او نخستین کسیست که در برابر دعوای حکومت ملایان بالا برافراشته و پیاپی زیانمندی آن را در نوشتههایش نشان داده مردم و دولت را از این آرزوی نیمهپنهان ملایان بیم میدهد. تأثیر هزاران سال زندگی زیر سایهی پادشاهان خودکامه و درآمیختن اندیشههای ایرانیان با پستیهایی که در شعرهای شاعران ایرانی هست ، شعرهایی که خود به تنهایی برای نابودی یک توده بس است ، شعرهایی که نود درصد آلودهی چاپلوسی ، هجو ، گدایی ، تشویق بجبریگری و مستی و بیپروایی به زندگانیست. اینها و مانندهای آن زمینههاییست که اینجا و آنجا در نوشتههای او پدیدارست.
اینها هیچکدام از چشم او پنهان نمانده. با اینهمه چنانکه گفتیم چون کانون پروا و کوششهای او نه تئوریپردازی بلکه چاره به دردهای ایرانیانست ، تأکید بیشتر بر یاد گرفتن حقایق زندگی میکند. زیرا پیداست تودهای که حقایق زندگی را بداند دورست فریب ملایان ، خودکامگان یا شاعران بدآموز را خورد. دورست در راه بحکومت رسیدن ملایان فریبکار یا دیگر سودهاشان بکوشد.
گرچه به علتهای گوناگون که اینجا جای گفتگویش نیست ، ایرانیان از اندیشههای او چنانکه میباید آگاه نیستند ولی آن اندازه که آگاهی یافتهاند این دریافتهاند که در این باره سهلانگاری شده و نمیتوان اندیشههای او را نادیده گرفت.
پایان
.
اینها هیچکدام از چشم او پنهان نمانده. با اینهمه چنانکه گفتیم چون کانون پروا و کوششهای او نه تئوریپردازی بلکه چاره به دردهای ایرانیانست ، تأکید بیشتر بر یاد گرفتن حقایق زندگی میکند. زیرا پیداست تودهای که حقایق زندگی را بداند دورست فریب ملایان ، خودکامگان یا شاعران بدآموز را خورد. دورست در راه بحکومت رسیدن ملایان فریبکار یا دیگر سودهاشان بکوشد.
گرچه به علتهای گوناگون که اینجا جای گفتگویش نیست ، ایرانیان از اندیشههای او چنانکه میباید آگاه نیستند ولی آن اندازه که آگاهی یافتهاند این دریافتهاند که در این باره سهلانگاری شده و نمیتوان اندیشههای او را نادیده گرفت.
پایان
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی هشتم)
چیزی که ما را دربارهی ایرادگیران بدبین میگرداند ، همینست که بچیزهایی با این آشکاری و زیانمندی توجه نمیکنند و با یک امید بسیار دور و بیاساسی دل خود را آسوده میگردانند.
جای تعجب است که شما چون در اتوبوس مینشینید ، میبینید جلوتان در گوشهای پرچم کوچکی زده شده و بروی آن پرچم یا بروی تخته نوشته شده : «شریک حضرت عباس» ، «شریک امام حسین». مردگانی را که هزاروسیصد سال است مردهاند ، زنده خیال میکنند و با آنان شرکت میبندند و این را ننگی برای خود نمیشمارند. بلکه مایهی سرفرازی (افتخار) میدانند.
بدتر از همه آنکه باورشان اینست که بوسیلهی همان پرچم و همان نوشته ، ماشینهاشان از هر آسیب و صدمه آسوده خواهد ماند. شوفرها که سر و کارشان با ماشینست و خود با چشم میبینند که در همان ماشین هر کاری بدست یک قطعهای انجام میگیرد و هیچ کاری بیافزار یا بیسبب نمیتواند باشد ، با اینهمه چون مغزهاشان پر از نادانیها و گمراهیهاست ، بخود نمیآیند و امید میبندند که بوسیلهی پرچم حضرت عباس و یا بوسیلهی«وَان یکاد» و «آیةالکرسی» و «حدیث کساء» اتوبوس را از پنچر شدن و سوختن و ترکیدن بازدارند. [1]
این داستان را در کتاب «پندارها» نیز نوشتهایم که چون در سال1320 در شهریورماه سفری به بوشهر کردم در میان راه چه از مسافران و چه از شوفرها نادانیهایی دیدم که باعث تأسف هر کسی باشد. مسافران برای آنکه خود را از دزدان و راهزنان نگاه دارند پیاپی «صلوات» میکشیدند. شوفر نیز در هر کجا که به سر پیچ میرسید و اندکخطری ظاهر میشد ، بجای آنکه خوب دقت کند و هنرهای رانندگی خود را بکار اندازد ، از مسافران میخواست «صلوات» بفرستند و گذراندن خطر را جز با صلوات نمیشناخت.
مردمی با این آلودگیها آیا چارهی کارش «اصلاحات اقتصادی» است؟!. آیا تنها از سر و سامان دادن بکارها و پیشهها این نادانیها چاره خواهد شد؟!.
جای تعجب است که ایرادگیرانِ ما که خود در مادیگری مُصر هستند و هر چیز را جز نتیجهی نیروهای مادی نمیدانند و بردن نام خدا را نیز بما ایراد میگیرند ، مردم را در چنین نادانیها غوطهور میبینند و بروی خود نمیآورند و آنگاه در برابر ما بدان ترتیب بهانه آورده ، میخواهند ما را نیز از کوشش بازدارند. راستی جای تعجب است.
شاید شما نیز تعجب کنید از اینکه من هرچه میخواهم از این زمینه بیرون آیم ، باز بآن میگردم. این راستست. ولی زمینه چنانست که مرا بازمیگرداند. هرچه هست باید بآن پایان دهیم و چون خواستمان پاسخ گفتن بایرادهاییست که بکوششهای ما گرفته میشود اینست بهتر میدانم در پایان این گفتگوها به برخی ایرادهای کوچک دیگر نیز پاسخ گویم و این گفتگو را تماماً بپایان رسانم.
[1] : یکی از هواداران مادیگری پیشرفت اندیشههای مادی را با یک خوشباوری عجیبی به ویراینده شرح داده و چنین مثال میآورد : رانندگان چون ماشینشان خراب شود میدانند باید تعمیرکار درستش گرداند ، با دعا نمیشود. میدانند که اوست که با دستفرمان خوب و ترمز بجا خود و مسافران را از بلا دور میدارد ، پس صلوات و خرمهره و مانندهای آن هیچ کاره است. اگرهم رانندهای به این چیزها باور داشت همینکه مدتی بگذرد از سرش بیرون میرود.
این چهل و اند سال حکومت ملایان نیک نشان داد تا با خرافهپرستیها جنگ روبرو نشود و مردم حقایق زندگی را یاد نگیرند نه تنها رانندگان بلکه دانشگاهدیدهها و دارندگان مدرک دکتری نیز گرفتار خرافات و تاریکاندیشیها خواهند ماند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی هشتم)
چیزی که ما را دربارهی ایرادگیران بدبین میگرداند ، همینست که بچیزهایی با این آشکاری و زیانمندی توجه نمیکنند و با یک امید بسیار دور و بیاساسی دل خود را آسوده میگردانند.
جای تعجب است که شما چون در اتوبوس مینشینید ، میبینید جلوتان در گوشهای پرچم کوچکی زده شده و بروی آن پرچم یا بروی تخته نوشته شده : «شریک حضرت عباس» ، «شریک امام حسین». مردگانی را که هزاروسیصد سال است مردهاند ، زنده خیال میکنند و با آنان شرکت میبندند و این را ننگی برای خود نمیشمارند. بلکه مایهی سرفرازی (افتخار) میدانند.
بدتر از همه آنکه باورشان اینست که بوسیلهی همان پرچم و همان نوشته ، ماشینهاشان از هر آسیب و صدمه آسوده خواهد ماند. شوفرها که سر و کارشان با ماشینست و خود با چشم میبینند که در همان ماشین هر کاری بدست یک قطعهای انجام میگیرد و هیچ کاری بیافزار یا بیسبب نمیتواند باشد ، با اینهمه چون مغزهاشان پر از نادانیها و گمراهیهاست ، بخود نمیآیند و امید میبندند که بوسیلهی پرچم حضرت عباس و یا بوسیلهی«وَان یکاد» و «آیةالکرسی» و «حدیث کساء» اتوبوس را از پنچر شدن و سوختن و ترکیدن بازدارند. [1]
این داستان را در کتاب «پندارها» نیز نوشتهایم که چون در سال1320 در شهریورماه سفری به بوشهر کردم در میان راه چه از مسافران و چه از شوفرها نادانیهایی دیدم که باعث تأسف هر کسی باشد. مسافران برای آنکه خود را از دزدان و راهزنان نگاه دارند پیاپی «صلوات» میکشیدند. شوفر نیز در هر کجا که به سر پیچ میرسید و اندکخطری ظاهر میشد ، بجای آنکه خوب دقت کند و هنرهای رانندگی خود را بکار اندازد ، از مسافران میخواست «صلوات» بفرستند و گذراندن خطر را جز با صلوات نمیشناخت.
مردمی با این آلودگیها آیا چارهی کارش «اصلاحات اقتصادی» است؟!. آیا تنها از سر و سامان دادن بکارها و پیشهها این نادانیها چاره خواهد شد؟!.
جای تعجب است که ایرادگیرانِ ما که خود در مادیگری مُصر هستند و هر چیز را جز نتیجهی نیروهای مادی نمیدانند و بردن نام خدا را نیز بما ایراد میگیرند ، مردم را در چنین نادانیها غوطهور میبینند و بروی خود نمیآورند و آنگاه در برابر ما بدان ترتیب بهانه آورده ، میخواهند ما را نیز از کوشش بازدارند. راستی جای تعجب است.
شاید شما نیز تعجب کنید از اینکه من هرچه میخواهم از این زمینه بیرون آیم ، باز بآن میگردم. این راستست. ولی زمینه چنانست که مرا بازمیگرداند. هرچه هست باید بآن پایان دهیم و چون خواستمان پاسخ گفتن بایرادهاییست که بکوششهای ما گرفته میشود اینست بهتر میدانم در پایان این گفتگوها به برخی ایرادهای کوچک دیگر نیز پاسخ گویم و این گفتگو را تماماً بپایان رسانم.
[1] : یکی از هواداران مادیگری پیشرفت اندیشههای مادی را با یک خوشباوری عجیبی به ویراینده شرح داده و چنین مثال میآورد : رانندگان چون ماشینشان خراب شود میدانند باید تعمیرکار درستش گرداند ، با دعا نمیشود. میدانند که اوست که با دستفرمان خوب و ترمز بجا خود و مسافران را از بلا دور میدارد ، پس صلوات و خرمهره و مانندهای آن هیچ کاره است. اگرهم رانندهای به این چیزها باور داشت همینکه مدتی بگذرد از سرش بیرون میرود.
این چهل و اند سال حکومت ملایان نیک نشان داد تا با خرافهپرستیها جنگ روبرو نشود و مردم حقایق زندگی را یاد نگیرند نه تنها رانندگان بلکه دانشگاهدیدهها و دارندگان مدرک دکتری نیز گرفتار خرافات و تاریکاندیشیها خواهند ماند.
.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش :
ورجاوندبنیاد رسید خواندهام و به سه واژهی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نیز نوشته نشده برخوردم. آنها را در فرهنگها نیز نتوانستم جست مگر «اند» را که به آن هم معنای روشنی ندادهاند. اینک واژهها :
1ـ سات در صفحهی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد». در جای دیگر نیز سات را آوردهاید.
2ـ سان در صفحهی 47 و 63 «این سپهر است که میبینیم و از سانش آگاهیم».
3ـ اند در صفحهی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیدهام که سات صفحه ، و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را میفرستم.
اهواز محمدعلی جزایری
پاسخ :
1ـ سات چنانکه فهمیدهاید بمعنی صفحه است.
2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار میرود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است. نیز میگویند : «ده و اند تن». ما میخواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.
3ـ سان به معنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار میرود. میگویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و به یک حال است. ما میخواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.
یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژهها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمیرود. این آک را باید برداریم و آن واژهها را روان گردانیم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
🔸پرسش ـ پاسخ
پرسش :
ورجاوندبنیاد رسید خواندهام و به سه واژهی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نیز نوشته نشده برخوردم. آنها را در فرهنگها نیز نتوانستم جست مگر «اند» را که به آن هم معنای روشنی ندادهاند. اینک واژهها :
1ـ سات در صفحهی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد». در جای دیگر نیز سات را آوردهاید.
2ـ سان در صفحهی 47 و 63 «این سپهر است که میبینیم و از سانش آگاهیم».
3ـ اند در صفحهی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیدهام که سات صفحه ، و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را میفرستم.
اهواز محمدعلی جزایری
پاسخ :
1ـ سات چنانکه فهمیدهاید بمعنی صفحه است.
2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار میرود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است. نیز میگویند : «ده و اند تن». ما میخواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.
3ـ سان به معنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار میرود. میگویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و به یک حال است. ما میخواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.
یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژهها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمیرود. این آک را باید برداریم و آن واژهها را روان گردانیم.
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 2 از 6)
مسافر تهرانی : آقا چرا نمیروی؟!.. چرا اینقدر نگاه میداری؟!..
شوفر : شما میخواهید حكم خدا را گوش نكنیم؟!..
مسافر تهرانی : حكم خدا كدامست؟!..
شوفر : پس این صبر كه آمد حكم خدا نیست؟!..
مسافر تهرانی : چه میگویی آقا ! خدا كجا گفته كه هر وقت یكی عطسه كرد بدانید كه من حكم میكنم ، صبر كنید و نروید؟!.. این خبر را از طرف خدا كه آورده است؟!..
شاگردشوفر : پس اینها در قرآن نیست؟!..
مسافر تهرانی : آفرین بر شما ! آفرین بر آن ملایانی كه شما را تربیت كردهاند.
مدیر دبستان : آقا اینها در مذهب ماست. ما كه نمیتوانیم از عقیدهی خود دست برداریم. خواهش میكنم بمذهب ما ، بعلمای ما توهین نكنید!..
🔅
این حرف را كه او با تندی میگوید یكدفعه همهی مسافرها صدا بصدا میاندازند و داد میزنند : «بلی آقا حق ندارید بمذهب ما توهین كنید!». یكی میگوید : «شما متمدن هستید باشید. ما هم دیانت داریم». چون قال و قیل زیاد میشود مسافر شیرازی بپا برخاسته مسافرها را ساكت میكند و اتومبیل راه میافتد. این دفعه یك رشته گفتگوهای دو نفری میانهی مسافر تهرانی با مسافر شیرازی كه پهلوی هم نشستهاند رخ میدهد ، باین ترتیب :
مسافر شیرازی : شما اهل كجا هستید؟..
مسافر تهرانی : اهل تهران هستم. اصلم آذربایجانیست.
مسافر شیرازی : من هم اصلم آذربایجانیست. قدری باهم صحبت كنیم.
مسافر تهرانی : بفرمایید.
مسافر شیرازی : پس شما عقیده به «صبر» ندارید؟..
مسافر تهرانی : آقا «صبر» چیست؟!.. چرا اسم عطسه را «صبر» میگزارید؟. آدم سرفه میكند ، دهندره میكند ، خمیازه میكشد ، عطسه میكند. عطسه چه ربط به «صبر» دارد؟!.
ببینید آقا : ممكنست دو نفر باهم رمزی قرار گزارند ـ مثلاً دو نفر كه میخواهند بِیك مجلس بروند و كارهایی دارند ، با یكدیگر قرار گزارند كه هر وقت یكی سرفه كرد آن دیگری فلان كار را كند یا فلان سخنی را گوید. بسیاری از تجار با طرفهای خودشان در شهرهای دیگر رمز دارند. مثلاً این برمیدارد و باو تلگراف میكند : «دو روز است تب میكنم». طرف میفهمد كه بازار كساد است و باید خرید نكند. بعد تلگراف میكند : «تبم رفع شده». طرف میفهمد كه بازار خوب شده باید خرید كند.
اكنون دربارهی عطسه هم بایستی چنین قراردادی باشد. بایستی خدا خبر داده باشد : «ای بندگان من ، هر وقت كه میخواهید بجایی بروید یا بكاری پردازید ، اگر یكی از شما عطسه كرد بدانید كه من میگویم نروید و صبر كنید». آیا خدا چنین خبری داده است؟!.. آیا چنین رمزی با بندگان خود گزارده است؟!..
مسافر شیرازی : بسیار خوب بیان كردید. بایستی این را خدا خبر داده باشد. ولی آخر میگویند : «النفوس كالنصوص».
مسافر تهرانی : معنایش چیست؟..
مسافر شیرازی : معنایش آنست كه هر چیزی را كه اكثریت مردم عقیده دارند از خداست.
مسافر تهرانی : اگر اینطور بود پس عربها كه عمومشان بتپرست بودند و به بتها عقیده داشتند بایستی پیغمبر اسلام بآنها ایراد نگیرد. بایستی آن را هم از خدا بداند.
مسافر شیرازی : این هم راستست ، قبول كردم. ولی باستخاره چه میفرمایید؟.. آن را كه خود علما میكنند.
.
(تکهی 2 از 6)
مسافر تهرانی : آقا چرا نمیروی؟!.. چرا اینقدر نگاه میداری؟!..
شوفر : شما میخواهید حكم خدا را گوش نكنیم؟!..
مسافر تهرانی : حكم خدا كدامست؟!..
شوفر : پس این صبر كه آمد حكم خدا نیست؟!..
مسافر تهرانی : چه میگویی آقا ! خدا كجا گفته كه هر وقت یكی عطسه كرد بدانید كه من حكم میكنم ، صبر كنید و نروید؟!.. این خبر را از طرف خدا كه آورده است؟!..
شاگردشوفر : پس اینها در قرآن نیست؟!..
مسافر تهرانی : آفرین بر شما ! آفرین بر آن ملایانی كه شما را تربیت كردهاند.
مدیر دبستان : آقا اینها در مذهب ماست. ما كه نمیتوانیم از عقیدهی خود دست برداریم. خواهش میكنم بمذهب ما ، بعلمای ما توهین نكنید!..
🔅
این حرف را كه او با تندی میگوید یكدفعه همهی مسافرها صدا بصدا میاندازند و داد میزنند : «بلی آقا حق ندارید بمذهب ما توهین كنید!». یكی میگوید : «شما متمدن هستید باشید. ما هم دیانت داریم». چون قال و قیل زیاد میشود مسافر شیرازی بپا برخاسته مسافرها را ساكت میكند و اتومبیل راه میافتد. این دفعه یك رشته گفتگوهای دو نفری میانهی مسافر تهرانی با مسافر شیرازی كه پهلوی هم نشستهاند رخ میدهد ، باین ترتیب :
مسافر شیرازی : شما اهل كجا هستید؟..
مسافر تهرانی : اهل تهران هستم. اصلم آذربایجانیست.
مسافر شیرازی : من هم اصلم آذربایجانیست. قدری باهم صحبت كنیم.
مسافر تهرانی : بفرمایید.
مسافر شیرازی : پس شما عقیده به «صبر» ندارید؟..
مسافر تهرانی : آقا «صبر» چیست؟!.. چرا اسم عطسه را «صبر» میگزارید؟. آدم سرفه میكند ، دهندره میكند ، خمیازه میكشد ، عطسه میكند. عطسه چه ربط به «صبر» دارد؟!.
ببینید آقا : ممكنست دو نفر باهم رمزی قرار گزارند ـ مثلاً دو نفر كه میخواهند بِیك مجلس بروند و كارهایی دارند ، با یكدیگر قرار گزارند كه هر وقت یكی سرفه كرد آن دیگری فلان كار را كند یا فلان سخنی را گوید. بسیاری از تجار با طرفهای خودشان در شهرهای دیگر رمز دارند. مثلاً این برمیدارد و باو تلگراف میكند : «دو روز است تب میكنم». طرف میفهمد كه بازار كساد است و باید خرید نكند. بعد تلگراف میكند : «تبم رفع شده». طرف میفهمد كه بازار خوب شده باید خرید كند.
اكنون دربارهی عطسه هم بایستی چنین قراردادی باشد. بایستی خدا خبر داده باشد : «ای بندگان من ، هر وقت كه میخواهید بجایی بروید یا بكاری پردازید ، اگر یكی از شما عطسه كرد بدانید كه من میگویم نروید و صبر كنید». آیا خدا چنین خبری داده است؟!.. آیا چنین رمزی با بندگان خود گزارده است؟!..
مسافر شیرازی : بسیار خوب بیان كردید. بایستی این را خدا خبر داده باشد. ولی آخر میگویند : «النفوس كالنصوص».
مسافر تهرانی : معنایش چیست؟..
مسافر شیرازی : معنایش آنست كه هر چیزی را كه اكثریت مردم عقیده دارند از خداست.
مسافر تهرانی : اگر اینطور بود پس عربها كه عمومشان بتپرست بودند و به بتها عقیده داشتند بایستی پیغمبر اسلام بآنها ایراد نگیرد. بایستی آن را هم از خدا بداند.
مسافر شیرازی : این هم راستست ، قبول كردم. ولی باستخاره چه میفرمایید؟.. آن را كه خود علما میكنند.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش یکم
بنام پاکْآفریدگار
آغاز سخن
در سالهای نخست پیمان یك یا دو گفتار در این باره نوشته و خواست خود و راهی را كه میپیماییم روشن گردانیدهایم ولی چون از آن زمان دور شدهایم و همگی آن گفتارها را نخواندهاند اینست كسانی پیشنهاد میكنند این زمینه را دوباره دنبال كنیم.
باید دانست كه ما همگی جهانیان را بیك چشم میبینیم و خواهان نیكی همهی جهان میباشیم. ولی بیگفتگوست كه باید نخست شرق را بدیده گیریم و بگرفتاریهای این چاره اندیشیم ، و برای این كار هم باید نخست بكشور خود پردازیم. اینست خواست ما ، و راه آن «شناختن گرفتاریها و نبرد كردن با یكایك آنها» است ، و از روزی كه بكار برخاستهایم جز در این راه گام نزدهایم.
در هشت سال پیش ما چون بكار برخاستیم و من كتاب آیین و پارهای گفتارها را نوشتم ، پاگیرترین گرفتاری در ایران «اروپاییگری» بود. اروپاییگری چیست و آن گرفتاری چه بود؟!.
اروپاییگری و سختی زندگانی
نیك میدانیم كه تا چهل سال پیش تودهی ایران در یك خوابی ـ خواب ناآگاهی از جهان ـ فرورفته و از پیرامون خود نیز آگاهی نمیداشت و جز كسان اندكی كه سفر كرده و بازگشته و یا روزنامهخوان بودند دیگران از اروپا و پیشرفت آن چیزی نمیدانستند ، و چون جنبشی پیش آمد و مردم بیدار شدند و چشم باز كرده اروپا را دیدند و اختراعهای شگفت اروپاییان را تماشا كرده و از فزونی دانشها آگاه شدند سخت خیره ماندند ، و همانها را مایهی پیشرفت دانسته بفراگرفتن آنها كوشیدند.
این كار را بایستی كنند و اختراعها و دانشها را بایستی فراگیرند. این كارشان بسیار نیك بود. چیزی كه هست در این میان از یك نكتهی ارجداری ناآگاه مانده و این درنمییافتند كه پیشرفت زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی تنها با فراگرفتن آن دانشها و اختراعها نیست. درنمییافتند كه اروپا با داشتن آن دانشها و اختراعها از شاهراه رستگاری بركنار و از آسایش و خرسندی كه همهی كوششها برای آنست بیبهره میباشد.
در سایهی این ناآگاهی گمان بدی باروپا نبرده و بدیهای آنجا را نیز با دیدهی نیكی میدیدند و بیكبار پیروی ازو نموده و هرچه از اروپاییان میدیدند و میشنیدند میگرفتند ، و هرچه از خود داشته بودند رها میكردند ، و این كار را با یك شتاب شگفت و با صد غوغا پیش میبردند. اینست آنچه ما اروپاییگری مینامیم.
ما میانهی فزونی دانشها و پیدایش اختراعهای سودمند با پیشرفت كار زندگی و آسایش جهانیان جدایی میگزاریم ، و آن را دیگر و این را دیگر میشماریم و چنانكه بارها گفتهایم برای این سخن خود یك دلیل بُرندهای در دست میداریم و آن سختی روزافزون زندگی میباشد. همه میدانیم از روزی كه دانشها پیش رفته و راهآهن و ماشین و تلگراف و تلفن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها پیدا شده زندگی زمان بزمان سختتر گردیده و بهرهی مردم از آسایش و خوشی كمتر شده. این خود چیستانی (معما) گردیده و همه را گیج گردانیده. ولی ما این چیستان را باز كردهایم و میگوییم : اختراعهای اروپا و فزونی دانشها بسیار نیك است و خود گامهای بزرگی در راه تمدن میباشد. چیزی كه هست برای پیش رفتن در زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی یك چیزِ گرانمایهتر دیگری دربایست است كه آن «آیین خردمندانهی» زندگی باشد.
میگوییم : آدمیان در زندگانی با دو گونه كوشش ، یا بهتر گویم با دو گونه كشاكش دچارند : یكی كشاكش با طبیعت برای بسیج زندگانی و دیگری كوشش با یكدیگر برای نگهداری خودشان. روشنتر گویم آدمیان باید از یكسو زمین كارند و نان پزند و پارچه بافند و رخت دوزند و خانه سازند و بچارهی بیماریها كوشند كه اینها نبرد با طبیعت میباشد ، و از یكسو باید دشمنان را از خود دور كنند و خود را از فریب و نیرنگ و دزدی نگه دارند و بكوشند و از همچشمان پس نمانند و اینها نبرد با یكدیگر میباشد. زندگانی هر كس با این دو نبرد آغاز شده و با این دو نبرد بسر آید. لیكن نبرد با طبیعت زیان ندارد و خود نیز آسانست ، بویژه پس از اختراعهای نوین كه آدمی بر طبیعت چیرهتر گردیده و كار آسانتر شده. آنچه زیان دارد و سخت است نبرد آدمیان با یكدیگر میباشد ، این پتیارهی نبرد است كه جهان را گرفتار گردانیده و برای آنكه آدمیان از این گرفتاری رها گردند و بهره از آسایش و خرسندی یابند باید از سختی این نبرد (تا آنجا كه میتوان) كاست و این جز در سایهی یك «آیین خردمندانه» برای زندگی نتواند بود. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش یکم
بنام پاکْآفریدگار
آغاز سخن
در سالهای نخست پیمان یك یا دو گفتار در این باره نوشته و خواست خود و راهی را كه میپیماییم روشن گردانیدهایم ولی چون از آن زمان دور شدهایم و همگی آن گفتارها را نخواندهاند اینست كسانی پیشنهاد میكنند این زمینه را دوباره دنبال كنیم.
باید دانست كه ما همگی جهانیان را بیك چشم میبینیم و خواهان نیكی همهی جهان میباشیم. ولی بیگفتگوست كه باید نخست شرق را بدیده گیریم و بگرفتاریهای این چاره اندیشیم ، و برای این كار هم باید نخست بكشور خود پردازیم. اینست خواست ما ، و راه آن «شناختن گرفتاریها و نبرد كردن با یكایك آنها» است ، و از روزی كه بكار برخاستهایم جز در این راه گام نزدهایم.
در هشت سال پیش ما چون بكار برخاستیم و من كتاب آیین و پارهای گفتارها را نوشتم ، پاگیرترین گرفتاری در ایران «اروپاییگری» بود. اروپاییگری چیست و آن گرفتاری چه بود؟!.
اروپاییگری و سختی زندگانی
نیك میدانیم كه تا چهل سال پیش تودهی ایران در یك خوابی ـ خواب ناآگاهی از جهان ـ فرورفته و از پیرامون خود نیز آگاهی نمیداشت و جز كسان اندكی كه سفر كرده و بازگشته و یا روزنامهخوان بودند دیگران از اروپا و پیشرفت آن چیزی نمیدانستند ، و چون جنبشی پیش آمد و مردم بیدار شدند و چشم باز كرده اروپا را دیدند و اختراعهای شگفت اروپاییان را تماشا كرده و از فزونی دانشها آگاه شدند سخت خیره ماندند ، و همانها را مایهی پیشرفت دانسته بفراگرفتن آنها كوشیدند.
این كار را بایستی كنند و اختراعها و دانشها را بایستی فراگیرند. این كارشان بسیار نیك بود. چیزی كه هست در این میان از یك نكتهی ارجداری ناآگاه مانده و این درنمییافتند كه پیشرفت زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی تنها با فراگرفتن آن دانشها و اختراعها نیست. درنمییافتند كه اروپا با داشتن آن دانشها و اختراعها از شاهراه رستگاری بركنار و از آسایش و خرسندی كه همهی كوششها برای آنست بیبهره میباشد.
در سایهی این ناآگاهی گمان بدی باروپا نبرده و بدیهای آنجا را نیز با دیدهی نیكی میدیدند و بیكبار پیروی ازو نموده و هرچه از اروپاییان میدیدند و میشنیدند میگرفتند ، و هرچه از خود داشته بودند رها میكردند ، و این كار را با یك شتاب شگفت و با صد غوغا پیش میبردند. اینست آنچه ما اروپاییگری مینامیم.
ما میانهی فزونی دانشها و پیدایش اختراعهای سودمند با پیشرفت كار زندگی و آسایش جهانیان جدایی میگزاریم ، و آن را دیگر و این را دیگر میشماریم و چنانكه بارها گفتهایم برای این سخن خود یك دلیل بُرندهای در دست میداریم و آن سختی روزافزون زندگی میباشد. همه میدانیم از روزی كه دانشها پیش رفته و راهآهن و ماشین و تلگراف و تلفن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها پیدا شده زندگی زمان بزمان سختتر گردیده و بهرهی مردم از آسایش و خوشی كمتر شده. این خود چیستانی (معما) گردیده و همه را گیج گردانیده. ولی ما این چیستان را باز كردهایم و میگوییم : اختراعهای اروپا و فزونی دانشها بسیار نیك است و خود گامهای بزرگی در راه تمدن میباشد. چیزی كه هست برای پیش رفتن در زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی یك چیزِ گرانمایهتر دیگری دربایست است كه آن «آیین خردمندانهی» زندگی باشد.
میگوییم : آدمیان در زندگانی با دو گونه كوشش ، یا بهتر گویم با دو گونه كشاكش دچارند : یكی كشاكش با طبیعت برای بسیج زندگانی و دیگری كوشش با یكدیگر برای نگهداری خودشان. روشنتر گویم آدمیان باید از یكسو زمین كارند و نان پزند و پارچه بافند و رخت دوزند و خانه سازند و بچارهی بیماریها كوشند كه اینها نبرد با طبیعت میباشد ، و از یكسو باید دشمنان را از خود دور كنند و خود را از فریب و نیرنگ و دزدی نگه دارند و بكوشند و از همچشمان پس نمانند و اینها نبرد با یكدیگر میباشد. زندگانی هر كس با این دو نبرد آغاز شده و با این دو نبرد بسر آید. لیكن نبرد با طبیعت زیان ندارد و خود نیز آسانست ، بویژه پس از اختراعهای نوین كه آدمی بر طبیعت چیرهتر گردیده و كار آسانتر شده. آنچه زیان دارد و سخت است نبرد آدمیان با یكدیگر میباشد ، این پتیارهی نبرد است كه جهان را گرفتار گردانیده و برای آنكه آدمیان از این گرفتاری رها گردند و بهره از آسایش و خرسندی یابند باید از سختی این نبرد (تا آنجا كه میتوان) كاست و این جز در سایهی یك «آیین خردمندانه» برای زندگی نتواند بود. 👇
میگوییم : سختی زندگانی در اروپا از آنجا برخاسته كه چنین آیینی نیست ، و اینكه از آغاز پیدایش اختراعها این سختی رو بفزونی گزارده از آنست كه در سایهی این اختراعها میدان نبرد آدمیان با یكدیگر پهناورتر ، و افزار نبرد فزونتر گردیده. در دویست سال پیش یك بازرگان یا یك افزارساز (صنعتگر) تنها با بازرگانان و افزارسازان شهر خود همچشمی و كشاكش كردی ولی اكنون چون در نتیجهی راهآهن و اتومبیل و تلفن شهرها بهم پیوسته باید با بازرگانان و افزارسازان همهی شهرها كشاكش و همچشمی كند. این اختراعها كه اروپاییان كردهاند پیش از همه در راه نبرد آدمیان بكار میرود. ماشینها بجای آنكه دست آدمیان را گیرد و رنج آنان را كم كند این نتیجه را میدهد كه یك تَن بدستیاری آنها كار هزار تن را میكند و بدینسان راه روزی را بر آنان میبندد و پیداست كه اینان نیز آسوده ننشسته بزیان او كوششهایی خواهند كرد و هر دو سو در رنج خواهند بود. از اینگونه صد مثل توان آورد.
.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش یکم
کوشاد تلگرام : یکی از زهرناکترین آلودگیهای اندیشهای در ایران و شرق صوفیگریست که از مهمترین باعثهای درماندگی و بدبختی شرقیان همو میباشد. خوانندگان میدانند که ما به این گمراهی بسیار پرداختهایم ولی هنوز باید نبردهای بیشتری رود. دربارهی یک گمراهی هزارساله که در مغزها ریشه دوانیده باید گفتارها نوشت و بیش از اینها نبرد کرد.
در چند روزِ پیش رو میخواهیم در این باره بار دیگر در کانال به گفتگو پردازیم.
صوفیگری که خوار داشتن زندگانی و دامن از آن درچیدن و گوشهگیری و دست از کوشش کشیدن و پروای کشور و توده نکردن و به اندک خوراک و پوشاک و نشیناک بسنده کردن و زندگی از راه گدایی یا بگردن دیگران افتادن را رواج میدهد ، آشکارست که فرد را به زندگانی پست و توده را به ویرانی میراند.
از اینرو صوفیگری امروز از برندهترین افزارها در دست بدخواهان کشور و بیگانگانست تا تودههای شرقی در این گمراهی هرچه غوطهورتر و از اندیشهی میهنپرستی دورتر و از کوشش به پیشرفت کشورشان دلسردتر باشند.
با آنکه زیانهای صوفیگری به توده و کشور روشن و آشکارست ، هیاهویی که دربارهی صوفیگری (یا همان عرفان) براه انداختهاند چندان بزرگ است که دستهای از پیشافتادگان و برجستگان توده فریب آن را خورده بدامش افتادهاند. این هیاهو از روی بدخواهی و از روی نقشه بوده.
یک دسته از «ادبا» و «فضلا»ی کشور و مدعیان دانش و آگاهی در ایران و بیرون آن بیآنکه به زیانهای فراوان این «سرطان اندیشه» پروا کنند به رواج آن خواه ناخواه میافزایند.
مثلاً یک دسته از ایشان را سخن آنست که چون دین سختگیریهایی دارد مردم از دین رمیده به این میگرایند. این بهانهایست که برای هواداری از صوفیگری تراشیدهاند. بدینسان به پیشرفت آن نقشهی بدخواهانه یاوری میکنند.
جای افسوسست که برجستگان توده بجای نیکی کردن به کشور به بدی کردن میکوشند. اینهاست که ما بخود بایا میدانیم حقایق را دربارهی صوفیگری بازنماییم تا جلو فریبکاری این کسان را بگیریم.
جای خشنودیست که دستهی دیگری از برجستگان توده هم هستند که در این نبرد با ما همگامی میدارند. از جمله خانم مژگان باقری که کارشناس ارشد رشتهی جامعهشناسی بودند و ما نوشتارشان را پیشتر در کانال آوردهایم و اکنون کوتاهشدهی آن را بعنوان آغاز سخن برای «دری» که در کانال برای گفتگو از صوفیگری گشادهایم در زیر میآوریم.
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 1 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
بالای کوه چهل مقام در شرق تنگهی الله اکبر شیراز، آرامگاه یکی از صوفیان قرن دهم قرار دارد به نام مرتاض علی. قبر او تقریبا در عمق شش متری زمین واقع شده که به چاه مرتاض علی معروف است. حدود پانزده پله لیز و خطرناک را که با سلام و صلوات پایین می روید به یک فضای نمور و تاریک می رسید با ارتفاع ۱۵۰ تا ۱۸۰ سانتی متر که وسط آن یک سنگ یادبود نصب است و نام مرتاضعلیشاه بر روی آن نوشته شده. بر روی دیواره های آن فضای مسطح، تاقچه هایی وجود دارد که ظاهرا مرتاض علی و مریدانش روی آن می نشسته اند و چهل روز ذکر میگفته اند و تمام آن چهل روز، خود را با خوردن روزانه یک عدد خرما سیر میکرده اند و از آن فضای تاریک قبرگونه بیرون نمیآمده اند تا چله تمام شود! اما چرا صوفیان چنین رنجی را بر خود هموار میکرده اند؟ ظاهرا برای تزکیه نفس و پالایش گناهان و فناء فی الله و رسیدن به معبود.
در آن تاریکی وحشتزا اگر چراغ گوشیهایتان را روشن نکنید قادر به دیدن جلوی پایتان هم نیستید اما بدتر از تاریکی، بوی بسیار متعفنی است که نفس کشیدن را مشکل می کند، به همین دلیل افراد بیش از چند دقیقه قادر به ماندن در آن دخمه نیستند و در حالی که دست یکدیگر را گرفته اند با احتیاط از چاه بیرون میآیند و بالای چاه باید آنقدر اکسیژن به درون ریههای خود بفرستند تا حالشان جا بیاید!
بخش یکم
کوشاد تلگرام : یکی از زهرناکترین آلودگیهای اندیشهای در ایران و شرق صوفیگریست که از مهمترین باعثهای درماندگی و بدبختی شرقیان همو میباشد. خوانندگان میدانند که ما به این گمراهی بسیار پرداختهایم ولی هنوز باید نبردهای بیشتری رود. دربارهی یک گمراهی هزارساله که در مغزها ریشه دوانیده باید گفتارها نوشت و بیش از اینها نبرد کرد.
در چند روزِ پیش رو میخواهیم در این باره بار دیگر در کانال به گفتگو پردازیم.
صوفیگری که خوار داشتن زندگانی و دامن از آن درچیدن و گوشهگیری و دست از کوشش کشیدن و پروای کشور و توده نکردن و به اندک خوراک و پوشاک و نشیناک بسنده کردن و زندگی از راه گدایی یا بگردن دیگران افتادن را رواج میدهد ، آشکارست که فرد را به زندگانی پست و توده را به ویرانی میراند.
از اینرو صوفیگری امروز از برندهترین افزارها در دست بدخواهان کشور و بیگانگانست تا تودههای شرقی در این گمراهی هرچه غوطهورتر و از اندیشهی میهنپرستی دورتر و از کوشش به پیشرفت کشورشان دلسردتر باشند.
با آنکه زیانهای صوفیگری به توده و کشور روشن و آشکارست ، هیاهویی که دربارهی صوفیگری (یا همان عرفان) براه انداختهاند چندان بزرگ است که دستهای از پیشافتادگان و برجستگان توده فریب آن را خورده بدامش افتادهاند. این هیاهو از روی بدخواهی و از روی نقشه بوده.
یک دسته از «ادبا» و «فضلا»ی کشور و مدعیان دانش و آگاهی در ایران و بیرون آن بیآنکه به زیانهای فراوان این «سرطان اندیشه» پروا کنند به رواج آن خواه ناخواه میافزایند.
مثلاً یک دسته از ایشان را سخن آنست که چون دین سختگیریهایی دارد مردم از دین رمیده به این میگرایند. این بهانهایست که برای هواداری از صوفیگری تراشیدهاند. بدینسان به پیشرفت آن نقشهی بدخواهانه یاوری میکنند.
جای افسوسست که برجستگان توده بجای نیکی کردن به کشور به بدی کردن میکوشند. اینهاست که ما بخود بایا میدانیم حقایق را دربارهی صوفیگری بازنماییم تا جلو فریبکاری این کسان را بگیریم.
جای خشنودیست که دستهی دیگری از برجستگان توده هم هستند که در این نبرد با ما همگامی میدارند. از جمله خانم مژگان باقری که کارشناس ارشد رشتهی جامعهشناسی بودند و ما نوشتارشان را پیشتر در کانال آوردهایم و اکنون کوتاهشدهی آن را بعنوان آغاز سخن برای «دری» که در کانال برای گفتگو از صوفیگری گشادهایم در زیر میآوریم.
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 1 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
بالای کوه چهل مقام در شرق تنگهی الله اکبر شیراز، آرامگاه یکی از صوفیان قرن دهم قرار دارد به نام مرتاض علی. قبر او تقریبا در عمق شش متری زمین واقع شده که به چاه مرتاض علی معروف است. حدود پانزده پله لیز و خطرناک را که با سلام و صلوات پایین می روید به یک فضای نمور و تاریک می رسید با ارتفاع ۱۵۰ تا ۱۸۰ سانتی متر که وسط آن یک سنگ یادبود نصب است و نام مرتاضعلیشاه بر روی آن نوشته شده. بر روی دیواره های آن فضای مسطح، تاقچه هایی وجود دارد که ظاهرا مرتاض علی و مریدانش روی آن می نشسته اند و چهل روز ذکر میگفته اند و تمام آن چهل روز، خود را با خوردن روزانه یک عدد خرما سیر میکرده اند و از آن فضای تاریک قبرگونه بیرون نمیآمده اند تا چله تمام شود! اما چرا صوفیان چنین رنجی را بر خود هموار میکرده اند؟ ظاهرا برای تزکیه نفس و پالایش گناهان و فناء فی الله و رسیدن به معبود.
در آن تاریکی وحشتزا اگر چراغ گوشیهایتان را روشن نکنید قادر به دیدن جلوی پایتان هم نیستید اما بدتر از تاریکی، بوی بسیار متعفنی است که نفس کشیدن را مشکل می کند، به همین دلیل افراد بیش از چند دقیقه قادر به ماندن در آن دخمه نیستند و در حالی که دست یکدیگر را گرفته اند با احتیاط از چاه بیرون میآیند و بالای چاه باید آنقدر اکسیژن به درون ریههای خود بفرستند تا حالشان جا بیاید!
بیرون از چاه اولین چیزی که توجه هر کسی را جلب می کند تابش آفتاب درخشان بر فراز شهر زیبای شیراز است که همه را سرخوش و از خود بیخود کرده است به طوریکه عده ای ناخودآگاه شروع به پایکوبی و دست افشانی میکنند!
... سوال مهم تر اینکه اساسا وجود این همه صوفی و مرتاض در طول چندین قرن، چه کمکی به پیشرفت جامعه ایران کرده است و کدام درد از هزاران درد تاریخ پررنج این سرزمین را درمان نموده است؟
همان طور که می دانیم صوفیگری در کشور ما پس از حملهی ویرانگر مغول به شدت رواج یافت. مردمی که در مقابل هجوم بی امان بیابانگردان آسیای میانه، تمام زندگی خود را باخته بودند و اندک مقاومتشان با خشونت بیسابقه ای سرکوب شده بود، به یکباره امید به زندگی خود را از دست دادند و دچار یأس و افسردگی شدند. در چنین شرایطی برخی برای فرار از واقعیت تلخ پیش رو به خانقاه ها پناه بردند؛ بنابراین از مهم ترین پیامدهای فرهنگی حملهی مغولان، رشد و گسترش صوفیگری بود که با اعتقادات آنان به جادوگری و دنیای غیب نیز هماهنگی داشت.
به واسطه ی خرابیها و کشتارها و به نتیجه نرسیدن تلاشهای دفاعی و تدابیر امنیتی مردم در برابر قوم مهاجم، به تدریج حس ناامنی، تسلیم و رضا و بیاعتنایی نسبت به امور دنیوی و تقویت روحیهی گوشه گیری بیش از پیش در مردم ایجاد شد.
قرن هفتم هجری همزمان با قرن چهاردهم میلادی مصادف بود با آغاز رنسانس در اروپا و مهمترین حرکت علمی و فرهنگی غرب که تا سه سده ادامه یافت و موجب دگرگونی دانش و روش زندگی در غرب شد. به عبارت دیگر درست همان زمانی که اروپاییان به تدریج خود را از زیر یوغ حاکمیت کلیسا و دوران سیاه قرون وسطی بیرون میکشیدند ... [در ایران] شاعران نیز در همنوایی با صوفیان و عارفان، ندای« دلا خو کن به تنهایی که از تن ها بلا خیزد» سر دادند و بدین سان مردم بیچاره ی غرق در ظلم و ستم را با چادرنشینانی که تفاوت مسجد و اصطبل را نمیدانستند تنها گذاشتند. ...
.
... سوال مهم تر اینکه اساسا وجود این همه صوفی و مرتاض در طول چندین قرن، چه کمکی به پیشرفت جامعه ایران کرده است و کدام درد از هزاران درد تاریخ پررنج این سرزمین را درمان نموده است؟
همان طور که می دانیم صوفیگری در کشور ما پس از حملهی ویرانگر مغول به شدت رواج یافت. مردمی که در مقابل هجوم بی امان بیابانگردان آسیای میانه، تمام زندگی خود را باخته بودند و اندک مقاومتشان با خشونت بیسابقه ای سرکوب شده بود، به یکباره امید به زندگی خود را از دست دادند و دچار یأس و افسردگی شدند. در چنین شرایطی برخی برای فرار از واقعیت تلخ پیش رو به خانقاه ها پناه بردند؛ بنابراین از مهم ترین پیامدهای فرهنگی حملهی مغولان، رشد و گسترش صوفیگری بود که با اعتقادات آنان به جادوگری و دنیای غیب نیز هماهنگی داشت.
به واسطه ی خرابیها و کشتارها و به نتیجه نرسیدن تلاشهای دفاعی و تدابیر امنیتی مردم در برابر قوم مهاجم، به تدریج حس ناامنی، تسلیم و رضا و بیاعتنایی نسبت به امور دنیوی و تقویت روحیهی گوشه گیری بیش از پیش در مردم ایجاد شد.
قرن هفتم هجری همزمان با قرن چهاردهم میلادی مصادف بود با آغاز رنسانس در اروپا و مهمترین حرکت علمی و فرهنگی غرب که تا سه سده ادامه یافت و موجب دگرگونی دانش و روش زندگی در غرب شد. به عبارت دیگر درست همان زمانی که اروپاییان به تدریج خود را از زیر یوغ حاکمیت کلیسا و دوران سیاه قرون وسطی بیرون میکشیدند ... [در ایران] شاعران نیز در همنوایی با صوفیان و عارفان، ندای« دلا خو کن به تنهایی که از تن ها بلا خیزد» سر دادند و بدین سان مردم بیچاره ی غرق در ظلم و ستم را با چادرنشینانی که تفاوت مسجد و اصطبل را نمیدانستند تنها گذاشتند. ...
.
✴️ امروز چه باید کرد
کوشاد تلگرام : یکی از دانستنیها در پیرامون نوشتههای این کانال برداشت خوانندگان از آنهاست. مثلاً برخی کسان که گفتارها را خوانده ایرادی به آنها نمیتوانند گرفت میگویند : دردها را گفتن درمان نیست. باید کار کرد!
جای شگفتست که اینها نمیدانند گام نخست هر کوشش بزرگی جز سخنانی نبوده. نخست باید سخنانی رود و راست و ناراست آنها دانسته شود و سپس از روی آنها راه چاره روشن گردد. آنگاه این دانستنیست که ما تنها به گفتن دردها و بازنمودن گمراهیها و گرفتاریها بس نکرده چارهی آنها را نیز پیاپی گفتهایم. چاره یا درمان گرفتاریهای ایران جز یاد گرفتن حقایق زندگی و نیک گردیدن نیست.
نوشتههایی که در کانال میآوریم همه حقایق زندگیست. در این باره ما خردمندان را بگواه میگیریم. دربارهی نیک گردیدن نیز گفته شده که هر کسی باید دربند نیکی خود باشد و بیجهت نیکی را تنها از دیگران چشم ندارد. هر کسی باید به ستودگی اخلاق خود و دوری جستن از بدیها و آلودگیها بکوشد. در اینباره گفتارهای فراوان در کانال نوشته شده که برویهی کتابهای «دردها و درمانها» و «حقایق زندگی» درآمده و در کتابخانهی ما هست.
از آنسو این خود جای پرسش است : چرا این راهی که ما مینماییم به دیدهی اینان چاره یا «کار» نیست؟!.
ببینید یک دسته که ناراستیها و بدیهایی در کشور خود دیده میخواهند (یا بهتر گوییم : مصمم هستند) به آنها چاره کنند باید نخست خودشان زنان و مردان پاک و ناآلودهای باشند. باید خویهای (اخلاق) نیک بدارند. باید حقایق زندگی را یاد گرفته در رفتارهاشان رعایت آنها کنند. سپس دست بهم داده به فزونی یاران خود بکوشند. بدینسان دستهی بزرگی شوند و بتوانند بکارهای بزرگی برخیزند. همینهاست که ما دستور کار خود گردانیدهایم.
آنها گمان دارند راه چاره باید پیچیده و بغرنج باشد وگرنه اگر ساده بود تاکنون همه آن را میشناختند. ولی این اشتباهی از ایشانست. ما نشان دادهایم که این با همهی سادگی ظاهرش تنها راهست و دیگر راهها بجایی نمیرسد. راههای دیگر همان کوششهای نارسایی است که در صد سال گذشته ایرانیان نمونههای آن را چند بار دیده و آسیبهایش را خوردهاند. در همین دو گفتار اخیر ، «دین و جهان» و «چیستان عقبماندگی ایرانیان» ، به اندیشههای نارسا و خام برای چاره به عقبماندگی اشاره شده است.
پس باید پرسید : خواست شما از «کار» چیست؟! چگونه است که این کوششهای ما «کار» بشمار نمیآید؟! نخست میپرسیم : آیا این گرفتاریها و آلودگیها که درمیان توده نشان میدهیم ، شما بماندن آنها خشنودی مینمایید یا میخواهید برافتد؟! اگر میگویید اینها دردهای ما نیست ، بهتر آنست که ایرادتان را بنویسید. اگر با ما همداستانید ولی راه چاره را چیز دیگری میدانید آن را نیز بنویسید.
آنچه ما میدانیم و بارها نوشتهایم نخست :
«درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست».
(پرچم روزانه)
نیز گفتهایم که یک دسته با پراکندگی (تفرقه) نخواهد توانست کاری را از پیش برد. برای آنکه نیروها روی هم آید و بتوان بکارهای بزرگی برخاست باید یگانه (متحد) بود. در این زمینه هم با زبان روشنی بازنمودهایم که یگانگی از یکی بودن اندیشههاست. یک دسته را نمیتوان با طناب بهم بست و یگانه شمرد.
هم از اینروست که بزرگترین گرفتاری این کشور را «پراکندهاندیشی» میدانیم. پراکندهاندیشی بوده است که به پراکندگی انجامیده. در این کشور صد تن را نمیتوان یافت که دارای یک اندیشه باشند و بتوانند دست بهم داده کار بزرگی پیش برند. راه چاره هم جز این نیست که حقایق بازنموده شود تا دستهای بر سر آنها گرد آیند و یکی گردند و نیکخواهانه و دلسوزانه دست بهم داده بتوانند بکارهای ارجداری برخیزند.
از آنسو ، با یادگرفتن و یاددادن حقایق است که میتوان با گمراهیها نبردید و آنها را برانداخت.
چنانکه از این سخنان دانسته میشود ما براه چاره گام گزاردهایم و تنها به بازنمودن دردها نپرداختهایم. زیرا این حقایق که به گوشها و دلها برسد یک دستهی بزرگی خواه ناخواه بر سر آن گرد آمده یک دستهی شایندهای خواهند بود.
بیشتری از ایرانیان از سخنان خود درپی نتیجه نیستند. از اینروست که نوشتارهای ما را خوانده و با آنکه به ستایش و آفرین برمیخیزند بکوششی نمیپردازند. جای افسوس فراوانست که برخی کسان اینها را نه برای کوشیدن و مردم را بهرهمند گردانیدن بلکه افسوسمندانه برای آن میخوانند که مایهای باشد تا در این انجمن و آن انجمن گردن کشیده بخودنمایی و دانشفروشی برخیزند.
👇
کوشاد تلگرام : یکی از دانستنیها در پیرامون نوشتههای این کانال برداشت خوانندگان از آنهاست. مثلاً برخی کسان که گفتارها را خوانده ایرادی به آنها نمیتوانند گرفت میگویند : دردها را گفتن درمان نیست. باید کار کرد!
جای شگفتست که اینها نمیدانند گام نخست هر کوشش بزرگی جز سخنانی نبوده. نخست باید سخنانی رود و راست و ناراست آنها دانسته شود و سپس از روی آنها راه چاره روشن گردد. آنگاه این دانستنیست که ما تنها به گفتن دردها و بازنمودن گمراهیها و گرفتاریها بس نکرده چارهی آنها را نیز پیاپی گفتهایم. چاره یا درمان گرفتاریهای ایران جز یاد گرفتن حقایق زندگی و نیک گردیدن نیست.
نوشتههایی که در کانال میآوریم همه حقایق زندگیست. در این باره ما خردمندان را بگواه میگیریم. دربارهی نیک گردیدن نیز گفته شده که هر کسی باید دربند نیکی خود باشد و بیجهت نیکی را تنها از دیگران چشم ندارد. هر کسی باید به ستودگی اخلاق خود و دوری جستن از بدیها و آلودگیها بکوشد. در اینباره گفتارهای فراوان در کانال نوشته شده که برویهی کتابهای «دردها و درمانها» و «حقایق زندگی» درآمده و در کتابخانهی ما هست.
از آنسو این خود جای پرسش است : چرا این راهی که ما مینماییم به دیدهی اینان چاره یا «کار» نیست؟!.
ببینید یک دسته که ناراستیها و بدیهایی در کشور خود دیده میخواهند (یا بهتر گوییم : مصمم هستند) به آنها چاره کنند باید نخست خودشان زنان و مردان پاک و ناآلودهای باشند. باید خویهای (اخلاق) نیک بدارند. باید حقایق زندگی را یاد گرفته در رفتارهاشان رعایت آنها کنند. سپس دست بهم داده به فزونی یاران خود بکوشند. بدینسان دستهی بزرگی شوند و بتوانند بکارهای بزرگی برخیزند. همینهاست که ما دستور کار خود گردانیدهایم.
آنها گمان دارند راه چاره باید پیچیده و بغرنج باشد وگرنه اگر ساده بود تاکنون همه آن را میشناختند. ولی این اشتباهی از ایشانست. ما نشان دادهایم که این با همهی سادگی ظاهرش تنها راهست و دیگر راهها بجایی نمیرسد. راههای دیگر همان کوششهای نارسایی است که در صد سال گذشته ایرانیان نمونههای آن را چند بار دیده و آسیبهایش را خوردهاند. در همین دو گفتار اخیر ، «دین و جهان» و «چیستان عقبماندگی ایرانیان» ، به اندیشههای نارسا و خام برای چاره به عقبماندگی اشاره شده است.
پس باید پرسید : خواست شما از «کار» چیست؟! چگونه است که این کوششهای ما «کار» بشمار نمیآید؟! نخست میپرسیم : آیا این گرفتاریها و آلودگیها که درمیان توده نشان میدهیم ، شما بماندن آنها خشنودی مینمایید یا میخواهید برافتد؟! اگر میگویید اینها دردهای ما نیست ، بهتر آنست که ایرادتان را بنویسید. اگر با ما همداستانید ولی راه چاره را چیز دیگری میدانید آن را نیز بنویسید.
آنچه ما میدانیم و بارها نوشتهایم نخست :
«درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست».
(پرچم روزانه)
نیز گفتهایم که یک دسته با پراکندگی (تفرقه) نخواهد توانست کاری را از پیش برد. برای آنکه نیروها روی هم آید و بتوان بکارهای بزرگی برخاست باید یگانه (متحد) بود. در این زمینه هم با زبان روشنی بازنمودهایم که یگانگی از یکی بودن اندیشههاست. یک دسته را نمیتوان با طناب بهم بست و یگانه شمرد.
هم از اینروست که بزرگترین گرفتاری این کشور را «پراکندهاندیشی» میدانیم. پراکندهاندیشی بوده است که به پراکندگی انجامیده. در این کشور صد تن را نمیتوان یافت که دارای یک اندیشه باشند و بتوانند دست بهم داده کار بزرگی پیش برند. راه چاره هم جز این نیست که حقایق بازنموده شود تا دستهای بر سر آنها گرد آیند و یکی گردند و نیکخواهانه و دلسوزانه دست بهم داده بتوانند بکارهای ارجداری برخیزند.
از آنسو ، با یادگرفتن و یاددادن حقایق است که میتوان با گمراهیها نبردید و آنها را برانداخت.
چنانکه از این سخنان دانسته میشود ما براه چاره گام گزاردهایم و تنها به بازنمودن دردها نپرداختهایم. زیرا این حقایق که به گوشها و دلها برسد یک دستهی بزرگی خواه ناخواه بر سر آن گرد آمده یک دستهی شایندهای خواهند بود.
بیشتری از ایرانیان از سخنان خود درپی نتیجه نیستند. از اینروست که نوشتارهای ما را خوانده و با آنکه به ستایش و آفرین برمیخیزند بکوششی نمیپردازند. جای افسوس فراوانست که برخی کسان اینها را نه برای کوشیدن و مردم را بهرهمند گردانیدن بلکه افسوسمندانه برای آن میخوانند که مایهای باشد تا در این انجمن و آن انجمن گردن کشیده بخودنمایی و دانشفروشی برخیزند.
👇
زینهار برادران! این راه خدایی و این کوششها که کسروی ، آن یگانهمرد ، جان خود را بر سر آن گزاشت نه برای اینگونه خواستهاست. این سخنان پاکتر و والاتر از آنست که در راه خودنمایی بکار رود. حقایقیست که ایرانیان باید بدانند و برای چنان خواستی هر کسی که با آنها آشنا میشود وظیفهدار است با زبان دلسوزی ، بدانسان که در شنونده خواهش و دلبستگی برانگیزد ، اینها را بازنماید. زینهار! اینها را افزار برتریفروشی بدیگران نگردانند.
بیش از همه روی سخن با جوانانی داریم که بارها اعتراف میکنند اینها همه راستیهاست و زبان به ستایش باز میکنند ولی باز میپرسند : اکنون چه باید کنیم؟! میگوییم : آن را که میشاید کنید. اگر اینها را خوانده خردتان را داور گرفته و ایرادی در نوشتههای ما نیافتهاید ، نیروهای جوانی را در راه پراکندن این حقایق بکار برید. از هر راهی بکوشید نوشتههای ما به گوشها و دلها برسد. بدانید که اگر خشنودی خدا را میجویید راهش کوشش در راه اوست. کوشش به آنست که هممیهنانتان را از این منجلاب آلودگیها برهانید.
بیش از همه روی سخن با جوانانی داریم که بارها اعتراف میکنند اینها همه راستیهاست و زبان به ستایش باز میکنند ولی باز میپرسند : اکنون چه باید کنیم؟! میگوییم : آن را که میشاید کنید. اگر اینها را خوانده خردتان را داور گرفته و ایرادی در نوشتههای ما نیافتهاید ، نیروهای جوانی را در راه پراکندن این حقایق بکار برید. از هر راهی بکوشید نوشتههای ما به گوشها و دلها برسد. بدانید که اگر خشنودی خدا را میجویید راهش کوشش در راه اوست. کوشش به آنست که هممیهنانتان را از این منجلاب آلودگیها برهانید.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم هفتگی
🔸 نامهای کننده [=اسم فاعل]
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آن را در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم هفتگی
🔸 نامهای کننده [=اسم فاعل]
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آن را در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی نهم)
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما به سیاست وارد نمیشوید». این هم ایراد دیگری که بما میگیرند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند. سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک مردمی در میان مردمان دیگرِ جهان راهی برای خود باز کند و ارتباط و رفتار خود را با آنان بروی اساس پیشبینانه و هوشیارانه بگذارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید اعتراف کنند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و مردم را میاندیشیم و برای آنکه ایرانیان بتوانند در میان کشورها و مردمان جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، با سربلندی با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که سببهای عقب ماندگی این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و مردم یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست [1] و از حالا تا هزار سال دیگر حال این مردم و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
گاهی نیز کسانی میگویند : «اینها همهاش حرفست. باید اقدام کرد». یا میگویند : «باید انقلاب کرد. چارهی کار ایران انقلابست». این هم از ایرادهاییست که بما میگیرند.
باید گفت : «هر جنبشی آغازش سخنست و جز سخن نتواند بود. دستهی سوسیالدمکرات روسیه که امروز کشوری بآن بزرگی را راه میبرند و در این جنگ دیده شد که تا چه اندازه نیرومندند ، آغاز کارشان جز سخن نبوده. آن دستهی نیرومند را جز با نیروی سخن بوجود نیاوردهاند. کارل مارکس و همراهان او که تکانی بجهان دادهاند جز بسخن نپرداخته بودند.
اسلام که سپس یکنیم جهان را گرفت ، آغاز کارش جز سخنانی نمیبود که پیغمبر اسلام میگفت و یک دسته با آن دشمنی مینمودند.
جنبش مشروطه در ایران که آنهمه تکان بکشور داد ، ریشهاش جز سخن نمیبود و پیشروان جنبش در آغاز کار سرمایهای جز سخن نمیداشتند.
همهی جنبشها از سخن آغاز گردد. نخست سخنانی گفته گردد و راهی نشان داده شود و یک دسته از پاکدلان و غیرتمندان آن سخنان را پذیرند و در پیرامونش دسته بندند و یکدل و یکدست بکوششهایی پردازند و با ناپاکدلان و تاریکاندیشان به مبارزه کوشند و کمکم نیروشان بیشتر گردد و زمینهی کار آماده شود.
راه اینست و ما نیز آن را گرفتهایم و پیش میرویم و نزدیکست آن روزی که یک گام دیگر نیز برداریم و اختیار کارها را بدست گرفته آیین خود را از هر باره روان گردانیم.
اینکه میگویند : «باید انقلاب کرد ...» باید گفت : اینان معنی «انقلاب» یا شورش را هم نمیدانند. از آن نیز تنها نامش را یاد گرفتهاند. چنانکه بارها گفتهایم ، شورش یا جنبش بیزمینه نمیتواند باشد. شورش یا جنبش نیز بر سر سخنانی باید باشد. بر روی حقایقی باید باشد.[2]
[1] : در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
[2] : دفتر «انقلاب چیست؟» دیده شود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی نهم)
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما به سیاست وارد نمیشوید». این هم ایراد دیگری که بما میگیرند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند. سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک مردمی در میان مردمان دیگرِ جهان راهی برای خود باز کند و ارتباط و رفتار خود را با آنان بروی اساس پیشبینانه و هوشیارانه بگذارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید اعتراف کنند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و مردم را میاندیشیم و برای آنکه ایرانیان بتوانند در میان کشورها و مردمان جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، با سربلندی با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که سببهای عقب ماندگی این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و مردم یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست [1] و از حالا تا هزار سال دیگر حال این مردم و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
گاهی نیز کسانی میگویند : «اینها همهاش حرفست. باید اقدام کرد». یا میگویند : «باید انقلاب کرد. چارهی کار ایران انقلابست». این هم از ایرادهاییست که بما میگیرند.
باید گفت : «هر جنبشی آغازش سخنست و جز سخن نتواند بود. دستهی سوسیالدمکرات روسیه که امروز کشوری بآن بزرگی را راه میبرند و در این جنگ دیده شد که تا چه اندازه نیرومندند ، آغاز کارشان جز سخن نبوده. آن دستهی نیرومند را جز با نیروی سخن بوجود نیاوردهاند. کارل مارکس و همراهان او که تکانی بجهان دادهاند جز بسخن نپرداخته بودند.
اسلام که سپس یکنیم جهان را گرفت ، آغاز کارش جز سخنانی نمیبود که پیغمبر اسلام میگفت و یک دسته با آن دشمنی مینمودند.
جنبش مشروطه در ایران که آنهمه تکان بکشور داد ، ریشهاش جز سخن نمیبود و پیشروان جنبش در آغاز کار سرمایهای جز سخن نمیداشتند.
همهی جنبشها از سخن آغاز گردد. نخست سخنانی گفته گردد و راهی نشان داده شود و یک دسته از پاکدلان و غیرتمندان آن سخنان را پذیرند و در پیرامونش دسته بندند و یکدل و یکدست بکوششهایی پردازند و با ناپاکدلان و تاریکاندیشان به مبارزه کوشند و کمکم نیروشان بیشتر گردد و زمینهی کار آماده شود.
راه اینست و ما نیز آن را گرفتهایم و پیش میرویم و نزدیکست آن روزی که یک گام دیگر نیز برداریم و اختیار کارها را بدست گرفته آیین خود را از هر باره روان گردانیم.
اینکه میگویند : «باید انقلاب کرد ...» باید گفت : اینان معنی «انقلاب» یا شورش را هم نمیدانند. از آن نیز تنها نامش را یاد گرفتهاند. چنانکه بارها گفتهایم ، شورش یا جنبش بیزمینه نمیتواند باشد. شورش یا جنبش نیز بر سر سخنانی باید باشد. بر روی حقایقی باید باشد.[2]
[1] : در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
[2] : دفتر «انقلاب چیست؟» دیده شود.
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 3 از 6)
مسافر تهرانی : استخاره هم مثل همینست. آن را هم ملاها برای استفادهی خود درست كردهاند.
مسافر شیرازی : علما چه استفادهای دارند؟.. برای استخاره كه پول نمیگیرند!
مسافر تهرانی : اولاً پول هم میگیرند. در بعضی از شهرها كسانی هستند كه شغلشان استخاره كردنست. شهرتی دادهاند كه هر كسی هر مطلبی دارد اگر آن را بروی كاغذی بنویسد و در یك پاكت سربستهای بگزارد فلان آقا بدون اینكه سر پاكت را باز كند استخارهی قرآن میكند و آیهای كه مطابق آن موضوع است میآید و روی پاكت مینویسد و به هر استخاره فلان مقدار پول میگیرد. ثانیاً استفاده تنها پول نیست. آن آخوندی كه در خیابان بقول تركها «سالانا سالانا» راه میرود و زیر چشمی باین سو و آن سو مینگرد كه ببیند مردم چه توجهی باو دارند ، همانكه یك پیرهزنی با یك پیرهمردی بجلو میآید و با تواضع سلامی میدهد و آنوقت میگوید : «آقا یك استخاره بكن» ، و آقا دست به بغل برده تسبیح درمیآورد و چشمها را روی هم گزارده دعایی میخواند و آنگاه سر را بالا برده «یاالله» میگوید و دست انداخته دانههای تسبیح را میگیرد و رو بآن پیرمرد گردانیده با لحن مخصوصی میگوید : «مؤمن خوبست» ، «مؤمن بد است» ، این لذت بسیاری برای او دارد و خود استفادهی بزرگیست. این ملاها میروند و ده سال و بیست سال در نجف نان و فُجُل[= تُرُب] میخورند بآرزوی آنكه بیایند و این مقام را پیدا كنند.
اساساً شما ملاحظه كنید : آیا پیغمبر اسلام در كارهای خود استخاره میكرد؟.. شما هیچ شنیدهاید كه پیغمبر استخاره كرده باشد؟!.. ممكنست بگویید او پیغمبر بود و همه چیز را میدانست و احتیاج باستخاره نداشت. من هم او را میگزارم بكنار. آیا پس از مرگ پیغمبر ، اصحابش در كارهای خود استخاره میكردند ، یا مینشستند و عقلها و فهمهای خود را بكار میانداختند و باهم شور میكردند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر بنا بود مردم كارهای خود را با استخاره راه اندازند و نیك و بد و سود و زیان را با استخاره تشخیص دهند چرا خدا بایشان عقل میداد؟!.. عقل برای همینست كه مردم نیك و بد و سود و زیان خود را با آن تشخیص دهند.
تو گویی قرآن كتاب فالست كه پیاپی باز كنند و ببینند فلان كار خوب خواهد درآمد یا بد؟!.. بجای آنكه باحكام قرآن عمل كنند آن را كتاب فال گردانیدهاند. از همه چیز استفادهی مادی میكنند.
شنیدنیست كه منت هم میگزارند : «برویم با خدا هم شور كنیم». تو گویی خدا در آنجا نشسته كه فلان حاجی برود و شور كند : «خدایا معاملهی قند و شكر بكنم یا نه؟..» فلان خان برود و اجازه بخواهد : «خدایا دخترم را بشوهر بدهم یا نه؟..». ببینید اینها شایستهی شأن خداست؟!.
اگر یك پسر با پدرش این رفتار را كند ، زود زود بیاید و بپرسد «آقاجان آب بخورم یا نه؟..» ، «آقاجان نان بخورم یا نه؟..» ، آن پدر عصبانی شده تشر خواهد زد : «پسرك ، مگر خودت شعور نداری؟!.. پس خدا آن شعور را برای چه بتو داده؟!.». كاری را كه بخودتان شایسته نمیشناسید بخدا شایسته میشناسید؟.
تنها خدا میداند كه این استخاره چه صدمههایی بمردم زده. هزارها دختر كه خواستگار خوب داشته پدر احمقش چون پابند استخاره بوده و استخاره خوب نیامده دختر بدبخت گردیده. هزارها مرد كه در كارهای خود بجای آنكه عقل و فهم را بكار اندازد و سود و زیان آنها را درك كند اختیارش را بدست دانههای تسبیح داده و خود را و خاندانش را بفلاكت انداخته ...
مسافر شیرازی : آقا قربانت بروم ، شما از سرگذشت من خبر میدهید. شما اگر ادعای نبوت كنید من باید بپذیرم. اینها كه شما میگویید سرگذشت منست. همین بلا بسر خود من آمده. اجازه بدهید برایتان نقل كنم :
.
(تکهی 3 از 6)
مسافر تهرانی : استخاره هم مثل همینست. آن را هم ملاها برای استفادهی خود درست كردهاند.
مسافر شیرازی : علما چه استفادهای دارند؟.. برای استخاره كه پول نمیگیرند!
مسافر تهرانی : اولاً پول هم میگیرند. در بعضی از شهرها كسانی هستند كه شغلشان استخاره كردنست. شهرتی دادهاند كه هر كسی هر مطلبی دارد اگر آن را بروی كاغذی بنویسد و در یك پاكت سربستهای بگزارد فلان آقا بدون اینكه سر پاكت را باز كند استخارهی قرآن میكند و آیهای كه مطابق آن موضوع است میآید و روی پاكت مینویسد و به هر استخاره فلان مقدار پول میگیرد. ثانیاً استفاده تنها پول نیست. آن آخوندی كه در خیابان بقول تركها «سالانا سالانا» راه میرود و زیر چشمی باین سو و آن سو مینگرد كه ببیند مردم چه توجهی باو دارند ، همانكه یك پیرهزنی با یك پیرهمردی بجلو میآید و با تواضع سلامی میدهد و آنوقت میگوید : «آقا یك استخاره بكن» ، و آقا دست به بغل برده تسبیح درمیآورد و چشمها را روی هم گزارده دعایی میخواند و آنگاه سر را بالا برده «یاالله» میگوید و دست انداخته دانههای تسبیح را میگیرد و رو بآن پیرمرد گردانیده با لحن مخصوصی میگوید : «مؤمن خوبست» ، «مؤمن بد است» ، این لذت بسیاری برای او دارد و خود استفادهی بزرگیست. این ملاها میروند و ده سال و بیست سال در نجف نان و فُجُل[= تُرُب] میخورند بآرزوی آنكه بیایند و این مقام را پیدا كنند.
اساساً شما ملاحظه كنید : آیا پیغمبر اسلام در كارهای خود استخاره میكرد؟.. شما هیچ شنیدهاید كه پیغمبر استخاره كرده باشد؟!.. ممكنست بگویید او پیغمبر بود و همه چیز را میدانست و احتیاج باستخاره نداشت. من هم او را میگزارم بكنار. آیا پس از مرگ پیغمبر ، اصحابش در كارهای خود استخاره میكردند ، یا مینشستند و عقلها و فهمهای خود را بكار میانداختند و باهم شور میكردند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر بنا بود مردم كارهای خود را با استخاره راه اندازند و نیك و بد و سود و زیان را با استخاره تشخیص دهند چرا خدا بایشان عقل میداد؟!.. عقل برای همینست كه مردم نیك و بد و سود و زیان خود را با آن تشخیص دهند.
تو گویی قرآن كتاب فالست كه پیاپی باز كنند و ببینند فلان كار خوب خواهد درآمد یا بد؟!.. بجای آنكه باحكام قرآن عمل كنند آن را كتاب فال گردانیدهاند. از همه چیز استفادهی مادی میكنند.
شنیدنیست كه منت هم میگزارند : «برویم با خدا هم شور كنیم». تو گویی خدا در آنجا نشسته كه فلان حاجی برود و شور كند : «خدایا معاملهی قند و شكر بكنم یا نه؟..» فلان خان برود و اجازه بخواهد : «خدایا دخترم را بشوهر بدهم یا نه؟..». ببینید اینها شایستهی شأن خداست؟!.
اگر یك پسر با پدرش این رفتار را كند ، زود زود بیاید و بپرسد «آقاجان آب بخورم یا نه؟..» ، «آقاجان نان بخورم یا نه؟..» ، آن پدر عصبانی شده تشر خواهد زد : «پسرك ، مگر خودت شعور نداری؟!.. پس خدا آن شعور را برای چه بتو داده؟!.». كاری را كه بخودتان شایسته نمیشناسید بخدا شایسته میشناسید؟.
تنها خدا میداند كه این استخاره چه صدمههایی بمردم زده. هزارها دختر كه خواستگار خوب داشته پدر احمقش چون پابند استخاره بوده و استخاره خوب نیامده دختر بدبخت گردیده. هزارها مرد كه در كارهای خود بجای آنكه عقل و فهم را بكار اندازد و سود و زیان آنها را درك كند اختیارش را بدست دانههای تسبیح داده و خود را و خاندانش را بفلاكت انداخته ...
مسافر شیرازی : آقا قربانت بروم ، شما از سرگذشت من خبر میدهید. شما اگر ادعای نبوت كنید من باید بپذیرم. اینها كه شما میگویید سرگذشت منست. همین بلا بسر خود من آمده. اجازه بدهید برایتان نقل كنم :
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش یکم
شرقیان اینها را هیچ نمیدانستند و از گرفتاریهای اروپا آگاه نمیبودند. در همان روزها اروپا حال بدی میداشت و هنگامی بود كه بیكاران در هر كشوری با ملیونها شمرده میشدند و هر روز آژانسها آگاهیهای دلگداز از حال آنها میرسانید. شرقیان ارجی بآنها نگزارده و بروی خود نمیآوردند و اگر كسانی پروای آنها میكردند گناه را بگردن «بحران» میانداختند و همچنین در بدیهای دیگری كه گاهی از اروپاییان میشنیدند گناه را از تمدن دانسته چنین میگفتند : «تمدن این زیانها را هم دارد». با یك شور و شتابی از همه چیز اروپا پیروی مینمودند و پیشوایان با آواز بلند داد میزدند : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم».[1] و اندیشهی همگی همین بود كه باید دنبال اروپا را گرفت و رفت و بِهر كجا كه آن برسد رسید.
این بیراهی اگر جلوگیری نشدی قرنها شرقیان را سرگردان ساختی و آشفتگیهای بسیار درپی داشتی ، و دانسته نیست شرقیان كِی توانستندی بگمراهی خود پی برند ، و كی یارَستندی [2] از آن راه بازگردند. گذشته از اینها با اندیشهای كه ما دربارهی شرق در دل میداشتیم و بلندی آن را میخواستیم بسیار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه میكردیم یك سنگ بزرگی را در سر راه خود میدیدیم. زیرا در سایهی دلبستگی باروپا مردم از فهم و اندیشهی خود چشم پوشیده و برای نیك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعدهای جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. یك سخنی كه یكی میگفتی بایستی دلیل آورد كه در اروپا چنین است و یا چنان نیست و گواهی برای گفتهی خود از زبان یك پرفسور یا دكتر اروپایی یاد كند ، وگرنه كسی گوش ندادی و آن سخن را نپذیرفتی.
هر چیزی كه در اروپا بوده بایستی نیك دانست. مثلاً روزی در نشستی گفتگو از سستی كارِ عدلیه میرفت و یكی ایراد میگرفت كه یك محاكمهای كه از هشت سال پیش آغاز شده هنوز بجایی نرسیده. دیگری بیدرنگ بپاسخ پرداخته چنین گفت : «در خود اروپا نیز چنین است. فلان همسایهی ما تازه آمده و میگوید یك محاكمه در پاریس چهل سال طول كشیده». از این پاسخ ایرادگیرنده خاموش شد و بایستی شود. زیرا در آن روز دلیل نیكی یا بدی همین بود و بس.
در نشست دیگری یكی از وكیلِ خود شكایت میكرد و چنین میگفت : «در اروپا یك وكیل بیش از خود موكل دلسوزی بخرج دهد و بكار علاقهمند میشود». این را كسی میگفت كه باروپا نرفته و هیچ چیزی از وكیلان آنجا ندانسته بود ، و این شیوهی گفتگوی آنروزی بود كه در هر سخنی نام اروپا بمیان آورده شود و ستایش از اروپاییان بمیان آید. در این باره بهترین گواهی را روزنامههای آنروزی میدهد و ما نمونههایی را از آنها نگه داشتهایم. مثلاً كتابفروشی پنج جلد كتاب چاپ كرده و میخواهد آگهی دربارهی آن پراكنده كند آن را چنین عنوان میكند : «در ممالك متمدنه چون یكی یك كتاب مهمی را چاپ كرد برای آن جشن میگیرند و نسخههایش را بسرعت خریداری میكنند ...». یك روزنامهنویس كوچكی دانسته نیست بكجا تلفن كرده و پاسخ زشتی شنیده در روزنامهی خود چنین عنوان میكند : «در دنیای متمدن مردم با یكدیگر مراعات ادب مینمایند و شئونات هر كس را حفظ میكنند ...». در یك روزنامهای یكی از جوانان یك رشته گفتارها مینوشت و در هر شماره یكی از خویها (اخلاق) را عنوان میكرد و در همهی آنها همین راه را میپیمود. مثلاً امروز از «وفا» سخن رانده چنین مینوشت : «وفا یكی از اخلاق عالیه و از كمالات انسانی است وفا بر قیمت انسان میافزاید ...». بدینسان چند سطر را پر كرده سپس چنین مینوشت : «در اینجاست كه شرق از غرب جدا میشود غربیان مردم باوفایی هستند ...». فردا از راستگویی سخن رانده همین رفتار را میكرد. اینها را كسی مینوشت كه نه غرب را دیده و نه غربیان را بهتر از دیگران میشناخت. دوباره میگویم : شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتن آنروزی همین بود و بزرگ و كوچك همین راه را میداشتند. چیزی كه هست بزرگان از پرمایگی سخن را نیك پرورده از بدی آن میكاستند و كوچكان از بیمایگی بدینسان زشت از آب درمیآوردند.
[1] : این گفته كه شناخته میباشد از حسن تقیزاده است.
[2] : یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش یکم
شرقیان اینها را هیچ نمیدانستند و از گرفتاریهای اروپا آگاه نمیبودند. در همان روزها اروپا حال بدی میداشت و هنگامی بود كه بیكاران در هر كشوری با ملیونها شمرده میشدند و هر روز آژانسها آگاهیهای دلگداز از حال آنها میرسانید. شرقیان ارجی بآنها نگزارده و بروی خود نمیآوردند و اگر كسانی پروای آنها میكردند گناه را بگردن «بحران» میانداختند و همچنین در بدیهای دیگری كه گاهی از اروپاییان میشنیدند گناه را از تمدن دانسته چنین میگفتند : «تمدن این زیانها را هم دارد». با یك شور و شتابی از همه چیز اروپا پیروی مینمودند و پیشوایان با آواز بلند داد میزدند : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم».[1] و اندیشهی همگی همین بود كه باید دنبال اروپا را گرفت و رفت و بِهر كجا كه آن برسد رسید.
این بیراهی اگر جلوگیری نشدی قرنها شرقیان را سرگردان ساختی و آشفتگیهای بسیار درپی داشتی ، و دانسته نیست شرقیان كِی توانستندی بگمراهی خود پی برند ، و كی یارَستندی [2] از آن راه بازگردند. گذشته از اینها با اندیشهای كه ما دربارهی شرق در دل میداشتیم و بلندی آن را میخواستیم بسیار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه میكردیم یك سنگ بزرگی را در سر راه خود میدیدیم. زیرا در سایهی دلبستگی باروپا مردم از فهم و اندیشهی خود چشم پوشیده و برای نیك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعدهای جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. یك سخنی كه یكی میگفتی بایستی دلیل آورد كه در اروپا چنین است و یا چنان نیست و گواهی برای گفتهی خود از زبان یك پرفسور یا دكتر اروپایی یاد كند ، وگرنه كسی گوش ندادی و آن سخن را نپذیرفتی.
هر چیزی كه در اروپا بوده بایستی نیك دانست. مثلاً روزی در نشستی گفتگو از سستی كارِ عدلیه میرفت و یكی ایراد میگرفت كه یك محاكمهای كه از هشت سال پیش آغاز شده هنوز بجایی نرسیده. دیگری بیدرنگ بپاسخ پرداخته چنین گفت : «در خود اروپا نیز چنین است. فلان همسایهی ما تازه آمده و میگوید یك محاكمه در پاریس چهل سال طول كشیده». از این پاسخ ایرادگیرنده خاموش شد و بایستی شود. زیرا در آن روز دلیل نیكی یا بدی همین بود و بس.
در نشست دیگری یكی از وكیلِ خود شكایت میكرد و چنین میگفت : «در اروپا یك وكیل بیش از خود موكل دلسوزی بخرج دهد و بكار علاقهمند میشود». این را كسی میگفت كه باروپا نرفته و هیچ چیزی از وكیلان آنجا ندانسته بود ، و این شیوهی گفتگوی آنروزی بود كه در هر سخنی نام اروپا بمیان آورده شود و ستایش از اروپاییان بمیان آید. در این باره بهترین گواهی را روزنامههای آنروزی میدهد و ما نمونههایی را از آنها نگه داشتهایم. مثلاً كتابفروشی پنج جلد كتاب چاپ كرده و میخواهد آگهی دربارهی آن پراكنده كند آن را چنین عنوان میكند : «در ممالك متمدنه چون یكی یك كتاب مهمی را چاپ كرد برای آن جشن میگیرند و نسخههایش را بسرعت خریداری میكنند ...». یك روزنامهنویس كوچكی دانسته نیست بكجا تلفن كرده و پاسخ زشتی شنیده در روزنامهی خود چنین عنوان میكند : «در دنیای متمدن مردم با یكدیگر مراعات ادب مینمایند و شئونات هر كس را حفظ میكنند ...». در یك روزنامهای یكی از جوانان یك رشته گفتارها مینوشت و در هر شماره یكی از خویها (اخلاق) را عنوان میكرد و در همهی آنها همین راه را میپیمود. مثلاً امروز از «وفا» سخن رانده چنین مینوشت : «وفا یكی از اخلاق عالیه و از كمالات انسانی است وفا بر قیمت انسان میافزاید ...». بدینسان چند سطر را پر كرده سپس چنین مینوشت : «در اینجاست كه شرق از غرب جدا میشود غربیان مردم باوفایی هستند ...». فردا از راستگویی سخن رانده همین رفتار را میكرد. اینها را كسی مینوشت كه نه غرب را دیده و نه غربیان را بهتر از دیگران میشناخت. دوباره میگویم : شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتن آنروزی همین بود و بزرگ و كوچك همین راه را میداشتند. چیزی كه هست بزرگان از پرمایگی سخن را نیك پرورده از بدی آن میكاستند و كوچكان از بیمایگی بدینسان زشت از آب درمیآوردند.
[1] : این گفته كه شناخته میباشد از حسن تقیزاده است.
[2] : یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش دوم
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 2 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
ظهور شاعران بسیار پس از قرن هفتم در غیبت فیلسوفان و دانشمندان، خود دلیل روشنی است که جامعهی ایرانی به تدریج از تعقل و فلسفه دور شده و به شعر و عرفان روی آورده است. در واقع شاعران همان صوفیان و عارفان بودند که اعتقادات خود را به زبان شعر در بین مردم رواج می دادند. البته شعر و شاعری به خودی خود امر ناپسندی نیست اما میتوان در یک مقالهی مستقل به تفصیل نشان داد که چگونه روح حاکم بر تمام این اشعار، دنیا گریزی، آبادانی آخرت به جای دنیا، دشمنی عجیب و غریب با عقل بشری و تسلیم و رضا در برابر قدرت برتر است.
🔸می توان ثابت کرد که چگونه شعر ایرانی همچون ماده مخدر بسیار قوی روح تلاش و مقاومت و اهتمام به امر دنیوی را از ایرانیان گرفته و آنها را به عالم خلسه فرو برده است. از اعتراف مولوی به ناتوانی انسان در این بیت شعر: در کف شیر نر خونخواره ای /غیر تسلیم و رضا کو چاره ای
تا واگویه های نومیدانه ی حافظ که امیدش را به هر گونه تغییر از دست داده است:
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است / بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
شاعر وارسته ای[؟!] به این نتیجه رسیده که :
پای استدلالیان چوبین بود / پای چوبین سخت بی تمکین بود!
و ... با افتخار بیان می کند : آزمودم عقل دوراندیش را / بعد از این دیوانه سازم خویش را!
گویی بین شاعران مسابقه ای درگرفته بود برای لگد مال کردن بالاترین عضو بدن انسان که هر چند خیلی هم کامل نیست ولی به هر حال برای حل بسیاری از مشکلات بشری چاره ساز است!
مقایسه ای طنز آمیز میان حافظ و نیوتن، تفاوت خردگرایی غربی و عرفان شرقی را به خوبی نشان می دهد. نیوتن با سقوط یک سیب روی سرش قانون جاذبه زمین را کشف می کند اما حافظ با دیدن یک مزرعه سرسبز و هلال ماه، به یاد قیامت می افتد و اینکه هنوز برای آخرت توشه ای جمع نکرده است! آن جا که می گوید:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو
... از منظر جامعه شناسی میتوان این سوال را پرسید که این همه کوبیدن بر طبل رسوایی صوفیان و این همه آه و فغان از دست دین فروشان، عملا چه تأثیر عینی بر زندگی مردم کوچه و بازار داشته است؟ آیا غیر از این است که هیجانات و ناراحتی های مردم با خواندن این اشعار زیبا تخلیه شده و به آرامش کاذب میرسند؟!
اساسا همین که می بینیم اشعار حافظ هنوز برای ایرانیان قرن بیست و یکم تازگی دارد و قابل فهم است یعنی اینکه جامعه ما با جامعه زمان حافظ تفاوت چندانی نکرده است!
به جرات می توان گفت ضربه ای که تصوف و مکاتب عرفانی بر تمدن ایران وارد ساخته هیچ دشمن خارجی از تازیان گرفته تا مغولان و حتی همین اواخر استعمار نیز وارد نکرده است. ایرانیان هرچه دیده اند از عارف نماهای تنبل بیعاری دیده اند که چون همت کار کردن نداشته اند به یک دانه خرما قناعت ورزیده و مردم را به کار نکردن و نخوردن و دوری از لذات دنیا تشویق کرده اند.
افرادی که اگر در قرن بیست و یکم زندگی می کردند حتما با تشخیص بیماری شیزوفرنی و پارانوئید در بیمارستان های اعصاب و روان بستری می شدند!! اما در آن دوران، پیر و مراد هزاران آدم بدبخت تر و ناتوان تر از خودشان بودند و تأسف بارتر اینکه کرامات عجیب و غریبشان با آب و تاب در تذکره نامه ها ثبت شده است تا امروز ما ایرانیان با افتخار از آن ها یاد کنیم در حالی که هیچ یک نمی توانیم به این سوال پاسخ دهیم که این خرقه پوشان چه افتخاری برای تاریخ ما کسب کرده اند و چه مشکلی از مشکلات ما را از پیش رو برداشته اند. آن ها ما را نصیحت کرده اند که اندرون از طعام خالی بداریم تا در آن نور معرفت ببینیم، در حالی که امروز همه می دانیم اگر اندرون از طعام خالی شود نتیجهی آن فقط از کار افتادن کلیه و روده و کبد و چشم ما خواهد بود و نه دیدن نور معرفت!! ...
🔸شوربختانه تفکر صوفیگری چنان در ذهن تاریخی ایرانیان ریشه دوانده که هنوز در قرن بیست و یکم و با کمال تعجب در میان افراد تحصیل کرده طرفداران زیادی دارد. کسانی که چندین سال در دانشگاه با علم و روش های علمی سر و کار داشته اند اما در واقع خردگرایی که پایه و اساس علوم غربی است در روح و جانشان نفوذ نکرده است.
👇
بخش دوم
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 2 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
ظهور شاعران بسیار پس از قرن هفتم در غیبت فیلسوفان و دانشمندان، خود دلیل روشنی است که جامعهی ایرانی به تدریج از تعقل و فلسفه دور شده و به شعر و عرفان روی آورده است. در واقع شاعران همان صوفیان و عارفان بودند که اعتقادات خود را به زبان شعر در بین مردم رواج می دادند. البته شعر و شاعری به خودی خود امر ناپسندی نیست اما میتوان در یک مقالهی مستقل به تفصیل نشان داد که چگونه روح حاکم بر تمام این اشعار، دنیا گریزی، آبادانی آخرت به جای دنیا، دشمنی عجیب و غریب با عقل بشری و تسلیم و رضا در برابر قدرت برتر است.
🔸می توان ثابت کرد که چگونه شعر ایرانی همچون ماده مخدر بسیار قوی روح تلاش و مقاومت و اهتمام به امر دنیوی را از ایرانیان گرفته و آنها را به عالم خلسه فرو برده است. از اعتراف مولوی به ناتوانی انسان در این بیت شعر: در کف شیر نر خونخواره ای /غیر تسلیم و رضا کو چاره ای
تا واگویه های نومیدانه ی حافظ که امیدش را به هر گونه تغییر از دست داده است:
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است / بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
شاعر وارسته ای[؟!] به این نتیجه رسیده که :
پای استدلالیان چوبین بود / پای چوبین سخت بی تمکین بود!
و ... با افتخار بیان می کند : آزمودم عقل دوراندیش را / بعد از این دیوانه سازم خویش را!
گویی بین شاعران مسابقه ای درگرفته بود برای لگد مال کردن بالاترین عضو بدن انسان که هر چند خیلی هم کامل نیست ولی به هر حال برای حل بسیاری از مشکلات بشری چاره ساز است!
مقایسه ای طنز آمیز میان حافظ و نیوتن، تفاوت خردگرایی غربی و عرفان شرقی را به خوبی نشان می دهد. نیوتن با سقوط یک سیب روی سرش قانون جاذبه زمین را کشف می کند اما حافظ با دیدن یک مزرعه سرسبز و هلال ماه، به یاد قیامت می افتد و اینکه هنوز برای آخرت توشه ای جمع نکرده است! آن جا که می گوید:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو
... از منظر جامعه شناسی میتوان این سوال را پرسید که این همه کوبیدن بر طبل رسوایی صوفیان و این همه آه و فغان از دست دین فروشان، عملا چه تأثیر عینی بر زندگی مردم کوچه و بازار داشته است؟ آیا غیر از این است که هیجانات و ناراحتی های مردم با خواندن این اشعار زیبا تخلیه شده و به آرامش کاذب میرسند؟!
اساسا همین که می بینیم اشعار حافظ هنوز برای ایرانیان قرن بیست و یکم تازگی دارد و قابل فهم است یعنی اینکه جامعه ما با جامعه زمان حافظ تفاوت چندانی نکرده است!
به جرات می توان گفت ضربه ای که تصوف و مکاتب عرفانی بر تمدن ایران وارد ساخته هیچ دشمن خارجی از تازیان گرفته تا مغولان و حتی همین اواخر استعمار نیز وارد نکرده است. ایرانیان هرچه دیده اند از عارف نماهای تنبل بیعاری دیده اند که چون همت کار کردن نداشته اند به یک دانه خرما قناعت ورزیده و مردم را به کار نکردن و نخوردن و دوری از لذات دنیا تشویق کرده اند.
افرادی که اگر در قرن بیست و یکم زندگی می کردند حتما با تشخیص بیماری شیزوفرنی و پارانوئید در بیمارستان های اعصاب و روان بستری می شدند!! اما در آن دوران، پیر و مراد هزاران آدم بدبخت تر و ناتوان تر از خودشان بودند و تأسف بارتر اینکه کرامات عجیب و غریبشان با آب و تاب در تذکره نامه ها ثبت شده است تا امروز ما ایرانیان با افتخار از آن ها یاد کنیم در حالی که هیچ یک نمی توانیم به این سوال پاسخ دهیم که این خرقه پوشان چه افتخاری برای تاریخ ما کسب کرده اند و چه مشکلی از مشکلات ما را از پیش رو برداشته اند. آن ها ما را نصیحت کرده اند که اندرون از طعام خالی بداریم تا در آن نور معرفت ببینیم، در حالی که امروز همه می دانیم اگر اندرون از طعام خالی شود نتیجهی آن فقط از کار افتادن کلیه و روده و کبد و چشم ما خواهد بود و نه دیدن نور معرفت!! ...
🔸شوربختانه تفکر صوفیگری چنان در ذهن تاریخی ایرانیان ریشه دوانده که هنوز در قرن بیست و یکم و با کمال تعجب در میان افراد تحصیل کرده طرفداران زیادی دارد. کسانی که چندین سال در دانشگاه با علم و روش های علمی سر و کار داشته اند اما در واقع خردگرایی که پایه و اساس علوم غربی است در روح و جانشان نفوذ نکرده است.
👇
🔸ما امروز در ایران با افرادی روبرو هستیم که در دانشگاه ها که یکی از مظاهر تمدن غرب است مدرک دکترا گرفته اند، لباس غربی می پوشند، با ماشین های ساخت غرب رفت و آمد می کنند و تمام زندگیشان چکیده ی فلسفه ی خردگرای غربی است اما تفکرشان از تفکر امثال شیخ پشم الدین کشکولی واپس گراتر است! اتفاقا بزرگترین مانع توسعه در ایران همین افراد هستند. البته تعداد معدودی از اینان، صاحب منصبانی هستند که به خاطر حفظ مقام خود، تفکر صوفیگری را در جامعه رواج می دهند و صد البته خود بدان معتقد نیستند.
از این سیاستمداران منفعت طلب و ریاکار که بگذریم عده ی زیادی از نویسندگان، هنرمندان، معلمان و اساتید دانشگاه هستند که تفکرشان ملغمهی خطرناکی است از علم غربی و عرفان شرقی! ترکیبی ناموزون از ولتر فرانسوی و مرتاضعلیشاه شیرازی!!
اینان خدای سفسطه هستند؛ تمام گزاره های عقلانی را به خدمت می گیرند تا خرافات غیر عقلانی را اثبات کنند. با وجود چنین افراد بیمار و پرمدعایی، جامعه ی ایران از آن مسیر اشتباهی که قرنها رفته بازنمی گردد و در جاده عقل و منطق قرار نمی گیرد. ...
.
از این سیاستمداران منفعت طلب و ریاکار که بگذریم عده ی زیادی از نویسندگان، هنرمندان، معلمان و اساتید دانشگاه هستند که تفکرشان ملغمهی خطرناکی است از علم غربی و عرفان شرقی! ترکیبی ناموزون از ولتر فرانسوی و مرتاضعلیشاه شیرازی!!
اینان خدای سفسطه هستند؛ تمام گزاره های عقلانی را به خدمت می گیرند تا خرافات غیر عقلانی را اثبات کنند. با وجود چنین افراد بیمار و پرمدعایی، جامعه ی ایران از آن مسیر اشتباهی که قرنها رفته بازنمی گردد و در جاده عقل و منطق قرار نمی گیرد. ...
.