✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی یکم)
در نشست گذشته از کتاب دکتر ارانی ، از صورت دانشی آن ، سخن راندیم. ولی آن کتاب صورت دیگری نیز میدارد.
اینکه چیزهای بیرونی در باورهای آدمیان تأثیر دارد ، از فلسفهی مادی برخاسته ، و همانا تاریخچهاش آنست که چون در اروپا دانشها پیش رفته و دربارهی زمین و خورشید و ماه و ابر و باران و برف و تگرگ و سرما و گرما و زایش آدم و رویش محصول و بسیار مانند اینها آگاهیهای روشنی بدست آمده ، دانشمندان دیدهاند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، و هر کاری در اینجهان بوجود آمده از کارهای دیگری میباشد. دیدهاند کارهایی که مردم از خدا میشمارند و بنام او میخوانند (از بارانیدن برف و باران و تگرگ و زایانیدن بچه و بسیار مانند اینها) از خود اینجهان است و ریشهی آنها جز در این دستگاه مادی نمیباشد.
از اینجا تکانی در اندیشهها پدید آمده و تحولات سختی رخ داده. چیزی که هست کسانی اندکی هم تندتر رفته چنین گفتهاند : «باورها و اندیشههای آدم نیز چنینست. ریشهی آنها نیز از بیرونست». آنگاه شکل دانشی باین سخن دادهاند و چنانکه دکتر ارانی هم نوشته است بدین ترتیب دلیل آوردهاند :
«فقط با مغز میتوان فکر کرد. مغز ماده و فکر یکی از خواص این ماده است. تجربه بما نشان میدهد اگر محیط مادی (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره) تغییر کند ، در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن بظهور میرسد. مغز نیز کاملاً تابع این قانونست».
چون اینان دربارهی دینها بدبین میبودند و آن ناسازگاری آشکار که در میانهی دینها با دانشهاست ، از قدر دین در نزد اینان کاملاً کاسته بوده ، از اینجا دربارهی دین بسخن درآمده و از روی قاعدهی خود ، آنها را نیز بوجودآمده از پیشامدها و سودجوییها و مانند اینها شمردهاند.
سپس چون جنبش کمونیستی نیرو گرفته و دانشمندان و نویسندگان از این گروه بوجود آمدهاند ، چون در نزد اینان همهی کوششها و کشمکشهای جهان در راه تدارک مایحتاج زندگانی ، یا بهتر بگوییم : در راه خوردن و نوشیدن و پوشیدن و خوابیدن و برخورداری از خوشیهای زندگی میباشد و همهی پیشامدهای جهان را جز از این راه نمیشمارند ، در این زمینه نیز همان اندیشه را دنبال کرده دین و فلسفه و صوفیگری و هرچه از اینگونه است بیآنکه فرقی در میانشان گذارند ، بوجود آمده از نیازمندیهای مادی دانستهاند.
دکتر ارانی نیز در این کتاب پیروی از آن اندیشه کرده و مثلاً باور داشتن بجاویدانی روان و زندگی در جهان دیگر را که در میان یونانیان بوجود آمده بوده ، نتیجهی بینوایی و سختی زندگانی گروه بردگان یونانی شمارده که چون در اینجهان از خوشیها محروم میبودهاند ، با این پندارها دلهای خود را خوش گردانیده از اندوه خود میکاستهاند. باینمعنی که وادارندهی آنان بچنین باوری همان بینوایی و سختی زندگانیشان میبوده. همچنان پیدایش زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و هرچه از اینگونه است ، در نزد دکتر بوجود آمده از نیازمندیهای مادی بوده.
در نشست گذشته در این زمینه سخن رانده آنچه بایستی گفت گفتیم و شما بیاد میدارید. اکنون سخن در آنست که یک دسته این نوشتههای دکتر را به رخ ما کشیده ، میخواهند چنین بفهمانند که چون ریشهی نادانیها و گمراهیهای آدمیان همان نیازمندیها بوده ، ما اگر بزندگانی سر و سامانی بدهیم و نیازمندیها را از میان برداریم ، چارهی نادانیها و گمراهیها نیز خواهد بود و بکوشش دیگری نیاز نمیباشد.
بارها دیده شده که با یکی از یاران ما بگفتگو پرداخته ، چنین میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» .. بدین ترتیب میخواهند کوششهای ما را که با گمراهیها و آلودگیهای مردم میکنیم و رنجها که میکشیم ، بیهوده نشان داده خودشان را که بهیچ کوششی نپرداختهاند ، عالیتر و فهمیدهتر از ما بازنمایند. اینست صورت دیگر گفتگو در پیرامون آن کتاب که باید در این نشست بآن پردازیم.
چنانکه پیداست کوششهای ما باین کسان خوش نمیافتد و اینست هر زمان بهانهی دیگری برای ایرادگیری پیدا میکنند. به هر حال این سخنان نیز راست نیست و از چند جهت بآن ایراد میتوان گرفت.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی یکم)
در نشست گذشته از کتاب دکتر ارانی ، از صورت دانشی آن ، سخن راندیم. ولی آن کتاب صورت دیگری نیز میدارد.
اینکه چیزهای بیرونی در باورهای آدمیان تأثیر دارد ، از فلسفهی مادی برخاسته ، و همانا تاریخچهاش آنست که چون در اروپا دانشها پیش رفته و دربارهی زمین و خورشید و ماه و ابر و باران و برف و تگرگ و سرما و گرما و زایش آدم و رویش محصول و بسیار مانند اینها آگاهیهای روشنی بدست آمده ، دانشمندان دیدهاند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، و هر کاری در اینجهان بوجود آمده از کارهای دیگری میباشد. دیدهاند کارهایی که مردم از خدا میشمارند و بنام او میخوانند (از بارانیدن برف و باران و تگرگ و زایانیدن بچه و بسیار مانند اینها) از خود اینجهان است و ریشهی آنها جز در این دستگاه مادی نمیباشد.
از اینجا تکانی در اندیشهها پدید آمده و تحولات سختی رخ داده. چیزی که هست کسانی اندکی هم تندتر رفته چنین گفتهاند : «باورها و اندیشههای آدم نیز چنینست. ریشهی آنها نیز از بیرونست». آنگاه شکل دانشی باین سخن دادهاند و چنانکه دکتر ارانی هم نوشته است بدین ترتیب دلیل آوردهاند :
«فقط با مغز میتوان فکر کرد. مغز ماده و فکر یکی از خواص این ماده است. تجربه بما نشان میدهد اگر محیط مادی (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره) تغییر کند ، در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن بظهور میرسد. مغز نیز کاملاً تابع این قانونست».
چون اینان دربارهی دینها بدبین میبودند و آن ناسازگاری آشکار که در میانهی دینها با دانشهاست ، از قدر دین در نزد اینان کاملاً کاسته بوده ، از اینجا دربارهی دین بسخن درآمده و از روی قاعدهی خود ، آنها را نیز بوجودآمده از پیشامدها و سودجوییها و مانند اینها شمردهاند.
سپس چون جنبش کمونیستی نیرو گرفته و دانشمندان و نویسندگان از این گروه بوجود آمدهاند ، چون در نزد اینان همهی کوششها و کشمکشهای جهان در راه تدارک مایحتاج زندگانی ، یا بهتر بگوییم : در راه خوردن و نوشیدن و پوشیدن و خوابیدن و برخورداری از خوشیهای زندگی میباشد و همهی پیشامدهای جهان را جز از این راه نمیشمارند ، در این زمینه نیز همان اندیشه را دنبال کرده دین و فلسفه و صوفیگری و هرچه از اینگونه است بیآنکه فرقی در میانشان گذارند ، بوجود آمده از نیازمندیهای مادی دانستهاند.
دکتر ارانی نیز در این کتاب پیروی از آن اندیشه کرده و مثلاً باور داشتن بجاویدانی روان و زندگی در جهان دیگر را که در میان یونانیان بوجود آمده بوده ، نتیجهی بینوایی و سختی زندگانی گروه بردگان یونانی شمارده که چون در اینجهان از خوشیها محروم میبودهاند ، با این پندارها دلهای خود را خوش گردانیده از اندوه خود میکاستهاند. باینمعنی که وادارندهی آنان بچنین باوری همان بینوایی و سختی زندگانیشان میبوده. همچنان پیدایش زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و هرچه از اینگونه است ، در نزد دکتر بوجود آمده از نیازمندیهای مادی بوده.
در نشست گذشته در این زمینه سخن رانده آنچه بایستی گفت گفتیم و شما بیاد میدارید. اکنون سخن در آنست که یک دسته این نوشتههای دکتر را به رخ ما کشیده ، میخواهند چنین بفهمانند که چون ریشهی نادانیها و گمراهیهای آدمیان همان نیازمندیها بوده ، ما اگر بزندگانی سر و سامانی بدهیم و نیازمندیها را از میان برداریم ، چارهی نادانیها و گمراهیها نیز خواهد بود و بکوشش دیگری نیاز نمیباشد.
بارها دیده شده که با یکی از یاران ما بگفتگو پرداخته ، چنین میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» .. بدین ترتیب میخواهند کوششهای ما را که با گمراهیها و آلودگیهای مردم میکنیم و رنجها که میکشیم ، بیهوده نشان داده خودشان را که بهیچ کوششی نپرداختهاند ، عالیتر و فهمیدهتر از ما بازنمایند. اینست صورت دیگر گفتگو در پیرامون آن کتاب که باید در این نشست بآن پردازیم.
چنانکه پیداست کوششهای ما باین کسان خوش نمیافتد و اینست هر زمان بهانهی دیگری برای ایرادگیری پیدا میکنند. به هر حال این سخنان نیز راست نیست و از چند جهت بآن ایراد میتوان گرفت.
.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد میگیرد
🔸«گفت و گو»
(تکهی 1 از 6)
بنام پاکآفرندهی جهان
بنّایی در خانهی تاجری کار میکند (اتاق سفید میکند) با تاجر و پسرش صحبتشان درگرفته. ما بنّا را اوستا رجبعلی و تاجر را حاجی مهدی و پسر او را علیآقا نام گزاردهایم و صحبتهای آنها را در اینجا مینویسیم.
🔅
اوستا رجبعلی : میگویند کسی پیدا شده مذهب تازه آورده. اسمش کسروی است میخواهد اسلام را بردارد.
حاجی مهدی : چنین کسی هست. من هم از دور میشنوم. چندی پیش هم ترورش کردند نمرد.
اوستا رجبعلی : میگویند بهیچ چیز قایل نیست. دشمن امامان ماست. میگوید روضهخوانی نکنید. زیارت نروید.
حاج مهدی : من هم شنیدهام. درست نمیدانم.
علیآقا : اگر آقاجان اجازه دهد من از مطالب او اطلاع دارم برایتان صحبت کنم.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میگوید بگو!
اوستا رجبعلی هم گوشهای خود را تیز کرده میخواهد بشنود.
علیآقا : آن شخص که اسمش کسروی است نمیخواهد اسلام را بردارد. بلکه خود او طرفدار اسلام است. اما اینکه میگوید بزیارت نروید جهت دارد.
اوستا رجبعلی : چه جهت دارد؟.
علیآقا : او میگوید جز بخدا کسی را نباید سجده کرد ، پرستش نباید کرد. باین جهت است که میگوید بزیارت نروید ، با امامهای شما دشمن نیست.
اوستا رجبعلی : مگر وقتی که ما بزیارت میرویم بامامها پرستش میکنیم؟. ما که پرستش نمیکنیم.
علیآقا : من کربلا و مشهد و نجف را ندیدهام. در قم که با آقاجان رفته بودم دیدم میآیند جلو در میایستند و گردنهای خود کج میکنند ، صندوق را میبوسند ، دور آن میچرخند ، حاجتهای خود را از آن میخواهند. این کارها پرستش است دیگر. ما که بخدا پرستش میکنیم مگر چه کار میکنیم؟.. غیر از آنست که در مقابلش ایستاده تواضع میکنیم؟. حاجتهای خود را میخواهیم؟.. امام یا پیغمبر در جای خود ، همهشان احترام دارند. ولی شما همان که پرستش کردید مشرک خواهید بود ، بتپرست خواهید بود. حضرت عیسا پیغمبر بوده. با اینحال چون مسیحیها باو پرستش میکنند قرآن آنها را بتپرست خوانده است.
اصلاً شما چرا حاجت خود را از خدا نمیخواهید؟!. چرا خدای زنده را گذاشته از امامان مرده حاجت میطلبید؟!.
اوستا رجبعلی : هر پادشاهی برای خود وزیر دست راست دارد ، وزیر دست چپ دارد ، خدا برای خود وزیر ندارد؟!. من الان بخواهم بروم پیش پادشاه مرا راه میدهند؟!. باید بروم پیش وزیر ، وکیل ، او را واسطه قرار دهم.
علیآقا : این خودش غلطست که شما خدا را پادشاه حساب میکنید. پادشاهها که در زمان قدیم برای خود وزیر انتخاب میکردند ، چون بشر بودند ، عاجز بودند ، نمیتوانستند یکنفری کارها را راه اندازند. برای خود کمک انتخاب میکردند. خدا که بشر نیست ، عاجز نیست تا بکمک محتاج باشد. خدا مثل پادشاهها اندرونی و بیرونی ندارد ، حاجب و دربان ندارد ، احتیاج بواسطه نیست شما هر مطلبی داشتید بخود خدا توانید گفت.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میپرسد :
... : تو اینها را از کجا یاد گرفتهای؟..
علیآقا : از مدرسهی ما چند نفر بخانهی آقای کسروی میروند ، کتابهای او را دارند من از آنها گرفته بعضیهاش را خواندهام ، ولی چون از شما اجازه نداشتم بمجالس آنها نرفتهام.
حاجی مهدی : این حرفها که راست است اگر همهی حرفهای او این طور باشد چه ایرادی باو هست؟..
علیآقا : همهی حرفهایش این طور است ، همه از روی دلیل است.
.
.
🔸«گفت و گو»
(تکهی 1 از 6)
بنام پاکآفرندهی جهان
بنّایی در خانهی تاجری کار میکند (اتاق سفید میکند) با تاجر و پسرش صحبتشان درگرفته. ما بنّا را اوستا رجبعلی و تاجر را حاجی مهدی و پسر او را علیآقا نام گزاردهایم و صحبتهای آنها را در اینجا مینویسیم.
🔅
اوستا رجبعلی : میگویند کسی پیدا شده مذهب تازه آورده. اسمش کسروی است میخواهد اسلام را بردارد.
حاجی مهدی : چنین کسی هست. من هم از دور میشنوم. چندی پیش هم ترورش کردند نمرد.
اوستا رجبعلی : میگویند بهیچ چیز قایل نیست. دشمن امامان ماست. میگوید روضهخوانی نکنید. زیارت نروید.
حاج مهدی : من هم شنیدهام. درست نمیدانم.
علیآقا : اگر آقاجان اجازه دهد من از مطالب او اطلاع دارم برایتان صحبت کنم.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میگوید بگو!
اوستا رجبعلی هم گوشهای خود را تیز کرده میخواهد بشنود.
علیآقا : آن شخص که اسمش کسروی است نمیخواهد اسلام را بردارد. بلکه خود او طرفدار اسلام است. اما اینکه میگوید بزیارت نروید جهت دارد.
اوستا رجبعلی : چه جهت دارد؟.
علیآقا : او میگوید جز بخدا کسی را نباید سجده کرد ، پرستش نباید کرد. باین جهت است که میگوید بزیارت نروید ، با امامهای شما دشمن نیست.
اوستا رجبعلی : مگر وقتی که ما بزیارت میرویم بامامها پرستش میکنیم؟. ما که پرستش نمیکنیم.
علیآقا : من کربلا و مشهد و نجف را ندیدهام. در قم که با آقاجان رفته بودم دیدم میآیند جلو در میایستند و گردنهای خود کج میکنند ، صندوق را میبوسند ، دور آن میچرخند ، حاجتهای خود را از آن میخواهند. این کارها پرستش است دیگر. ما که بخدا پرستش میکنیم مگر چه کار میکنیم؟.. غیر از آنست که در مقابلش ایستاده تواضع میکنیم؟. حاجتهای خود را میخواهیم؟.. امام یا پیغمبر در جای خود ، همهشان احترام دارند. ولی شما همان که پرستش کردید مشرک خواهید بود ، بتپرست خواهید بود. حضرت عیسا پیغمبر بوده. با اینحال چون مسیحیها باو پرستش میکنند قرآن آنها را بتپرست خوانده است.
اصلاً شما چرا حاجت خود را از خدا نمیخواهید؟!. چرا خدای زنده را گذاشته از امامان مرده حاجت میطلبید؟!.
اوستا رجبعلی : هر پادشاهی برای خود وزیر دست راست دارد ، وزیر دست چپ دارد ، خدا برای خود وزیر ندارد؟!. من الان بخواهم بروم پیش پادشاه مرا راه میدهند؟!. باید بروم پیش وزیر ، وکیل ، او را واسطه قرار دهم.
علیآقا : این خودش غلطست که شما خدا را پادشاه حساب میکنید. پادشاهها که در زمان قدیم برای خود وزیر انتخاب میکردند ، چون بشر بودند ، عاجز بودند ، نمیتوانستند یکنفری کارها را راه اندازند. برای خود کمک انتخاب میکردند. خدا که بشر نیست ، عاجز نیست تا بکمک محتاج باشد. خدا مثل پادشاهها اندرونی و بیرونی ندارد ، حاجب و دربان ندارد ، احتیاج بواسطه نیست شما هر مطلبی داشتید بخود خدا توانید گفت.
🔅
حاجی مهدی با تعجب بروی پسر خود نگاه کرده میپرسد :
... : تو اینها را از کجا یاد گرفتهای؟..
علیآقا : از مدرسهی ما چند نفر بخانهی آقای کسروی میروند ، کتابهای او را دارند من از آنها گرفته بعضیهاش را خواندهام ، ولی چون از شما اجازه نداشتم بمجالس آنها نرفتهام.
حاجی مهدی : این حرفها که راست است اگر همهی حرفهای او این طور باشد چه ایرادی باو هست؟..
علیآقا : همهی حرفهایش این طور است ، همه از روی دلیل است.
.
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی پنجم
میان نوشتههای کسروی دربارهی علتهای بدبختی و درماندگی مردم و کتابهای یادشده تفاوتهای جدی در کار میباشد. برای مثال کسروی نشان میدهد که خویهای ستوده یا ناستوده از کجا برمیخیزد. به جنبهی عملی این جستار (چاره کردن) بیشتر پروا دارد تا به جنبهی تئوری آن : کوشش او به بازنمودن حقایق زندگی که هر تودهی توانایی باید بداند و در نتیجه ایجاد یک آرمان مشترک درمیان هوادارانش بسیار بیشتر است از پرداختن او به تاریخچهی آلودگیهای اندیشهای ایران و علتهای تاریخی عقبماندگی.
او خود بالا برافراشته و مهنامهای (پیمان) و باهَمادی (جمعیت) و روزنامهای (پرچم) بنیاد نهاده تا بچارهی کار بکوشد. برجستگی نوشتههای او از همان حقایقی است که بازمینماید. حقایقی که خواننده در جای دیگری پیدا نمیکند. خواننده درمییابد یک توده برای استواری و گذر کردن از بحرانها تا چه اندازه به خویهای ستوده نیازمندست.
یک تفاوت آشکار دیگر میان نوشتههای او و دیگران در این زمینه آنست که او روشن میگرداند که یک همبستگی مستقیمی میان خویهای ناستوده و حقایق هست. از اینرو میباید گفت گرانیگاه سخن او در این باره «حقایق زندگی» است. او بدرستی نشان میدهد که اگر حقایق زندگی دانسته نشود از خویهای ناستوده نیز کاسته نخواهد شد.
درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
(پرچم روزانه)
در یکی از گفتارهای مهنامهی پیمان زیر عنوان «سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست» به این همبستگی میان خویها و حقایق زندگی پرداخته شده. چون این نکتهی گرانمایهایست بدرازی سخن پروا نکرده تا جایی که به زمینهی گفتگومان بستگی دارد میآوریم :
گفتیم : یك توده باید خود نیك باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیكی یك توده جز با نیكی یكایك مردم آن نباشد. كنون ببینیم یكایك مردم چگونه نیك شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها[=حقایق].
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و كسانی كه میخواهند نیك باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخستِ نیكی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یكایك اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یكجا كوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره كرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را كه دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینك كوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی پنجم
میان نوشتههای کسروی دربارهی علتهای بدبختی و درماندگی مردم و کتابهای یادشده تفاوتهای جدی در کار میباشد. برای مثال کسروی نشان میدهد که خویهای ستوده یا ناستوده از کجا برمیخیزد. به جنبهی عملی این جستار (چاره کردن) بیشتر پروا دارد تا به جنبهی تئوری آن : کوشش او به بازنمودن حقایق زندگی که هر تودهی توانایی باید بداند و در نتیجه ایجاد یک آرمان مشترک درمیان هوادارانش بسیار بیشتر است از پرداختن او به تاریخچهی آلودگیهای اندیشهای ایران و علتهای تاریخی عقبماندگی.
او خود بالا برافراشته و مهنامهای (پیمان) و باهَمادی (جمعیت) و روزنامهای (پرچم) بنیاد نهاده تا بچارهی کار بکوشد. برجستگی نوشتههای او از همان حقایقی است که بازمینماید. حقایقی که خواننده در جای دیگری پیدا نمیکند. خواننده درمییابد یک توده برای استواری و گذر کردن از بحرانها تا چه اندازه به خویهای ستوده نیازمندست.
یک تفاوت آشکار دیگر میان نوشتههای او و دیگران در این زمینه آنست که او روشن میگرداند که یک همبستگی مستقیمی میان خویهای ناستوده و حقایق هست. از اینرو میباید گفت گرانیگاه سخن او در این باره «حقایق زندگی» است. او بدرستی نشان میدهد که اگر حقایق زندگی دانسته نشود از خویهای ناستوده نیز کاسته نخواهد شد.
درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
(پرچم روزانه)
در یکی از گفتارهای مهنامهی پیمان زیر عنوان «سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست» به این همبستگی میان خویها و حقایق زندگی پرداخته شده. چون این نکتهی گرانمایهایست بدرازی سخن پروا نکرده تا جایی که به زمینهی گفتگومان بستگی دارد میآوریم :
گفتیم : یك توده باید خود نیك باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیكی یك توده جز با نیكی یكایك مردم آن نباشد. كنون ببینیم یكایك مردم چگونه نیك شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها[=حقایق].
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و كسانی كه میخواهند نیك باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخستِ نیكی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یكایك اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یكجا كوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یك سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره كرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را كه دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینك كوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸8ـ بیمعنی گردیدن برخی از واژهها
یک آلودگی شگفتی آنست که بسیاری از کلمهها معنای روشن نمیدارد و با این حال بکار میرود ، همچون : آزَرم ، نوید ، برومند ، فره ، فرهنگ ، فرهومند ، رادمرد ، ستیز ، نیایش ، و مانند اینها که هیچ یکی معنای روشنی در نزد مردم نمیدارد.
«آزرم» به همان معناست که امروز «شرف» مینامند و اگر روشنتر خواهیم باید بگوییم : «اینکه یک کسی به نیکی و آراستگی خود دلبستگی دارد و دربند نام نیک باشد». این یکی از معناهاییست که ما بآن نیاز میداریم و میباید «آزرم» را در همان معنی شناخته گردانیم. ولی در زبان دیگران این یک واژهی بیمعناییست که درپی واژهی «شرم» میآورند ، مثلاً میگویند : «شرم و آزرم نداری؟!.» ، و اگر شما بپرسید : «آزرم به چه معنی است؟» درمانند. «نوید» بمعنی وعده است. ولی بیشتر آنان معنی این را نمیدانند و اگر نیک نگرید آن را در معنی مژده بکار میبرند. «برومند» در یک شعری آمده ولی چون معنایش را نمیدانند آن را با پیش باء میخوانند. در جایی که با زبر باء همان کلمهی «بر» (بار) بمعنی میوه است که با پسوند «مند» آمده. «فره» یک کلمهی بیمعناییست که از افسانههای کهن زردشتیگری یادگار مانده. زردشتیان میپنداشتهاند که مهر و پروای خدا در یک کالبدی بنزد کسی آید و با او همراه گردد و با اینکه اکنون دیگر آن پندار زردشتیگری بازنمانده و واژه هیچ معنایی نمیدارد ، باز آن را بکار میبرند. «فرهنگ» بمعنی تربیت است ولی آنان این را در یک معنی تاریکی بکار میبرند و اگر بپرسی : «فرهنگ چیست؟» خواهند گفت : «فضل و ادب و علم» که از همین پاسخ ، نادانسته بودن او پیداست. اگر دوباره بپرسید : «فضل و ادب چیست؟» در اینجاست که بخشم آمده پاسخ ناشاینده خواهند داد. اندازهی ناشایندگی فرهنگستان ایران از اینجا پیداست که نام خود را «فرهنگستان» گزاشته که هیچ معنایی نمیدارد. «فرهومند» همان «فره» با پسوند «مند» میباشد (گاهی پیش از واژهی مند «او» میآمده [ﻫﻤ]چون تنومند) که خود بیمعنی است ولی بکار میرود و شگفتتر از همه معناییست که در فرهنگها بآن دادهاند : «مرد نورانی پاکیزه روزگار». «راد» بمعنی «سخی» است ولی اکنون رادمرد را در یک معنی تاریکی بکار میبرند که اگر بپرسید خواهند درماند. «ستیز» بمعنی لجاجت است لیکن آنان این معنی را نمیدانند و هر کس آن را بمعنی دیگری میآورد. «نیایش» با خدا یا با کس دیگری با زبان فروتنی سخن گفتن است. لیکن آنان یک معنای روشنی از این نمیخواهند.
یک نمونهی نیکی از آشفتگی زبان و از تاریک گردیدن واژهها آن معناهای گوناگون و آخشیج[=ضد] همست که در فرهنگها برای بسیاری از کلمهها مینویسند : مثلاً در برهان قاطع همان کلمهی «راد» را چنین معنی میکند : «راد بر وزن شاد ، کریم و جوانمرد و صاحب همت و سخاوت را گویند ، و بمعنی شجاع و دلاور هم هست ، و حکیم و دانشمند را نیز گفتهاند ، بمعنی سخنگوی و سخنگزار و قصهخوان هم آمده است».
از اینگونه بسیار است و این در نتیجهی آمیختن کلمههای عربی و سخنبازی کردنست که از یکسو کلمهها نیروی خود را از دست داده و یک معنای روشنی از آنها برنمیآید و از یکسو مردم بشنیدن کلمههای نافهمیده و جستجو نکردن دربارهی معنی آنها خو گرفتهاند. این آلودگی هم باید از میان رود و راهش اینست که هیچ کلمهای بیداشتن یک معنای روشنی بکار نرود.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸8ـ بیمعنی گردیدن برخی از واژهها
یک آلودگی شگفتی آنست که بسیاری از کلمهها معنای روشن نمیدارد و با این حال بکار میرود ، همچون : آزَرم ، نوید ، برومند ، فره ، فرهنگ ، فرهومند ، رادمرد ، ستیز ، نیایش ، و مانند اینها که هیچ یکی معنای روشنی در نزد مردم نمیدارد.
«آزرم» به همان معناست که امروز «شرف» مینامند و اگر روشنتر خواهیم باید بگوییم : «اینکه یک کسی به نیکی و آراستگی خود دلبستگی دارد و دربند نام نیک باشد». این یکی از معناهاییست که ما بآن نیاز میداریم و میباید «آزرم» را در همان معنی شناخته گردانیم. ولی در زبان دیگران این یک واژهی بیمعناییست که درپی واژهی «شرم» میآورند ، مثلاً میگویند : «شرم و آزرم نداری؟!.» ، و اگر شما بپرسید : «آزرم به چه معنی است؟» درمانند. «نوید» بمعنی وعده است. ولی بیشتر آنان معنی این را نمیدانند و اگر نیک نگرید آن را در معنی مژده بکار میبرند. «برومند» در یک شعری آمده ولی چون معنایش را نمیدانند آن را با پیش باء میخوانند. در جایی که با زبر باء همان کلمهی «بر» (بار) بمعنی میوه است که با پسوند «مند» آمده. «فره» یک کلمهی بیمعناییست که از افسانههای کهن زردشتیگری یادگار مانده. زردشتیان میپنداشتهاند که مهر و پروای خدا در یک کالبدی بنزد کسی آید و با او همراه گردد و با اینکه اکنون دیگر آن پندار زردشتیگری بازنمانده و واژه هیچ معنایی نمیدارد ، باز آن را بکار میبرند. «فرهنگ» بمعنی تربیت است ولی آنان این را در یک معنی تاریکی بکار میبرند و اگر بپرسی : «فرهنگ چیست؟» خواهند گفت : «فضل و ادب و علم» که از همین پاسخ ، نادانسته بودن او پیداست. اگر دوباره بپرسید : «فضل و ادب چیست؟» در اینجاست که بخشم آمده پاسخ ناشاینده خواهند داد. اندازهی ناشایندگی فرهنگستان ایران از اینجا پیداست که نام خود را «فرهنگستان» گزاشته که هیچ معنایی نمیدارد. «فرهومند» همان «فره» با پسوند «مند» میباشد (گاهی پیش از واژهی مند «او» میآمده [ﻫﻤ]چون تنومند) که خود بیمعنی است ولی بکار میرود و شگفتتر از همه معناییست که در فرهنگها بآن دادهاند : «مرد نورانی پاکیزه روزگار». «راد» بمعنی «سخی» است ولی اکنون رادمرد را در یک معنی تاریکی بکار میبرند که اگر بپرسید خواهند درماند. «ستیز» بمعنی لجاجت است لیکن آنان این معنی را نمیدانند و هر کس آن را بمعنی دیگری میآورد. «نیایش» با خدا یا با کس دیگری با زبان فروتنی سخن گفتن است. لیکن آنان یک معنای روشنی از این نمیخواهند.
یک نمونهی نیکی از آشفتگی زبان و از تاریک گردیدن واژهها آن معناهای گوناگون و آخشیج[=ضد] همست که در فرهنگها برای بسیاری از کلمهها مینویسند : مثلاً در برهان قاطع همان کلمهی «راد» را چنین معنی میکند : «راد بر وزن شاد ، کریم و جوانمرد و صاحب همت و سخاوت را گویند ، و بمعنی شجاع و دلاور هم هست ، و حکیم و دانشمند را نیز گفتهاند ، بمعنی سخنگوی و سخنگزار و قصهخوان هم آمده است».
از اینگونه بسیار است و این در نتیجهی آمیختن کلمههای عربی و سخنبازی کردنست که از یکسو کلمهها نیروی خود را از دست داده و یک معنای روشنی از آنها برنمیآید و از یکسو مردم بشنیدن کلمههای نافهمیده و جستجو نکردن دربارهی معنی آنها خو گرفتهاند. این آلودگی هم باید از میان رود و راهش اینست که هیچ کلمهای بیداشتن یک معنای روشنی بکار نرود.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دوم)
نخست ، چنانکه گفتیم این راست نیست که ریشهی گمراهیها و نادانیهایی که ایرانیان و دیگران گرفتارند ، نیازمندیهای مادی یا بیسر و سامانی زندگانیشان بوده. ما بار دیگر یادآوری میکنیم که ریشهی گمراهیها در خودِ آدمیانست. چیزی را که ندانستند بجای آنکه خاموش بایستند یا از راهش بجستجو برخیزند ، به پنداربافی میپردازند و خود را دچار گمراهیها و نادانیها میگردانند. در برابر آنها کسانی باید حقایق را بازنمایند و با آن پندارها به مبارزه کوشیده از میان ببرند.
آن سخن را که دکتر ارانی و دیگران گفتهاند ، ما اگر وارونه گردانیده چنین گوییم : «ریشهی نیازمندیهای مادی و بینواییهای مردم و بیسر و سامانی زندگانی ایشان گمراهیها و نادانیها بوده که دچار بودهاند (و یا میباشند)» مسلماً به واقعیت نزدیکتر خواهد بود. زیرا چنانکه بارها گفتهایم منشاء بدبختی مردمان ، بیش از همه ، نشناختن حقایق زندگانی و نداشتن یک راه خردمندانه است.
دوم ، اگر چنین فرض کنیم که گفتههای دکتر ارانی و دیگران راستست و این گمراهیها و نادانیها که مردم گرفتارند از بیسر و سامانی زندگانی و از بینواییها بوجود آمده ، باز گفتن اینکه «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خودبخود اصلاح خواهد شد» بیجاست. زیرا نادانیها و گمراهیها ، سبب پیدایش آنها هرچه بوده باشد ، چون در میان مردم رواج یافته و در زندگانی ریشه دوانیدهاند ، اینست هیچگاه سر و سامان یافتن زندگانی و از میان برخاستن فقر در آنها تأثیر نخواهد کرد.
بلکه اگر حقیقت را بخواهیم این نادانیها مانع سر و سامان یافتن زندگانی و از میان رفتن بینواییها خواهد بود. این چیزها چندان روشن است که من در شگفتم چگونه کسانی اینها را درنمییابند.
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها ، بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید به آن اعتنا نکرد و اهمیتی بآن نداد ، باید مقید به گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از سببهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم بسیاری جمع شدهاند و هایهویی در میان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی از قرار خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان ظاهر شده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او جمع شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. زیرا دیدم این گدای بیرگ خود را از همه چیز آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از شرف. تنها از قید شکم آزاد نتوانسته بکند.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا بوجود آمده ، و ریشهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سر و سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها خالی خواهد گردید؟!. آیا چنین انتظاری میتوان داشت؟!.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دوم)
نخست ، چنانکه گفتیم این راست نیست که ریشهی گمراهیها و نادانیهایی که ایرانیان و دیگران گرفتارند ، نیازمندیهای مادی یا بیسر و سامانی زندگانیشان بوده. ما بار دیگر یادآوری میکنیم که ریشهی گمراهیها در خودِ آدمیانست. چیزی را که ندانستند بجای آنکه خاموش بایستند یا از راهش بجستجو برخیزند ، به پنداربافی میپردازند و خود را دچار گمراهیها و نادانیها میگردانند. در برابر آنها کسانی باید حقایق را بازنمایند و با آن پندارها به مبارزه کوشیده از میان ببرند.
آن سخن را که دکتر ارانی و دیگران گفتهاند ، ما اگر وارونه گردانیده چنین گوییم : «ریشهی نیازمندیهای مادی و بینواییهای مردم و بیسر و سامانی زندگانی ایشان گمراهیها و نادانیها بوده که دچار بودهاند (و یا میباشند)» مسلماً به واقعیت نزدیکتر خواهد بود. زیرا چنانکه بارها گفتهایم منشاء بدبختی مردمان ، بیش از همه ، نشناختن حقایق زندگانی و نداشتن یک راه خردمندانه است.
دوم ، اگر چنین فرض کنیم که گفتههای دکتر ارانی و دیگران راستست و این گمراهیها و نادانیها که مردم گرفتارند از بیسر و سامانی زندگانی و از بینواییها بوجود آمده ، باز گفتن اینکه «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خودبخود اصلاح خواهد شد» بیجاست. زیرا نادانیها و گمراهیها ، سبب پیدایش آنها هرچه بوده باشد ، چون در میان مردم رواج یافته و در زندگانی ریشه دوانیدهاند ، اینست هیچگاه سر و سامان یافتن زندگانی و از میان برخاستن فقر در آنها تأثیر نخواهد کرد.
بلکه اگر حقیقت را بخواهیم این نادانیها مانع سر و سامان یافتن زندگانی و از میان رفتن بینواییها خواهد بود. این چیزها چندان روشن است که من در شگفتم چگونه کسانی اینها را درنمییابند.
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها ، بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید به آن اعتنا نکرد و اهمیتی بآن نداد ، باید مقید به گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از سببهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم بسیاری جمع شدهاند و هایهویی در میان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی از قرار خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان ظاهر شده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او جمع شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. زیرا دیدم این گدای بیرگ خود را از همه چیز آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از شرف. تنها از قید شکم آزاد نتوانسته بکند.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا بوجود آمده ، و ریشهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سر و سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها خالی خواهد گردید؟!. آیا چنین انتظاری میتوان داشت؟!.
.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد میگیرد
🔸«گفت و گو»
(تکهی 2 از 6)
اوستا رجبعلی : آخر ما اگر به زیارت نرویم گناههای ما چه جور بخشیده میشود؟..
علیآقا : اوستا ، آنها جواب این را هم دادهاند ، آنها میگویند آدم باید تا تواند گناه نکند. دین برای آنست که آدم پرهیزکار باشد ، پاکدامن باشد ، گناه نکند. و اگر در یک جا پایش لغزید و گناهی کرد باید پشیمان شود و توبه نماید و جبران کند. مثلاً شما باید سعی کنید که هیچ وقت با مردم دعوا نکنید و هرگاه در یک جا خودداری نتوانستی دعوا کردی و بکسی مشت یا سیلی زدی باید پشیمان شوی و از آن شخص حلّیت بخواهی و در عوض آن مشت یا سیلی مهربانیها باو نمایی.
آن عقیده که شما دربارهی زیارت یا روضهخوانی دارید نتیجهاش آن است که هر کسی خود را در گناه کردن آزاد بداند ، هرچه دلش خواست بکند ، و آن وقت بکربلا رفته و مجلس روضه برپا گردانیده خود را از گناه پاک سازد.
این عقیده بسیار بد است. یک علت فساد اخلاق در ایران همین عقیده است. من هر وقت بیکار هستم در بازار بحجرهی آقاجان میروم ، از وضع اهل بازار بیاطلاع نیستم ، من میبینم نود درصد تجار و اصناف علاقه بدین دارند ، تقدس نشان میدهند. ولی در همانحال از گرانفروشی ، یا انبارداری [=احتکار] ، یا فریب دادن بمشتری ، یا تقلب در معامله خودداری نمیکنند. آیا علت این چیست؟..
علت این آنست که آنها اطمینان دارند که هر گناهی که میکنند ، همانکه پولهایی جمع کردند و بکربلا رفتند و یا مجلس روضهخوانی برپا ساختند همهی گناهانشان بخشیده خواهد شد. اطمینان دارند که در آن دنیا بازخواستی از اینها نخواهد بود و بثواب زیارت و روضهخوانی یکسره به بهشت خواهند رفت.
در این چند سال که جنگ بود همه دیدند که این دینداران چه رفتاری کردند. هر روز بهانهی تازهای جسته نرخها را بالا بردند ، کالاها را بانبار زدند ، زندگانی را بمردم سخت گردانیدند ، در سال 1322 که گرانی و کمیابی بود صدها بلکه هزارها خانوادهها را از گرسنگی نابود ساختند. این کارها را کردند و پروایی ننمودند و از همان راهها پول گرد آورده بکربلا رفتند.
همهی آنها نتیجهی آن عقیدهی غلط بود. آقای کسروی میگوید آدم نباید گناه کند ، اگر کرد سزای آن را خواهد دید. با زیارت رفتن و گریه کردن چاره نخواهد بود. میگوید : اصناف و تجار حق ندارند گرانفروشی کنند ، حق ندارند انبارداری کنند ، گرانفروشی و انبارداری گناههای بزرگیست که آمرزش ندارد. میگوید : اگر کسی از کسب خود پول جمع کرد بجای رفتن بکربلا ، به فقرا ، بهمسایگان ، بخویشان دستگیری کند ، کربلا رفتن چه سودی دارد؟!..
یکی هم کارهای خداوند از روی حکمت است. کار خارج از حکمت بخدا نسبت نباید داد. شما اگر دست بینوایی را بگیرید و باو نان دهید یا رخت پوشانید ، این کار شما نتیجه دارد. یک نفر مخلوق خدا را از گرسنگی یا از لختی نجات دادهاید. خدا هم بشما اجر خواهد داد. اما اگر بروید و بدور قبر فلان مرده بگردید آن کار چه فایده دارد که خدا اجر دهد؟!. اجر دادن بیک کار بیهوده خارج از حکمت نیست؟!..
شما یک امامزاده داوود درست کردهاید ، هر ساله مردها و زنها میریزند بآنجا ، عقیده دارند که خدا بایشان ثواب خواهد داد ، ما میپرسیم آن دستگاه چیست؟.. چه فایده از آن حاصل میشود؟.. شما که میروید آنجا چه نتیجه میبینید؟.. یک کار لغو و بیهوده که میکنید توقع دارید خدا بآنها ثواب دهد؟ آیا این توهین بخدا نیست؟!
.
🔸«گفت و گو»
(تکهی 2 از 6)
اوستا رجبعلی : آخر ما اگر به زیارت نرویم گناههای ما چه جور بخشیده میشود؟..
علیآقا : اوستا ، آنها جواب این را هم دادهاند ، آنها میگویند آدم باید تا تواند گناه نکند. دین برای آنست که آدم پرهیزکار باشد ، پاکدامن باشد ، گناه نکند. و اگر در یک جا پایش لغزید و گناهی کرد باید پشیمان شود و توبه نماید و جبران کند. مثلاً شما باید سعی کنید که هیچ وقت با مردم دعوا نکنید و هرگاه در یک جا خودداری نتوانستی دعوا کردی و بکسی مشت یا سیلی زدی باید پشیمان شوی و از آن شخص حلّیت بخواهی و در عوض آن مشت یا سیلی مهربانیها باو نمایی.
آن عقیده که شما دربارهی زیارت یا روضهخوانی دارید نتیجهاش آن است که هر کسی خود را در گناه کردن آزاد بداند ، هرچه دلش خواست بکند ، و آن وقت بکربلا رفته و مجلس روضه برپا گردانیده خود را از گناه پاک سازد.
این عقیده بسیار بد است. یک علت فساد اخلاق در ایران همین عقیده است. من هر وقت بیکار هستم در بازار بحجرهی آقاجان میروم ، از وضع اهل بازار بیاطلاع نیستم ، من میبینم نود درصد تجار و اصناف علاقه بدین دارند ، تقدس نشان میدهند. ولی در همانحال از گرانفروشی ، یا انبارداری [=احتکار] ، یا فریب دادن بمشتری ، یا تقلب در معامله خودداری نمیکنند. آیا علت این چیست؟..
علت این آنست که آنها اطمینان دارند که هر گناهی که میکنند ، همانکه پولهایی جمع کردند و بکربلا رفتند و یا مجلس روضهخوانی برپا ساختند همهی گناهانشان بخشیده خواهد شد. اطمینان دارند که در آن دنیا بازخواستی از اینها نخواهد بود و بثواب زیارت و روضهخوانی یکسره به بهشت خواهند رفت.
در این چند سال که جنگ بود همه دیدند که این دینداران چه رفتاری کردند. هر روز بهانهی تازهای جسته نرخها را بالا بردند ، کالاها را بانبار زدند ، زندگانی را بمردم سخت گردانیدند ، در سال 1322 که گرانی و کمیابی بود صدها بلکه هزارها خانوادهها را از گرسنگی نابود ساختند. این کارها را کردند و پروایی ننمودند و از همان راهها پول گرد آورده بکربلا رفتند.
همهی آنها نتیجهی آن عقیدهی غلط بود. آقای کسروی میگوید آدم نباید گناه کند ، اگر کرد سزای آن را خواهد دید. با زیارت رفتن و گریه کردن چاره نخواهد بود. میگوید : اصناف و تجار حق ندارند گرانفروشی کنند ، حق ندارند انبارداری کنند ، گرانفروشی و انبارداری گناههای بزرگیست که آمرزش ندارد. میگوید : اگر کسی از کسب خود پول جمع کرد بجای رفتن بکربلا ، به فقرا ، بهمسایگان ، بخویشان دستگیری کند ، کربلا رفتن چه سودی دارد؟!..
یکی هم کارهای خداوند از روی حکمت است. کار خارج از حکمت بخدا نسبت نباید داد. شما اگر دست بینوایی را بگیرید و باو نان دهید یا رخت پوشانید ، این کار شما نتیجه دارد. یک نفر مخلوق خدا را از گرسنگی یا از لختی نجات دادهاید. خدا هم بشما اجر خواهد داد. اما اگر بروید و بدور قبر فلان مرده بگردید آن کار چه فایده دارد که خدا اجر دهد؟!. اجر دادن بیک کار بیهوده خارج از حکمت نیست؟!..
شما یک امامزاده داوود درست کردهاید ، هر ساله مردها و زنها میریزند بآنجا ، عقیده دارند که خدا بایشان ثواب خواهد داد ، ما میپرسیم آن دستگاه چیست؟.. چه فایده از آن حاصل میشود؟.. شما که میروید آنجا چه نتیجه میبینید؟.. یک کار لغو و بیهوده که میکنید توقع دارید خدا بآنها ثواب دهد؟ آیا این توهین بخدا نیست؟!
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی ششم
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یكی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یكی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانكه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی كارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشك ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی كارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیكخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (كه آخشیج[=ضد] خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد كه آخشیج یكدیگر است همیشه باهم در كشاكش است ، و همچون دو كفهی ترازو ، همینكه یكی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود مانَد ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و كینه و رشك و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست كه آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیكخواهی و مانند اینها كه ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشك و مانند اینها كه ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یك جستار بسیار ارجداری است كه یك توده یا یك گروهی از مردم چگونه نیك گردند یا بد شوند؟.. كمتر كسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر كسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را كه میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
(دردها و درمانها)
نتیجه آنکه برای کاستن از بدیها ، یک توده نیازمند آنست که گوهر آدمیگری (دو دستگاه جان و روان) را بشناسد و راستیها (حقایق) را یاد بگیرد.
نتیجهی دیگری که در نوشتارهای دیگر خود میگیرد آنست که یادگیری حقایق نیز باید توأم با مبارزه با گمراهیها باشد وگرنه نتیجهای از آن بدست نیاید.
راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
(پرچم روزانه)
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی ششم
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یكی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یكی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانكه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی كارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشك ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی كارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیكخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (كه آخشیج[=ضد] خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد كه آخشیج یكدیگر است همیشه باهم در كشاكش است ، و همچون دو كفهی ترازو ، همینكه یكی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود مانَد ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و كینه و رشك و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست كه آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیكخواهی و مانند اینها كه ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشك و مانند اینها كه ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یك جستار بسیار ارجداری است كه یك توده یا یك گروهی از مردم چگونه نیك گردند یا بد شوند؟.. كمتر كسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر كسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را كه میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
(دردها و درمانها)
نتیجه آنکه برای کاستن از بدیها ، یک توده نیازمند آنست که گوهر آدمیگری (دو دستگاه جان و روان) را بشناسد و راستیها (حقایق) را یاد بگیرد.
نتیجهی دیگری که در نوشتارهای دیگر خود میگیرد آنست که یادگیری حقایق نیز باید توأم با مبارزه با گمراهیها باشد وگرنه نتیجهای از آن بدست نیاید.
راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
(پرچم روزانه)
.
✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من»
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار ستوده و درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸نسخهی تازهی آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار ستوده و درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸نسخهی تازهی آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش : آیا چاپ چه کلمهایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصرالله صبوری
پاسخ :
چنانکه نوشتهاند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همهی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده میشد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.
این چیزیست که دیگران نوشتهاند. اگر راست باشد باید گفت کلمهی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمیگردانیدهاند «چاپ» میخواندهاند. از اینجاست که مانندهسازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفتهاند.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش : آیا چاپ چه کلمهایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصرالله صبوری
پاسخ :
چنانکه نوشتهاند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همهی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده میشد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.
این چیزیست که دیگران نوشتهاند. اگر راست باشد باید گفت کلمهی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمیگردانیدهاند «چاپ» میخواندهاند. از اینجاست که مانندهسازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفتهاند.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی سوم)
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای مردم بدبخت ایرانست. این بدآموزی پربلا که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خصلتها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها مراکزی میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری محروم مانده باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سر و سامانی یابد و بدان ترتیب که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود برسند و از فقر و تنگدستی بیرون بیایند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پاک خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید میتوان بست؟!. [1]
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی اجرا شود آیا این کیشها بکلی از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و قدیمیِ آنها از دلها پاک خواهد شد؟!. آیا اینچنین خوشگمانی میتوان داشت؟!. [2]
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این ایرادگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم واقعیات دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، به سرو سامان یافتن زندگانی و به هیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
[1] : باید دانست یک دسته از صوفیان در ایران از پولداران و از کارمندان بالاجایگاه دولت بودهاند. پس این نیست که بیچیزی علت رو آوردن به صوفیگری بوده. از آنسو همگان بیچیزی و بینوایی ایرانیان را از روزگار قاجاریان تا ده سالِ پایان پادشاهی محمدرضاشاه که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد میدانند. در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهایی یافتند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی باقی نماند. بااینهمه از گمراهیها نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری سست شد. بلکه (برای مثال) بهائیگری و شیعیگری رواج بیشتر هم یافت.
[2] : دولت شوروی بیش از بیست سال با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش مؤثر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. سر برآوردن دوبارهی کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی (یا روسیهی امروزی) ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی اداره شد ، شاهد راستیِ سخن نویسنده است. او نشان داد که چارهی گمراهیها با یاد دادن حقایق است (نشست یکم). نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی سوم)
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای مردم بدبخت ایرانست. این بدآموزی پربلا که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خصلتها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها مراکزی میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری محروم مانده باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سر و سامانی یابد و بدان ترتیب که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود برسند و از فقر و تنگدستی بیرون بیایند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پاک خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید میتوان بست؟!. [1]
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی اجرا شود آیا این کیشها بکلی از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و قدیمیِ آنها از دلها پاک خواهد شد؟!. آیا اینچنین خوشگمانی میتوان داشت؟!. [2]
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این ایرادگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم واقعیات دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، به سرو سامان یافتن زندگانی و به هیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
[1] : باید دانست یک دسته از صوفیان در ایران از پولداران و از کارمندان بالاجایگاه دولت بودهاند. پس این نیست که بیچیزی علت رو آوردن به صوفیگری بوده. از آنسو همگان بیچیزی و بینوایی ایرانیان را از روزگار قاجاریان تا ده سالِ پایان پادشاهی محمدرضاشاه که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد میدانند. در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهایی یافتند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی باقی نماند. بااینهمه از گمراهیها نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری سست شد. بلکه (برای مثال) بهائیگری و شیعیگری رواج بیشتر هم یافت.
[2] : دولت شوروی بیش از بیست سال با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش مؤثر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. سر برآوردن دوبارهی کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی (یا روسیهی امروزی) ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی اداره شد ، شاهد راستیِ سخن نویسنده است. او نشان داد که چارهی گمراهیها با یاد دادن حقایق است (نشست یکم). نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود.
.
✴️ گواهی پاکدلانه در زمینهی شعر و رمان
کوشاد تلگرام : چندی پیش محمدرضا ، یکی از خوانندگان ، از اینکه گفتارهای کانال در زمینهی رمان باعث روشنی اندیشههایش شده و اکنون داوری بهتری در این باره میتواند بکند نوشتاری (یا گواهی پاکدلانه) فرستاده بود که به علت ارج آن بار دیگر در زیر میآوریم.
همچنین نوشتههای کانال در زمینهی شعر و شاعری یا بهتر بگوییم «سخنبازی» را خوانده و نیک دریافته و اینست چندی پس از آن در نامهی دیگری یک شعری از سعدی را فرستاده و میگوید چون یکی از آوازخوانان بنام با آواز خوش و با موسیقی دلنشین خوانده بوده ، در دل آن را همیشه خوش میداشته. ولی اکنون که به معنی آن میاندیشد ، نظر گذشته را ندارد.
ما این را گواهی پاکدلانهی دیگری ازو شمارده آن را نیز در دنباله میآوریم.
🔸نوشتهی محمدرضا با اندک کوتاهی
در مکاتبههای قبلیمان در مورد رُمان از من خواستید نظرم در مورد رمان بوف کور صادق هدایت که گفته بودم چند بار خواندهام را برایتان بنویسم.
نوشتههای اخیر کانال پاکدینی با عنوان در پیرامون رمان باعث شد تا امروز با قوت قلب و اطمینان از بیثمریهای این کتاب برای همراهانمان بنویسم.
من با هیاهو و بزرگنماییهای پیجها و پستهای اینستاگرامی به نوشتههای صادق هدایت سوق یافتم.
بعد از چندین کتاب که حیف است نام کتاب به آنها گذاشته شود به رمان بوف کور که طرفداران رمان آن را شاهکار مینامند رسیدم.
با علاقه و شوق بسیار شروع به خواندن کردم.
متوجه نشدم.
دوباره خواندم باز چیزی دستگیرم نشد.
دوباره خواندم.
فایل صوتی کتاب را پیدا کردم.
باز به نتیجهای نرسیدم.
اکنون که نوشتهها و رهنمودهای آقای کسروی را مطالعه میکنم میدانم (بدون رو درواسی) این کتاب چیزی به غیر از یاوه و سرسام نیست.
سرسام نویسنده ، سرسام شخصیت اصلی کتاب.
که در نهایت میتواند گریبانگیر خواننده کتاب هم بشود.
هدایت در این کتاب ابتدا یک خانه خیالی خلق کرده هیچ چیز در آن ثابت نیست نه دیوار نه پنجره و نه اشیا داخل آن
سپس یک منظره خیالی سپس یک زن خیالی اساطیری و ....
سپس شروع به توضیح سرسامهای این شخصیت خیالی (شاید سرسامی که خود دچار آن بوده)
و خواننده را گیج و سردر گم میکند و داستان را به عشق نامعلوم دو برادر به یک زن میرساند
و در این میان مدام نام جوکیان هند را برده و رفتار و حرکات آنان را تمثیل میکند (جوکیگری هم یک گمراهی هم ردیف صوفیگری است).
اما نتیجهای که میشود از این کتاب گرفت
_________ هیچ _________
است.
اکنون تاسف وقت صرف شدهام برای این کتاب را میخورم.
اما دیگر نوشتههای صادق هدایت اغلب انتقاد و تمسخر از ملایان بوده که تا قبل از آشنایی با کانال پاکدینی آنها را موثر و سودمند (برای آگاهی مردم) میدانستم.
اما حالا میدانم تنها گله و انتقاد کافی نیست.
ما (آقای کسروی و آزادگان) برای هر انتقاد از افکار ، اشخاص و گمراهیها دلیل میآوریم و سپس راه درست را نشان داده جایگزین میکنیم.
به سخن بیش از این[دامنه] نمیدهم.
از همراهان خواهشمندم فریب بزرگنماییها را نخورید و وقت گرانبهای خود را هدر ندهید.
کانال : دربارهی آن شعر سعدی که چنین آغاز میشود :
جزای آن که نگفتيم شکر روز وصال شب فراق نخفتيم لاجرم ز خيال
و ترانهای که بر این پایه خوانده شده نیز چنین نوشته :
ما هر کاری را بهر نتیجهای میخواهیم و نویسندگی را کاری جدا نمیدانیم. نویسندگی باید با قصدی ارجدار باشد و توده را بهرهمندی از آن باشد.
مثلا پیرمردی که عمر خود را برای سرودن شعرهایی(که نمیشود به آنها شعر گفت) تباه ساخته و نتیجهای از آن شعرها در دست نیست یا شخصی که کوهها و درههای شهر کوچک خود را توصیف میکند ، چه خیری برای توده دارد؟
...
یکبار دیگر شعر را خواندم. اینبار بیمعنیتر جلوه کرد ـ از دیدگاه اینکه چه سودی برای توده دارد. اما متوجه شدم این صدای ... و آواز خوش این شخص بود که با موسیقی زیبای ایرانی این شعر را در نظرم بسیار پر معنی کرده بود (در گذشته). آقای کسروی سالها پیش به این مساله اشاره کرده بود.
هر روز درهای تازهای به رویم باز میشود.
کانال : خدا را سپاس که تأثیر حقایق بر دلها بدینسان نمایان میشود. تأثیر آنها بر دلها و خنثا کردن تبلیغات را در این نوشتهها میبینیم. خواست خوانندهی گرامی آن اشارهی کسرویست که میگوید (نقل به مضمون) : بدآموزیهای زهرناک و زیانمند چون با زبانهای مؤثری (شعرهای شیوا) سروده شده و آنگاه همراه با ساز و ترانه بگوشها خوانده میشود اثرش بیشتر بوده است.
.
کوشاد تلگرام : چندی پیش محمدرضا ، یکی از خوانندگان ، از اینکه گفتارهای کانال در زمینهی رمان باعث روشنی اندیشههایش شده و اکنون داوری بهتری در این باره میتواند بکند نوشتاری (یا گواهی پاکدلانه) فرستاده بود که به علت ارج آن بار دیگر در زیر میآوریم.
همچنین نوشتههای کانال در زمینهی شعر و شاعری یا بهتر بگوییم «سخنبازی» را خوانده و نیک دریافته و اینست چندی پس از آن در نامهی دیگری یک شعری از سعدی را فرستاده و میگوید چون یکی از آوازخوانان بنام با آواز خوش و با موسیقی دلنشین خوانده بوده ، در دل آن را همیشه خوش میداشته. ولی اکنون که به معنی آن میاندیشد ، نظر گذشته را ندارد.
ما این را گواهی پاکدلانهی دیگری ازو شمارده آن را نیز در دنباله میآوریم.
🔸نوشتهی محمدرضا با اندک کوتاهی
در مکاتبههای قبلیمان در مورد رُمان از من خواستید نظرم در مورد رمان بوف کور صادق هدایت که گفته بودم چند بار خواندهام را برایتان بنویسم.
نوشتههای اخیر کانال پاکدینی با عنوان در پیرامون رمان باعث شد تا امروز با قوت قلب و اطمینان از بیثمریهای این کتاب برای همراهانمان بنویسم.
من با هیاهو و بزرگنماییهای پیجها و پستهای اینستاگرامی به نوشتههای صادق هدایت سوق یافتم.
بعد از چندین کتاب که حیف است نام کتاب به آنها گذاشته شود به رمان بوف کور که طرفداران رمان آن را شاهکار مینامند رسیدم.
با علاقه و شوق بسیار شروع به خواندن کردم.
متوجه نشدم.
دوباره خواندم باز چیزی دستگیرم نشد.
دوباره خواندم.
فایل صوتی کتاب را پیدا کردم.
باز به نتیجهای نرسیدم.
اکنون که نوشتهها و رهنمودهای آقای کسروی را مطالعه میکنم میدانم (بدون رو درواسی) این کتاب چیزی به غیر از یاوه و سرسام نیست.
سرسام نویسنده ، سرسام شخصیت اصلی کتاب.
که در نهایت میتواند گریبانگیر خواننده کتاب هم بشود.
هدایت در این کتاب ابتدا یک خانه خیالی خلق کرده هیچ چیز در آن ثابت نیست نه دیوار نه پنجره و نه اشیا داخل آن
سپس یک منظره خیالی سپس یک زن خیالی اساطیری و ....
سپس شروع به توضیح سرسامهای این شخصیت خیالی (شاید سرسامی که خود دچار آن بوده)
و خواننده را گیج و سردر گم میکند و داستان را به عشق نامعلوم دو برادر به یک زن میرساند
و در این میان مدام نام جوکیان هند را برده و رفتار و حرکات آنان را تمثیل میکند (جوکیگری هم یک گمراهی هم ردیف صوفیگری است).
اما نتیجهای که میشود از این کتاب گرفت
_________ هیچ _________
است.
اکنون تاسف وقت صرف شدهام برای این کتاب را میخورم.
اما دیگر نوشتههای صادق هدایت اغلب انتقاد و تمسخر از ملایان بوده که تا قبل از آشنایی با کانال پاکدینی آنها را موثر و سودمند (برای آگاهی مردم) میدانستم.
اما حالا میدانم تنها گله و انتقاد کافی نیست.
ما (آقای کسروی و آزادگان) برای هر انتقاد از افکار ، اشخاص و گمراهیها دلیل میآوریم و سپس راه درست را نشان داده جایگزین میکنیم.
به سخن بیش از این[دامنه] نمیدهم.
از همراهان خواهشمندم فریب بزرگنماییها را نخورید و وقت گرانبهای خود را هدر ندهید.
کانال : دربارهی آن شعر سعدی که چنین آغاز میشود :
جزای آن که نگفتيم شکر روز وصال شب فراق نخفتيم لاجرم ز خيال
و ترانهای که بر این پایه خوانده شده نیز چنین نوشته :
ما هر کاری را بهر نتیجهای میخواهیم و نویسندگی را کاری جدا نمیدانیم. نویسندگی باید با قصدی ارجدار باشد و توده را بهرهمندی از آن باشد.
مثلا پیرمردی که عمر خود را برای سرودن شعرهایی(که نمیشود به آنها شعر گفت) تباه ساخته و نتیجهای از آن شعرها در دست نیست یا شخصی که کوهها و درههای شهر کوچک خود را توصیف میکند ، چه خیری برای توده دارد؟
...
یکبار دیگر شعر را خواندم. اینبار بیمعنیتر جلوه کرد ـ از دیدگاه اینکه چه سودی برای توده دارد. اما متوجه شدم این صدای ... و آواز خوش این شخص بود که با موسیقی زیبای ایرانی این شعر را در نظرم بسیار پر معنی کرده بود (در گذشته). آقای کسروی سالها پیش به این مساله اشاره کرده بود.
هر روز درهای تازهای به رویم باز میشود.
کانال : خدا را سپاس که تأثیر حقایق بر دلها بدینسان نمایان میشود. تأثیر آنها بر دلها و خنثا کردن تبلیغات را در این نوشتهها میبینیم. خواست خوانندهی گرامی آن اشارهی کسرویست که میگوید (نقل به مضمون) : بدآموزیهای زهرناک و زیانمند چون با زبانهای مؤثری (شعرهای شیوا) سروده شده و آنگاه همراه با ساز و ترانه بگوشها خوانده میشود اثرش بیشتر بوده است.
.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد میگیرد
🔸«گفت و گو»
(تکهی 3 از 6)
روضهخوانی نیز همین حال را دارد. نشستن و به یک قضیهای که هزار سال پیش شده و گذشته ، گریه کردن چه فایده دارد؟!. ، چه نتیجه از آن حاصل میشود؟!. ، چطور معقول است که خدا بآن اجر دهد؟!.
ما در تاریخ میخوانیم اسکندر مقدونی وقتی که بایران آمد و اینجا را گرفت در همدان یکی از دوستان او که نامش «هفستیون» بود مُرد. اسکندر دستور داد که چهار ماه برای او ماتم گیرند ، هر روز صد گوسفند قربانی کنند. دستور داد دمهای اسبها را بریدند ، دیوارهای شهر را خراب کردند. بخاطر یک مرده اینهمه کارها را کرد.
این رفتار را باسکندر ایراد گرفته او را یک مرد هوسباز کمعقل شناختهاند ، بعد از هزارها سال هر وقت که اسم اسکندر بمیان میآید این رفتار زشت او را یاد میکنند.
شما رفتار بدتر از آن بخدا نسبت میدهید. شما میگویید چون امام حسین کشته شده خدا دستور داده که هزارها سال باو ماتم گیرند ، سوگواری کنند ، بسینههای خود کوبند ، زندگانی خود را رها کرده دنبال این کارها افتند ، ببینید آیا این رفتار شایستهی خداست؟!.
بزرگی امام حسین در جای خود ، به یزید بیعت نکرد و با غیرت و شجاعت کشته شد ، اما از گریه کردن چه فایده حاصل میشود؟!.
آنگاه شما میگویید امام حسین خودش شهادت را قبول کرده بود ، خودش میخواست کشته شود. در جایی که خودش میخواست دیگر چرا گریه میکنید؟!. ما نمیدانیم بکدام حرف شما گوش دهیم.
🔅
اوستا رجبعلی این حرفها را میشنود بسیار تعجب میکند و رنگش گاه سرخ و گاه سفید میشود ، و چون حرف باینجا میرسد ماله را از دیوار برداشته و روی خود را به علیآقا گردانیده با لحن تند میگوید :
... : خوب آقاجان مگر حکایت زیارت و روضهخوانی در قرآن نیست؟.. خود خدا امر نکرده؟.. من کوره سوادی دارم ، قرآن میخوانم ، اما معنایش نمیفهمم.
🔅
حاجی مهدی لبخند میزند.
علیآقا : باید جواب این را آقاجان بدهد. ایشان عربی میدانند معنی قرآن را میفهمند.
حاجی مهدی : مسئلهی زیارت و روضهخوانی در قرآن نیست. در کتابهای علماست.
اوستا رجبعلی : پس علمای ما میگویند ما هرچه میگوییم از قرآن میگوییم پس آنها ما را دست انداختهاند؟.
علیآقا : مسئلهی زیارت و روضهخوانی نه تنها در قرآن نیست ، در قرآن ضد آن هست :
در قرآن خدا فرموده : «وَ مَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یرَهُ» هر کس باندازهی سنگینی یک ذره کار بد کند سزای آن را خواهد دید. ملاهای شما در برابر آن میگویند : یک کسی اگر هزار گناه کرده چون بامام حسین گریه کند یا بزیارت قبر او رود همهی آن گناهها بخشیده خواهد شد و سزای آن را نخواهد دید. میگویند : کسی که بزیارت برود گناهان او بخشیده میشود اگرچه باندازهی ریگهای بیابان باشد.
این درست ضد دستور قرآنست. این در واقع احکام قرآن و شریعت پیغمبر را فسخ کردنست.
ملاحظه کنید پیغمبر احکامی آورده ، باین معنی کارهای نیکی را نشان داده که مردم بکنند ، کارهای بدی را معین کرده که اجتناب کنند. برای کارهای نیک ، ثواب وعده داده ، برای کارهای بد ، مکافات معین کرده. اینها همهی آنها را کنار گزاردهاند ، همهی آن احکام را لغو گردانیدهاند. بکارهای نیک ـ از قبیل دستگیری به بینوایان ، کوشش بآبادی مملکت ، علاقهمندی بآسایش مردم و امثال اینها ـ اهمیتی نمیگذارند. در برابر کارهای بد هم زیارت رفتن و روضه خواندن را درست کردهاند که آدم بکند و خود را از گناه پاک گرداند.
بهتر است برای شما مثلی بزنم. ما امروز در مملکت خود برای اشرار قانونهایی گزارده مجازاتهایی معین کردهایم هر کس دزدی کند سزایش فلانست ، هر کس آدم بکشد مجازاتش فلانست ، هر کس کلاه مردم را بردارد کیفرش فلانست ، این قانونها را گزاردهایم و از ترس آنهاست که تا حدی از اشرار جلوگیری میشود.
حال اگر مجلس شورا بیاید و مثلاً یک چنین قانون گزارد : «چون مرحوم بهبهانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم و غیر ایشان در راه مشروطه کشته شدهاند ، هر کسی که برای آنها مجلس سوگواری برپا گرداند از مجازاتهای قانونی معاف خواهد بود» ، خوب ملاحظه کنید که نتیجهی آن قانون چه خواهد بود؟..
آیا نه آنست که اشرار جری شده به هر کار زشتی خواهند برخاست ـ مال مردم خواهند خورد ، دزدی خواهند کرد ، آدم خواهند کشت ـ آنگاه یک مجلس سوگواری برای شهدای مشروطه برپا گردانیده خود را از مجازات رها خواهند گردانید؟!.. آیا شما گمان دیگری میبرید؟!.. آیا نه آنست که همین یک قانون همهی قانونهای دیگر را لغو خواهد گردانید؟!.
🔅
حاجی مهدی رو بپسر خود گردانیده میگوید :
... : این حرفها بسیار راست است. ولی اوستا را بیش از این خسته نباید کرد. حالا غروب نزدیکست پا شویم برویم. شما از آن کتابها بیاورید من هم بخوانم.
این را گفته با اوستا خداحافظی کرده با پسر خود میرود. اوستا نیز ماله و تیشه را جمع کرده کار را تعطیل میکند.
.
🔸«گفت و گو»
(تکهی 3 از 6)
روضهخوانی نیز همین حال را دارد. نشستن و به یک قضیهای که هزار سال پیش شده و گذشته ، گریه کردن چه فایده دارد؟!. ، چه نتیجه از آن حاصل میشود؟!. ، چطور معقول است که خدا بآن اجر دهد؟!.
ما در تاریخ میخوانیم اسکندر مقدونی وقتی که بایران آمد و اینجا را گرفت در همدان یکی از دوستان او که نامش «هفستیون» بود مُرد. اسکندر دستور داد که چهار ماه برای او ماتم گیرند ، هر روز صد گوسفند قربانی کنند. دستور داد دمهای اسبها را بریدند ، دیوارهای شهر را خراب کردند. بخاطر یک مرده اینهمه کارها را کرد.
این رفتار را باسکندر ایراد گرفته او را یک مرد هوسباز کمعقل شناختهاند ، بعد از هزارها سال هر وقت که اسم اسکندر بمیان میآید این رفتار زشت او را یاد میکنند.
شما رفتار بدتر از آن بخدا نسبت میدهید. شما میگویید چون امام حسین کشته شده خدا دستور داده که هزارها سال باو ماتم گیرند ، سوگواری کنند ، بسینههای خود کوبند ، زندگانی خود را رها کرده دنبال این کارها افتند ، ببینید آیا این رفتار شایستهی خداست؟!.
بزرگی امام حسین در جای خود ، به یزید بیعت نکرد و با غیرت و شجاعت کشته شد ، اما از گریه کردن چه فایده حاصل میشود؟!.
آنگاه شما میگویید امام حسین خودش شهادت را قبول کرده بود ، خودش میخواست کشته شود. در جایی که خودش میخواست دیگر چرا گریه میکنید؟!. ما نمیدانیم بکدام حرف شما گوش دهیم.
🔅
اوستا رجبعلی این حرفها را میشنود بسیار تعجب میکند و رنگش گاه سرخ و گاه سفید میشود ، و چون حرف باینجا میرسد ماله را از دیوار برداشته و روی خود را به علیآقا گردانیده با لحن تند میگوید :
... : خوب آقاجان مگر حکایت زیارت و روضهخوانی در قرآن نیست؟.. خود خدا امر نکرده؟.. من کوره سوادی دارم ، قرآن میخوانم ، اما معنایش نمیفهمم.
🔅
حاجی مهدی لبخند میزند.
علیآقا : باید جواب این را آقاجان بدهد. ایشان عربی میدانند معنی قرآن را میفهمند.
حاجی مهدی : مسئلهی زیارت و روضهخوانی در قرآن نیست. در کتابهای علماست.
اوستا رجبعلی : پس علمای ما میگویند ما هرچه میگوییم از قرآن میگوییم پس آنها ما را دست انداختهاند؟.
علیآقا : مسئلهی زیارت و روضهخوانی نه تنها در قرآن نیست ، در قرآن ضد آن هست :
در قرآن خدا فرموده : «وَ مَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یرَهُ» هر کس باندازهی سنگینی یک ذره کار بد کند سزای آن را خواهد دید. ملاهای شما در برابر آن میگویند : یک کسی اگر هزار گناه کرده چون بامام حسین گریه کند یا بزیارت قبر او رود همهی آن گناهها بخشیده خواهد شد و سزای آن را نخواهد دید. میگویند : کسی که بزیارت برود گناهان او بخشیده میشود اگرچه باندازهی ریگهای بیابان باشد.
این درست ضد دستور قرآنست. این در واقع احکام قرآن و شریعت پیغمبر را فسخ کردنست.
ملاحظه کنید پیغمبر احکامی آورده ، باین معنی کارهای نیکی را نشان داده که مردم بکنند ، کارهای بدی را معین کرده که اجتناب کنند. برای کارهای نیک ، ثواب وعده داده ، برای کارهای بد ، مکافات معین کرده. اینها همهی آنها را کنار گزاردهاند ، همهی آن احکام را لغو گردانیدهاند. بکارهای نیک ـ از قبیل دستگیری به بینوایان ، کوشش بآبادی مملکت ، علاقهمندی بآسایش مردم و امثال اینها ـ اهمیتی نمیگذارند. در برابر کارهای بد هم زیارت رفتن و روضه خواندن را درست کردهاند که آدم بکند و خود را از گناه پاک گرداند.
بهتر است برای شما مثلی بزنم. ما امروز در مملکت خود برای اشرار قانونهایی گزارده مجازاتهایی معین کردهایم هر کس دزدی کند سزایش فلانست ، هر کس آدم بکشد مجازاتش فلانست ، هر کس کلاه مردم را بردارد کیفرش فلانست ، این قانونها را گزاردهایم و از ترس آنهاست که تا حدی از اشرار جلوگیری میشود.
حال اگر مجلس شورا بیاید و مثلاً یک چنین قانون گزارد : «چون مرحوم بهبهانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم و غیر ایشان در راه مشروطه کشته شدهاند ، هر کسی که برای آنها مجلس سوگواری برپا گرداند از مجازاتهای قانونی معاف خواهد بود» ، خوب ملاحظه کنید که نتیجهی آن قانون چه خواهد بود؟..
آیا نه آنست که اشرار جری شده به هر کار زشتی خواهند برخاست ـ مال مردم خواهند خورد ، دزدی خواهند کرد ، آدم خواهند کشت ـ آنگاه یک مجلس سوگواری برای شهدای مشروطه برپا گردانیده خود را از مجازات رها خواهند گردانید؟!.. آیا شما گمان دیگری میبرید؟!.. آیا نه آنست که همین یک قانون همهی قانونهای دیگر را لغو خواهد گردانید؟!.
🔅
حاجی مهدی رو بپسر خود گردانیده میگوید :
... : این حرفها بسیار راست است. ولی اوستا را بیش از این خسته نباید کرد. حالا غروب نزدیکست پا شویم برویم. شما از آن کتابها بیاورید من هم بخوانم.
این را گفته با اوستا خداحافظی کرده با پسر خود میرود. اوستا نیز ماله و تیشه را جمع کرده کار را تعطیل میکند.
.
✴️ چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی هفتم
کسروی با سنجش پیشامدهای تاریخی بویژه جنبش مشروطه و شهریور 1320 به این نتیجه ميرسد که ما از فرهنگ (جنبش مدرسهسازی و سوادآموزی) پس از مشروطه زیانکار بیرون آمدهایم :
جای انكار نیست كه برخی سودهایی بدست آمده و امروز جوانان صد دانش و آگاهی دارند كه پیران در آن زمان نداشتند. اینها را پوشیده نتوان داشت. ولی اگر از نظر عزم و اراده و اخلاق ستوده و جانفشانی نگاه كنیم ، از دبستانها نه تنها نتیجهی مطلوبه بدست نیامده عكس آن نتیجه روی داده. زیرا این نیز جای انكار نیست كه بیشتر جوانان درسخواندهی امروز از عزم و اراده بیبهره و از اخلاق ستوده و جانفشانی بسیار دور میباشند. بلكه چنانكه بارها گفتیم و دلیل آوردیم ، جوانان روستایی بیدانش و ناآگاه باینان برتری دارند و در آزمایشها همیشه پیش میافتند. (چنانكه در پیشامد شهریور ماه بار دیگر این آزمایش تكرار یافت).
(پرچم روزانه)
در گفتار بعدی از زیانمندی فرهنگ به سخن برخاسته به دورهی پست و تاریک تاریخ ایران ، حملهی مغول ، میپردازد و نشان میدهد که پستی خویهای ایرانیان از آن دوره آغاز شده. تا دو سده پیش از آن ، دورهی درخشان تاریخ ایران امتداد داشته. او نشان میدهد که چگونه در این دو سده اندیشهی ایرانیان رو به پستی نهاده و آلودگیها به مغزهای ایشان راه یافته بوده. نشان میدهد که کتابهایی که از آن زمان بازمانده پر است از بدآموزی. آسیبی که از حکومت خانان مغول به خردها رسیده بزرگترین آسیبیست که به این توده رسیده. این آسیب به کشور را پرزیانتر از ویرانی شهرها ، کشتار و به بردگی رفتن مردمان میشمارد. میگوید یکی از کوششهای ما امروز اینست که به آن آسیب خردها چاره کنیم. نتیجه آنکه او گمراهیهای هزارساله را عامل اصلی بدبختی ایرانیان (و همچنین دیگر شرقیان) میداند.
ما گفتگومان با كسانیست كه سواد را به تنهایی كافی میدانند ، با كسانیست كه باین دبستانها و دبیرستانها امید بیاندازه بسته رستگاری شرق را از آنها میخواهند. این اشتباه از سالها دامنگیر شرقیان بوده است و در همه جا با شتاب بسیار به تأسیس دبیرستان و دانشكده كوشیدهاند.
جرجی زیدان یكی از نویسندگان بنام مصر بود و شاید بسیاری از خوانندگان نوشتههای او را خواندهاند. این مرد یك رشته گفتارهایی داشت زیر عنوان «علموهم و كفی» (داناشان گردانید و همان بس است). مقصودش این بود كه مصریان و دیگر شرقیان همینكه باسواد شدند و از دانشهای اروپایی بهره یافتند كافیست.
اینان اساسِ گرفتاریهای شرقیان را نمیدانستند و اینست چارهی آن را هم نمیشناختند. در پاسخ آنهاست كه میگوییم : تنها درس خواندن بس نیست. بلكه درس خواندن با حال كنونی بسیار زیانآور است. میگوییم : كاری كه باید كرد آنست كه این گمراهیها و این اندیشههای پراكنده كه رواج دارد از میان برخیزد و یك رشته حقایق زندگانی جای آنها را بگیرد. امروز ما باید دو كار را در یكجا بكنیم. باینمعنی از یكسو با این گمراهیها نبرد كنیم و كتابهایی كه سرچشمهی آنهاست بآتش كشیم و نابود گردانیم و از یكسو حقایق زندگی را درمیان توده منتشر سازیم. اینست یگانه راهی كه شرقیان را از این گرفتاری و بدبختی رها تواند گردانید.
(پرچم روزانه)
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی هفتم
کسروی با سنجش پیشامدهای تاریخی بویژه جنبش مشروطه و شهریور 1320 به این نتیجه ميرسد که ما از فرهنگ (جنبش مدرسهسازی و سوادآموزی) پس از مشروطه زیانکار بیرون آمدهایم :
جای انكار نیست كه برخی سودهایی بدست آمده و امروز جوانان صد دانش و آگاهی دارند كه پیران در آن زمان نداشتند. اینها را پوشیده نتوان داشت. ولی اگر از نظر عزم و اراده و اخلاق ستوده و جانفشانی نگاه كنیم ، از دبستانها نه تنها نتیجهی مطلوبه بدست نیامده عكس آن نتیجه روی داده. زیرا این نیز جای انكار نیست كه بیشتر جوانان درسخواندهی امروز از عزم و اراده بیبهره و از اخلاق ستوده و جانفشانی بسیار دور میباشند. بلكه چنانكه بارها گفتیم و دلیل آوردیم ، جوانان روستایی بیدانش و ناآگاه باینان برتری دارند و در آزمایشها همیشه پیش میافتند. (چنانكه در پیشامد شهریور ماه بار دیگر این آزمایش تكرار یافت).
(پرچم روزانه)
در گفتار بعدی از زیانمندی فرهنگ به سخن برخاسته به دورهی پست و تاریک تاریخ ایران ، حملهی مغول ، میپردازد و نشان میدهد که پستی خویهای ایرانیان از آن دوره آغاز شده. تا دو سده پیش از آن ، دورهی درخشان تاریخ ایران امتداد داشته. او نشان میدهد که چگونه در این دو سده اندیشهی ایرانیان رو به پستی نهاده و آلودگیها به مغزهای ایشان راه یافته بوده. نشان میدهد که کتابهایی که از آن زمان بازمانده پر است از بدآموزی. آسیبی که از حکومت خانان مغول به خردها رسیده بزرگترین آسیبیست که به این توده رسیده. این آسیب به کشور را پرزیانتر از ویرانی شهرها ، کشتار و به بردگی رفتن مردمان میشمارد. میگوید یکی از کوششهای ما امروز اینست که به آن آسیب خردها چاره کنیم. نتیجه آنکه او گمراهیهای هزارساله را عامل اصلی بدبختی ایرانیان (و همچنین دیگر شرقیان) میداند.
ما گفتگومان با كسانیست كه سواد را به تنهایی كافی میدانند ، با كسانیست كه باین دبستانها و دبیرستانها امید بیاندازه بسته رستگاری شرق را از آنها میخواهند. این اشتباه از سالها دامنگیر شرقیان بوده است و در همه جا با شتاب بسیار به تأسیس دبیرستان و دانشكده كوشیدهاند.
جرجی زیدان یكی از نویسندگان بنام مصر بود و شاید بسیاری از خوانندگان نوشتههای او را خواندهاند. این مرد یك رشته گفتارهایی داشت زیر عنوان «علموهم و كفی» (داناشان گردانید و همان بس است). مقصودش این بود كه مصریان و دیگر شرقیان همینكه باسواد شدند و از دانشهای اروپایی بهره یافتند كافیست.
اینان اساسِ گرفتاریهای شرقیان را نمیدانستند و اینست چارهی آن را هم نمیشناختند. در پاسخ آنهاست كه میگوییم : تنها درس خواندن بس نیست. بلكه درس خواندن با حال كنونی بسیار زیانآور است. میگوییم : كاری كه باید كرد آنست كه این گمراهیها و این اندیشههای پراكنده كه رواج دارد از میان برخیزد و یك رشته حقایق زندگانی جای آنها را بگیرد. امروز ما باید دو كار را در یكجا بكنیم. باینمعنی از یكسو با این گمراهیها نبرد كنیم و كتابهایی كه سرچشمهی آنهاست بآتش كشیم و نابود گردانیم و از یكسو حقایق زندگی را درمیان توده منتشر سازیم. اینست یگانه راهی كه شرقیان را از این گرفتاری و بدبختی رها تواند گردانید.
(پرچم روزانه)
.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
📖 پرچم نیمهماهه
🔸دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افادهی معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکیست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز به همان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندوهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
.
📖 پرچم نیمهماهه
🔸دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افادهی معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکیست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز به همان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندوهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
.