✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دهم)
شورش یا جنبشی که بروی حقایقی نباشد ، چنان باشد که شورش جوانان درسخواندهی تهران در روز هفدهم آذر 1321 بود [1] و ما آن را فراموش نکردهایم. از هر طرف جوانان بتکان آمده ، در میدان بهارستان و در حیاط مجلس جمع شده بودند. ولی نمیدانستند چه کنند و چه بخواهند. دو تن اندیشهشان یکی نمیبود. کاری که توانستند غارت مجلس و کشتن یک یا دو انگلیسی و غارت مغازهها بود. میگفتند : «انقلاب کردهایم». ولی اگر پرسیده میشد : «چه میخواهید؟» پاسخی نمیتوانستند بدهند. یک دسته که شب را نیز نرفته و در آن سرما و سختی در مجلس مانده بودند ، چون فرستادگانی از سوی شهربانی یا وزارت جنگ میآمدند ، در بروی آنان باز نکرده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم ، از اینجا بیرون نخواهیم رفت». میگفتند : «آخر چه میخواهید؟!». در اینجا بود که پاسخی نمیتوانستند بدهند و باز همان سخن را پیش کشیده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم. از اینجا بیرون نخواهیم رفت».
عجیبتر آنکه یکی از آنان این داستان را به همین صورت که گفتیم نوشته که یکی از روزنامهها بچاپ رسانید و من چون خواندم بیاد آن داستان افتادم که میگوید : کسی وامدار (بدهکار) میبود و نمیداد و چون وامخواه (طلبکار) به دادگستری رفت و این را بدادگاه خواستند ، این شنیده بود که آدم میتواند ادعا را انکار کند و وام خود را ندهد ولی معنی انکار را نفهمیده بود. در دادگاه چون پرسیدند باین کس بدهکاری؟ گفت : آری بدهکارم. گفتند : پس چرا نمیدهی؟!. گفت آخر انکار میکنم. هرچه میگفتند همین پاسخ را میداد.
اگر کسانی معنی انقلاب یا شورش را میدانند ، این خواهند دانست که ما همین اکنون در درون شورش و انقلابیم. آن شورشی که در ایران بایستی باشد ، ما بوجود آوردهایم.
شورش چیست؟. شورش آنست که یک دسته با قانونهای زیانمند و باورهای پوچ و شیوهها و اخلاق پست که در کشور و مردم است ، بمخالفت برخیزند و به برانداختن آنها بکوشند و با دولت یا نیروهای دیگری که هوادار آن بدیهاست از راه پیکار درآیند. شورش باین معنیست و ما بآن برخاستهایم.
ما با همهی بدیها و گمراهیها که در این کشور است و با قانونهای بیخردانه که بکار بسته میشود و با شیوههای ناپسند که مردم میدارند و با پندارهای پست و بیپا که رواج میدارد ، بمخالفت برخاستهایم. با چهارده کیش و چند رشته بدآموزیهای دیگر و با هایهوی ادبیات و با فرهنگی که وزارت فرهنگ برای آشفتن مغزها در پیش گرفته و با مفتخوریها و آزمندیها مبارزه آغاز کردهایم. از این سر کشور گرفته تا آن سرش ، در همه جا یاران ما هستند و با گمراهیها و نادانیها مبارزه میکنند. با دستهبندیهای ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران پیکار میکنند. یک شورش و تکان سختی در هر زمینه آغاز گردیده.
در جنبش مشروطه ، کشمکش تنها در زمینهی سررشتهداری یا حکومت میبود و در این جنبش دربارهی همه چیز زندگانی کشمکش در میانست. ما از هیچ بدی و نادانی چشم نپوشیدهایم و نخواهیم پوشید.
یک فضیلت دیگر در این جنبشِ ما آنست که پایهی کار بروی فهم و دانش گذارده شده. ما میگوییم : هر کسی باید فهم و عقل را راهنمای خود گرداند و حقایق را دریابد و آنگاه با بینش و دانش پا بمیان گذارد و با ما همدستی نماید.
پایان
[1] : آشوب هفدهم آذر 1321 که بنام «بلوای نان» نیز شناخته شده راستی را جز یک هرج و مرج و زورورزی دربار برای برانداختن دولت نبود. آتش این دسیسه بیش از همه زیر سر محمدرضاشاه و آخوند درباری سید محمد بهبهانی و بضد نخستوزیر قوام بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دهم)
شورش یا جنبشی که بروی حقایقی نباشد ، چنان باشد که شورش جوانان درسخواندهی تهران در روز هفدهم آذر 1321 بود [1] و ما آن را فراموش نکردهایم. از هر طرف جوانان بتکان آمده ، در میدان بهارستان و در حیاط مجلس جمع شده بودند. ولی نمیدانستند چه کنند و چه بخواهند. دو تن اندیشهشان یکی نمیبود. کاری که توانستند غارت مجلس و کشتن یک یا دو انگلیسی و غارت مغازهها بود. میگفتند : «انقلاب کردهایم». ولی اگر پرسیده میشد : «چه میخواهید؟» پاسخی نمیتوانستند بدهند. یک دسته که شب را نیز نرفته و در آن سرما و سختی در مجلس مانده بودند ، چون فرستادگانی از سوی شهربانی یا وزارت جنگ میآمدند ، در بروی آنان باز نکرده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم ، از اینجا بیرون نخواهیم رفت». میگفتند : «آخر چه میخواهید؟!». در اینجا بود که پاسخی نمیتوانستند بدهند و باز همان سخن را پیش کشیده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم. از اینجا بیرون نخواهیم رفت».
عجیبتر آنکه یکی از آنان این داستان را به همین صورت که گفتیم نوشته که یکی از روزنامهها بچاپ رسانید و من چون خواندم بیاد آن داستان افتادم که میگوید : کسی وامدار (بدهکار) میبود و نمیداد و چون وامخواه (طلبکار) به دادگستری رفت و این را بدادگاه خواستند ، این شنیده بود که آدم میتواند ادعا را انکار کند و وام خود را ندهد ولی معنی انکار را نفهمیده بود. در دادگاه چون پرسیدند باین کس بدهکاری؟ گفت : آری بدهکارم. گفتند : پس چرا نمیدهی؟!. گفت آخر انکار میکنم. هرچه میگفتند همین پاسخ را میداد.
اگر کسانی معنی انقلاب یا شورش را میدانند ، این خواهند دانست که ما همین اکنون در درون شورش و انقلابیم. آن شورشی که در ایران بایستی باشد ، ما بوجود آوردهایم.
شورش چیست؟. شورش آنست که یک دسته با قانونهای زیانمند و باورهای پوچ و شیوهها و اخلاق پست که در کشور و مردم است ، بمخالفت برخیزند و به برانداختن آنها بکوشند و با دولت یا نیروهای دیگری که هوادار آن بدیهاست از راه پیکار درآیند. شورش باین معنیست و ما بآن برخاستهایم.
ما با همهی بدیها و گمراهیها که در این کشور است و با قانونهای بیخردانه که بکار بسته میشود و با شیوههای ناپسند که مردم میدارند و با پندارهای پست و بیپا که رواج میدارد ، بمخالفت برخاستهایم. با چهارده کیش و چند رشته بدآموزیهای دیگر و با هایهوی ادبیات و با فرهنگی که وزارت فرهنگ برای آشفتن مغزها در پیش گرفته و با مفتخوریها و آزمندیها مبارزه آغاز کردهایم. از این سر کشور گرفته تا آن سرش ، در همه جا یاران ما هستند و با گمراهیها و نادانیها مبارزه میکنند. با دستهبندیهای ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران پیکار میکنند. یک شورش و تکان سختی در هر زمینه آغاز گردیده.
در جنبش مشروطه ، کشمکش تنها در زمینهی سررشتهداری یا حکومت میبود و در این جنبش دربارهی همه چیز زندگانی کشمکش در میانست. ما از هیچ بدی و نادانی چشم نپوشیدهایم و نخواهیم پوشید.
یک فضیلت دیگر در این جنبشِ ما آنست که پایهی کار بروی فهم و دانش گذارده شده. ما میگوییم : هر کسی باید فهم و عقل را راهنمای خود گرداند و حقایق را دریابد و آنگاه با بینش و دانش پا بمیان گذارد و با ما همدستی نماید.
پایان
[1] : آشوب هفدهم آذر 1321 که بنام «بلوای نان» نیز شناخته شده راستی را جز یک هرج و مرج و زورورزی دربار برای برانداختن دولت نبود. آتش این دسیسه بیش از همه زیر سر محمدرضاشاه و آخوند درباری سید محمد بهبهانی و بضد نخستوزیر قوام بود.
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 4 از 6)
مسافر شیرازی [ادامه] : شغل من در اینجا اجارهداریست. یك ده كوچکی در نزدیكیهای كازرون اجاره كردهام. الان هم میخواهم بروم آنجا. دو سال پیش سه پارچه دهِ آباد بود. صاحبش میخواست بمن اجاره دهد. رفتیم و گفتگو كردیم و قرار شد برویم و اجارهنامه بنویسیم. یك نفر هم میخواست با من شریك شود. دور از جناب ، خرمقدسی بکلهی من زد با خود گفتم : «بهتر است با خدا هم شور كنیم». آخوندی هست مدعیست كه استخارههای او همهاش راست میآید. رفتم پیش او. از قرآن استخاره كرد و گفت :
«مشهدی آیهی عذاب آمد بسیار بد است». من مجبور شدم معامله را ویل كردم. آن شریكم طالب شد كه خودش در تنهایی اجاره كند. او هم رفت و استخاره كرد. برای او بسیار خوب آمد. رفت معامله را تمام كرد و دو سه ماه نگذشت كه غله رو بترقی گزاشت و الان آن شخص از بركت همان معامله دارای سیصدهزار تومان ثروت شده. اتومبیل خریده ، باغ خریده ، خانه ساخته ، رختهای شیك میپوشد ، شب و روز در عیش و خوشگذرانیست. بچههای من هر وقت كه بچههای او را در اتومبیل شخصی پدرشان میبینند میآیند در خانه و بمن ایراد گرفته میگویند : «پس چرا شما اتومبیل نمیخرید؟.» میگویند : «او اجارهدار است شما هم كه اجارهدارید ، پس چرا او اتومبیل دارد ، باغ دارد ، شما ندارید؟!..» بدبخت بچههای من. نمیدانند كه پدر مرا استخاره درآورده است.
بارها بخدا گله كرده میگفتم : «خدایا مگر من بندهی تو نبودم؟!. مگر بتو اطاعت نمیكردم؟!. پس چرا آن معامله را برای من صلاح ندانستی؟!. چرا راضی نشدی كه بچههای من هم سوار اتومبیل بشوند و دلخوش باشند؟!» بارها این ایراد را میگرفتم.
روزی رفتم پیش همان آخوند ، این حرفها را پیش او زدم. گفت : «بكارهای خدا ایراد نباید گرفت. یقین صلاح تو نبوده كه ثروتمند شوی. شاید اگر ثروتمند شده بودی طغیان میكردی ، مرتكب معصیت میشدی. خدا در قرآن میفرماید بسیاری از بندگان من هستند كه اگر مستغنی شوند طغیان خواهند كرد».
گفتم : آیا مگر شریك من كه استخاره برایش خوب آمد طغیان نكرده؟!. مرتكب معصیت نمیشود؟!. الان او هر شب در یك باغی با رفقای خود بساط قمار و عرق میگسترد ، هر شب جندهبازی میكند. با زورِ پول دخترهای معصوم را فریفته براه فحشاء میكشد. پس چرا خدا نخواست او را از طغیان حفظ كند؟!. این چه سِرّیست؟..».
از این حرف من بدش آمد. ولی باز بنای نصیحت را گزارده گفت : «آقا مشهدی ، كارهای خدا را نمیشود فهمید. بلكه شما مقرب درگاه او هستید و خواسته است كه شما را از معاصی حفظ كند تا خانهی آخرتتان آباد باشد. ولی آن یكی را نخواسته و او را بسر خود رها كرده. این مقام بلندیست كه خدا بندهی خود را بسر خود رها نكند».
آنوقت شروع كرد برای من حدیثها خواند. دلیل آورد كه ائمهی ما همیشه دعا میكردند كه خدا آنها را بسر خود رها نكند. یك عبارت عربی هم خواند كه در یادم مانده : «ولا تكلنی الی نفسی ابداً». [1]
با این حرفها سر مرا پیچاند. ولی راستش را بگویم عقده از دل من بیرون نمیرفت. با خود میگفتم : «چه شده كه من بندهی مقرب خدا هستم و او نیست. من اگر بندهی مقرب خدا هستم خدا میخواست بمن ثروت دهد آنوقت از طغیان هم حفظ كند. مگر آدم كه ثروتمند شد مجبور است كه طغیان كند؟!. از كجا معلوم كه اگر من ثروتمند بودم دست بینوایان نمیگرفتم ، بمردم احسان نمیكردم؟!.».
اینها همیشه در قلب من بود. از شما چه پنهان ، در عالم خود از خدا رنجیده گاهی هم سخنان بیادبانه میگفتم. ولی حالا میبینم موضوع ربط بخدا نداشته. هرچه بوده از نافهمی خودم بوده. ولی من هم گناه نداشتم. خدا از تقصیر من بگذرد.
من نمیدانم امروز آفتاب از كجا درآمده. امروز بخت با من یاری كرده كه شما را پیدا كردهام. این حرفها را كه شما میگویید باید با آب طلا نوشت. تعجب من در آنست كه چرا علمای ما اینها را نفهمیدهاند!.
مسافر تهرانی : علمای شما چه چیز را فهمیدهاند كه اینها را بفهمند.
🔅
این حرفها را كه باهم میزنند دیگران نمیشنوند و یا گوش نمیدهند. آنها سرگرم كارهای خود میباشند. صلوات میكشند ، بدشمنان علی لعنت میفرستند ، هر دو نفری باهم گفتگو میكنند.
در یك جا اتومبیل نگاه میدارد كه مسافرها پایین بیایند و ناهار بخورند. مسافر شیرازی خواهش میكند كه با مسافر تهرانی ناهار را باهم بخورند. میرود از اتوبوس خربزه و خوردنیهای دیگر میآورد ، روی چمنی پتو گسترده مینشینند و بخوردن میپردازند. در آن میان باز مسافر شیرازی سئوالهایی میكند و گفتگوهایی میرود ، باین ترتیب :
[1] : هرگز مرا به خودم وامگزار.
.
(تکهی 4 از 6)
مسافر شیرازی [ادامه] : شغل من در اینجا اجارهداریست. یك ده كوچکی در نزدیكیهای كازرون اجاره كردهام. الان هم میخواهم بروم آنجا. دو سال پیش سه پارچه دهِ آباد بود. صاحبش میخواست بمن اجاره دهد. رفتیم و گفتگو كردیم و قرار شد برویم و اجارهنامه بنویسیم. یك نفر هم میخواست با من شریك شود. دور از جناب ، خرمقدسی بکلهی من زد با خود گفتم : «بهتر است با خدا هم شور كنیم». آخوندی هست مدعیست كه استخارههای او همهاش راست میآید. رفتم پیش او. از قرآن استخاره كرد و گفت :
«مشهدی آیهی عذاب آمد بسیار بد است». من مجبور شدم معامله را ویل كردم. آن شریكم طالب شد كه خودش در تنهایی اجاره كند. او هم رفت و استخاره كرد. برای او بسیار خوب آمد. رفت معامله را تمام كرد و دو سه ماه نگذشت كه غله رو بترقی گزاشت و الان آن شخص از بركت همان معامله دارای سیصدهزار تومان ثروت شده. اتومبیل خریده ، باغ خریده ، خانه ساخته ، رختهای شیك میپوشد ، شب و روز در عیش و خوشگذرانیست. بچههای من هر وقت كه بچههای او را در اتومبیل شخصی پدرشان میبینند میآیند در خانه و بمن ایراد گرفته میگویند : «پس چرا شما اتومبیل نمیخرید؟.» میگویند : «او اجارهدار است شما هم كه اجارهدارید ، پس چرا او اتومبیل دارد ، باغ دارد ، شما ندارید؟!..» بدبخت بچههای من. نمیدانند كه پدر مرا استخاره درآورده است.
بارها بخدا گله كرده میگفتم : «خدایا مگر من بندهی تو نبودم؟!. مگر بتو اطاعت نمیكردم؟!. پس چرا آن معامله را برای من صلاح ندانستی؟!. چرا راضی نشدی كه بچههای من هم سوار اتومبیل بشوند و دلخوش باشند؟!» بارها این ایراد را میگرفتم.
روزی رفتم پیش همان آخوند ، این حرفها را پیش او زدم. گفت : «بكارهای خدا ایراد نباید گرفت. یقین صلاح تو نبوده كه ثروتمند شوی. شاید اگر ثروتمند شده بودی طغیان میكردی ، مرتكب معصیت میشدی. خدا در قرآن میفرماید بسیاری از بندگان من هستند كه اگر مستغنی شوند طغیان خواهند كرد».
گفتم : آیا مگر شریك من كه استخاره برایش خوب آمد طغیان نكرده؟!. مرتكب معصیت نمیشود؟!. الان او هر شب در یك باغی با رفقای خود بساط قمار و عرق میگسترد ، هر شب جندهبازی میكند. با زورِ پول دخترهای معصوم را فریفته براه فحشاء میكشد. پس چرا خدا نخواست او را از طغیان حفظ كند؟!. این چه سِرّیست؟..».
از این حرف من بدش آمد. ولی باز بنای نصیحت را گزارده گفت : «آقا مشهدی ، كارهای خدا را نمیشود فهمید. بلكه شما مقرب درگاه او هستید و خواسته است كه شما را از معاصی حفظ كند تا خانهی آخرتتان آباد باشد. ولی آن یكی را نخواسته و او را بسر خود رها كرده. این مقام بلندیست كه خدا بندهی خود را بسر خود رها نكند».
آنوقت شروع كرد برای من حدیثها خواند. دلیل آورد كه ائمهی ما همیشه دعا میكردند كه خدا آنها را بسر خود رها نكند. یك عبارت عربی هم خواند كه در یادم مانده : «ولا تكلنی الی نفسی ابداً». [1]
با این حرفها سر مرا پیچاند. ولی راستش را بگویم عقده از دل من بیرون نمیرفت. با خود میگفتم : «چه شده كه من بندهی مقرب خدا هستم و او نیست. من اگر بندهی مقرب خدا هستم خدا میخواست بمن ثروت دهد آنوقت از طغیان هم حفظ كند. مگر آدم كه ثروتمند شد مجبور است كه طغیان كند؟!. از كجا معلوم كه اگر من ثروتمند بودم دست بینوایان نمیگرفتم ، بمردم احسان نمیكردم؟!.».
اینها همیشه در قلب من بود. از شما چه پنهان ، در عالم خود از خدا رنجیده گاهی هم سخنان بیادبانه میگفتم. ولی حالا میبینم موضوع ربط بخدا نداشته. هرچه بوده از نافهمی خودم بوده. ولی من هم گناه نداشتم. خدا از تقصیر من بگذرد.
من نمیدانم امروز آفتاب از كجا درآمده. امروز بخت با من یاری كرده كه شما را پیدا كردهام. این حرفها را كه شما میگویید باید با آب طلا نوشت. تعجب من در آنست كه چرا علمای ما اینها را نفهمیدهاند!.
مسافر تهرانی : علمای شما چه چیز را فهمیدهاند كه اینها را بفهمند.
🔅
این حرفها را كه باهم میزنند دیگران نمیشنوند و یا گوش نمیدهند. آنها سرگرم كارهای خود میباشند. صلوات میكشند ، بدشمنان علی لعنت میفرستند ، هر دو نفری باهم گفتگو میكنند.
در یك جا اتومبیل نگاه میدارد كه مسافرها پایین بیایند و ناهار بخورند. مسافر شیرازی خواهش میكند كه با مسافر تهرانی ناهار را باهم بخورند. میرود از اتوبوس خربزه و خوردنیهای دیگر میآورد ، روی چمنی پتو گسترده مینشینند و بخوردن میپردازند. در آن میان باز مسافر شیرازی سئوالهایی میكند و گفتگوهایی میرود ، باین ترتیب :
[1] : هرگز مرا به خودم وامگزار.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش یکم
در این هنگام كه بیست و چند سال از آغاز مشروطه میگذشت روزنامههای ایران در همه جا گوهر خود را از دست داده و آن شور و خروشی كه در آغاز جنبش ، بنام ایراندوستی و برانگیختن مردم بغیرت و مردانگی از روزنامهها دیده میشد از میان رفته و اینزمان همگی ستایشگر اروپا و بیرقدار اروپاییگری گردیده و بیشتر آنها كاری برای خود جز این نمیشناختند كه هر زمان ستایشهای گزافهآمیزِ دیگری از غرب پیش آورند و هیچ فرصتی را برای این كار از دست ندهند ، و پیاپی تازیانهها بر سر و روی ایرانیان نوازند ، و گاهی كار را تا اندازهی بیشرمی پیش برند.
فراموش نكردهام روزنامهای را كه در تهران پیدا شد و چند ماه بیشتر پراكنده نگردید و چون شما شمارههای آن را از دیده گذرانید كمتر یكیست كه تازیانهی نكوهش بر سر ایرانیان نمیزند و در یكی از آنها از چارلی چاپلین سخن رانده ایرانیان را نكوهش میكند كه چرا چارلی چاپلین را كه در سراسر «عالم تمدن» شناخته شده نمیشناسند و بهمین دستاویز ایرانیان را «جاهل و وحشی» میشمارد.
در آنروزها كه پیمان را تازه آغاز كرده بودیم یك داستانی رخ داد كه بهترین نمونه از این لوسكاریهای روزنامههاست. بدینسان كه یكی از روزنامههای مصر داستان گزافهآمیز شگفتی از محاكمهی یك میمون با یك كمپانی در فرانسه نوشت. این كار او كه بسیار ناستوده بود ما دیدیم یك روزنامهی ایرانی در اسپهان آن را برداشت و با پر و بالهای دیگری كه از خود بر آن افزود و بچاپ رسانید بدینسان : «یك فصل بر قانون مدنی اروپا افزوده گردید. در فرانسه برای حیوانات حقوق قایل شدهاند. یك میمون با یك كمپانی قرارداد كتبی بسته و چون كمپانی بقرارداد عمل نكرده میمون وكیل گرفته و در عدلیه عارض شده. عدلیه دعوای او را بجریان انداخته. میمون در تمام مدتِ محاكمه پهلوی وكیل خود ایستاده و بمذاكرات گوش میداد ...».
اینهاست كوتاهشدهی دو ستون نوشتههای آن روزنامه ، و شما اگر راستی را بخواهید داستان این بوده كه یكی از آنان كه به پروردن چهارپایان و آموختن آنها پردازند میمونی داشته و آن را بیك كمپانی فیلمبرداری باجاره داده برای آنكه در یك فیلمی كه درست میكردهاند میمون نیز باشد و بازیهایی كند ، ولی میمون چنانكه خواست كمپانی بوده بازی نكرده و اینست كمپانی از پرداخت پول خودداری كرده و دارندهی میمون وكیل گرفته و دادخواهی كرده و در محاكمهای كه میشده میمون نیز همراه آموزگار خود بمحكمه آمده و تا پایان محاكمه آنجا بوده. یك داستان سادهای كه در همه جا مانند آن رخ دهد و مثلاً هر كسی تواند اسب یا چهارپای دیگری كه دارد بدیگری اجاره بدهد و اگر گفتگویی پیش آمد وكیل گرفته دادخواهی نماید چنین داستان سادهای را بآن رُویه[=صورت] انداخته و بدانسان پر و بال داده و به هممیهنان خود نكوهش مینمودند كه در اروپا برای چهارپایان «حقوق مدنی» دادهاند و ما پس ماندهایم و چنان كاری نكردهایم.
اگر كسانی آنروزها را فراموش كردهاند و بروزنامهها دسترس نمیدارند پارهای كتابها هنوز در دست است و میتوانند آنها را پیدا كنند و بخوانند و ما اینك كتاب «نه سال در آمریكا» را كه آقای عبدالله دشتی نوشته و در همان روزها چاپ شده نام میبریم و خوانندگان از خواندن آن نمونههایی را از شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتنِ آنزمان در دست خواهند داشت.
با این شور و دیوانگی بود كه ما دچار آمده و چون نگاه میكردیم راه هر گونه كوشش و پیشرفت را بروی خود بسته میدیدیم. چه میدیدیم ما هرچه گوییم چون گویندهاش شرقیست نخواهند ارج نهاد ، گذشته از آنكه آنان راهی را كه پیش گرفته و با آن شور و هیاهو دنبال میكنند راه پیشرفت و فیروزی میدانند و دیگر نیازی بشنیدن سخن دیگری نخواهند دید و پروا نخواهند نمود. از هر باره خود را ناگزیر میدیدیم كه نخست بآن هیاهو پردازیم و آن شور و دیوانگی را خاموش سازیم. اینبود كتاب «آیین» را چاپ كرده و سپس گفتارهایی در نامهی «شفق سرخ» نوشتیم ، و پس از همه «پیمان» را بنیاد نهادیم كه سال نخست آن همه در این باره میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش یکم
در این هنگام كه بیست و چند سال از آغاز مشروطه میگذشت روزنامههای ایران در همه جا گوهر خود را از دست داده و آن شور و خروشی كه در آغاز جنبش ، بنام ایراندوستی و برانگیختن مردم بغیرت و مردانگی از روزنامهها دیده میشد از میان رفته و اینزمان همگی ستایشگر اروپا و بیرقدار اروپاییگری گردیده و بیشتر آنها كاری برای خود جز این نمیشناختند كه هر زمان ستایشهای گزافهآمیزِ دیگری از غرب پیش آورند و هیچ فرصتی را برای این كار از دست ندهند ، و پیاپی تازیانهها بر سر و روی ایرانیان نوازند ، و گاهی كار را تا اندازهی بیشرمی پیش برند.
فراموش نكردهام روزنامهای را كه در تهران پیدا شد و چند ماه بیشتر پراكنده نگردید و چون شما شمارههای آن را از دیده گذرانید كمتر یكیست كه تازیانهی نكوهش بر سر ایرانیان نمیزند و در یكی از آنها از چارلی چاپلین سخن رانده ایرانیان را نكوهش میكند كه چرا چارلی چاپلین را كه در سراسر «عالم تمدن» شناخته شده نمیشناسند و بهمین دستاویز ایرانیان را «جاهل و وحشی» میشمارد.
در آنروزها كه پیمان را تازه آغاز كرده بودیم یك داستانی رخ داد كه بهترین نمونه از این لوسكاریهای روزنامههاست. بدینسان كه یكی از روزنامههای مصر داستان گزافهآمیز شگفتی از محاكمهی یك میمون با یك كمپانی در فرانسه نوشت. این كار او كه بسیار ناستوده بود ما دیدیم یك روزنامهی ایرانی در اسپهان آن را برداشت و با پر و بالهای دیگری كه از خود بر آن افزود و بچاپ رسانید بدینسان : «یك فصل بر قانون مدنی اروپا افزوده گردید. در فرانسه برای حیوانات حقوق قایل شدهاند. یك میمون با یك كمپانی قرارداد كتبی بسته و چون كمپانی بقرارداد عمل نكرده میمون وكیل گرفته و در عدلیه عارض شده. عدلیه دعوای او را بجریان انداخته. میمون در تمام مدتِ محاكمه پهلوی وكیل خود ایستاده و بمذاكرات گوش میداد ...».
اینهاست كوتاهشدهی دو ستون نوشتههای آن روزنامه ، و شما اگر راستی را بخواهید داستان این بوده كه یكی از آنان كه به پروردن چهارپایان و آموختن آنها پردازند میمونی داشته و آن را بیك كمپانی فیلمبرداری باجاره داده برای آنكه در یك فیلمی كه درست میكردهاند میمون نیز باشد و بازیهایی كند ، ولی میمون چنانكه خواست كمپانی بوده بازی نكرده و اینست كمپانی از پرداخت پول خودداری كرده و دارندهی میمون وكیل گرفته و دادخواهی كرده و در محاكمهای كه میشده میمون نیز همراه آموزگار خود بمحكمه آمده و تا پایان محاكمه آنجا بوده. یك داستان سادهای كه در همه جا مانند آن رخ دهد و مثلاً هر كسی تواند اسب یا چهارپای دیگری كه دارد بدیگری اجاره بدهد و اگر گفتگویی پیش آمد وكیل گرفته دادخواهی نماید چنین داستان سادهای را بآن رُویه[=صورت] انداخته و بدانسان پر و بال داده و به هممیهنان خود نكوهش مینمودند كه در اروپا برای چهارپایان «حقوق مدنی» دادهاند و ما پس ماندهایم و چنان كاری نكردهایم.
اگر كسانی آنروزها را فراموش كردهاند و بروزنامهها دسترس نمیدارند پارهای كتابها هنوز در دست است و میتوانند آنها را پیدا كنند و بخوانند و ما اینك كتاب «نه سال در آمریكا» را كه آقای عبدالله دشتی نوشته و در همان روزها چاپ شده نام میبریم و خوانندگان از خواندن آن نمونههایی را از شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتنِ آنزمان در دست خواهند داشت.
با این شور و دیوانگی بود كه ما دچار آمده و چون نگاه میكردیم راه هر گونه كوشش و پیشرفت را بروی خود بسته میدیدیم. چه میدیدیم ما هرچه گوییم چون گویندهاش شرقیست نخواهند ارج نهاد ، گذشته از آنكه آنان راهی را كه پیش گرفته و با آن شور و هیاهو دنبال میكنند راه پیشرفت و فیروزی میدانند و دیگر نیازی بشنیدن سخن دیگری نخواهند دید و پروا نخواهند نمود. از هر باره خود را ناگزیر میدیدیم كه نخست بآن هیاهو پردازیم و آن شور و دیوانگی را خاموش سازیم. اینبود كتاب «آیین» را چاپ كرده و سپس گفتارهایی در نامهی «شفق سرخ» نوشتیم ، و پس از همه «پیمان» را بنیاد نهادیم كه سال نخست آن همه در این باره میباشد.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش سوم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز اندکی از صوفیگری سخن رانده یادآور شدیم که دستهای از برجستگان توده با همهی زهرناکی این گمراهی برواج آن میکوشند. میخواهیم در گفتار امروز و روزهای آینده ببینیم این کسان هواداری از چه میکنند. پارهای از نوشتههای صوفیان را بیاوریم و با افسانههای (کرامات) ایشان آشنا گردیم ، ببینیم اگر این دستگاه اندیشهای چیز ارجدار و سودمندیست ما هم همراه ایشان گردیم و برواج آن بکوشیم. اگر نیست بپرسیم بهر چه هواداری از آن میکنند. این را بپرسیم تا بدانیم پاسخشان چیست.
داستان زیر دربارهی شیخ صفی و شیخ زاهد گیلانی مرشد او و دو تن از پیروان شیخ صفی میباشد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان (از کتاب صفوة الصفا)
ادام الله بركته علی العالمین (شیخ صدرالدین) فرمود كه نوبتی شیخ صفی قدس سره از سیاورود عزم اردبیل فرمود و عادت چنان داشتی كه هرگز از زاویهی شیخ زاهد قدس سره چنانكه دیگران تبرك برداشتندی او برنداشتی. اتفاقاً در آن نوبت شیخ زاهد بنور ولایت احوال از پیش میدانست. اشارت فرمود تا از برای توشهی شیخ صفی گردههای نان بسیار آماده كردند چنانكه بخروار گرده نان از برای توشه در ناو نهادند حال آنكه در آن زمان مسافت ناو در آب اندك بود و از سیاورود تا كلاس كه از آب بیرون آیند یك گرده كفایت كردی. چون شیخ صفیالدین در ناو نشست و روانه شد در حال حالتی است ارباب سلوك را چون بدان رسند آتش محبت چنان بر وی مستولی شود و معدهی وی چنان آتش گیرد كه اگر طعام مجموع روی زمین بوی دهند بخورد و یك ذره بمعدهی وی نرسد بلكه در طریق محترق گردد تا بحدی كه بعضی باشند كه از این آتش ، وجود ایشان سوخته گردد چون طعام و غذا نیابد. شعر :
ذرهی آتش عشقت بدلی چون افروخت جمله اجزای وجود و عدمش پاك بسوخت
شیخ را آن حالت پیدا شد و هرچه آن توشه و گرده های نان كه در ناو بود تمام بخورد و چون از ناو بیرون آمدند اصحابی كه با وی بودند معلوم كردند كه شیخ را آنحالت رسیده است پیشتر از نزول شیخ بدیه و منزلی كه در پیش بود میرفتند و ترتیب طعامها میدادند كردن و در هر دیهی بسیاری از طعام كه جمع بسیار را كفایت باشد مرتب میگردانیدند ، چون شیخ میرسید در پیش میكشیدند و شیخ مجموع تناول میكرد و بدین طریق تمام راه تا باردبیل بیامدند.
👇
بخش سوم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز اندکی از صوفیگری سخن رانده یادآور شدیم که دستهای از برجستگان توده با همهی زهرناکی این گمراهی برواج آن میکوشند. میخواهیم در گفتار امروز و روزهای آینده ببینیم این کسان هواداری از چه میکنند. پارهای از نوشتههای صوفیان را بیاوریم و با افسانههای (کرامات) ایشان آشنا گردیم ، ببینیم اگر این دستگاه اندیشهای چیز ارجدار و سودمندیست ما هم همراه ایشان گردیم و برواج آن بکوشیم. اگر نیست بپرسیم بهر چه هواداری از آن میکنند. این را بپرسیم تا بدانیم پاسخشان چیست.
داستان زیر دربارهی شیخ صفی و شیخ زاهد گیلانی مرشد او و دو تن از پیروان شیخ صفی میباشد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان (از کتاب صفوة الصفا)
ادام الله بركته علی العالمین (شیخ صدرالدین) فرمود كه نوبتی شیخ صفی قدس سره از سیاورود عزم اردبیل فرمود و عادت چنان داشتی كه هرگز از زاویهی شیخ زاهد قدس سره چنانكه دیگران تبرك برداشتندی او برنداشتی. اتفاقاً در آن نوبت شیخ زاهد بنور ولایت احوال از پیش میدانست. اشارت فرمود تا از برای توشهی شیخ صفی گردههای نان بسیار آماده كردند چنانكه بخروار گرده نان از برای توشه در ناو نهادند حال آنكه در آن زمان مسافت ناو در آب اندك بود و از سیاورود تا كلاس كه از آب بیرون آیند یك گرده كفایت كردی. چون شیخ صفیالدین در ناو نشست و روانه شد در حال حالتی است ارباب سلوك را چون بدان رسند آتش محبت چنان بر وی مستولی شود و معدهی وی چنان آتش گیرد كه اگر طعام مجموع روی زمین بوی دهند بخورد و یك ذره بمعدهی وی نرسد بلكه در طریق محترق گردد تا بحدی كه بعضی باشند كه از این آتش ، وجود ایشان سوخته گردد چون طعام و غذا نیابد. شعر :
ذرهی آتش عشقت بدلی چون افروخت جمله اجزای وجود و عدمش پاك بسوخت
شیخ را آن حالت پیدا شد و هرچه آن توشه و گرده های نان كه در ناو بود تمام بخورد و چون از ناو بیرون آمدند اصحابی كه با وی بودند معلوم كردند كه شیخ را آنحالت رسیده است پیشتر از نزول شیخ بدیه و منزلی كه در پیش بود میرفتند و ترتیب طعامها میدادند كردن و در هر دیهی بسیاری از طعام كه جمع بسیار را كفایت باشد مرتب میگردانیدند ، چون شیخ میرسید در پیش میكشیدند و شیخ مجموع تناول میكرد و بدین طریق تمام راه تا باردبیل بیامدند.
👇
چنانكه هر جای پنج شش گوسفند ترتیب میكردند و همچنان شیخ در عقب میرسید و میخورد تا بدیه كلخوران رسید چون در خانه رفت دید كه نان میپختند پیش تنور بنشست و هرچه پخته میشد میخورد تا تمام هرچه پختند تمام بخورد تا آن خمیر كه از برای خانه و مهمانان و كاركنان آماده بود تمامت بپختند و او تمام بخورد چون والدهاش رحمت الله علیها آن حال بدید بدانست كه شیخ را چه حالست. قوچی سخت بزرگ در خانه داشت آن را ذبح داد كردن و پختن و دیگی بزرگ از طعام با آن مرتب گردانید آن مجموع نیز بخورد پس از خانهی اقارب هرچه معد میبود از انواع اطعمه میآوردند و میخورد پس از خانهی همسایگان همچنان میآوردند تا آن نیز پرداخته شد پس آوازه در دیه افتاد و هر كس چیزی از مأكولات میآوردند و شیخ میخورد تا بحدی رسید كه اضطرار كلی در شیخ پیدا شد و باین همه اطعمه سیر نمیشد. شعر :
مرغ همت چون در آن منزل بیابد آشیان کمتر از یك داند دانه پیش خود كون و مكان
و چون سالك را این حالت پیدا شود مرشد باید كه وی را از این حالت بیرون آرد و تلقین ذكری خاص بوی كند تا از این حال بگذرد و بازآید پس چـون شیخ صفی الدین در این حالت بدان حال رسید كه بیـم هلاكت بود صفت شیخ زاهد را میدید كه بیامد و او را تلقین آن ذكر كرد و از آن حالت بیرون آورد و ساكن شد. شعر :
اندرین میكدهام ساقــی هشیاری هست كه خمار من سرمست بیـــك جرعه شكست
و مثل این حالت مریدی را از مریدان شیخ صفی قدس سره در كلخوران پیدا شد و بشب از خلوت بیرون آمد و در باغی بزرگ افتاد كه انواع بقول آنجا بود و در آن شب مجموع آن بقول چنان بخورد كه یك برگ باقی نماند بامداد باغبان بباغ رفت متحیر ماند كه آنچه در باغ بوده سوخته نشد كجا رفت شیخ این بشنید آن مرید را آن ذكر خاص تلقین كرد و از آن حالت بازآورد و هم چنان مثل این حالت دیگری را از مریدان شیخ صفی در اردبیل واقع شد و شیخ صلاح خادم را اشارت فرمود كه متعاقب از برای او نان و طعام مرتب دارد و صلاح بسیاری از اطعمه مرتب گردانید در خلوت آن حوضخانه پیش آن طالب نهاد و روز جمعه بود و بجامع رفت و مجموع را آن طالب بخورد و چون دیگر میخواست موجود نبود بباغی دررفت كه در پیش پنجره قبلی زاویه بود و هرچه در آنجا بقول بود تمام بخورد پس در اوراق اشجار افتاد و هرچه ممكن بود تمام بخورد و آنگاه در خلوت رفت و چون هیچ دیگر ممكن نبود و طاقتش برسید در خلوت وفات یافت شیخ قدس سره بنور ولایت بدانست در جامع كه او متوفـی شد چـون مـراجعت كرد و از استر فـرود آمد صلاح خادم را فرمود نه بتـو گفتـم كه لاینقطع مأكولات جهت آنكس مرتب داری بیا در خلوت او را ببین و دست صلاح گرفت و در خلوت برد آنكس را دیدند در كنج خلوت نشسته و اسناد بدیوار كرده و كف سبز بر دهان آورده و تسلیم نموده. شعر :
مردن عاشقان نكو باشد جان عاشق بهانه جو باشد
کانال : خواست ما از آوردن این داستانها دانسته گردیدن راستیها دربارهی صوفیگری ، پیشوایان ایشان و افسانههاشانست.
«میخواهیم خوانندگان از افسانههای شگفتآوری كه در كتابهای صوفیانست آگاه گردند. داستانی كه دربارهی پرخواری شیخ صفیالدین و دو تن از پیروان او آورده شده درخور آنست كه هر كسی نه بیكبار بلكه دو بار و سه بار بخواند و باندیشه سپارد. بیگمان داستان این بوده كه در سفری شیخ صفی پرخواری بسیار كرده و برای پردهكشی بعیب خود آن را برویهی «معجزهای» انداخته و این نمونهای از گستاخی آنان در دروغ بستن بخداست».
اینها را خوانده بکوشیم پاسخی برای این پرسشها پیدا کنیم : چگونه کسانی که مراتب دانشگاهی را گذرانیده و بینششان از دانش و روشهای دانشی که یاد گرفتهاند روشنی گرفته ، به دستگاهی که قطبها و مرشدهایش چنین دروغگویان گستاخی بودهاند هواداری نشان میدهند؟! آیا اینها را باور کرده هواداری نشان میدهند؟! اگر باور ندارند ، پس چگونه است که به دانش و راستیها خیانت میکنند؟!
.
مرغ همت چون در آن منزل بیابد آشیان کمتر از یك داند دانه پیش خود كون و مكان
و چون سالك را این حالت پیدا شود مرشد باید كه وی را از این حالت بیرون آرد و تلقین ذكری خاص بوی كند تا از این حال بگذرد و بازآید پس چـون شیخ صفی الدین در این حالت بدان حال رسید كه بیـم هلاكت بود صفت شیخ زاهد را میدید كه بیامد و او را تلقین آن ذكر كرد و از آن حالت بیرون آورد و ساكن شد. شعر :
اندرین میكدهام ساقــی هشیاری هست كه خمار من سرمست بیـــك جرعه شكست
و مثل این حالت مریدی را از مریدان شیخ صفی قدس سره در كلخوران پیدا شد و بشب از خلوت بیرون آمد و در باغی بزرگ افتاد كه انواع بقول آنجا بود و در آن شب مجموع آن بقول چنان بخورد كه یك برگ باقی نماند بامداد باغبان بباغ رفت متحیر ماند كه آنچه در باغ بوده سوخته نشد كجا رفت شیخ این بشنید آن مرید را آن ذكر خاص تلقین كرد و از آن حالت بازآورد و هم چنان مثل این حالت دیگری را از مریدان شیخ صفی در اردبیل واقع شد و شیخ صلاح خادم را اشارت فرمود كه متعاقب از برای او نان و طعام مرتب دارد و صلاح بسیاری از اطعمه مرتب گردانید در خلوت آن حوضخانه پیش آن طالب نهاد و روز جمعه بود و بجامع رفت و مجموع را آن طالب بخورد و چون دیگر میخواست موجود نبود بباغی دررفت كه در پیش پنجره قبلی زاویه بود و هرچه در آنجا بقول بود تمام بخورد پس در اوراق اشجار افتاد و هرچه ممكن بود تمام بخورد و آنگاه در خلوت رفت و چون هیچ دیگر ممكن نبود و طاقتش برسید در خلوت وفات یافت شیخ قدس سره بنور ولایت بدانست در جامع كه او متوفـی شد چـون مـراجعت كرد و از استر فـرود آمد صلاح خادم را فرمود نه بتـو گفتـم كه لاینقطع مأكولات جهت آنكس مرتب داری بیا در خلوت او را ببین و دست صلاح گرفت و در خلوت برد آنكس را دیدند در كنج خلوت نشسته و اسناد بدیوار كرده و كف سبز بر دهان آورده و تسلیم نموده. شعر :
مردن عاشقان نكو باشد جان عاشق بهانه جو باشد
کانال : خواست ما از آوردن این داستانها دانسته گردیدن راستیها دربارهی صوفیگری ، پیشوایان ایشان و افسانههاشانست.
«میخواهیم خوانندگان از افسانههای شگفتآوری كه در كتابهای صوفیانست آگاه گردند. داستانی كه دربارهی پرخواری شیخ صفیالدین و دو تن از پیروان او آورده شده درخور آنست كه هر كسی نه بیكبار بلكه دو بار و سه بار بخواند و باندیشه سپارد. بیگمان داستان این بوده كه در سفری شیخ صفی پرخواری بسیار كرده و برای پردهكشی بعیب خود آن را برویهی «معجزهای» انداخته و این نمونهای از گستاخی آنان در دروغ بستن بخداست».
اینها را خوانده بکوشیم پاسخی برای این پرسشها پیدا کنیم : چگونه کسانی که مراتب دانشگاهی را گذرانیده و بینششان از دانش و روشهای دانشی که یاد گرفتهاند روشنی گرفته ، به دستگاهی که قطبها و مرشدهایش چنین دروغگویان گستاخی بودهاند هواداری نشان میدهند؟! آیا اینها را باور کرده هواداری نشان میدهند؟! اگر باور ندارند ، پس چگونه است که به دانش و راستیها خیانت میکنند؟!
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 5 از 6)
مسافر شیرازی : بفرمایید «آمد و نیامد» چطور است؟. آن هم راست نیست؟..
مسافر تهرانی : البته كه راست نیست. «آمدن و نیامدن» چیست؟! همهی اینها نتیجهی نافهمیست ، نتیجهی ضعف نفس است. فلان مرد عروسی كرده و دختری را بخانه آورده ، آن سال اگر كارش خوب نشد میگوید : «این بدقدم است ، این بمن آمد نكرد» مادرشوهر و خواهرشوهر و دیگران زبانشان باز میشود. مادرشوهر مینشیند و میگوید : «بدقدم بود .. از روزی كه آمده بچهام دست و بالش بسته شده!» دخترك معصوم باید خجالت كشد ، سرافكنده باشد ، اشك بریزد ، زندگی برایش تلخ باشد.
در فلان خانه در پاییز درخت گل میكند ، میبینی همهمه بمیان زنها افتاده. پیرهزنها اظهار معلومات میكنند : «میترسم نیامد داشته باشد». آن یكی میگوید : «باید یك گوسفندی نذر حضرت عباس كرد و سر برید». این یكی پیشنهاد میكند : «این درخت را ببرید و بدهید به سید!». در آن سال اگر در آن خانه كسی بمیرد گناهش بگردن آن درخت خواهد افتاد.
جغد مرغیست شبگرد. برای خود زندگی میكند و میگردد و گاهی هم آوازی درمیآورد. همانكه آوازش بلند میشود میبینی رنگها از روها پرید ، دلها بلرزش افتاد ، حواسها پریشان گردید.
باز میگویم : همهی اینها از نافهمیست. یك كلمه برای شما بگویم : در كارها باید باسباب ظاهری آنها نگاه كرد ، خیالات بیهوده را بخود راه نداد. مثلاً كسی كه ناخوش شد باید برود پیش حكیم ، تا او رسیدگی كند و تشخیص دهد كه علت ناخوشی چیست؟.. هر بیماری علتی دارد ، درمانش هم هست. تمام اینها را خود خدا قرار داده ، ما هم باید پیروی كنیم. نمیتوانیم بنشینیم و از خود چیزهایی درآوریم. بنشینیم و بگوییم : «آمد و نیامدی» هم هست ، «نظر زدن» هم هست ، آواز جغد هم هست ، باینها نیز تأثیری قائل شویم.
دیدید آن مدیر مدرسه میگفت : «شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پف كنید ، از آسمان بمب هم بیاید صدمه نخواهد زد». این نافهم اگر راست میگوید بیاید قل هواللههایش را بخواند و پف كند ، نمیگویم گلوله یا بمب ، من یك جوالدوز باو فروخواهم برد ، ببینیم آیا تحمل خواهد كرد؟.
من تعجب میکنم چنین مرد نافهمی را میفرستند که برود و بچههای مردم را تربیت کند.
اینها چیزهای كوچکی نیست. من یك مثلی میزنم تا شما ببینید اینها چه اندازه ضرر دارد. همین شوفر اتوبوس ما ، بجای آنكه برود و فن شوفری را تكمیل كند ، و راه جلوگیری از خطرها را یاد بگیرد ، بدبخت دعا و مهرههای كبود از اتومبیل خود آویزان گردانیده. قدیم این مهرهها را از گردن قاطرها میآویختند حالا از اتومبیلها میآویزند. شما میبینید بسرِ پیچی كه میرسد ، بجای آنكه میدانِ بزرگتری گیرد و اتومبیل را بآسانی پیچاند ، میدان كوچکی میگیرد و مجبور میشود اتومبیل را چند بار پس و پیش راند تا از پیچ رد شود. آنوقت زور را بصلوات میزند و پیاپی بمسافرها میگوید :
«یك صلوات بفرستید». اینها همه نتیجهی آن عقیدههای غلطست كه دارند.
🔅
ناهار را كه میخورند دوباره اتوبوس راه میافتد. ایندفعه مسافرها همهشان چرت میزنند و اتوبوس خاموشست. در راهها ژاندارم گزارده شده و امن است. ولی میسپارند كه شب را در بیرون نمانند. پس از غروب دزدها فراوان میشوند.
پس از دو سه ساعت به كُتل دختر میرسند. در آنجا اتوبوس میایستد كه مسافرها نماز بخوانند و چایی خورند. یك ساعت معطل میشوند و چون میخواهند راه افتند باز حكایت عطسه تكرار میشود. یكی عطسه میزند و اتومبیل میایستد. مسافر تهرانی خودداری نتوانسته میگوید : «مگر نشنیدی كه میگویند شب در بیرون نباشید. الان یك ساعت بغروب است و ما سه ساعت راه داریم. تازه تو میخواهی نیم ساعت هم بخاطر عطسه بایستی؟!» باز شوفر همان را جواب میدهد و هایهوی میشود و باز مسافر شیرازی مسافرها را ساكت میگرداند و اتوبوس راه میافتد.
.
(تکهی 5 از 6)
مسافر شیرازی : بفرمایید «آمد و نیامد» چطور است؟. آن هم راست نیست؟..
مسافر تهرانی : البته كه راست نیست. «آمدن و نیامدن» چیست؟! همهی اینها نتیجهی نافهمیست ، نتیجهی ضعف نفس است. فلان مرد عروسی كرده و دختری را بخانه آورده ، آن سال اگر كارش خوب نشد میگوید : «این بدقدم است ، این بمن آمد نكرد» مادرشوهر و خواهرشوهر و دیگران زبانشان باز میشود. مادرشوهر مینشیند و میگوید : «بدقدم بود .. از روزی كه آمده بچهام دست و بالش بسته شده!» دخترك معصوم باید خجالت كشد ، سرافكنده باشد ، اشك بریزد ، زندگی برایش تلخ باشد.
در فلان خانه در پاییز درخت گل میكند ، میبینی همهمه بمیان زنها افتاده. پیرهزنها اظهار معلومات میكنند : «میترسم نیامد داشته باشد». آن یكی میگوید : «باید یك گوسفندی نذر حضرت عباس كرد و سر برید». این یكی پیشنهاد میكند : «این درخت را ببرید و بدهید به سید!». در آن سال اگر در آن خانه كسی بمیرد گناهش بگردن آن درخت خواهد افتاد.
جغد مرغیست شبگرد. برای خود زندگی میكند و میگردد و گاهی هم آوازی درمیآورد. همانكه آوازش بلند میشود میبینی رنگها از روها پرید ، دلها بلرزش افتاد ، حواسها پریشان گردید.
باز میگویم : همهی اینها از نافهمیست. یك كلمه برای شما بگویم : در كارها باید باسباب ظاهری آنها نگاه كرد ، خیالات بیهوده را بخود راه نداد. مثلاً كسی كه ناخوش شد باید برود پیش حكیم ، تا او رسیدگی كند و تشخیص دهد كه علت ناخوشی چیست؟.. هر بیماری علتی دارد ، درمانش هم هست. تمام اینها را خود خدا قرار داده ، ما هم باید پیروی كنیم. نمیتوانیم بنشینیم و از خود چیزهایی درآوریم. بنشینیم و بگوییم : «آمد و نیامدی» هم هست ، «نظر زدن» هم هست ، آواز جغد هم هست ، باینها نیز تأثیری قائل شویم.
دیدید آن مدیر مدرسه میگفت : «شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پف كنید ، از آسمان بمب هم بیاید صدمه نخواهد زد». این نافهم اگر راست میگوید بیاید قل هواللههایش را بخواند و پف كند ، نمیگویم گلوله یا بمب ، من یك جوالدوز باو فروخواهم برد ، ببینیم آیا تحمل خواهد كرد؟.
من تعجب میکنم چنین مرد نافهمی را میفرستند که برود و بچههای مردم را تربیت کند.
اینها چیزهای كوچکی نیست. من یك مثلی میزنم تا شما ببینید اینها چه اندازه ضرر دارد. همین شوفر اتوبوس ما ، بجای آنكه برود و فن شوفری را تكمیل كند ، و راه جلوگیری از خطرها را یاد بگیرد ، بدبخت دعا و مهرههای كبود از اتومبیل خود آویزان گردانیده. قدیم این مهرهها را از گردن قاطرها میآویختند حالا از اتومبیلها میآویزند. شما میبینید بسرِ پیچی كه میرسد ، بجای آنكه میدانِ بزرگتری گیرد و اتومبیل را بآسانی پیچاند ، میدان كوچکی میگیرد و مجبور میشود اتومبیل را چند بار پس و پیش راند تا از پیچ رد شود. آنوقت زور را بصلوات میزند و پیاپی بمسافرها میگوید :
«یك صلوات بفرستید». اینها همه نتیجهی آن عقیدههای غلطست كه دارند.
🔅
ناهار را كه میخورند دوباره اتوبوس راه میافتد. ایندفعه مسافرها همهشان چرت میزنند و اتوبوس خاموشست. در راهها ژاندارم گزارده شده و امن است. ولی میسپارند كه شب را در بیرون نمانند. پس از غروب دزدها فراوان میشوند.
پس از دو سه ساعت به كُتل دختر میرسند. در آنجا اتوبوس میایستد كه مسافرها نماز بخوانند و چایی خورند. یك ساعت معطل میشوند و چون میخواهند راه افتند باز حكایت عطسه تكرار میشود. یكی عطسه میزند و اتومبیل میایستد. مسافر تهرانی خودداری نتوانسته میگوید : «مگر نشنیدی كه میگویند شب در بیرون نباشید. الان یك ساعت بغروب است و ما سه ساعت راه داریم. تازه تو میخواهی نیم ساعت هم بخاطر عطسه بایستی؟!» باز شوفر همان را جواب میدهد و هایهوی میشود و باز مسافر شیرازی مسافرها را ساكت میگرداند و اتوبوس راه میافتد.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش یکم
پیداست كه انبوهی سخت تكان خوردند و رنجیدگیهای بسیار نمودند ، و چون معنی گفتههای ما را نیك نمیفهمیدند ما را «دشمن تمدن» مینامیدند و در اینجا و آنجا نشسته گله مینمودند كه ما بجلوگیری از پیشرفت (كه همان پیروی اروپا باشد) میكوشیم. و سپس كسانی گفتارها نوشتند ولی بیش از این نتوانستند كه اختراعها و دانشهای اروپا را برُخ ما كشند و از جنبشی كه از دویست سال پیش در اروپا پیدا شده ستایشها سرایند ، و اینها چیزی بود كه ما خود میدانستیم و از یاد نبرده بودیم. شگفتتر آنكه یكی از اسپهان بنام «نور شرق» برخاست و گفتارهایی نوشت در این زمینه كه خود اروپاییان اینها را كه شما مینویسید میدانند ولی چاره نمیتوانند. زیرا «جلوگیری از علوم و صنایع محال است».
نوشتههای او خواندنیست و اینست تكهای را از آن در اینجا میآورم : مینویسد : «اینها و هزارها مقابل از آلام اجتماعی كه میبینیم و میبینید آثار علم است و علاجی نیست. یك روز چنگیزها و تیمورها بلای جامعه میشوند. یك روز زلزله و امراض بسراغ بشر آمده و ملیونها نفوس را دستخوش فنا و زوال میكنند. یك روز علم و دانش بعوض آنكه دستی از انسان بیچاره گرفته و در سختیها و بلایا معین و مددكارش باشد ـ بجای آنكه او را براه راست در زندگی برساند و بفضایل و خصال نیكو رهبر شود ـ بعوض اینها بیشتر غریزهی حرص و طمع و تفنن را در وجودش بیدار نموده و آتش درونی را تیزتر كرده و بجان یكدیگر میاندازد ـ عجب است از كسانی كه عقل و هوش خود را مافوق سایرین دانسته و وجود خود را مانند روحالقدس شفای امراض میدانند و از این نكتهی واضحه غفلت كرده و در مقام اندرز میگویند : «از علوم اروپا بهرهمند شوید ولی از عادات و قوانین آنها زینهار پرهیز نمایید!». مگر اینها نمیدانند كه همین آداب و رسوم اجتماع آنها متولد از علوم آنهاست. پس چگونه میشود علت را فراگرفت و از معلول و آثار اجتناب نمود؟! تاریخ اجتماعی بشری حاكی از آنست كه رفاهیت انسان و سعادت و آسایش او نسبت بترقی و پیشرفت علوم و توسعهی افكار تناسب معكوس است. یعنی هرچه بر درجات این افزاید از درجات و مراتب سعادت و خوشی كاسته میشود ...».
پیداست كه سخن مرا نفهمیده و این پاسخ از روی اندیشه نبوده. مگر پیشرفت دانشها و هنرها مردم را ناگزیر میسازد كه همیشه باهم در نبرد باشند ، و یا جلوگیری از داشتن یك آیین خردمندانه برای زندگی میكند؟!. چنین سخن را چگونه توان گفتن؟!.. شما چنین انگارید كه مردی در شمشیرسازی استاد است و شمشیرهای بُرنده و تیز میسازد. آیا این استادی او و شمشیرهایی كه میسازد مردم را ناگزیر میگرداند كه همیشه با یكدیگر در زد و خورد باشند و سر یكدیگر را شكافند؟!. آیا او نتواند بجای شمشیر افزارهای سودمند دیگر سازد؟!.. نتواند از استادی و هنر خود نتیجهی دیگری گیرد؟!. وآنگاه آیا نتوان شمشیرها را جز بر سر دزدان و راهزنان فرود نیاورد؟!. هرگز پذیرفتنی نیست كه هنر شمشیرسازی مردم را ناگزیر از جنگ و كشتار گرداند. آری اگر گروهی بنیاد زندگانی خود را بروی دشمنی و بدخواهی گزاردهاند و همیشه باهم در كشاكش و زد و خورد میباشند شمشیر در دست آنان زیانآور خواهد بود. زیرا جنگ و خونریزی را سختتر خواهد گردانید. ولی سرچشمهی این زیان بیش از همه آن رفتار بدیست كه این گروه باهم داشتهاند و از روی آیین همدستی و همدوشی زیست نكردهاند. دانسته نیست چه چیزها را دانش میپندارد كه آن را تیزکنندهی آتش آز (یا بگفتهی خود او غریزهی حرص و طمع) میشمارد. اگر خواست او دانشهای طبیعی است اینها چه كار با آز دارد؟! آز و كینه و رشك و تنگدیدگی و دیگر خویهای ناستوده در نهاد آدمی نهاده و آنچه كه در اروپا بفزونی اینها كمك میكند بدآموزیهای مادیگری و دیگر بدآموزیهاست و ما آیین زندگانی كه میگوییم برای آنست كه جلوگیری از اینها كند.
این نویسنده پیشنهاد میكرد كه من سفری باروپا كنم و با آن «عظمت» روبرو شوم و «روحیاتم» سراسر عوض گردد. كسی نمیگفت : شما خودتان باروپا نرفته و با آن عظمت روبرو نشده چگونه روحیاتتان عوض گردیده ، وآنگاه گرفتم كه من باروپا رفتمی آیا در آنجا چه توانستمی یاد گرفت؟!.. مگر من از آبادی و شكوه شهرهای اروپا و از قشنگی و آراستگی آنها و از بودن دانشگاههای فراوان و كارخانههای بسیار بزرگ كه با دیده توان دید ناآگاه بودم؟!. این سخن را دیگران نیز میگفتند و در آنجا و اینجا نشسته و گفتگو از نوشتههای من بمیان آورده و سری تكان داده چنین میگفتند : «عیب اینجاست كه اروپا را ندیده»!
در جایی كه کسانی از خود اروپاییان گفتهی مرا براست میداشتند و نوشتههای مرا بزبانهای خود ترجمه میكردند اینان در ایران چنین پاسخ میدادند و چنین رنجیدگی مینمودند. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش یکم
پیداست كه انبوهی سخت تكان خوردند و رنجیدگیهای بسیار نمودند ، و چون معنی گفتههای ما را نیك نمیفهمیدند ما را «دشمن تمدن» مینامیدند و در اینجا و آنجا نشسته گله مینمودند كه ما بجلوگیری از پیشرفت (كه همان پیروی اروپا باشد) میكوشیم. و سپس كسانی گفتارها نوشتند ولی بیش از این نتوانستند كه اختراعها و دانشهای اروپا را برُخ ما كشند و از جنبشی كه از دویست سال پیش در اروپا پیدا شده ستایشها سرایند ، و اینها چیزی بود كه ما خود میدانستیم و از یاد نبرده بودیم. شگفتتر آنكه یكی از اسپهان بنام «نور شرق» برخاست و گفتارهایی نوشت در این زمینه كه خود اروپاییان اینها را كه شما مینویسید میدانند ولی چاره نمیتوانند. زیرا «جلوگیری از علوم و صنایع محال است».
نوشتههای او خواندنیست و اینست تكهای را از آن در اینجا میآورم : مینویسد : «اینها و هزارها مقابل از آلام اجتماعی كه میبینیم و میبینید آثار علم است و علاجی نیست. یك روز چنگیزها و تیمورها بلای جامعه میشوند. یك روز زلزله و امراض بسراغ بشر آمده و ملیونها نفوس را دستخوش فنا و زوال میكنند. یك روز علم و دانش بعوض آنكه دستی از انسان بیچاره گرفته و در سختیها و بلایا معین و مددكارش باشد ـ بجای آنكه او را براه راست در زندگی برساند و بفضایل و خصال نیكو رهبر شود ـ بعوض اینها بیشتر غریزهی حرص و طمع و تفنن را در وجودش بیدار نموده و آتش درونی را تیزتر كرده و بجان یكدیگر میاندازد ـ عجب است از كسانی كه عقل و هوش خود را مافوق سایرین دانسته و وجود خود را مانند روحالقدس شفای امراض میدانند و از این نكتهی واضحه غفلت كرده و در مقام اندرز میگویند : «از علوم اروپا بهرهمند شوید ولی از عادات و قوانین آنها زینهار پرهیز نمایید!». مگر اینها نمیدانند كه همین آداب و رسوم اجتماع آنها متولد از علوم آنهاست. پس چگونه میشود علت را فراگرفت و از معلول و آثار اجتناب نمود؟! تاریخ اجتماعی بشری حاكی از آنست كه رفاهیت انسان و سعادت و آسایش او نسبت بترقی و پیشرفت علوم و توسعهی افكار تناسب معكوس است. یعنی هرچه بر درجات این افزاید از درجات و مراتب سعادت و خوشی كاسته میشود ...».
پیداست كه سخن مرا نفهمیده و این پاسخ از روی اندیشه نبوده. مگر پیشرفت دانشها و هنرها مردم را ناگزیر میسازد كه همیشه باهم در نبرد باشند ، و یا جلوگیری از داشتن یك آیین خردمندانه برای زندگی میكند؟!. چنین سخن را چگونه توان گفتن؟!.. شما چنین انگارید كه مردی در شمشیرسازی استاد است و شمشیرهای بُرنده و تیز میسازد. آیا این استادی او و شمشیرهایی كه میسازد مردم را ناگزیر میگرداند كه همیشه با یكدیگر در زد و خورد باشند و سر یكدیگر را شكافند؟!. آیا او نتواند بجای شمشیر افزارهای سودمند دیگر سازد؟!.. نتواند از استادی و هنر خود نتیجهی دیگری گیرد؟!. وآنگاه آیا نتوان شمشیرها را جز بر سر دزدان و راهزنان فرود نیاورد؟!. هرگز پذیرفتنی نیست كه هنر شمشیرسازی مردم را ناگزیر از جنگ و كشتار گرداند. آری اگر گروهی بنیاد زندگانی خود را بروی دشمنی و بدخواهی گزاردهاند و همیشه باهم در كشاكش و زد و خورد میباشند شمشیر در دست آنان زیانآور خواهد بود. زیرا جنگ و خونریزی را سختتر خواهد گردانید. ولی سرچشمهی این زیان بیش از همه آن رفتار بدیست كه این گروه باهم داشتهاند و از روی آیین همدستی و همدوشی زیست نكردهاند. دانسته نیست چه چیزها را دانش میپندارد كه آن را تیزکنندهی آتش آز (یا بگفتهی خود او غریزهی حرص و طمع) میشمارد. اگر خواست او دانشهای طبیعی است اینها چه كار با آز دارد؟! آز و كینه و رشك و تنگدیدگی و دیگر خویهای ناستوده در نهاد آدمی نهاده و آنچه كه در اروپا بفزونی اینها كمك میكند بدآموزیهای مادیگری و دیگر بدآموزیهاست و ما آیین زندگانی كه میگوییم برای آنست كه جلوگیری از اینها كند.
این نویسنده پیشنهاد میكرد كه من سفری باروپا كنم و با آن «عظمت» روبرو شوم و «روحیاتم» سراسر عوض گردد. كسی نمیگفت : شما خودتان باروپا نرفته و با آن عظمت روبرو نشده چگونه روحیاتتان عوض گردیده ، وآنگاه گرفتم كه من باروپا رفتمی آیا در آنجا چه توانستمی یاد گرفت؟!.. مگر من از آبادی و شكوه شهرهای اروپا و از قشنگی و آراستگی آنها و از بودن دانشگاههای فراوان و كارخانههای بسیار بزرگ كه با دیده توان دید ناآگاه بودم؟!. این سخن را دیگران نیز میگفتند و در آنجا و اینجا نشسته و گفتگو از نوشتههای من بمیان آورده و سری تكان داده چنین میگفتند : «عیب اینجاست كه اروپا را ندیده»!
در جایی كه کسانی از خود اروپاییان گفتهی مرا براست میداشتند و نوشتههای مرا بزبانهای خود ترجمه میكردند اینان در ایران چنین پاسخ میدادند و چنین رنجیدگی مینمودند. 👇
ولی این رنجیدگیها و پاسخگوییها دیر نپایید و هنوز سال نخست پیمان بپایان نرسیده بود كه آن شور و هیاهو فروخوابید و یك سنگ بزرگی از سر راه ما برخاست. كنون ما میتوانستیم كار خود را دنبال كنیم.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش چهارم
کوشاد تلگرام : دیروز داستانی از صوفیان آوردیم و امروز داستان دیگری که این هم از شیخ زاهد گیلانی و شیخصفیالدین اردبیلی است. از این داستان نیز حقایق دیگری دانسته میگردد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان
ادام الله بركته (شیخ صدرالدین) گفت شیخ صفیالدین قدس سره را یكجفت زراعت بود كه زراعت غله میكرد و انواع نعمت بصادر و وارد میداد از آنجا دادی و خدمتهای شایسته كه از آن شیـخ زاهد قدس سره میكرد و از آن مردم خانهی شیخ و مجموع خادم و خادمه و مواشی و بطاین شیخ همه از اینجا بودی تا بحدی كه از سر افراط خدمت كه میدیدند میگفتند مگـر شیخ صفیالدین گنـج دارد از برای آنكـه هـر سال جهـت شیخ زاهد دو دست جامه مرتب از هر نوع ملبوسات سراپای هم زمستانی و هم تابستانی تمام میساختی و هم از آن جماعت خانهی شیخ بقدر لایق ایشان بساختی تا یك نوبت چنان اتفاق افتاد كه بر عادت جامهها ساخته بود و خروارها از میوهها معد[=آماده] گردانید متوجه حضرت شیخ زاهد شد و شیخ زاهد به سیاورود بود و چون اشتیاق غالب داشت مجموع بار و رخت در راه بگذاشت و پیشتر بشتافت و حضرت شیخ را دریافت و تمام آن بارها در ناو رها كرد كه ساحل آب بود كه ناو و كشتی آنجا بیرون آمدندی لكن گفت چون بحضرت شیخ میروم دست تهی نتوان رفتن مقدار یك من نبات در میان آورد و چون بدستبوس زیارت شیخ زاهد رسید آن نبات از میان بگشاد و در میان نهاد. چون شیخ را نظر بر آن نبات آمد در حدت رفت و حدت بس قوی آغاز كرد كه پیش پیران چنین آیند و چنین چیزی آرند من طفلم كه از برای من شیرینی آرند و شیخ صفیالدین همچنان ایستاده بود و نطق نمیزد و هیچ نمیگفت شعر :
ناز و جنگ دلبران را جان سپر كردن خوش است صاف درد آمیز از جام صفا خوردن خوش است
چون شیخ زاهد قدس سره بعد از مبالغه خاموش شده و اثر پشیمانی از این مبالغه فرمودن در بشرهی مباركش ظاهر شد شیخ صفیالدین قدس سره بیرون آمد و بیرون خلوت بایستاد و باخی سلیمان خادم گفت كه چهار پای چند بناو راه فرستد تا بارها و تبركها بیاورند شیخ زاهد چون این بشنید عظیم از آن حدت که كرده بود خجل شد و چهار پای بفرستادند و آن بارها بیاوردند و شیخ صفیالدین هرچه از برای هر یكی آورده بود بوی رسانید مگر آنچه از برای شیخ زاهد آورده بود كه حالی در میان نیاورد شیخ زاهد را این فكر در خاطر میگردید كه چون از برای همه هدیه آورده است چونست كه از برای من نیاورده و آن روز روز سه شنبه بود تا با روز جمعه صبر كرد و از آنچه از برای شیخ آورده بود هیچ اظهار نكرد تا روز جمعه پس كفش مبارك شیخ زاهد بنهاد و گفت شیخ یك لحظه بخلوت من تشریف فرمای شیخ زاهد اجابت فرمود و بخلوت شیخ صفیالدین تشریف داد. شعر:
خورشید كه در عرصهی آفاق نگنجد تابان ز در خلوت ما دوش درآمد
چون بنشست شیخ صفیالدین میوه و فواكه[=میوهها] كه آورده بود در میان آورده و نقل خاصی كه از برای شیخ زاهد آورده بود در پیش آورد شعر :
الصبوح ایدل كه آن دلبر بمهمان آمده است خوان جان را ماحضر[=خوراک ساده و آماده] سازم كه جانان آمده است
👇
بخش چهارم
کوشاد تلگرام : دیروز داستانی از صوفیان آوردیم و امروز داستان دیگری که این هم از شیخ زاهد گیلانی و شیخصفیالدین اردبیلی است. از این داستان نیز حقایق دیگری دانسته میگردد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان
ادام الله بركته (شیخ صدرالدین) گفت شیخ صفیالدین قدس سره را یكجفت زراعت بود كه زراعت غله میكرد و انواع نعمت بصادر و وارد میداد از آنجا دادی و خدمتهای شایسته كه از آن شیـخ زاهد قدس سره میكرد و از آن مردم خانهی شیخ و مجموع خادم و خادمه و مواشی و بطاین شیخ همه از اینجا بودی تا بحدی كه از سر افراط خدمت كه میدیدند میگفتند مگـر شیخ صفیالدین گنـج دارد از برای آنكـه هـر سال جهـت شیخ زاهد دو دست جامه مرتب از هر نوع ملبوسات سراپای هم زمستانی و هم تابستانی تمام میساختی و هم از آن جماعت خانهی شیخ بقدر لایق ایشان بساختی تا یك نوبت چنان اتفاق افتاد كه بر عادت جامهها ساخته بود و خروارها از میوهها معد[=آماده] گردانید متوجه حضرت شیخ زاهد شد و شیخ زاهد به سیاورود بود و چون اشتیاق غالب داشت مجموع بار و رخت در راه بگذاشت و پیشتر بشتافت و حضرت شیخ را دریافت و تمام آن بارها در ناو رها كرد كه ساحل آب بود كه ناو و كشتی آنجا بیرون آمدندی لكن گفت چون بحضرت شیخ میروم دست تهی نتوان رفتن مقدار یك من نبات در میان آورد و چون بدستبوس زیارت شیخ زاهد رسید آن نبات از میان بگشاد و در میان نهاد. چون شیخ را نظر بر آن نبات آمد در حدت رفت و حدت بس قوی آغاز كرد كه پیش پیران چنین آیند و چنین چیزی آرند من طفلم كه از برای من شیرینی آرند و شیخ صفیالدین همچنان ایستاده بود و نطق نمیزد و هیچ نمیگفت شعر :
ناز و جنگ دلبران را جان سپر كردن خوش است صاف درد آمیز از جام صفا خوردن خوش است
چون شیخ زاهد قدس سره بعد از مبالغه خاموش شده و اثر پشیمانی از این مبالغه فرمودن در بشرهی مباركش ظاهر شد شیخ صفیالدین قدس سره بیرون آمد و بیرون خلوت بایستاد و باخی سلیمان خادم گفت كه چهار پای چند بناو راه فرستد تا بارها و تبركها بیاورند شیخ زاهد چون این بشنید عظیم از آن حدت که كرده بود خجل شد و چهار پای بفرستادند و آن بارها بیاوردند و شیخ صفیالدین هرچه از برای هر یكی آورده بود بوی رسانید مگر آنچه از برای شیخ زاهد آورده بود كه حالی در میان نیاورد شیخ زاهد را این فكر در خاطر میگردید كه چون از برای همه هدیه آورده است چونست كه از برای من نیاورده و آن روز روز سه شنبه بود تا با روز جمعه صبر كرد و از آنچه از برای شیخ آورده بود هیچ اظهار نكرد تا روز جمعه پس كفش مبارك شیخ زاهد بنهاد و گفت شیخ یك لحظه بخلوت من تشریف فرمای شیخ زاهد اجابت فرمود و بخلوت شیخ صفیالدین تشریف داد. شعر:
خورشید كه در عرصهی آفاق نگنجد تابان ز در خلوت ما دوش درآمد
چون بنشست شیخ صفیالدین میوه و فواكه[=میوهها] كه آورده بود در میان آورده و نقل خاصی كه از برای شیخ زاهد آورده بود در پیش آورد شعر :
الصبوح ایدل كه آن دلبر بمهمان آمده است خوان جان را ماحضر[=خوراک ساده و آماده] سازم كه جانان آمده است
👇
و گفت شیخ این قدر تناول فرماید و این قدر بخانه برند و چون شیخ زاهد از آن چیزها تناول میفرمود شیخ صفیالدین بوقچه جامهها را در میان آورد در نظر شیخ زاهد نهاد و آنچه در این جا بود بعرض میرسانید و از آن جمله یك دستار شاش و كرنباس و دو كلاه یك مزوجه و یكی تنك و دو فرجی و دو جبه و دو نیمتنه و دو پیراهن و موزه و سرموزه و كفش. پس شیخ زاهد را یك دست جامه از اینها درپوشانید و یك دست دربست و بنهاد پس شیخ زاهد فرمود بزبانی گیلانی كه صفی (لیاله دله كچ توی) یعنی بزرگ دلا كه از آن تست این همه آورده بودی و نمیگفتی و چندین روز صبر كردی دیگران اگر دو درم میآرند چندین بار عرضه میكنند. شعر :
ما بروی تو جهان و دل و جان دربازیم بر سر كوی وصالت دو جهان دربازیــم
پس در خاطر مبارك شیخ زاهد قدس سره درآمد كه چه بودی كه از برای اهل من چیزی آورده بودی خاصه سربند نقرهدوزی كه در آنزمان مستعمل بود و اهل شیخ زاهد را خاطر سخت متعلق چنان سربندی بودی شیخ قدس سره دریافت كه خاطر شیخ زاهد متعلق این معنی است یك بوقچه بندی در میان آورد و در آنجا چنان سربندی و مقنعه و كفش و دستی جامه بود جهت اهل شیخ. شیخ زاهد چون آن بدید خاطر مباركش از آن فكر خلاصی یافت و دل مباركش برخواست و آن جامه ها را برداشت و بر دست مبارك خود گرفت و تا ساعتی سر مباركش برداشت و روی سوی آسمان كرد و بتن و سر مبارك در حركت میبود و بخشایشی در حق شیخ صفیالدین از دل فرمود شیخ قدس سره گفت آنچه یافتم از آن نظر یافتم . شعر :
چون گدای كوی این سلطان درویشان شدم تخت بخت پادشاهی زان گدایی یافتم
طایران قدس صید دام اقبال منند زان نظر كز سایهی فر همایی یافتــــم
پرچم : «میخواهیم اندازهی چشمپوشی پیران صوفی از جهان و دارایی جهان نیك دانسته شود. داستانی كه در این شماره است نیك میرساند كه چگونه شیخ زاهد چشمش بدست پیروان باز میبوده و از آنان ارمغان میبیوسیده[انتظار داشتن] كه اگر نمیآوردهاند رنجیدگی نشان میداده.
میخواهیم اندازهی غیبدانی درویشان و پیران ایشان دانسته گردد. همین داستان میرساند كه غیبدانیها كه در حكایت دیروزی و در دیگر جاها از شیخ زاهد نوشتهاند بیكبار دروغ میبوده و او از ارمغانی كه شیخ صفی برایش آورده بوده آگاهی نمیداشته».
.
ما بروی تو جهان و دل و جان دربازیم بر سر كوی وصالت دو جهان دربازیــم
پس در خاطر مبارك شیخ زاهد قدس سره درآمد كه چه بودی كه از برای اهل من چیزی آورده بودی خاصه سربند نقرهدوزی كه در آنزمان مستعمل بود و اهل شیخ زاهد را خاطر سخت متعلق چنان سربندی بودی شیخ قدس سره دریافت كه خاطر شیخ زاهد متعلق این معنی است یك بوقچه بندی در میان آورد و در آنجا چنان سربندی و مقنعه و كفش و دستی جامه بود جهت اهل شیخ. شیخ زاهد چون آن بدید خاطر مباركش از آن فكر خلاصی یافت و دل مباركش برخواست و آن جامه ها را برداشت و بر دست مبارك خود گرفت و تا ساعتی سر مباركش برداشت و روی سوی آسمان كرد و بتن و سر مبارك در حركت میبود و بخشایشی در حق شیخ صفیالدین از دل فرمود شیخ قدس سره گفت آنچه یافتم از آن نظر یافتم . شعر :
چون گدای كوی این سلطان درویشان شدم تخت بخت پادشاهی زان گدایی یافتم
طایران قدس صید دام اقبال منند زان نظر كز سایهی فر همایی یافتــــم
پرچم : «میخواهیم اندازهی چشمپوشی پیران صوفی از جهان و دارایی جهان نیك دانسته شود. داستانی كه در این شماره است نیك میرساند كه چگونه شیخ زاهد چشمش بدست پیروان باز میبوده و از آنان ارمغان میبیوسیده[انتظار داشتن] كه اگر نمیآوردهاند رنجیدگی نشان میداده.
میخواهیم اندازهی غیبدانی درویشان و پیران ایشان دانسته گردد. همین داستان میرساند كه غیبدانیها كه در حكایت دیروزی و در دیگر جاها از شیخ زاهد نوشتهاند بیكبار دروغ میبوده و او از ارمغانی كه شیخ صفی برایش آورده بوده آگاهی نمیداشته».
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 6 از 6)
نزدیك غروب از دور كامیونی را میبینند كه ایستاده است ، و در جلو او در وسط جاده سنگ چیده شده. از دیدن سنگها رنگ از روی مسافرها میپرد. یقین میكنند كه راهزن در جلو است. زیرا سنگ چیدن كار راهزنها بود. سنگ میچیدند كه چون اتومبیلی رسید مجبور شود بایستد و آنها بریزند و مسافرها را لخت كنند.
مسافرها به همهمه میافتند. یكی میخواهد پولهایش را در یك جا قایم كند. یكی جامهدانِ دستی خود را بزیر بارها میچپاند. یكی میگوید : «یا حضرت عباس ، دستم بدامنت!.» یكی بشوفر داد میزند : «نگه دار كجا میروی؟!..».
در این گیرودار دیده میشود كه شوفر آن كامیون پیاده شد و سنگها را از جلو اتومبیل بركنار ساخت و دوباره باتومبیل نشست و راه افتاد. اتوبوس هم از دنبال آن روانه میشود.
مسافرها تعجب میكنند كه اگر دزد نبوده پس آن سنگها را كه چیده بوده ، اگر دزد بوده پس چرا بیرون نیامدند و جلو كامیون و اتوبوس را نگرفتند. هر یكی حرفی میزند. یكی میگوید : «یقین دیدند دو اتومبیل پشت سرهم رسید ترسیدند و بیرون نیامدند».. دیگری میگوید : «خدا پدرت بیامرزد! مگر این دزدها از مسافر میترسند؟!.. اینها با ژاندارمها جنگ میكنند!». دیگری سرش را چند بار تكان داده میگوید : «اثر آن قل هواللهها بود».
دو ساعت دیگر راه رفته شب بكازرون میرسند و در یك گاراژی (یا بهتر گوییم : درمیان یك چهاردیواری كه یك اتاق برای مسافرها ندارد) پیاده میشوند. كامیون نیز كه جلوتر رسیده در آنجاست. مسافرها بسراغ آن میروند و قضیه را میپرسند. دانسته میشود قضیه این بوده :
در كتل دختر كه اتوبوس ایستاد این كامیون هم بوده. در موقعی كه در اتوبوس بر سر عطسه هایهو و دعوا بود او راه افتاده و جلوتر رفته. درمیان راه در یك جا رسیده دیده كه سنگ چیدهاند ، و همانكه ایستاده سه نفر دزد از پشت درختان نعرهزنان بیرون جستهاند. دو نفرشان كه تفنگ داشتهاند این ور و آن ور را گرفتهاند و یك نفر جلو آمده نخست شوفر را لخت كرده كت او را از تنش درآورده ، پانصد تومان اسكناس داشته كه از جیب شلوارش درآورده ، چند سیلی هم برویش زده. سپس زنی كه در پهلوی شوفر نشسته و یگانه مسافر كامیون بوده كیف دستی او را كه یكصدوسی تومان و یك انگشتر قیمتی تویش بوده از دستش گرفته. جامهدان او را كه پر از رخت بوده برداشته. بعد از آن گفته : «باید نیم ساعت در اینجا بایستی و پس از آن راه افتی». این را گفته و با همراهانش روانه گردیده و رفته.
شوفر بدبخت مقداری توقف كرده تا از پشت سر اتوبوس رسیده. از رسیدن آن جرئت پیدا کرده و پایین آمده و سنگها را بركنار گردانیده و راه افتاده كه اتوبوس هم از دنبال آن آمده.
این حكایت كه گفته میشود یكی از مسافرها میگوید : «خدا رحم كرد كه ما دیرتر رسیدیم. اگر ده دقیقه زودتر رسیده بودیم ما را هم لخت میكردند». دیگری میگوید : «در كتل دختر آن صبری كه آمد و ما توقف كردیم برای همین بود». دیگری میگوید : «خب! پس معلوم شد صبر بیجهت نیست». شوفر با صدای بلندی میگوید : «البته كه بیجهت نیست. ده سالست شغل من سفر كردنست. همیشه تجربه كردهام : صبر كه آمد باید بایستم!». مدیر مدرسه میگوید : «واللهی این معجزه است. باید رفت و اینها را بآن آقای متمدن گفت. از فرنگستان برخاسته آمده بمذهب ما توهین میكند».
این را میگوید و راه میافتد. مسافرها هم با هایهوی از دنبال او راه میافتند. مسافر تهرانی كه در گوشهای بروی نیمكتی نشسته و آوازهای آنها را میشنود دانسته قضیه چیست و آنها برای چه میآیند. با بیاعتنایی مینشیند. مدیر مدرسه و مسافرها میرسند و بار دیگر گفتگو آغاز میشود ، باین ترتیب :
(تکهی 6 از 6)
نزدیك غروب از دور كامیونی را میبینند كه ایستاده است ، و در جلو او در وسط جاده سنگ چیده شده. از دیدن سنگها رنگ از روی مسافرها میپرد. یقین میكنند كه راهزن در جلو است. زیرا سنگ چیدن كار راهزنها بود. سنگ میچیدند كه چون اتومبیلی رسید مجبور شود بایستد و آنها بریزند و مسافرها را لخت كنند.
مسافرها به همهمه میافتند. یكی میخواهد پولهایش را در یك جا قایم كند. یكی جامهدانِ دستی خود را بزیر بارها میچپاند. یكی میگوید : «یا حضرت عباس ، دستم بدامنت!.» یكی بشوفر داد میزند : «نگه دار كجا میروی؟!..».
در این گیرودار دیده میشود كه شوفر آن كامیون پیاده شد و سنگها را از جلو اتومبیل بركنار ساخت و دوباره باتومبیل نشست و راه افتاد. اتوبوس هم از دنبال آن روانه میشود.
مسافرها تعجب میكنند كه اگر دزد نبوده پس آن سنگها را كه چیده بوده ، اگر دزد بوده پس چرا بیرون نیامدند و جلو كامیون و اتوبوس را نگرفتند. هر یكی حرفی میزند. یكی میگوید : «یقین دیدند دو اتومبیل پشت سرهم رسید ترسیدند و بیرون نیامدند».. دیگری میگوید : «خدا پدرت بیامرزد! مگر این دزدها از مسافر میترسند؟!.. اینها با ژاندارمها جنگ میكنند!». دیگری سرش را چند بار تكان داده میگوید : «اثر آن قل هواللهها بود».
دو ساعت دیگر راه رفته شب بكازرون میرسند و در یك گاراژی (یا بهتر گوییم : درمیان یك چهاردیواری كه یك اتاق برای مسافرها ندارد) پیاده میشوند. كامیون نیز كه جلوتر رسیده در آنجاست. مسافرها بسراغ آن میروند و قضیه را میپرسند. دانسته میشود قضیه این بوده :
در كتل دختر كه اتوبوس ایستاد این كامیون هم بوده. در موقعی كه در اتوبوس بر سر عطسه هایهو و دعوا بود او راه افتاده و جلوتر رفته. درمیان راه در یك جا رسیده دیده كه سنگ چیدهاند ، و همانكه ایستاده سه نفر دزد از پشت درختان نعرهزنان بیرون جستهاند. دو نفرشان كه تفنگ داشتهاند این ور و آن ور را گرفتهاند و یك نفر جلو آمده نخست شوفر را لخت كرده كت او را از تنش درآورده ، پانصد تومان اسكناس داشته كه از جیب شلوارش درآورده ، چند سیلی هم برویش زده. سپس زنی كه در پهلوی شوفر نشسته و یگانه مسافر كامیون بوده كیف دستی او را كه یكصدوسی تومان و یك انگشتر قیمتی تویش بوده از دستش گرفته. جامهدان او را كه پر از رخت بوده برداشته. بعد از آن گفته : «باید نیم ساعت در اینجا بایستی و پس از آن راه افتی». این را گفته و با همراهانش روانه گردیده و رفته.
شوفر بدبخت مقداری توقف كرده تا از پشت سر اتوبوس رسیده. از رسیدن آن جرئت پیدا کرده و پایین آمده و سنگها را بركنار گردانیده و راه افتاده كه اتوبوس هم از دنبال آن آمده.
این حكایت كه گفته میشود یكی از مسافرها میگوید : «خدا رحم كرد كه ما دیرتر رسیدیم. اگر ده دقیقه زودتر رسیده بودیم ما را هم لخت میكردند». دیگری میگوید : «در كتل دختر آن صبری كه آمد و ما توقف كردیم برای همین بود». دیگری میگوید : «خب! پس معلوم شد صبر بیجهت نیست». شوفر با صدای بلندی میگوید : «البته كه بیجهت نیست. ده سالست شغل من سفر كردنست. همیشه تجربه كردهام : صبر كه آمد باید بایستم!». مدیر مدرسه میگوید : «واللهی این معجزه است. باید رفت و اینها را بآن آقای متمدن گفت. از فرنگستان برخاسته آمده بمذهب ما توهین میكند».
این را میگوید و راه میافتد. مسافرها هم با هایهوی از دنبال او راه میافتند. مسافر تهرانی كه در گوشهای بروی نیمكتی نشسته و آوازهای آنها را میشنود دانسته قضیه چیست و آنها برای چه میآیند. با بیاعتنایی مینشیند. مدیر مدرسه و مسافرها میرسند و بار دیگر گفتگو آغاز میشود ، باین ترتیب :
مسافرها : (با هایهوی) خب آقا ، حقانیت مذهب ما بشما ثابت شد؟..
مسافر تهرانی : خواهشمندم هایهوی نكنید. یك نفرتان حرف بزند تا من جواب بدهم.
مدیر دبستان : بسیار خب تنها من حرف خواهم زد.
مسافر تهرانی : هرچه میخواهید بگویید.
مدیر دبستان : قضیهی كامیون را دانستید كه چه شده؟..
مسافر تهرانی : دانستم ، حرفهای شما را میشنیدم.
مدیر دبستان : خب ، حالا ثابت شد كه صبر از طرف خداست؟!. ثابت شد كه مذهب ما بر حقست؟!. در كتل دختر كه صبر آمد برای همین بود كه ما صبر بكنیم و نیاییم و بگیر دزدها نیفتیم. شما در آنجا ایراد میگرفتید. ما اگر بحرف شما گوش داده بودیم همهمان الان لخت بودیم.
مسافر تهرانی : یك سئوال هم من از شما دارم خواهشمندم جواب بدهید.
مسافر تهرانی : آیا خدایی كه گفته میشود تنها خدای شماست یا خدای همه است؟..
مدیر دبستان : این چه سئوالیست ، البته كه خدای همه است.
مسافر تهرانی : پس در آن صورت چطور شده كه تنها برای شما صبر آمده ، خدا تنها شما را از دزدها حفظ كرده؟!.. چطور شده كه شوفر كامیون و زن مسافر را كه همراه بوده حفظ نكرده؟.. چطور شده كه برای آنها صبر نفرستاده؟!.. مگر آنها بندگان خدا نبودند؟!. خواهشمندم جواب این را بمن بدهید.
🔅
این را كه میشنود جواب نمیتواند و خاموش میایستد. پس از چند ثانیه یكی از كنار جواب داده میگوید : «ببین آنها چه گناهی داشتند كه خدا گرفتارشان كرده!». مسافر تهرانی جواب داده میگوید :
«آنها هم مثل شمایند. شما هر گناهی كه میكنید آنها هم آن را میكنند! چه شده كه شما پاكید و بیگناه بودید و آنها گناه داشتند؟!.. آنگاه مگر هر كس گناه كرد خدا او را میگیرد و بدست دزدها میسپارد؟!. شما بسیار گستاخید و هرچه دلتان خواست بخدا نسبت میدهید. پس چرا خدا آن دزدها را نمیگیرد كه روز روشن جلو مردم را گرفته زن و مرد را میترسانند و لخت میكنند. چرا خدا چنگیزخان را نگرفت؟.. چرا صمدخان را نگرفت؟!..».
پس از این حرف همه خاموش میشوند و پراكنده شده پی كار خود میروند. مسافر شیرازی هم پس از یك رشته تشكر از تصادف آن سفر خداحافظی كرده میرود.
پایان
مسافر تهرانی : خواهشمندم هایهوی نكنید. یك نفرتان حرف بزند تا من جواب بدهم.
مدیر دبستان : بسیار خب تنها من حرف خواهم زد.
مسافر تهرانی : هرچه میخواهید بگویید.
مدیر دبستان : قضیهی كامیون را دانستید كه چه شده؟..
مسافر تهرانی : دانستم ، حرفهای شما را میشنیدم.
مدیر دبستان : خب ، حالا ثابت شد كه صبر از طرف خداست؟!. ثابت شد كه مذهب ما بر حقست؟!. در كتل دختر كه صبر آمد برای همین بود كه ما صبر بكنیم و نیاییم و بگیر دزدها نیفتیم. شما در آنجا ایراد میگرفتید. ما اگر بحرف شما گوش داده بودیم همهمان الان لخت بودیم.
مسافر تهرانی : یك سئوال هم من از شما دارم خواهشمندم جواب بدهید.
مسافر تهرانی : آیا خدایی كه گفته میشود تنها خدای شماست یا خدای همه است؟..
مدیر دبستان : این چه سئوالیست ، البته كه خدای همه است.
مسافر تهرانی : پس در آن صورت چطور شده كه تنها برای شما صبر آمده ، خدا تنها شما را از دزدها حفظ كرده؟!.. چطور شده كه شوفر كامیون و زن مسافر را كه همراه بوده حفظ نكرده؟.. چطور شده كه برای آنها صبر نفرستاده؟!.. مگر آنها بندگان خدا نبودند؟!. خواهشمندم جواب این را بمن بدهید.
🔅
این را كه میشنود جواب نمیتواند و خاموش میایستد. پس از چند ثانیه یكی از كنار جواب داده میگوید : «ببین آنها چه گناهی داشتند كه خدا گرفتارشان كرده!». مسافر تهرانی جواب داده میگوید :
«آنها هم مثل شمایند. شما هر گناهی كه میكنید آنها هم آن را میكنند! چه شده كه شما پاكید و بیگناه بودید و آنها گناه داشتند؟!.. آنگاه مگر هر كس گناه كرد خدا او را میگیرد و بدست دزدها میسپارد؟!. شما بسیار گستاخید و هرچه دلتان خواست بخدا نسبت میدهید. پس چرا خدا آن دزدها را نمیگیرد كه روز روشن جلو مردم را گرفته زن و مرد را میترسانند و لخت میكنند. چرا خدا چنگیزخان را نگرفت؟.. چرا صمدخان را نگرفت؟!..».
پس از این حرف همه خاموش میشوند و پراكنده شده پی كار خود میروند. مسافر شیرازی هم پس از یك رشته تشكر از تصادف آن سفر خداحافظی كرده میرود.
پایان
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش یکم
سرچشمهی گرفتاریهای شرقیان
كار ما چه بود!؟. گفتیم : ما نیكی جهان را میخواهیم. آن «آیین خردمندانه» كه میگوییم و بودن آن را برای جهان دربایست میشماریم ، میخواهیم آن را پدید آوریم و روان گردانیم. اینست خواست ما. ولی میبایست در گام نخست بشرق پردازیم و بگرفتاریهای آن چاره كنیم. شرق از هزار سال پیش گرفتار و پریشان بوده و سپس از دویست سال پیش چنگال سیاست اروپا به تن آن فرورفته. دولتهای اروپا ، آسیا را بپای آفریقا و اقیانوسیا برده و از هر گوشه دست بسوی آن یازیدهاند و برای آنكه شرقیان تكان نتوانند همیشه كوشیدهاند گرفتاریها و پریشانیهای آنان را فزونتر گردانند. از اینجاست كه داستان آسیا و اروپا پیدا میشود ، و از اینجاست كه ما ناگزیر میگردیم شرق را جدا از غرب گرفته و پیش از همه برهایی این بكوشیم.
اینها بود كارهای ما. اینها بود كه میبایست دنبال كنیم. ولی این كارها بیرون از توانایی یك آدمی ، بلكه بیرون از اندیشهی اوست. من این را میدانستم و كسی نبودم كه بخود مغرور باشم و ناتوانی خود را درنیابم. ولی دستی مرا بسوی این كار میراند كه از یكسو سرپیچی نمیتوانستم و ناچار از كوشش بودم و از یكسو امید و دلگرمی به یاری و پشتیبانی او میداشتم. از این گذشته ، من نمیخواستم بتنهایی كار كنم و این راه كه پیش گرفته بودم از روز نخست به همگامی مردان پاكدل و غیرتمند امید میداشتم. چنانكه در جای دیگر گفتهام نیروی «راستیپژوهی» آدمیان و راز پیشرفتِ راستیها برایم روشن گردیده نیك میدانستم كه پس از پشتیبانی خدا ، این نیرو كمك بزرگی بمن خواهد كرد ، و فیروزیای كه در نبرد با اروپاییگری رخ داده و یاوریای كه از پاكدلان و غیرتمندان در آن كشاكش به پیمان شده بود از هر باره بر امید و دلگرمیم میافزود. همهی پیشرفتها همیشه از این راه بوده.
كنون میبایست نایستاده بكار پردازیم. ولی چه كار كنیم و از كجا آغاز كنیم؟!. من دانستم كه بدترین پابندِ شرق و سرچشمهی گرفتاریها و درماندگیهای او بیش از همه اندیشههای پراكنده و بیهودهایست كه در دلها جا گرفته. از بدخوییها و بیماریهای بسیار فراوان و بسیار بیمگین ناآگاه نبودم ولی دانستم سرچشمهی همهی آنها این اندیشههاست و میباید بیش از همه باینها پرداخت.
اكنون كه شش سال از آن هنگام میگذرد و ما در این چند سال همیشه در جستجو و آزمایش هستیم ، یك جُستاری[مبحث] برای ما بسیار روشن گردیده و آن اینكه مایهی پیشرفت و پسرفت یك توده سه چیز است : ١ـ اندیشهها و باورها. ٢ـ خویهای نیك و بد. ٣ـ آیین زندگی و راه آن.
از اینها نیز بیش از همه اندیشهها و باورها اثر دارد ، و آن دو چیز دیگر نیز از اینها برخیزد. یك جمله میتوان گفت : آنچه یك توده را پیش یا پس برد اندیشه و باورهای ایشان است. راست است كه انبوهی و فزونی توده و در دست داشتن افزارهای كاریتر و بهتر بیاثر نتواند بود. لیكن اینها پس از آن سه چیز است و بیآنها هیچ اثر نتواند داشت.
ما در تاریخ ، یك تودهی سیصدوپنجاهملیون را توانیم یافت كه بزیرِ دست یك تودهی سی و چند ملیون افتاده. چنین كاری چرا رو داده و چگونه رو داده؟!. اگر نیك اندیشیم انگیزه و سرچشمهی آن را جز برتری اندیشهها و باورها نتوانیم یافت. آن تودهی زبردست جز درپی پیشرفت خود نیستند و باورهای بیهوده را كم میدارند و معنی همدستی و سود آن را میشناسند ولی این تودهی زیردست به پیشرفت زندگی خود جز پروای كمی نمینمایند و با باورهای بیهوده از پرستش گاو و مار و از جوكیبازی و نمایشهای محرم و كینههای كهن بومی و مانند اینها سرگرمند ، و معنی همدستی و سود آن اگرهم بگوشهاشان رسیده بدلهاشان اثر نكرده. از اندیشههای پست نتیجه همین باشد كه بوده.
این سخن از روی دو قاعدهی بسیار استواریست : یكی اینكه سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست. دیگری اینكه چند اندیشه در یك دل ، هر كدام از اثر دیگری كاهد. اینها را باید بیچون و چرا پذیرفت. یك كسی كه سوار هواپیما شده و بر سر خاك دشمن رفته و بیآنكه پروای جان كند در آنجا بجنگ میپردازد بیگمان او را یك اندیشهای باین كار وامیدارد و دیگری كه چنین كاری نمییارَد و نمیكند بیگمان آن اندیشه را نمیدارد و اگر میدارد از نیرو افتاده است.
این جُستار باین روشنی كه در اینجا مینویسیم آنروز نمیدانستیم ولی نیرویی كه مرا بكار وامیداشت ، راهم مینمود كه بیش از همه اندیشههای پراكنده را مایهی گرفتاری شرق شناسم و پیش از همه با آنها بنبرد برخیزم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش یکم
سرچشمهی گرفتاریهای شرقیان
كار ما چه بود!؟. گفتیم : ما نیكی جهان را میخواهیم. آن «آیین خردمندانه» كه میگوییم و بودن آن را برای جهان دربایست میشماریم ، میخواهیم آن را پدید آوریم و روان گردانیم. اینست خواست ما. ولی میبایست در گام نخست بشرق پردازیم و بگرفتاریهای آن چاره كنیم. شرق از هزار سال پیش گرفتار و پریشان بوده و سپس از دویست سال پیش چنگال سیاست اروپا به تن آن فرورفته. دولتهای اروپا ، آسیا را بپای آفریقا و اقیانوسیا برده و از هر گوشه دست بسوی آن یازیدهاند و برای آنكه شرقیان تكان نتوانند همیشه كوشیدهاند گرفتاریها و پریشانیهای آنان را فزونتر گردانند. از اینجاست كه داستان آسیا و اروپا پیدا میشود ، و از اینجاست كه ما ناگزیر میگردیم شرق را جدا از غرب گرفته و پیش از همه برهایی این بكوشیم.
اینها بود كارهای ما. اینها بود كه میبایست دنبال كنیم. ولی این كارها بیرون از توانایی یك آدمی ، بلكه بیرون از اندیشهی اوست. من این را میدانستم و كسی نبودم كه بخود مغرور باشم و ناتوانی خود را درنیابم. ولی دستی مرا بسوی این كار میراند كه از یكسو سرپیچی نمیتوانستم و ناچار از كوشش بودم و از یكسو امید و دلگرمی به یاری و پشتیبانی او میداشتم. از این گذشته ، من نمیخواستم بتنهایی كار كنم و این راه كه پیش گرفته بودم از روز نخست به همگامی مردان پاكدل و غیرتمند امید میداشتم. چنانكه در جای دیگر گفتهام نیروی «راستیپژوهی» آدمیان و راز پیشرفتِ راستیها برایم روشن گردیده نیك میدانستم كه پس از پشتیبانی خدا ، این نیرو كمك بزرگی بمن خواهد كرد ، و فیروزیای كه در نبرد با اروپاییگری رخ داده و یاوریای كه از پاكدلان و غیرتمندان در آن كشاكش به پیمان شده بود از هر باره بر امید و دلگرمیم میافزود. همهی پیشرفتها همیشه از این راه بوده.
كنون میبایست نایستاده بكار پردازیم. ولی چه كار كنیم و از كجا آغاز كنیم؟!. من دانستم كه بدترین پابندِ شرق و سرچشمهی گرفتاریها و درماندگیهای او بیش از همه اندیشههای پراكنده و بیهودهایست كه در دلها جا گرفته. از بدخوییها و بیماریهای بسیار فراوان و بسیار بیمگین ناآگاه نبودم ولی دانستم سرچشمهی همهی آنها این اندیشههاست و میباید بیش از همه باینها پرداخت.
اكنون كه شش سال از آن هنگام میگذرد و ما در این چند سال همیشه در جستجو و آزمایش هستیم ، یك جُستاری[مبحث] برای ما بسیار روشن گردیده و آن اینكه مایهی پیشرفت و پسرفت یك توده سه چیز است : ١ـ اندیشهها و باورها. ٢ـ خویهای نیك و بد. ٣ـ آیین زندگی و راه آن.
از اینها نیز بیش از همه اندیشهها و باورها اثر دارد ، و آن دو چیز دیگر نیز از اینها برخیزد. یك جمله میتوان گفت : آنچه یك توده را پیش یا پس برد اندیشه و باورهای ایشان است. راست است كه انبوهی و فزونی توده و در دست داشتن افزارهای كاریتر و بهتر بیاثر نتواند بود. لیكن اینها پس از آن سه چیز است و بیآنها هیچ اثر نتواند داشت.
ما در تاریخ ، یك تودهی سیصدوپنجاهملیون را توانیم یافت كه بزیرِ دست یك تودهی سی و چند ملیون افتاده. چنین كاری چرا رو داده و چگونه رو داده؟!. اگر نیك اندیشیم انگیزه و سرچشمهی آن را جز برتری اندیشهها و باورها نتوانیم یافت. آن تودهی زبردست جز درپی پیشرفت خود نیستند و باورهای بیهوده را كم میدارند و معنی همدستی و سود آن را میشناسند ولی این تودهی زیردست به پیشرفت زندگی خود جز پروای كمی نمینمایند و با باورهای بیهوده از پرستش گاو و مار و از جوكیبازی و نمایشهای محرم و كینههای كهن بومی و مانند اینها سرگرمند ، و معنی همدستی و سود آن اگرهم بگوشهاشان رسیده بدلهاشان اثر نكرده. از اندیشههای پست نتیجه همین باشد كه بوده.
این سخن از روی دو قاعدهی بسیار استواریست : یكی اینكه سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست. دیگری اینكه چند اندیشه در یك دل ، هر كدام از اثر دیگری كاهد. اینها را باید بیچون و چرا پذیرفت. یك كسی كه سوار هواپیما شده و بر سر خاك دشمن رفته و بیآنكه پروای جان كند در آنجا بجنگ میپردازد بیگمان او را یك اندیشهای باین كار وامیدارد و دیگری كه چنین كاری نمییارَد و نمیكند بیگمان آن اندیشه را نمیدارد و اگر میدارد از نیرو افتاده است.
این جُستار باین روشنی كه در اینجا مینویسیم آنروز نمیدانستیم ولی نیرویی كه مرا بكار وامیداشت ، راهم مینمود كه بیش از همه اندیشههای پراكنده را مایهی گرفتاری شرق شناسم و پیش از همه با آنها بنبرد برخیزم.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
انقلاب چیست؟.pdf
847.1 KB
🔸 انقلاب چیست؟
🖌 احمد کسروی
🔸 معنی راست انقلاب (شورش)
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این دفتر از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔸 معنی راست انقلاب (شورش)
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این دفتر از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش پنجم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز دو داستان از صوفیان آوردیم و امروز دو داستان دیگری میآوریم تا باز هم دروغها و گزافهگوییهاشان را بهتر و ایشان را بیشتر بشناسیم.
📖 پرچم هفتگی
دو داستانی از صوفیان
ـ1ـ
در آن وقت كه سلطان شهید سنجر بن ملكشاه نورالله مضجعه[= نور به گورش بتابد] از دست غزان خلاص یافت و بدارالملك مرو آمد این دعاگوی از سرخس با جمعی از مشایخ و قضات و ائمه سرخس بمرو رفت بمبارك باد قدوم سلطان و از جهت مصالح بقعهی شیخ و از خویشان و فرزندان شیخ هیچكس با دعاگوی نبودند چـه آنچـه مانده بودند متفرق بودند و بعراق رفته بودند ، چون دعاگوی بمرو رسید رئیس میهنه[= شهرکی میان سرخس و ابیورد] رحمة الله چند روز بود كه آنجا رسیده بود از جهت مصالح ولایت و هنوز سلطان را ندیده بود. چه پیش از آن بهمه اوقات در مصالح آن ولایت جز فرزندان شیخ نتوانستندی گفت و اگر كسی گفتی مسموع نبودی و رئیس و عامل و شحنه و هر كه در آن ولایت شغلی توانستی كرد جز باشارت فرزندان شیخ نتوانستی كرد و اگر كسی ظلمی كردی بر یك كس در آن ولایت بدین قدر كه مقدم و پیر فرزندان شیخ بنوشتی كه فلان كس در خابران نمیباید و آن كاغذ درویشی بلشگرگاه بردی حالی كه بر سلطان عرضه كردندی مثال عزل آن شخص بنوشتندی القصه چون رئیس از رسیدن دعاگوی خبر یافت شاد گشت و حالی آمد و گفت چند روز است كه من منتظر یكی از شمایم اكنون چون تو رسیدی فردا سلطان را ببینم ، دیگر روز بخلوت هر دو سلطان را بدیدیم چون دعاگوی را بدید استقبال كرد چون بنشستیم دعاگوی دعایی بگفت ، سلطان سنجر نورالله مضجعه گفت كه میهنه جایی مباركست و تربت شیخ موضعی است كه از آن بزرگوارتر و شریفتر نبود و چون یكی از غزان دست بآن تربت دراز كرد و بخواست كه آن را بشورد چنانكه معهود ایشان بود كه بچند جای در خاكهای اهل دنیا ایشان را چیزی نشان داده بودند و آن خاك بشوریده بودند و نعمتها یافته این را بر آن قیاس خواست كه بشورد چون دست بدان خاك برد حالی سنگ گشت و خویشان او آن سنگ را بلشگرگاه آوردند و من آن سنگ را دیدم.
ـ2ـ
اوحدالطایفه محمد بن عبدالسلام از مولی زادگان جد این دعاگوی بوده است ، درین مدت كه حادثهی غز افتاد و بیشتر از فرزندان در آن حادثه شهید شدند چنانكه در میهنه از صلب شیخ صدوپانزده كس شكنجه كردند و بسوختند و بزخم تیغ كشته شدند برون از آنكه بعد ازین حادثه بماهی دو سه در بیماری و قحط و وبال سبب این حوادث بیشتر ایشان بودهاند كه وفات یافتند و اهل میهنه مانده بودند و متفرق و ولایت دیگر بار كشیدند. بعد از آن بسالی دو سه درویشی چند بازآمدند و حصار كه گرد میهنه بود عمارت كردند و در آنجا متوطن گشتند و از آن حصار تا بمشهد مسافتی نیك دور است.
پرچـم هفتگی : این دو داستان كه آورده شده برای نشان دادن آنست كـه صوفیان تا چـه اندازه بدروغگویـی گستاخ بودهاند. یكجا میگوید : غزان كه میخواستهاند دست بگور ابوسعید زنند سنگ شدهاند و باز معجزههای دیگری از آن گور بازمیگوید ، و در یكجا مینویسد كه غزان 115 تن از فرزندان شیخ را با شكنجه كشتند و دانسته نیست كه شیخ چرا در اینجا معجزه نكرده. چرا این كشندگان و شكنجه كنندگان را سنگ نگردانیده.
شنیدنیست كه بنیادگزار اسلام بهنگامی كه برخاسته بوده و با بت پرستان و دیگران نبرد میكرده مردم از او معجزه خواسته در فشارش میگزاردهاند و او میگفته من معجزه نتوانم. ولی ابوسعید و دیگران كه خود را از پیروان او مینامیدهاند و بهر حال بپایگاه آن مرد بزرگ نمیرسیدهاند پیاپی معجزه مینمودهاند. پس از مردنشان نیز گورهاشان تا سالیان دراز معجزه نشان میداده است.
.
بخش پنجم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز دو داستان از صوفیان آوردیم و امروز دو داستان دیگری میآوریم تا باز هم دروغها و گزافهگوییهاشان را بهتر و ایشان را بیشتر بشناسیم.
📖 پرچم هفتگی
دو داستانی از صوفیان
ـ1ـ
در آن وقت كه سلطان شهید سنجر بن ملكشاه نورالله مضجعه[= نور به گورش بتابد] از دست غزان خلاص یافت و بدارالملك مرو آمد این دعاگوی از سرخس با جمعی از مشایخ و قضات و ائمه سرخس بمرو رفت بمبارك باد قدوم سلطان و از جهت مصالح بقعهی شیخ و از خویشان و فرزندان شیخ هیچكس با دعاگوی نبودند چـه آنچـه مانده بودند متفرق بودند و بعراق رفته بودند ، چون دعاگوی بمرو رسید رئیس میهنه[= شهرکی میان سرخس و ابیورد] رحمة الله چند روز بود كه آنجا رسیده بود از جهت مصالح ولایت و هنوز سلطان را ندیده بود. چه پیش از آن بهمه اوقات در مصالح آن ولایت جز فرزندان شیخ نتوانستندی گفت و اگر كسی گفتی مسموع نبودی و رئیس و عامل و شحنه و هر كه در آن ولایت شغلی توانستی كرد جز باشارت فرزندان شیخ نتوانستی كرد و اگر كسی ظلمی كردی بر یك كس در آن ولایت بدین قدر كه مقدم و پیر فرزندان شیخ بنوشتی كه فلان كس در خابران نمیباید و آن كاغذ درویشی بلشگرگاه بردی حالی كه بر سلطان عرضه كردندی مثال عزل آن شخص بنوشتندی القصه چون رئیس از رسیدن دعاگوی خبر یافت شاد گشت و حالی آمد و گفت چند روز است كه من منتظر یكی از شمایم اكنون چون تو رسیدی فردا سلطان را ببینم ، دیگر روز بخلوت هر دو سلطان را بدیدیم چون دعاگوی را بدید استقبال كرد چون بنشستیم دعاگوی دعایی بگفت ، سلطان سنجر نورالله مضجعه گفت كه میهنه جایی مباركست و تربت شیخ موضعی است كه از آن بزرگوارتر و شریفتر نبود و چون یكی از غزان دست بآن تربت دراز كرد و بخواست كه آن را بشورد چنانكه معهود ایشان بود كه بچند جای در خاكهای اهل دنیا ایشان را چیزی نشان داده بودند و آن خاك بشوریده بودند و نعمتها یافته این را بر آن قیاس خواست كه بشورد چون دست بدان خاك برد حالی سنگ گشت و خویشان او آن سنگ را بلشگرگاه آوردند و من آن سنگ را دیدم.
ـ2ـ
اوحدالطایفه محمد بن عبدالسلام از مولی زادگان جد این دعاگوی بوده است ، درین مدت كه حادثهی غز افتاد و بیشتر از فرزندان در آن حادثه شهید شدند چنانكه در میهنه از صلب شیخ صدوپانزده كس شكنجه كردند و بسوختند و بزخم تیغ كشته شدند برون از آنكه بعد ازین حادثه بماهی دو سه در بیماری و قحط و وبال سبب این حوادث بیشتر ایشان بودهاند كه وفات یافتند و اهل میهنه مانده بودند و متفرق و ولایت دیگر بار كشیدند. بعد از آن بسالی دو سه درویشی چند بازآمدند و حصار كه گرد میهنه بود عمارت كردند و در آنجا متوطن گشتند و از آن حصار تا بمشهد مسافتی نیك دور است.
پرچـم هفتگی : این دو داستان كه آورده شده برای نشان دادن آنست كـه صوفیان تا چـه اندازه بدروغگویـی گستاخ بودهاند. یكجا میگوید : غزان كه میخواستهاند دست بگور ابوسعید زنند سنگ شدهاند و باز معجزههای دیگری از آن گور بازمیگوید ، و در یكجا مینویسد كه غزان 115 تن از فرزندان شیخ را با شكنجه كشتند و دانسته نیست كه شیخ چرا در اینجا معجزه نكرده. چرا این كشندگان و شكنجه كنندگان را سنگ نگردانیده.
شنیدنیست كه بنیادگزار اسلام بهنگامی كه برخاسته بوده و با بت پرستان و دیگران نبرد میكرده مردم از او معجزه خواسته در فشارش میگزاردهاند و او میگفته من معجزه نتوانم. ولی ابوسعید و دیگران كه خود را از پیروان او مینامیدهاند و بهر حال بپایگاه آن مرد بزرگ نمیرسیدهاند پیاپی معجزه مینمودهاند. پس از مردنشان نیز گورهاشان تا سالیان دراز معجزه نشان میداده است.
.
✴️ گواهی هوادار شعر و شاعری
نگارنده قبل از اینكه به نوشتههای سودمند پیمان و پرچم آشنا گردم بنوبهی خویش یكی از طرفداران جدی شعر و شاعری بوده و گاهی هم كه برحسب تصادف میدیدم در روزنامهی پرچم نوشتههایی راجع به شعر و شاعری یا سایر خرافات بچاپ رسیده و خردهگیری از گفتهی شاعران كردهاید بدون اینكه در اطراف این نوشتههای گرانبها فكر كنم بمقام اعتراض برآمده و فكر میكردم كه چرا به گفتههای شاعران كه حقیقتاً مفاخر ملی ما بشمار میروند خردهگیری میكنند؟ ولی بعد از اینكه توسط آزادگان پاكدل با نوشتههای پیمان و پرچم از نزدیك آشنا گردیده و بحقایق آن پی بردم دانستم كه شاعران تا حالا باعث آلودگی ما بوده و حقیقتاً یك مانع بزرگی بین ما و حقایق بودهاند و بسی افسوس میخورم كه چرا عمری بیهوده با قافیهبافی شاعران و یاوهگویی صوفیان و امثال اینها بسر برده و متوجه این گمراهی خویش نگردیدهام.
راستی برای یك جوان جای بسی تأسف است كه خویشتن را با گفتههای پوچ و بیاساس شاعران مشغول كرده و عوض اینكه كتابهای سودمند علمی را مطالعه نموده و از آن استفاده نماید دیوان حافظ را جلو خود گزاشته و مغز خود را با شعرهای بیمعنی كه منظور شاعر بغیر از قافیهسازی چیز دیگر نبوده خسته نماید. مثلاً یك شعر آن را بعنوان نمونه مینویسم و میخواهم خوانندگان با من همراهی كنند كه بیندیشیم و ببینیم ما از این شعر چه سودی توانیم برد؟!
گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز كنار تو جوان برخیزم
آیا در حقیقت منظور شاعر از ساختن این شعر چه بوده؟ پیداست كه منظورش چیزی جز فساد اخلاق و بیشرمی چیز دیگر نمیباشد. یك پیرمرد پنجاه یا شصت سالهای كه به گفتن یك همچو حرف بیشرمانهای مبادرت میكند ما دیگر چطور میتوانیم از گفتههای او درس اخلاق یاد گرفته و از این آلودگیها خود را رها سازیم. آنهایی كه اینگونه اشخاص را مفاخر ملی خویش قلمداد كرده و از اینها طرفداری میكنند اگر در اشعارشان درست فكر كرده عقل خویش را قاضی قرار دهند متوجه گمراهی خویش خواهند گردید ـ دیگر برای آنها جای شك و شبههای دربارهی گفتارهای پیمان و پرچم باقی نخواهد ماند ـ
بسی از آزادگان پاكدل سپاسگزارم كه مرا با پرچم و پیمان آشنا گردانیده و افتخار دارم كه نوشتههای دارندهی پرچم را كه جز حقایق چیز دیگر نیست سرمشق زندگانی خویش قرار داده و بآزادگان پیوستهام.
تهران ـ حسین صداقهای
(پرچم روزانه شمارهی 241)
نگارنده قبل از اینكه به نوشتههای سودمند پیمان و پرچم آشنا گردم بنوبهی خویش یكی از طرفداران جدی شعر و شاعری بوده و گاهی هم كه برحسب تصادف میدیدم در روزنامهی پرچم نوشتههایی راجع به شعر و شاعری یا سایر خرافات بچاپ رسیده و خردهگیری از گفتهی شاعران كردهاید بدون اینكه در اطراف این نوشتههای گرانبها فكر كنم بمقام اعتراض برآمده و فكر میكردم كه چرا به گفتههای شاعران كه حقیقتاً مفاخر ملی ما بشمار میروند خردهگیری میكنند؟ ولی بعد از اینكه توسط آزادگان پاكدل با نوشتههای پیمان و پرچم از نزدیك آشنا گردیده و بحقایق آن پی بردم دانستم كه شاعران تا حالا باعث آلودگی ما بوده و حقیقتاً یك مانع بزرگی بین ما و حقایق بودهاند و بسی افسوس میخورم كه چرا عمری بیهوده با قافیهبافی شاعران و یاوهگویی صوفیان و امثال اینها بسر برده و متوجه این گمراهی خویش نگردیدهام.
راستی برای یك جوان جای بسی تأسف است كه خویشتن را با گفتههای پوچ و بیاساس شاعران مشغول كرده و عوض اینكه كتابهای سودمند علمی را مطالعه نموده و از آن استفاده نماید دیوان حافظ را جلو خود گزاشته و مغز خود را با شعرهای بیمعنی كه منظور شاعر بغیر از قافیهسازی چیز دیگر نبوده خسته نماید. مثلاً یك شعر آن را بعنوان نمونه مینویسم و میخواهم خوانندگان با من همراهی كنند كه بیندیشیم و ببینیم ما از این شعر چه سودی توانیم برد؟!
گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز كنار تو جوان برخیزم
آیا در حقیقت منظور شاعر از ساختن این شعر چه بوده؟ پیداست كه منظورش چیزی جز فساد اخلاق و بیشرمی چیز دیگر نمیباشد. یك پیرمرد پنجاه یا شصت سالهای كه به گفتن یك همچو حرف بیشرمانهای مبادرت میكند ما دیگر چطور میتوانیم از گفتههای او درس اخلاق یاد گرفته و از این آلودگیها خود را رها سازیم. آنهایی كه اینگونه اشخاص را مفاخر ملی خویش قلمداد كرده و از اینها طرفداری میكنند اگر در اشعارشان درست فكر كرده عقل خویش را قاضی قرار دهند متوجه گمراهی خویش خواهند گردید ـ دیگر برای آنها جای شك و شبههای دربارهی گفتارهای پیمان و پرچم باقی نخواهد ماند ـ
بسی از آزادگان پاكدل سپاسگزارم كه مرا با پرچم و پیمان آشنا گردانیده و افتخار دارم كه نوشتههای دارندهی پرچم را كه جز حقایق چیز دیگر نیست سرمشق زندگانی خویش قرار داده و بآزادگان پیوستهام.
تهران ـ حسین صداقهای
(پرچم روزانه شمارهی 241)
شادروان کسمایی از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی شادروان کسمایی چنین مینویسد :
آقای کسمایی از هواداران پیشین پیمان بودهاند و اکنون از پشتیبانان پرچم بشمارند.
این نتیجهی راستیهاست که این جوانمردان را به تکان آورده و به هواداری و پشتیبانی برانگیخته. این نتیجهی ناگزیری آنهاست. اگر دیگران نیز به نوشتههای پیمان و پرچم نزدیک بیایند و آنها را با دل ساده و اندیشهی پاک فراگیرند جز گراییدن و گرویدن و پشتیبانی نمودن چارهای نخواهند داشت. مگر کسانی که فهمها و خردهاشان بیکاره گردیده است.
آقای کسمایی اکنون در بوشهر فرماندار آنجاست.
پرچم دربارهی شادروان کسمایی چنین مینویسد :
آقای کسمایی از هواداران پیشین پیمان بودهاند و اکنون از پشتیبانان پرچم بشمارند.
این نتیجهی راستیهاست که این جوانمردان را به تکان آورده و به هواداری و پشتیبانی برانگیخته. این نتیجهی ناگزیری آنهاست. اگر دیگران نیز به نوشتههای پیمان و پرچم نزدیک بیایند و آنها را با دل ساده و اندیشهی پاک فراگیرند جز گراییدن و گرویدن و پشتیبانی نمودن چارهای نخواهند داشت. مگر کسانی که فهمها و خردهاشان بیکاره گردیده است.
آقای کسمایی اکنون در بوشهر فرماندار آنجاست.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 1 از 7
بنام پاکآفرندهی جهان
سال 1314 است و هنوز در ایران رفع حجاب نشده . چند نفر از تهران برای گردش بشهریار رفتهاند و میخواهند چند روز در آنجا بمانند. در خانهی یکی از کارمندان دولت میهمان شدهاند. آخوند دِه شنیده بدیدن آنها آمده است. درمیان او با یکی از میهمانان و صاحبخانه و یک نفر از مِلکداران شهریار گفتگوهایی شده است. ما آن آخوند را بدرالشریعه ، صاحبخانه را مَلِکی ، مِلکدارِ شهریاری را ارباب ، میهمان تهرانی را خداداد نام نهادهایم و گفتگوهای آنها را در اینجا مینویسیم.
بدرالشریعه که آخوند جوانیست و رئیس محضر شهریار میباشد وارد شده با لهجهی گیلانی سلام میدهد. میهمانان بپا میخیزند و مینشینند و پس از احوال پرسیها گفتگو آغاز میشود :
⭐️
مَلکی : آقای بدرالشریعه از علمای روشنفکر است ، ادیب است ، شعر هم میگوید ، نمیدانم روزنامهی آیندهی ایران را خواندهاید؟. در شمارهی آخرش شعرهای آقای بدرالشریعه دربارهی زنها چاپ شده بود.
خداداد : آن شعرها را خواندم. یک مصرعش هم در ذهنم مانده : «زن عورت تُست کشف عورت تا کی». بزنها بسیار توهین کرده است.
بدرالشریعه : خدا زنها را ناقصالعقل خلق کرده. یک دسته جوانان لامذهب اصرار دارند که زنها روهاشان باز کنند. من با شعر بآنها جواب دادم. نباید گزاشت زنها روهاشان باز کنند. اینجا که فرنگستان نیست.
خداداد : موضوع رفع حجاب چیزی نیست که با شعرهای شما جلوگیری شود. اروپاییها که ماها را «نیمهوحشی» حساب میکنند یکی از دلیلهاشان همینست که ما زنها را خوار گرفتهایم ، بآنها در زندگانی دخالت نمیدهیم. بچادر و روبند زنهای ما ریشخند میکنند. دولت مجبور است که زنها را از حجاب بیرون آورد تا جلو ایراد آنها را بگیرد.
بدرالشریعه : ما بفرنگیها چه کار داریم؟!.. پیغمبر ما حکم فرموده که زنها باید روهاشان بگیرند ، ما هم باید اطاعت کنیم.
خداداد : شما در آن باب هم اشتباه میکنید. در زمان خود پیغمبر زنهای عرب رو نمیگرفتند.
بدرالشریعه (با تعجب و تندی) : در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند؟.
خداداد : بلی نمیگرفتند.
بدرالشریعه : من از قرآن دلیل میآورم که حجاب واجب است.
خداداد : هیچ احتیاجی نیست که شما از قرآن دلیل آورید و من هم جواب بدهم. من شما را آسوده میگردانم. اولاً در کتابهای فقهی در هیچ جا نوشته نشده است که زن باید روی خود را بگیرد. شرایع ، شرح لمعه ، مدارک ، تبصرهی علامه و غیر اینها ، یک بیک ببینید. در کدام یکی نوشته شده که زن باید رو بگیرد. ثانیاً شیخ مرتضا انصاری یکی از علمای بسیار بزرگ شیعه بوده. رسائل ، مکاسب و دیگر کتابهای او را در نجف و کربلا و همه جا درس میخوانند. همان شیخ مرتضا کتابی دربارهی حجاب نوشته که در پشت مکاسب چاپ شده. من بیست سال پیش آن را خواندهام.
در آنجا شیخ مرتضا تصریح میکند که در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند. و دلیلهایی باین موضوع میآورد. از جمله میگوید : در روایت هست که جابر همراه پیغمبر بخانهی فاطمه وارد شد و چون نگاه کرد دید رنگ دختر پیغمبر از گرسنگی زرد شده. میگوید : پس معلوم است که دختر پیغمبر رو نمیگرفته است.
روایت دیگری هست که چون پیغمبر برای حجةالوداع بمکه رفت زنی از قبیلهی خثعم بسر راه آمد و میخواست چیزهایی بپرسد. فضل پسر عباس که به تَرک پیغمبر سوار شده بود با آن زن بهمدیگر نگاه میکردند. پیغمبر با دست روی فضل را بسوی دیگر برگردانیده فرمود : یک زن جوان با یک مرد جوان ترسیدم شیطان بمیان آنها داخل شود.
بعضیها این روایت را دلیل آوردهاند که زنها باید رو بگیرند. شیخ مرتضا میگوید : همان روایت دلیلست که زنها در زمان پیغمبر روهاشان باز بوده است. زیرا اگر روی آن زن باز نبود جهت نداشت که پیغمبر روی فضل را بآن ور برگرداند.
اینها نوشتههای شیخ مرتضا است. شما اگر مکاسب دارید بروید شب در پشت آن این کتاب را باز کنید و بخوانید و بدانید. با من دلیل آوردن احتیاج نیست.
.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 1 از 7
بنام پاکآفرندهی جهان
سال 1314 است و هنوز در ایران رفع حجاب نشده . چند نفر از تهران برای گردش بشهریار رفتهاند و میخواهند چند روز در آنجا بمانند. در خانهی یکی از کارمندان دولت میهمان شدهاند. آخوند دِه شنیده بدیدن آنها آمده است. درمیان او با یکی از میهمانان و صاحبخانه و یک نفر از مِلکداران شهریار گفتگوهایی شده است. ما آن آخوند را بدرالشریعه ، صاحبخانه را مَلِکی ، مِلکدارِ شهریاری را ارباب ، میهمان تهرانی را خداداد نام نهادهایم و گفتگوهای آنها را در اینجا مینویسیم.
بدرالشریعه که آخوند جوانیست و رئیس محضر شهریار میباشد وارد شده با لهجهی گیلانی سلام میدهد. میهمانان بپا میخیزند و مینشینند و پس از احوال پرسیها گفتگو آغاز میشود :
⭐️
مَلکی : آقای بدرالشریعه از علمای روشنفکر است ، ادیب است ، شعر هم میگوید ، نمیدانم روزنامهی آیندهی ایران را خواندهاید؟. در شمارهی آخرش شعرهای آقای بدرالشریعه دربارهی زنها چاپ شده بود.
خداداد : آن شعرها را خواندم. یک مصرعش هم در ذهنم مانده : «زن عورت تُست کشف عورت تا کی». بزنها بسیار توهین کرده است.
بدرالشریعه : خدا زنها را ناقصالعقل خلق کرده. یک دسته جوانان لامذهب اصرار دارند که زنها روهاشان باز کنند. من با شعر بآنها جواب دادم. نباید گزاشت زنها روهاشان باز کنند. اینجا که فرنگستان نیست.
خداداد : موضوع رفع حجاب چیزی نیست که با شعرهای شما جلوگیری شود. اروپاییها که ماها را «نیمهوحشی» حساب میکنند یکی از دلیلهاشان همینست که ما زنها را خوار گرفتهایم ، بآنها در زندگانی دخالت نمیدهیم. بچادر و روبند زنهای ما ریشخند میکنند. دولت مجبور است که زنها را از حجاب بیرون آورد تا جلو ایراد آنها را بگیرد.
بدرالشریعه : ما بفرنگیها چه کار داریم؟!.. پیغمبر ما حکم فرموده که زنها باید روهاشان بگیرند ، ما هم باید اطاعت کنیم.
خداداد : شما در آن باب هم اشتباه میکنید. در زمان خود پیغمبر زنهای عرب رو نمیگرفتند.
بدرالشریعه (با تعجب و تندی) : در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند؟.
خداداد : بلی نمیگرفتند.
بدرالشریعه : من از قرآن دلیل میآورم که حجاب واجب است.
خداداد : هیچ احتیاجی نیست که شما از قرآن دلیل آورید و من هم جواب بدهم. من شما را آسوده میگردانم. اولاً در کتابهای فقهی در هیچ جا نوشته نشده است که زن باید روی خود را بگیرد. شرایع ، شرح لمعه ، مدارک ، تبصرهی علامه و غیر اینها ، یک بیک ببینید. در کدام یکی نوشته شده که زن باید رو بگیرد. ثانیاً شیخ مرتضا انصاری یکی از علمای بسیار بزرگ شیعه بوده. رسائل ، مکاسب و دیگر کتابهای او را در نجف و کربلا و همه جا درس میخوانند. همان شیخ مرتضا کتابی دربارهی حجاب نوشته که در پشت مکاسب چاپ شده. من بیست سال پیش آن را خواندهام.
در آنجا شیخ مرتضا تصریح میکند که در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند. و دلیلهایی باین موضوع میآورد. از جمله میگوید : در روایت هست که جابر همراه پیغمبر بخانهی فاطمه وارد شد و چون نگاه کرد دید رنگ دختر پیغمبر از گرسنگی زرد شده. میگوید : پس معلوم است که دختر پیغمبر رو نمیگرفته است.
روایت دیگری هست که چون پیغمبر برای حجةالوداع بمکه رفت زنی از قبیلهی خثعم بسر راه آمد و میخواست چیزهایی بپرسد. فضل پسر عباس که به تَرک پیغمبر سوار شده بود با آن زن بهمدیگر نگاه میکردند. پیغمبر با دست روی فضل را بسوی دیگر برگردانیده فرمود : یک زن جوان با یک مرد جوان ترسیدم شیطان بمیان آنها داخل شود.
بعضیها این روایت را دلیل آوردهاند که زنها باید رو بگیرند. شیخ مرتضا میگوید : همان روایت دلیلست که زنها در زمان پیغمبر روهاشان باز بوده است. زیرا اگر روی آن زن باز نبود جهت نداشت که پیغمبر روی فضل را بآن ور برگرداند.
اینها نوشتههای شیخ مرتضا است. شما اگر مکاسب دارید بروید شب در پشت آن این کتاب را باز کنید و بخوانید و بدانید. با من دلیل آوردن احتیاج نیست.
.