق ندارند انبارداری کنند ، گرانفروشی و انبارداری گناههای بزرگیست که آمرزش ندارد. میگوید : اگر کسی از کسب خود پول جمع کرد بجای رفتن بکربلا ، به فقرا ، بهمسایگان ، بخویشان دستگیری کند ، کربلا رفتن چه سودی دارد؟!..
یکی هم کارهای خداوند از روی حکمت است. کار خارج از حکمت بخدا نسبت نباید داد. شما اگر دست بینوایی را بگیرید و باو نان دهید یا رخت پوشانید ، این کار شما نتیجه دارد. یک نفر مخلوق خدا را از گرسنگی یا از لختی نجات دادهاید. خدا هم بشما اجر خواهد داد. اما اگر بروید و بدور قبر فلان مرده بگردید آن کار چه فایده دارد که خدا اجر دهد؟!. اجر دادن بیک کار بیهوده خارج از حکمت نیست؟!..
شما یک امامزاده داوود درست کردهاید ، هر ساله مردها و زنها میریزند بآنجا ، عقیده دارند که خدا بایشان ثواب خواهد داد ، ما میپرسیم آن دستگاه چیست؟.. چه فایده از آن حاصل میشود؟.. شما که میروید آنجا چه نتیجه میبینید؟.. یک کار لغو و بیهوده که میکنید توقع دارید خدا بآنها ثواب دهد؟ آیا این توهین بخدا نیست؟!
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی ششم
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یكی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یكی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانكه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی كارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشك ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی كارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیكخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (كه آخشیج[=ضد] خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد كه آخشیج یكدیگر است همیشه باهم در كشاكش است ، و همچون دو كفهی ترازو ، همینكه یكی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود مانَد ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و كینه و رشك و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست كه آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیكخواهی و مانند اینها كه ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشك و مانند اینها كه ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یك جستار بسیار ارجداری است كه یك توده یا یك گروهی از مردم چگونه نیك گردند یا بد شوند؟.. كمتر كسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر كسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را كه میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
(دردها و درمانها)
نتیجه آنکه برای کاستن از بدیها ، یک توده نیازمند آنست که گوهر آدمیگری (دو دستگاه جان و روان) را بشناسد و راستیها (حقایق) را یاد بگیرد.
نتیجهی دیگری که در نوشتارهای دیگر خود میگیرد آنست که یادگیری حقایق نیز باید توأم با مبارزه با گمراهیها باشد وگرنه نتیجهای از آن بدست نیاید.
راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
(پرچم روزانه)
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی ششم
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یكی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یكی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانكه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی كارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشك ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی كارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیكخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (كه آخشیج[=ضد] خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد كه آخشیج یكدیگر است همیشه باهم در كشاكش است ، و همچون دو كفهی ترازو ، همینكه یكی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود مانَد ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و كینه و رشك و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست كه آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیكخواهی و مانند اینها كه ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشك و مانند اینها كه ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یك جستار بسیار ارجداری است كه یك توده یا یك گروهی از مردم چگونه نیك گردند یا بد شوند؟.. كمتر كسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر كسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را كه میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
(دردها و درمانها)
نتیجه آنکه برای کاستن از بدیها ، یک توده نیازمند آنست که گوهر آدمیگری (دو دستگاه جان و روان) را بشناسد و راستیها (حقایق) را یاد بگیرد.
نتیجهی دیگری که در نوشتارهای دیگر خود میگیرد آنست که یادگیری حقایق نیز باید توأم با مبارزه با گمراهیها باشد وگرنه نتیجهای از آن بدست نیاید.
راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
(پرچم روزانه)
.
✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من»
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار ستوده و درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸نسخهی تازهی آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار ستوده و درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸نسخهی تازهی آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش : آیا چاپ چه کلمهایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصرالله صبوری
پاسخ :
چنانکه نوشتهاند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همهی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده میشد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.
این چیزیست که دیگران نوشتهاند. اگر راست باشد باید گفت کلمهی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمیگردانیدهاند «چاپ» میخواندهاند. از اینجاست که مانندهسازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفتهاند.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش : آیا چاپ چه کلمهایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصرالله صبوری
پاسخ :
چنانکه نوشتهاند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همهی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده میشد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.
این چیزیست که دیگران نوشتهاند. اگر راست باشد باید گفت کلمهی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمیگردانیدهاند «چاپ» میخواندهاند. از اینجاست که مانندهسازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفتهاند.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی سوم)
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای مردم بدبخت ایرانست. این بدآموزی پربلا که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خصلتها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها مراکزی میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری محروم مانده باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سر و سامانی یابد و بدان ترتیب که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود برسند و از فقر و تنگدستی بیرون بیایند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پاک خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید میتوان بست؟!. [1]
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی اجرا شود آیا این کیشها بکلی از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و قدیمیِ آنها از دلها پاک خواهد شد؟!. آیا اینچنین خوشگمانی میتوان داشت؟!. [2]
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این ایرادگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم واقعیات دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، به سرو سامان یافتن زندگانی و به هیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
[1] : باید دانست یک دسته از صوفیان در ایران از پولداران و از کارمندان بالاجایگاه دولت بودهاند. پس این نیست که بیچیزی علت رو آوردن به صوفیگری بوده. از آنسو همگان بیچیزی و بینوایی ایرانیان را از روزگار قاجاریان تا ده سالِ پایان پادشاهی محمدرضاشاه که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد میدانند. در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهایی یافتند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی باقی نماند. بااینهمه از گمراهیها نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری سست شد. بلکه (برای مثال) بهائیگری و شیعیگری رواج بیشتر هم یافت.
[2] : دولت شوروی بیش از بیست سال با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش مؤثر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. سر برآوردن دوبارهی کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی (یا روسیهی امروزی) ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی اداره شد ، شاهد راستیِ سخن نویسنده است. او نشان داد که چارهی گمراهیها با یاد دادن حقایق است (نشست یکم). نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی سوم)
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای مردم بدبخت ایرانست. این بدآموزی پربلا که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خصلتها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها مراکزی میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری محروم مانده باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سر و سامانی یابد و بدان ترتیب که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود برسند و از فقر و تنگدستی بیرون بیایند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پاک خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید میتوان بست؟!. [1]
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی اجرا شود آیا این کیشها بکلی از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و قدیمیِ آنها از دلها پاک خواهد شد؟!. آیا اینچنین خوشگمانی میتوان داشت؟!. [2]
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این ایرادگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم واقعیات دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، به سرو سامان یافتن زندگانی و به هیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
[1] : باید دانست یک دسته از صوفیان در ایران از پولداران و از کارمندان بالاجایگاه دولت بودهاند. پس این نیست که بیچیزی علت رو آوردن به صوفیگری بوده. از آنسو همگان بیچیزی و بینوایی ایرانیان را از روزگار قاجاریان تا ده سالِ پایان پادشاهی محمدرضاشاه که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد میدانند. در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهایی یافتند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی باقی نماند. بااینهمه از گمراهیها نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری سست شد. بلکه (برای مثال) بهائیگری و شیعیگری رواج بیشتر هم یافت.
[2] : دولت شوروی بیش از بیست سال با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش مؤثر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. سر برآوردن دوبارهی کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی (یا روسیهی امروزی) ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی اداره شد ، شاهد راستیِ سخن نویسنده است. او نشان داد که چارهی گمراهیها با یاد دادن حقایق است (نشست یکم). نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود.
.