✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 12 از بخش یکم
جنبش مشروطه و رهآوردهای اروپا
پس از صفویان و نادرشاه ایران دچار آشوب گردید و سپس قاجاریان پادشاهی یافتند و در زمان اینان شكستهای پیاپی از روس و انگلیس بكشور رسید و در نتیجهی این پیشامدها بار دیگر نومیدی و زبونی ایرانیان را فراگرفت و در این دوره هرچه پیش آمد جز بآشفتگی اندیشهها و درماندگی خردها و ناتوانی روانها نیفزود و چون در اینجا زمینه تنگ است ما ناگزیر میباشیم كه بدینسان سخن را كوتاه كنیم و اینك بآغاز جنبش مشروطه میرسیم.
چنانكه بارها گفتهایم این جنبش تكان ریشهداری در توده پدید آورد و یكی از نتیجههای آن بود كه تودهی ایران كه پس از قرنها خوابزدگی تكانی خورده و چشم باز كرده بودند خود را برابر اروپای نیرومند و پرشكوه دیدند و برای نخستین بار با اروپاییان آشنایی پیدا كرده گوش و هوش خود را بسوی ایشان گردانیدند و هرچه شنیدند و دیدند فراگرفتند و بدینسان یك رشته اندیشههای نوینی را بدلهای خود راه دادند. اگرچه آنان جدایی میانهی راست و دروغ و سودمند و زیانمند نگزارده و هر آنچه میدانستند و میشنیدند گرفته و همه را بیك دیده میدیدند و همچنین كسانی كه دشمنی با این اندیشههای نوین میكردند جدایی میانهی آنها نمیگزاردند ولی ما میتوانیم در اینجا آنها را بچند رشته كنیم و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانیم. میتوان گفت ایرانیان پنج رشته را از اروپاییان فراگرفتند :
١ـ حكومت مشروطه و زندگانی از روی قانون و دلبستگی بمیهن و جانفشانی در راه توده و برپا كردن ادارهها و شیوهی سربازگیری و اینگونه چیزها.
٢ـ دانشهای نوین از جغرافی و تاریخ و فیزیك و شیمی و ستارهشناسی و ریاضیات و مانند اینها.
٣ـ بكار انداختن ماشینهای بافندگی و ریسندگی و كشاورزی و افزارسازی و بهرهمندی از اختراعها.
٤ـ شور اروپاییگری و لاف تمدن و هایهوی پیشرفت و حزبسازی و رماننویسی و اینگونه چیزها.
5ـ فلسفهی مادی و بدآموزیهای مادیگری و زندگی را نبرد دانستن و دیگر اندیشههای تند و بیهوده.
پیداست كه سه رشتهی نخست نیك و سودمند بوده و ما اگر برخی خردهها بآنها گیریم دلیل آن نخواهد بود كه ایرانیان را در فراگرفتن آنها بیراه شماریم. نیز پیداست كه دو رشتهی آخر بد و زیانمند بوده و ما از هر یكی از آنها در جای خود سخنها راندهایم.
در اینجا خواستمان سرودن تاریخچه است و میخواهیم بگوییم ایرانیان كه اندیشههای آشفته و پراكندهی هزار ساله را در دلهای خود میداشتند این اندیشههای پراكندهی نوین را هم از اروپا فراگرفتند ، و این نوینها كه با آن كهنها هیچ سازش نمیداشت با اینحال آنها را از میان نبرد و بیش از این نتوانست كه آنها را سست گرداند (چنانكه آن كهنهها نیز اینها را سست گردانید). گذشته از اینكه دستهی انبوهی بیكبار دوری گزیده و باین اندیشهها نگراییدند.
در آغازِ جنبش چون شور آزادیخواهی درمیان یك دسته بسیار نیرومند بود تا دیری بر اندیشههای پراكندهی كهن چیرگی مینمود و امید میرفت كه بآنها فیروز درآید و كمكم از میان بردارد. ولی در آزمایش نتیجهی دیگری بدست آمد و چنین دیده شد كه آن اندیشهها در دلهایی كه میبود شور آزادیخواهی و میهندوستی را از نیرو انداخت. از آنسوی پس از زمانی شور آزادی[خواهی] خود كمتر گردید و چنانكه خواهیم دید دستهایی در كار بود كه میكوشید از یكسو آن شور را از نیرو اندازد و از یكسو نگزارد آلودگیهای هزار سالهی كهن از میان رود و یا از اثر افتد ، و نتیجهی آنها این شد كه این اندیشههای نوین با آنها آمیخت و در دلها جا برای اینها نیز باز گردید و مایهی گیجی و سرشكستگی مردم هرچه فزونتر شد. در جایی كه انبوه مردم بدآموزیهای مادیگری را پذیرفته و از دین بیزاری مینمودند باز چهارده كیش گوناگون بجای خود میایستاد و دستهبندیها همچنان برپا بود.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 12 از بخش یکم
جنبش مشروطه و رهآوردهای اروپا
پس از صفویان و نادرشاه ایران دچار آشوب گردید و سپس قاجاریان پادشاهی یافتند و در زمان اینان شكستهای پیاپی از روس و انگلیس بكشور رسید و در نتیجهی این پیشامدها بار دیگر نومیدی و زبونی ایرانیان را فراگرفت و در این دوره هرچه پیش آمد جز بآشفتگی اندیشهها و درماندگی خردها و ناتوانی روانها نیفزود و چون در اینجا زمینه تنگ است ما ناگزیر میباشیم كه بدینسان سخن را كوتاه كنیم و اینك بآغاز جنبش مشروطه میرسیم.
چنانكه بارها گفتهایم این جنبش تكان ریشهداری در توده پدید آورد و یكی از نتیجههای آن بود كه تودهی ایران كه پس از قرنها خوابزدگی تكانی خورده و چشم باز كرده بودند خود را برابر اروپای نیرومند و پرشكوه دیدند و برای نخستین بار با اروپاییان آشنایی پیدا كرده گوش و هوش خود را بسوی ایشان گردانیدند و هرچه شنیدند و دیدند فراگرفتند و بدینسان یك رشته اندیشههای نوینی را بدلهای خود راه دادند. اگرچه آنان جدایی میانهی راست و دروغ و سودمند و زیانمند نگزارده و هر آنچه میدانستند و میشنیدند گرفته و همه را بیك دیده میدیدند و همچنین كسانی كه دشمنی با این اندیشههای نوین میكردند جدایی میانهی آنها نمیگزاردند ولی ما میتوانیم در اینجا آنها را بچند رشته كنیم و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانیم. میتوان گفت ایرانیان پنج رشته را از اروپاییان فراگرفتند :
١ـ حكومت مشروطه و زندگانی از روی قانون و دلبستگی بمیهن و جانفشانی در راه توده و برپا كردن ادارهها و شیوهی سربازگیری و اینگونه چیزها.
٢ـ دانشهای نوین از جغرافی و تاریخ و فیزیك و شیمی و ستارهشناسی و ریاضیات و مانند اینها.
٣ـ بكار انداختن ماشینهای بافندگی و ریسندگی و كشاورزی و افزارسازی و بهرهمندی از اختراعها.
٤ـ شور اروپاییگری و لاف تمدن و هایهوی پیشرفت و حزبسازی و رماننویسی و اینگونه چیزها.
5ـ فلسفهی مادی و بدآموزیهای مادیگری و زندگی را نبرد دانستن و دیگر اندیشههای تند و بیهوده.
پیداست كه سه رشتهی نخست نیك و سودمند بوده و ما اگر برخی خردهها بآنها گیریم دلیل آن نخواهد بود كه ایرانیان را در فراگرفتن آنها بیراه شماریم. نیز پیداست كه دو رشتهی آخر بد و زیانمند بوده و ما از هر یكی از آنها در جای خود سخنها راندهایم.
در اینجا خواستمان سرودن تاریخچه است و میخواهیم بگوییم ایرانیان كه اندیشههای آشفته و پراكندهی هزار ساله را در دلهای خود میداشتند این اندیشههای پراكندهی نوین را هم از اروپا فراگرفتند ، و این نوینها كه با آن كهنها هیچ سازش نمیداشت با اینحال آنها را از میان نبرد و بیش از این نتوانست كه آنها را سست گرداند (چنانكه آن كهنهها نیز اینها را سست گردانید). گذشته از اینكه دستهی انبوهی بیكبار دوری گزیده و باین اندیشهها نگراییدند.
در آغازِ جنبش چون شور آزادیخواهی درمیان یك دسته بسیار نیرومند بود تا دیری بر اندیشههای پراكندهی كهن چیرگی مینمود و امید میرفت كه بآنها فیروز درآید و كمكم از میان بردارد. ولی در آزمایش نتیجهی دیگری بدست آمد و چنین دیده شد كه آن اندیشهها در دلهایی كه میبود شور آزادیخواهی و میهندوستی را از نیرو انداخت. از آنسوی پس از زمانی شور آزادی[خواهی] خود كمتر گردید و چنانكه خواهیم دید دستهایی در كار بود كه میكوشید از یكسو آن شور را از نیرو اندازد و از یكسو نگزارد آلودگیهای هزار سالهی كهن از میان رود و یا از اثر افتد ، و نتیجهی آنها این شد كه این اندیشههای نوین با آنها آمیخت و در دلها جا برای اینها نیز باز گردید و مایهی گیجی و سرشكستگی مردم هرچه فزونتر شد. در جایی كه انبوه مردم بدآموزیهای مادیگری را پذیرفته و از دین بیزاری مینمودند باز چهارده كیش گوناگون بجای خود میایستاد و دستهبندیها همچنان برپا بود.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش دوازدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی پنجم
🖌 احمد کسروی
تا اینجاست نوشتههای آقای دکتر (چنانکه نشانه گزارده شده برخی از داستانها آورده نشده). خواهشمندم خوانندگان آن را بار دیگر خوانند و نیک اندیشند. نیک اندیشند که آقای دکتر :
1) داستانهایی که صوفیان بنام «کرامات پیران خود» ، در کتابهاشان نوشتهاند براست میدارد ، و سخن گفتن با جانوران و آگاهی دادن از آینده و زر ساختن خاک و گوهر گردانیدن سنگ و زنده گردانیدن مرده و مانند اینها را «شدنی» میشمارد و میکوشد که آنها را با دانشها سازش دهد ، (تنها «آب شدن کسی را از شرم» «شدنی» ندانسته برکنار میگرداند) که این خود جای گفتگوست.
2) راه دانشی که آقای دکتر برای این کارها نشان میدهند «چیرگی روانی» یا بگفتهی خودش «قواعدیست که در معرفتالنفس و فن تحلیل و تجزیهی قوای روحی محرز و مقرر است». در حالی که در آن کارهایی که یکایک میشمارد و داستانهایی که راست دانسته یاد میکند (که ما هم آوردیم) ، آن عنوان «چیرگی روانی» هیچ نیست. کسی را در هوا معلق داشتن ، خری مرده را زنده گردانیدن ، کعبه به پیشواز کسی آمدن ، بار شتری بر هوا ایستادن و مانند اینها چه همستگی با چیرگی روانی (یا قواعد معرفتالنفس) دارد؟!.. این نیز جای گفتگوست. این خود نیرنگی از دکتر میباشد. این گندم نمودن و جو فروختن میباشد.
اکنون سخن ما بر سر آنست که آیا از دیدهی دانشها چنان کارهایی (کارهایی بیرون از آیین سپهر[=طبیعت]) شدنیست؟.. آیا یک دانشمند تواند براست بودن آن داستانها باور کند؟!. آیا دکتر غنی این نوشتهها را از روی باور نوشته؟!. آیا چنین گمانی باو توان برد؟!. آیا چنین نوشتههایی از یک پزشک دانشمند ، گذشته از همه چیز ، «خیانت» بجهان دانش نیست؟!. در این زمینه است که ما دانشمندان جهان را بداوری میخوانیم. در این زمینه است که دوست میداریم هر دانشمندی ، چه از ایرانیان و چه از دیگران ، چون این سخنان ما را میخواند فهمیدهی خود را در دو زمینهی زیر بنویسد و بروزنامهای دهد و این کار را بپاس دانشها و آمیغها[=حقایق] کند :
1ـ آیا بافسانههایی که از درویشان نوشتهاند ، از سخنگویی با جانوران ، پیشگویی از آینده ، دُر و گوهر گردانیدن خاک و سنگ ، زنده گردانیدن مرده ، و مانند اینها ، باور توان داشت؟!. آیا از دیدهی دانشها چنان کارهایی را (آن هم با دست درویشان بیدانش) شدنی توان شناخت؟..
2ـ یک دکتر در پزشکی و استاد روانشناسی که چنان افسانههایی را براست میدارد و آنها را با دانشها سازش میدهد بچنان دکتری با چه دیدهای توان نگریست و چه نامی باو توان داد؟..
من پیامی نیز بخود دکتر میفرستم :
آقای دکتر غنی ما شما را بدخواه تودهی خود شناختهایم. ما براز کارهای شما و همدستانتان پی برده نیک دانستهایم که شما این کتابها را دربارهی حافظ و صوفیگری بخواهش دیگران و برای افزودن برواج صوفیگری و جبریگری و دیگر بدآموزیها که جز مایهی بدبختی توده نیست نوشتهاید. اینک دلیلهای ما :
باور نکردنیست که شما بدی صوفیگری و ناسازگاری آن را با زندگانی ندانید. باور نکردنیست که شما زیانهای بسیار شعرهای حافظ را (بویژه پس از آنکه ما بارها نوشتیم و پراکندیم) درنیابید. باور نکردنیست که شما بافسانههای صوفیان که «کرامات» نام گزاردهاند باور دارید. شما که مردی دانشمندید چه شده که در رشتهی دانشهای خود [1] نکوشید و با میرزا محمدخان قزوینی [2] ریش بریش داده بچاپ کتاب حافظ و مانند آن پردازید؟!.. چه شده که برای افسانههای خنک صوفیان «راه دانشی» سازید و از نیرنگ و فریبکاری نیز بازنایستید؟!. اینها دلیلهاییست که بدخواهی شما را با توده و کشور بیپرده میگرداند و جایی برای خوشگمانی بازنمیگزارد.
با این حال ما دوست میداریم شما از خود «دفاع» کنید. دوست میداریم بایرادهای ما پاسخ دهید.
[1] : ـ اشاره بدانش پزشکی است که دکتر غنی درسش را خوانده و به آن پیشه نیز پرداخته بود.
[2] : محمد قزوینی ، همکار و همدست پرفسور براون که در چاپ کتابهای «اوقاف گیب» او و شاگردش نیکلسون را یاور بود. به این رشته کوششهای خیانتکارانهی او در روزنامهی پرچم شمارهی 42 و نیز در کتاب «در پیرامون ادبیات» اشاره رفته است.
بخش دوازدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی پنجم
🖌 احمد کسروی
تا اینجاست نوشتههای آقای دکتر (چنانکه نشانه گزارده شده برخی از داستانها آورده نشده). خواهشمندم خوانندگان آن را بار دیگر خوانند و نیک اندیشند. نیک اندیشند که آقای دکتر :
1) داستانهایی که صوفیان بنام «کرامات پیران خود» ، در کتابهاشان نوشتهاند براست میدارد ، و سخن گفتن با جانوران و آگاهی دادن از آینده و زر ساختن خاک و گوهر گردانیدن سنگ و زنده گردانیدن مرده و مانند اینها را «شدنی» میشمارد و میکوشد که آنها را با دانشها سازش دهد ، (تنها «آب شدن کسی را از شرم» «شدنی» ندانسته برکنار میگرداند) که این خود جای گفتگوست.
2) راه دانشی که آقای دکتر برای این کارها نشان میدهند «چیرگی روانی» یا بگفتهی خودش «قواعدیست که در معرفتالنفس و فن تحلیل و تجزیهی قوای روحی محرز و مقرر است». در حالی که در آن کارهایی که یکایک میشمارد و داستانهایی که راست دانسته یاد میکند (که ما هم آوردیم) ، آن عنوان «چیرگی روانی» هیچ نیست. کسی را در هوا معلق داشتن ، خری مرده را زنده گردانیدن ، کعبه به پیشواز کسی آمدن ، بار شتری بر هوا ایستادن و مانند اینها چه همستگی با چیرگی روانی (یا قواعد معرفتالنفس) دارد؟!.. این نیز جای گفتگوست. این خود نیرنگی از دکتر میباشد. این گندم نمودن و جو فروختن میباشد.
اکنون سخن ما بر سر آنست که آیا از دیدهی دانشها چنان کارهایی (کارهایی بیرون از آیین سپهر[=طبیعت]) شدنیست؟.. آیا یک دانشمند تواند براست بودن آن داستانها باور کند؟!. آیا دکتر غنی این نوشتهها را از روی باور نوشته؟!. آیا چنین گمانی باو توان برد؟!. آیا چنین نوشتههایی از یک پزشک دانشمند ، گذشته از همه چیز ، «خیانت» بجهان دانش نیست؟!. در این زمینه است که ما دانشمندان جهان را بداوری میخوانیم. در این زمینه است که دوست میداریم هر دانشمندی ، چه از ایرانیان و چه از دیگران ، چون این سخنان ما را میخواند فهمیدهی خود را در دو زمینهی زیر بنویسد و بروزنامهای دهد و این کار را بپاس دانشها و آمیغها[=حقایق] کند :
1ـ آیا بافسانههایی که از درویشان نوشتهاند ، از سخنگویی با جانوران ، پیشگویی از آینده ، دُر و گوهر گردانیدن خاک و سنگ ، زنده گردانیدن مرده ، و مانند اینها ، باور توان داشت؟!. آیا از دیدهی دانشها چنان کارهایی را (آن هم با دست درویشان بیدانش) شدنی توان شناخت؟..
2ـ یک دکتر در پزشکی و استاد روانشناسی که چنان افسانههایی را براست میدارد و آنها را با دانشها سازش میدهد بچنان دکتری با چه دیدهای توان نگریست و چه نامی باو توان داد؟..
من پیامی نیز بخود دکتر میفرستم :
آقای دکتر غنی ما شما را بدخواه تودهی خود شناختهایم. ما براز کارهای شما و همدستانتان پی برده نیک دانستهایم که شما این کتابها را دربارهی حافظ و صوفیگری بخواهش دیگران و برای افزودن برواج صوفیگری و جبریگری و دیگر بدآموزیها که جز مایهی بدبختی توده نیست نوشتهاید. اینک دلیلهای ما :
باور نکردنیست که شما بدی صوفیگری و ناسازگاری آن را با زندگانی ندانید. باور نکردنیست که شما زیانهای بسیار شعرهای حافظ را (بویژه پس از آنکه ما بارها نوشتیم و پراکندیم) درنیابید. باور نکردنیست که شما بافسانههای صوفیان که «کرامات» نام گزاردهاند باور دارید. شما که مردی دانشمندید چه شده که در رشتهی دانشهای خود [1] نکوشید و با میرزا محمدخان قزوینی [2] ریش بریش داده بچاپ کتاب حافظ و مانند آن پردازید؟!.. چه شده که برای افسانههای خنک صوفیان «راه دانشی» سازید و از نیرنگ و فریبکاری نیز بازنایستید؟!. اینها دلیلهاییست که بدخواهی شما را با توده و کشور بیپرده میگرداند و جایی برای خوشگمانی بازنمیگزارد.
با این حال ما دوست میداریم شما از خود «دفاع» کنید. دوست میداریم بایرادهای ما پاسخ دهید.
[1] : ـ اشاره بدانش پزشکی است که دکتر غنی درسش را خوانده و به آن پیشه نیز پرداخته بود.
[2] : محمد قزوینی ، همکار و همدست پرفسور براون که در چاپ کتابهای «اوقاف گیب» او و شاگردش نیکلسون را یاور بود. به این رشته کوششهای خیانتکارانهی او در روزنامهی پرچم شمارهی 42 و نیز در کتاب «در پیرامون ادبیات» اشاره رفته است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 13 از بخش یکم
نتیجههای ناستودهی آلودگیها
در هشت سال پیش هنگامی كه ما بكار برخاستیم زمانِ بحرانِ این آلودگیها بود و آشفتگی اندیشهها از اندازه میگذشت و ما میدیدیم بیش از همه باید با اینها نبرد كنیم ، و در اینجا پیش از آنكه بتاریخچهی خود پردازیم میباید برای روشنی گفتههای خود اندكی از نتیجههای ناستودهی آن آلودگیها را بنویسیم.
چنانكه گفتیم سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست ، و این آشفتگی اندیشهها در ایرانیان روانها را ناتوان و خردها را سست و خویها را بسیار پست گردانیده و در همهی این زمینهها نتیجههای شوم خود را آشكار ساخته بود. لیكن چون اثر یكسره[=مستقیم] آنها ناتوانی روانها و سستی خردها و فهمها بود و ما نیز در گام نخست بیش از همه از اینرو زیان میدیدیم اینست در اینجا از این زمینه نگذشته و تنها مَثَلهایی از این باره میآورم ، و این برای آنست كه در آینده كسانی پی باین چیزها نخواهند برد و ما اگر ننویسیم بیست سال دیگر كسی بچنین چیزهایی گمان نخواهد برد.
ما چون بكار برخاستیم یكی از سختیهای ما كشاكشی بود كه در پیرامون خِرد گرفتار شدیم. ما كه بایستی خردها را تكان دهیم و آنها را نیرومند گردانیده پشتیبان خود سازیم ، ما كه در هر سخنی داوری خرد را پیش میكشیدیم با مردمی روبرو بودیم كه چه دیندار و چه بیدین ، چه كهنهخواه و چه تازهخواه همگی از خرد بیزار و گریزان میبودند و برفتار ما تلخترین ریشخند را مینمودند. زیرا آنكه دیندارانند باورشان این بود كه خردهاشان نارساست و آدمی نتواند بخِرد اعتماد نماید. بلكه باید همه چیز را از امامان و پیشوایان یاد گیرد. این باوریست كه همهی شیعیان میداشتند. از آنسوی چنانكه در جای دیگر گفتهایم(1) باطنیان و صوفیان و خراباتیان هر سه دسته با خرد دشمنی نمودهاند و گفتهها و نوشتههای آنها پر از نكوهش خرد میباشد و اینست بیزاری از خرد و خوار داشتن آن ، ریشه در اندیشهها و باورهای شرقیان دارد و میتوان گفت كه هر باسوادی شعرها و جملههای بسیار در نكوهش خرد و در بسته بودن راه راستیها و بیهوده بودن كوششها در این راه ازبر میخواند. اینان همگی بگفتههای ما ایراد گرفته و از ریشخند بازنمیایستادند.
مثلاً ما مینوشتیم : «دین باید خردپذیر باشد» دستهی بزرگی بگله و ایراد برخاسته میگفتند : «مگر ما میتوانیم با عقول ناقص خود حق را تشخیص دهیم؟ اگر اینطور است پس وجود انبیاء و ائمه برای چه بوده؟!.». كسانی ریشخند نموده میگفتند : «بیكبارگی دینی با عقل درست كن و اسمش را بگزار دین خرد». ما از حسین حلاج پسر منصور گفتگو كرده و تاریخچهی او را نوشته نكوهش میكردیم میدیدیم یكی از گرایندگان بصوفیگری نامه نوشته و دلسوزانه گله نموده : «چون حقیقتی معلوم نیست شما هم حسین منصور را ملامت نكنید».
از آنسوی فلسفهی مادیگری كه بدآموزیهای آن با تندی بسیاری در ایران رواج یافته بود آن نیز خرد را بمعنیای كه ما میگوییم و شناسندهی نیك و بدش میشماریم نمیپذیرفت و پیروان آن بدآموزیها نیز از راه دیگری بگفتهی ما ایراد میگرفتند و بارها میدیدیم كسانی میآمدند و مینشستند و بسخن پرداخته میگفتند : «بشر مگر قابل اصلاح است؟!. حق و باطل یعنی چه؟!. هر كس مطابق ساختمان دِماغی خود تصورات دیگری دارد. طرز تفكر هر كس جداست. شما میگویید عقل .. عقل شما آنطور قضاوت میكند و عقل من اینطور ...» اینها را كسانی میگفتند كه خود را از ردهی یكمِ دانشمندان میشماردند. اینان نه تنها خرد را انكار میكردند خودِ آدمی را نیكیپذیر نمیشناختند و چنانكه بارها گفتهایم این یكی از لغزشهای بزرگ فلسفهی مادی میباشد.
كسانی اگر میخواهند بدانند ما چه كشاكش در پیرامون خرد و معنی و داوری آن كردهایم و چه رنجها بردهایم گفتارهایی را كه در پنج سال گذشتهی پیمان در این باره نوشتهایم و آخرین آنها گفتاریست كه زیر عنوان «در پیرامون خرد» در شمارهی دهم سال پنجم چاپ شده بخوانند ، این گفتارها گذشته از گفتگوهاییست كه در نشستهای شبهای آدینه پیش میآمده.[2]
(1) : [کتاب] «راه رستگاری»
[2] : نویسنده سپس درین باره کتاب «در پیرامون خرد» را نوشته.
.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 13 از بخش یکم
نتیجههای ناستودهی آلودگیها
در هشت سال پیش هنگامی كه ما بكار برخاستیم زمانِ بحرانِ این آلودگیها بود و آشفتگی اندیشهها از اندازه میگذشت و ما میدیدیم بیش از همه باید با اینها نبرد كنیم ، و در اینجا پیش از آنكه بتاریخچهی خود پردازیم میباید برای روشنی گفتههای خود اندكی از نتیجههای ناستودهی آن آلودگیها را بنویسیم.
چنانكه گفتیم سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست ، و این آشفتگی اندیشهها در ایرانیان روانها را ناتوان و خردها را سست و خویها را بسیار پست گردانیده و در همهی این زمینهها نتیجههای شوم خود را آشكار ساخته بود. لیكن چون اثر یكسره[=مستقیم] آنها ناتوانی روانها و سستی خردها و فهمها بود و ما نیز در گام نخست بیش از همه از اینرو زیان میدیدیم اینست در اینجا از این زمینه نگذشته و تنها مَثَلهایی از این باره میآورم ، و این برای آنست كه در آینده كسانی پی باین چیزها نخواهند برد و ما اگر ننویسیم بیست سال دیگر كسی بچنین چیزهایی گمان نخواهد برد.
ما چون بكار برخاستیم یكی از سختیهای ما كشاكشی بود كه در پیرامون خِرد گرفتار شدیم. ما كه بایستی خردها را تكان دهیم و آنها را نیرومند گردانیده پشتیبان خود سازیم ، ما كه در هر سخنی داوری خرد را پیش میكشیدیم با مردمی روبرو بودیم كه چه دیندار و چه بیدین ، چه كهنهخواه و چه تازهخواه همگی از خرد بیزار و گریزان میبودند و برفتار ما تلخترین ریشخند را مینمودند. زیرا آنكه دیندارانند باورشان این بود كه خردهاشان نارساست و آدمی نتواند بخِرد اعتماد نماید. بلكه باید همه چیز را از امامان و پیشوایان یاد گیرد. این باوریست كه همهی شیعیان میداشتند. از آنسوی چنانكه در جای دیگر گفتهایم(1) باطنیان و صوفیان و خراباتیان هر سه دسته با خرد دشمنی نمودهاند و گفتهها و نوشتههای آنها پر از نكوهش خرد میباشد و اینست بیزاری از خرد و خوار داشتن آن ، ریشه در اندیشهها و باورهای شرقیان دارد و میتوان گفت كه هر باسوادی شعرها و جملههای بسیار در نكوهش خرد و در بسته بودن راه راستیها و بیهوده بودن كوششها در این راه ازبر میخواند. اینان همگی بگفتههای ما ایراد گرفته و از ریشخند بازنمیایستادند.
مثلاً ما مینوشتیم : «دین باید خردپذیر باشد» دستهی بزرگی بگله و ایراد برخاسته میگفتند : «مگر ما میتوانیم با عقول ناقص خود حق را تشخیص دهیم؟ اگر اینطور است پس وجود انبیاء و ائمه برای چه بوده؟!.». كسانی ریشخند نموده میگفتند : «بیكبارگی دینی با عقل درست كن و اسمش را بگزار دین خرد». ما از حسین حلاج پسر منصور گفتگو كرده و تاریخچهی او را نوشته نكوهش میكردیم میدیدیم یكی از گرایندگان بصوفیگری نامه نوشته و دلسوزانه گله نموده : «چون حقیقتی معلوم نیست شما هم حسین منصور را ملامت نكنید».
از آنسوی فلسفهی مادیگری كه بدآموزیهای آن با تندی بسیاری در ایران رواج یافته بود آن نیز خرد را بمعنیای كه ما میگوییم و شناسندهی نیك و بدش میشماریم نمیپذیرفت و پیروان آن بدآموزیها نیز از راه دیگری بگفتهی ما ایراد میگرفتند و بارها میدیدیم كسانی میآمدند و مینشستند و بسخن پرداخته میگفتند : «بشر مگر قابل اصلاح است؟!. حق و باطل یعنی چه؟!. هر كس مطابق ساختمان دِماغی خود تصورات دیگری دارد. طرز تفكر هر كس جداست. شما میگویید عقل .. عقل شما آنطور قضاوت میكند و عقل من اینطور ...» اینها را كسانی میگفتند كه خود را از ردهی یكمِ دانشمندان میشماردند. اینان نه تنها خرد را انكار میكردند خودِ آدمی را نیكیپذیر نمیشناختند و چنانكه بارها گفتهایم این یكی از لغزشهای بزرگ فلسفهی مادی میباشد.
كسانی اگر میخواهند بدانند ما چه كشاكش در پیرامون خرد و معنی و داوری آن كردهایم و چه رنجها بردهایم گفتارهایی را كه در پنج سال گذشتهی پیمان در این باره نوشتهایم و آخرین آنها گفتاریست كه زیر عنوان «در پیرامون خرد» در شمارهی دهم سال پنجم چاپ شده بخوانند ، این گفتارها گذشته از گفتگوهاییست كه در نشستهای شبهای آدینه پیش میآمده.[2]
(1) : [کتاب] «راه رستگاری»
[2] : نویسنده سپس درین باره کتاب «در پیرامون خرد» را نوشته.
.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش سیزدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی ششم
🖌 احمد کسروی
آقای دکتر آیا راستست که رابعه چون در راه خرش مرده بوده آن را زنده گردانیده؟.. آیا راستست که بایزید باری که بر اشتر مینهاد آن بار در هوا میایستاد و سنگینی بر شتر نمیانداخت؟.. آیا راستست که خانهی کعبه به پیشواز رابعه آمده بود؟. آیا راستست که ابراهیم چون سوزنش را که بدریا افتاده بود بازخواست هزار ماهی هر یکی سوزن زرینی در دهان از آب بیرون آمدند؟.. آیا چنین کارهایی توانستی بود؟.. آیا در روانشناسی (یا بگفتهی خودتان معرفةالنفس) «قواعدی» هست که کسانی را توانا باین کارهای بیرون از آیین سپهر (خارقالطبیعه) گرداند؟ اگر هست بازگویید و بما بفهمانید.
آقای دکتر من نمیخواهم گفتگو رویهی ریشخند و شوخی گیرد و این ناچاریست که میپرسم : شما که «چیرگی روانی» پیران صوفی را بر پیروان برخ ما کشیده و همان را راز «کرامتهای» آنان نشان دادهاید آیا در داستان خر زنده گردانیدن رابعه نیز ، آن بوده؟.. آیا رابعه خرش هم صوفی میبوده؟.. آیا پایگاه «فنای در مرشد» را یافته بوده؟.. من نمیدانم شما چه خواستهاید؟!. چرا بدانسان سر کلافه را گم کردهاید؟!.
شما یا یکباره بگویید پیران صوفی ، چنانکه دعوی خودشان هست بر جهان و سپهر چیره ، و به «برهم زدن نوامیس طبیعی» توانا میبودهاند ، و دیگر نامی از دانشها نبرده کاری با آنها ندارید و یا از مرز دانشها پا بیرون نگزارید و باین گزافههای بسیار پست رویهی دانش ندهید. بکشور و تودهی خود خیانت میکنید ، باری بجهان دانش خیانت نکنید. به هر حال ما از شما پاسخ میخواهیم.
ما از «کرامتهای» صوفیان در کتاب «صوفیگری» سخن رانده نشان دادهایم که چه از دیدهی تاریخ و چه از دیدهی دین ، همهی آنها دروغ و همهی آنها گزافههای بیشرمانهای بیش نیست ، نشان دادهایم که چون مغولان به ایران آمدند و آنهمه کشتار و تاراج در این کشور کردند که میباید گفت سختترین روز ایرانیان میبود ، صوفیان که در همهی شهرها میبودند و با فراوانی میان مردم میزیستند یکی نتوانست کمترین هنری از خود نماید و با این لافها که از چیرگی خود به سپهر میزنند بکوچکترین کاری نتوانستند برخاست. هر یکی از پیرانشان یا همچون ابوبکر رازی بیغیرتانه زنان و فرزندان را بدم شمشیر سپرده خود بگریختند و یا همچون شیخ عطار با پستی و خواری کشته شدند.
اینها را در آن کتاب نشان دادهایم و اینست دوباره بآنها نپرداخته در اینجا خواستیم از دیدهی دانش بآن داستانها نگریم. چون آقای دکتر غنی از آن راه پیش آمده ما نیز تنها از آن راه پیش آمدیم. پاسخی هم که میخواهیم از آن راه باید بود[bud].
از دکتر غنی میگذرم. وزارت فرهنگ که این کتاب را بچاپ رسانیده پاسخده[=مسئول] نوشتههای آنست. در این چند سال وزارت فرهنگ پیاپی کتابهای صوفیگری بچاپ رسانیده و میان مردم پراکنده. همهچیز بکنار ، همین داستان «کرامتهای» صوفیان چون بدانشها (و همچنان به دین) همبستگی میدارد ما ناچاریم آن را پی کنیم و با وزارت فرهنگ بگفتگو پردازیم :
اگر این راستست که پیران صوفی بآیین سپهر چیره درآمده کارهای بیرون از آیین (خارقالطبیعه) میکردهاند پس صوفیگری چیز بسیار ارجداریست و جایگاه آن والاتر از دانشهاست. پس چرا جهانیان از آن ناآگاه مانند؟. چرا در سراسر جهان بجای دانشگاهها خانقاههای صوفیگری برپا نگردد؟.
فسوسا دانشمندان پس از سیصد سال رنج و کوشش تازه بآن نتیجه رسیدهاند که مردهای را همان ساعت که مرده خون تازهای در تنش جا دهند و آن را بزندگی بازگردانند. این هم چیزیست که ما از دور میشنویم و هنوز روشن و بیگمان نگردیده. ولی صوفیان میتوانستهاند هر مردهای ـ چه کهن و چه تازه ـ تنها با یک خواستن بزندگی بازگردانند. میتوانستهاند کاری باین بزرگی را با آن آسانی بانجام رسانند. از چنین هنری چرا جهانیان ناآگاه مانند؟. چرا دانشمندان بسودجویی از آن نپردازند؟.. ما نمیدانیم وزارت فرهنگ ایران چرا سستی میکند؟.. چرا چنین راز ارجداری را بدانشمندان آگاهی نمیدهد؟.
ما بوزارت فرهنگ میگوییم : از دو حال بیرون نیست : یا آنچه دکتر غنی دربارهی صوفیگری و چیرگی آنان بسپهر و بهم زدن آیین آن نوشته راستست و یا همه دروغ میباشد. اگر راستست چرا همان زمینه را دنبال نمیکند و بسودجوییهایی از آن برای کشور و توده برنمیخیزد؟. چرا جهانیان را از آن آگاه نمیگرداند؟. اگر دروغست پس چرا کتاب او را بچاپ رسانیده؟. چرا او را بنوشتن چنان دروغهایی واداشته است؟. آیا این کار آن وزارت گذشته از همه چیز ، زبان ریشخند دانشمندان را باز نخواهد گردانید؟!. ما پافشاری نموده از وزارت فرهنگ نیز میخواهیم بما پاسخ دهد. ما میخواهیم بدانیم : آن وزارت فرهنگست یا وزارت نیرنگ؟
.
بخش سیزدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی ششم
🖌 احمد کسروی
آقای دکتر آیا راستست که رابعه چون در راه خرش مرده بوده آن را زنده گردانیده؟.. آیا راستست که بایزید باری که بر اشتر مینهاد آن بار در هوا میایستاد و سنگینی بر شتر نمیانداخت؟.. آیا راستست که خانهی کعبه به پیشواز رابعه آمده بود؟. آیا راستست که ابراهیم چون سوزنش را که بدریا افتاده بود بازخواست هزار ماهی هر یکی سوزن زرینی در دهان از آب بیرون آمدند؟.. آیا چنین کارهایی توانستی بود؟.. آیا در روانشناسی (یا بگفتهی خودتان معرفةالنفس) «قواعدی» هست که کسانی را توانا باین کارهای بیرون از آیین سپهر (خارقالطبیعه) گرداند؟ اگر هست بازگویید و بما بفهمانید.
آقای دکتر من نمیخواهم گفتگو رویهی ریشخند و شوخی گیرد و این ناچاریست که میپرسم : شما که «چیرگی روانی» پیران صوفی را بر پیروان برخ ما کشیده و همان را راز «کرامتهای» آنان نشان دادهاید آیا در داستان خر زنده گردانیدن رابعه نیز ، آن بوده؟.. آیا رابعه خرش هم صوفی میبوده؟.. آیا پایگاه «فنای در مرشد» را یافته بوده؟.. من نمیدانم شما چه خواستهاید؟!. چرا بدانسان سر کلافه را گم کردهاید؟!.
شما یا یکباره بگویید پیران صوفی ، چنانکه دعوی خودشان هست بر جهان و سپهر چیره ، و به «برهم زدن نوامیس طبیعی» توانا میبودهاند ، و دیگر نامی از دانشها نبرده کاری با آنها ندارید و یا از مرز دانشها پا بیرون نگزارید و باین گزافههای بسیار پست رویهی دانش ندهید. بکشور و تودهی خود خیانت میکنید ، باری بجهان دانش خیانت نکنید. به هر حال ما از شما پاسخ میخواهیم.
ما از «کرامتهای» صوفیان در کتاب «صوفیگری» سخن رانده نشان دادهایم که چه از دیدهی تاریخ و چه از دیدهی دین ، همهی آنها دروغ و همهی آنها گزافههای بیشرمانهای بیش نیست ، نشان دادهایم که چون مغولان به ایران آمدند و آنهمه کشتار و تاراج در این کشور کردند که میباید گفت سختترین روز ایرانیان میبود ، صوفیان که در همهی شهرها میبودند و با فراوانی میان مردم میزیستند یکی نتوانست کمترین هنری از خود نماید و با این لافها که از چیرگی خود به سپهر میزنند بکوچکترین کاری نتوانستند برخاست. هر یکی از پیرانشان یا همچون ابوبکر رازی بیغیرتانه زنان و فرزندان را بدم شمشیر سپرده خود بگریختند و یا همچون شیخ عطار با پستی و خواری کشته شدند.
اینها را در آن کتاب نشان دادهایم و اینست دوباره بآنها نپرداخته در اینجا خواستیم از دیدهی دانش بآن داستانها نگریم. چون آقای دکتر غنی از آن راه پیش آمده ما نیز تنها از آن راه پیش آمدیم. پاسخی هم که میخواهیم از آن راه باید بود[bud].
از دکتر غنی میگذرم. وزارت فرهنگ که این کتاب را بچاپ رسانیده پاسخده[=مسئول] نوشتههای آنست. در این چند سال وزارت فرهنگ پیاپی کتابهای صوفیگری بچاپ رسانیده و میان مردم پراکنده. همهچیز بکنار ، همین داستان «کرامتهای» صوفیان چون بدانشها (و همچنان به دین) همبستگی میدارد ما ناچاریم آن را پی کنیم و با وزارت فرهنگ بگفتگو پردازیم :
اگر این راستست که پیران صوفی بآیین سپهر چیره درآمده کارهای بیرون از آیین (خارقالطبیعه) میکردهاند پس صوفیگری چیز بسیار ارجداریست و جایگاه آن والاتر از دانشهاست. پس چرا جهانیان از آن ناآگاه مانند؟. چرا در سراسر جهان بجای دانشگاهها خانقاههای صوفیگری برپا نگردد؟.
فسوسا دانشمندان پس از سیصد سال رنج و کوشش تازه بآن نتیجه رسیدهاند که مردهای را همان ساعت که مرده خون تازهای در تنش جا دهند و آن را بزندگی بازگردانند. این هم چیزیست که ما از دور میشنویم و هنوز روشن و بیگمان نگردیده. ولی صوفیان میتوانستهاند هر مردهای ـ چه کهن و چه تازه ـ تنها با یک خواستن بزندگی بازگردانند. میتوانستهاند کاری باین بزرگی را با آن آسانی بانجام رسانند. از چنین هنری چرا جهانیان ناآگاه مانند؟. چرا دانشمندان بسودجویی از آن نپردازند؟.. ما نمیدانیم وزارت فرهنگ ایران چرا سستی میکند؟.. چرا چنین راز ارجداری را بدانشمندان آگاهی نمیدهد؟.
ما بوزارت فرهنگ میگوییم : از دو حال بیرون نیست : یا آنچه دکتر غنی دربارهی صوفیگری و چیرگی آنان بسپهر و بهم زدن آیین آن نوشته راستست و یا همه دروغ میباشد. اگر راستست چرا همان زمینه را دنبال نمیکند و بسودجوییهایی از آن برای کشور و توده برنمیخیزد؟. چرا جهانیان را از آن آگاه نمیگرداند؟. اگر دروغست پس چرا کتاب او را بچاپ رسانیده؟. چرا او را بنوشتن چنان دروغهایی واداشته است؟. آیا این کار آن وزارت گذشته از همه چیز ، زبان ریشخند دانشمندان را باز نخواهد گردانید؟!. ما پافشاری نموده از وزارت فرهنگ نیز میخواهیم بما پاسخ دهد. ما میخواهیم بدانیم : آن وزارت فرهنگست یا وزارت نیرنگ؟
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 14 از بخش یکم
سنگهای راه ما
چنانكه گفتهایم نخستین سنگ راه ما شور اروپاییگری بود و چون آن را از پیش برداشتیم اینك با این دشواریها روبرو شده و ناچار گردیده بودیم كه بكشاكش سختی پردازیم و در اینجا خواست ما تنها نشان دادن اندازهی ناتوانی روانها و درماندگی خردهاست.
دومین سختی ما این بود كه میدیدیم كه همهی آنان كه درس خواندهاند و روی گفتهها و نوشتههای ما پیش از همه با آنانست هر یكی از ایشان خود را از صف توده بیرون گرفته. یك دستهی بزرگی خود را چون پیشوا میشماردند از سخنان ما رنجیدگی مینمودند ، و دیگران هم خود را بیكبار كنار گرفته و گفتههای ما را تنها در توده میسنجیدند و عنوان اینكه اینها راستیهاییست كه چون گفته میشود بنام راستیپژوهی آن را بپذیرم و در راه پیشرفت آن بكوشم چیزی بود كه باندیشهی ایشان نمیرسید. مثلاً كسانی میآمدند و چنین میگفتند : «این مطالب صحیح است ولی جامعه قابل نیست» یا میگفتند : «این مردم اصلاح شدنی نیست» یا میگفتند : «این مطالب زود بود حالا مردم مستعد نیستند». یا میگفتند : «آقا بیهوده زحمت میكشید. زور لازم است تا این مردم آدم شوند».
ناآگاهی از خود
این ناآگاهی از خود از شگفتترین بیماریهاست ، و ما گمان نمیكنیم در یك تودهی دیگری چنین بیماریای پیدا شود و تا باین اندازه كه ما در ایرانیان میدیدیم برسد. شما چون به نشستی میرفتید و بگفتگوها گوش میدادید میدیدید سخن همه از اینگونه است : «محیط فاسد است» و «جامعه خرابست» و «باید ملت را تربیت كرد». این بیماری تا باندازهای بود كه زمانی كه ما بگفتگو از دین پرداختیم و گفتارهایی نوشتیم كسانی نزد ما آمده و نشسته و چنین میگفتند : «راست مینویسید مردم باید دین داشته باشند ...» این را كسانی میگفتند كه خودشان بیدین بوده و همچنین بیدین میماندند و هرگز خود را بیاد نمیآوردند ، و ما چون بزبان آمده میگفتیم : «چرا از خودتان سخن نمیگویید؟!.» یكه میخوردند كه تو گویی یك سخن شگفتی میشنیدند.
جوانان كه در دبستانها [1] درس میخواندند از اندیشهی هیچ یكی نمیگذشت كه خودش نیك شود و چیزهایی برای خود یاد بگیرد. همه از گام نخست خود را فراموش كرده و توده را بچشم گرفته و بآرزوی آنكه از دبستان بیرون آیند و «جامعه» را «تربیت» كنند روز میشمردند و هرچه یاد میگرفتند نه برای خودشان بلكه برای یاد دادن بمردم میبود. هنگامی كه ما از شعر نكوهش مینوشتیم جوانانی نزد من میآمدند و همیشه گفتگوشان از نیكی یا بدی توده و از پیشوایی خودشان بود. مثلاً دربارهی شعرهای زمان مغول كه ما مینكوهیدیم میگفتند : «ما در تعلیم و تربیت باینها احتیاج داریم و میتوانیم گلچین كنیم». دربارهی رُمان میگفتند : «یكی از وسایل تهذیب اخلاق مردم رمانست». من یك بار ندیدم گفتگو از خودشان كنند و یا دربند آن باشند كه راستیهایی هست و باید ما یاد گیریم و پیروی نماییم. یك مرد كلاهبرداری در بازار تهران كه در انجمنی دشمنی با پیمان مینموده از جمله چنین میگفته : «پیمان از شعر بدگویی میكند. من اگر بخواهم یكی را اصلاح كنم باید سه تا شعر برایش بخوانم ...» مرد كلاهبردار نادان مردم را اصلاح میكند آن هم با سه تا شعر.
این بیماری كه سراپا زیان بود یك نتیجهی بسیار زشت آن این شده بود كه هر یكی از اینان خود را پیشوا و راهنما شمرده اندرزسرایی میكرد و در این كار غلط و بیهوده نیز پاكدل نبوده و بهوسبازی و سودجویی خود راه میداد. باین معنی كه جز بچیزهایی كه با هوسهای كودكانهی خود سازش داشت و یا مایهی خودنمایی توانستی بود و یا پول از آن توانستی درآورد ـ از رمانبافی و شعرسرایی و گفتارنویسی و بمنبر رفتن و حوزههای هفتگی برای عامیان درست كردن ـ برنمیخاست ، و با این حال دربند جداسری نیز میبود. باین معنی كه هر یكی از ایشان میخواست اندیشههایی بنام خود دارد و سخنانی بنام خود سراید (اگرچه از راه دزدی از دیگران بدست آید) ، و این را ننگ خود میشمرد كه بسخنی كه دیگری گفته گردن گزارد.
ببینید چند بیماری بهم آمیخته! ببینید از خرد تا چه اندازه بدورند! تودهای با این نادانیها و بیراهیها بكجا توانستی رسید و در اینجهان پرآشوب بكجا توانستی راه برد؟!. ناآگاهی از خود ، و هوسبازی در كار توده ، و خودنمایی ، و جداسری ، هر یكی درخورِ آنست كه ما بیست یا سی صفحه را با گفتگو از زیانهای آن پر كنیم. اینها بتنهایی یك توده را از پا اندازد. چه رسد بآنكه همگی در یكجا گرد آید و بهم آمیزد. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 14 از بخش یکم
سنگهای راه ما
چنانكه گفتهایم نخستین سنگ راه ما شور اروپاییگری بود و چون آن را از پیش برداشتیم اینك با این دشواریها روبرو شده و ناچار گردیده بودیم كه بكشاكش سختی پردازیم و در اینجا خواست ما تنها نشان دادن اندازهی ناتوانی روانها و درماندگی خردهاست.
دومین سختی ما این بود كه میدیدیم كه همهی آنان كه درس خواندهاند و روی گفتهها و نوشتههای ما پیش از همه با آنانست هر یكی از ایشان خود را از صف توده بیرون گرفته. یك دستهی بزرگی خود را چون پیشوا میشماردند از سخنان ما رنجیدگی مینمودند ، و دیگران هم خود را بیكبار كنار گرفته و گفتههای ما را تنها در توده میسنجیدند و عنوان اینكه اینها راستیهاییست كه چون گفته میشود بنام راستیپژوهی آن را بپذیرم و در راه پیشرفت آن بكوشم چیزی بود كه باندیشهی ایشان نمیرسید. مثلاً كسانی میآمدند و چنین میگفتند : «این مطالب صحیح است ولی جامعه قابل نیست» یا میگفتند : «این مردم اصلاح شدنی نیست» یا میگفتند : «این مطالب زود بود حالا مردم مستعد نیستند». یا میگفتند : «آقا بیهوده زحمت میكشید. زور لازم است تا این مردم آدم شوند».
ناآگاهی از خود
این ناآگاهی از خود از شگفتترین بیماریهاست ، و ما گمان نمیكنیم در یك تودهی دیگری چنین بیماریای پیدا شود و تا باین اندازه كه ما در ایرانیان میدیدیم برسد. شما چون به نشستی میرفتید و بگفتگوها گوش میدادید میدیدید سخن همه از اینگونه است : «محیط فاسد است» و «جامعه خرابست» و «باید ملت را تربیت كرد». این بیماری تا باندازهای بود كه زمانی كه ما بگفتگو از دین پرداختیم و گفتارهایی نوشتیم كسانی نزد ما آمده و نشسته و چنین میگفتند : «راست مینویسید مردم باید دین داشته باشند ...» این را كسانی میگفتند كه خودشان بیدین بوده و همچنین بیدین میماندند و هرگز خود را بیاد نمیآوردند ، و ما چون بزبان آمده میگفتیم : «چرا از خودتان سخن نمیگویید؟!.» یكه میخوردند كه تو گویی یك سخن شگفتی میشنیدند.
جوانان كه در دبستانها [1] درس میخواندند از اندیشهی هیچ یكی نمیگذشت كه خودش نیك شود و چیزهایی برای خود یاد بگیرد. همه از گام نخست خود را فراموش كرده و توده را بچشم گرفته و بآرزوی آنكه از دبستان بیرون آیند و «جامعه» را «تربیت» كنند روز میشمردند و هرچه یاد میگرفتند نه برای خودشان بلكه برای یاد دادن بمردم میبود. هنگامی كه ما از شعر نكوهش مینوشتیم جوانانی نزد من میآمدند و همیشه گفتگوشان از نیكی یا بدی توده و از پیشوایی خودشان بود. مثلاً دربارهی شعرهای زمان مغول كه ما مینكوهیدیم میگفتند : «ما در تعلیم و تربیت باینها احتیاج داریم و میتوانیم گلچین كنیم». دربارهی رُمان میگفتند : «یكی از وسایل تهذیب اخلاق مردم رمانست». من یك بار ندیدم گفتگو از خودشان كنند و یا دربند آن باشند كه راستیهایی هست و باید ما یاد گیریم و پیروی نماییم. یك مرد كلاهبرداری در بازار تهران كه در انجمنی دشمنی با پیمان مینموده از جمله چنین میگفته : «پیمان از شعر بدگویی میكند. من اگر بخواهم یكی را اصلاح كنم باید سه تا شعر برایش بخوانم ...» مرد كلاهبردار نادان مردم را اصلاح میكند آن هم با سه تا شعر.
این بیماری كه سراپا زیان بود یك نتیجهی بسیار زشت آن این شده بود كه هر یكی از اینان خود را پیشوا و راهنما شمرده اندرزسرایی میكرد و در این كار غلط و بیهوده نیز پاكدل نبوده و بهوسبازی و سودجویی خود راه میداد. باین معنی كه جز بچیزهایی كه با هوسهای كودكانهی خود سازش داشت و یا مایهی خودنمایی توانستی بود و یا پول از آن توانستی درآورد ـ از رمانبافی و شعرسرایی و گفتارنویسی و بمنبر رفتن و حوزههای هفتگی برای عامیان درست كردن ـ برنمیخاست ، و با این حال دربند جداسری نیز میبود. باین معنی كه هر یكی از ایشان میخواست اندیشههایی بنام خود دارد و سخنانی بنام خود سراید (اگرچه از راه دزدی از دیگران بدست آید) ، و این را ننگ خود میشمرد كه بسخنی كه دیگری گفته گردن گزارد.
ببینید چند بیماری بهم آمیخته! ببینید از خرد تا چه اندازه بدورند! تودهای با این نادانیها و بیراهیها بكجا توانستی رسید و در اینجهان پرآشوب بكجا توانستی راه برد؟!. ناآگاهی از خود ، و هوسبازی در كار توده ، و خودنمایی ، و جداسری ، هر یكی درخورِ آنست كه ما بیست یا سی صفحه را با گفتگو از زیانهای آن پر كنیم. اینها بتنهایی یك توده را از پا اندازد. چه رسد بآنكه همگی در یكجا گرد آید و بهم آمیزد. 👇
آنروزها كه ما پیمان را تازه آغاز كردیم هر گفتاری كه مینوشتیم و بیرون میآمد بارها میدیدیم یكی آمده چنین میگوید : «آن مقاله را خواندم خوب نوشتهاید. من هم یكی خواهم نوشت» ، یا میدیدیم گفتاری نوشته و آورده و زمانی كه میگفتیم : «هر كاری برای یك نتیجه باید بود. از این گفتار شما چه نتیجه بدست آید؟!. نوشتن را ما نوشتیم و كنون باید دست بهم داده و درپی نتیجه باشیم و شما نیز در این باره بما كمك كنید» سخن باین سادگی و استواری را پذیرفتن نمیتوانستند و رنجیدگی میكردند و گاهی بیشرمی كرده و چنین میگفتند : «شما هر كارتان غیر از كار دیگران است» یا میگفتند : «من قریحهی نویسندگی دارم این هم موضوعیست پیدا شده باید قلمفرسایی كنم». باز زیان اینان كمتر بود این جداسری كه میگوییم یك بیماری بسیار پلیدی است و از نتیجههای زشت آنست كه در این چند سال ما هرچه مینویسیم بیشتر مردم آن را براست میدارند و میپذیرند ولی چون با جداسری خو گرفتهاند این نمیتوانند كه بهمراهی برخیزند و بما یاری كنند و چنین كاری را كه اگر كنند نشان پاكی سرشت ایشان باشد كمی خود میشمارند و در اینجاست كه باید بگوییم ، همچون كودكان معنی درست زندگانی و راه پیشرفت آن را نمیشناسند و از آیین زیست تودهای ناآگاهند.
[1] : نویسنده دبستان را همسنگ «مدرسه» بكار برده. این نكته در آغازِ بخش دوم نیز دیده میشود.
[1] : نویسنده دبستان را همسنگ «مدرسه» بكار برده. این نكته در آغازِ بخش دوم نیز دیده میشود.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش چهاردهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی هفتم
🖌 احمد کسروی
ما از وزارت فرهنگ چیزهای بسیار توانستیمی پرسید. این وزارت همانست که برای دانشکدهها لابراتوار و دیگر افزارها نمیخرد و پیاپی پولها میریزد و کتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند آن را بچاپ میرساند. همانست که چند بیمارستانی که بدستش سپارده شده بودجهی آنها را نمیرساند و بیماران بینوا را که پناه بسایهی دولت آوردهاند بیدارو و خوراک میگزارد و پولها بنام «حقالتألیف» باین بدخواه و آن بدخواه میپردازد. همانست که اگر کتابهای سودمندی برای خریدن و یا چاپ کردن پیشنهاد شود ، نبودن بودجه را بهانه خواهد آورد. ولی برای چاپ کتابهای سراپا زیان هر ساله پولها بیرون میریزد. از این زمینهها پرسش یا ایراد بسیار میداریم. ولی از همهی آنها چشم پوشیده در اینجا تنها به یک پرسش دانشی برخاستهایم و پاسخ را نیز در همان زمینه میبیوسیم.[1]
کسانی که در ایران برواج صوفیگری میافزایند بهانهای هم ساختهاند. بهانهای که سراپا فریب ولی گیراست. میگویند : «این مادّیگری که اروپا را فراگرفته چارهی آن جز با رواج صوفیگری نخواهد بود». صوفیگری را در ایران رواج میدهند که چارهی مادّیگری اروپا باشد.
فروغی که سردستهی این بدخواهان و فریبکاران ، او میبود روزی در زمان نخستوزیریش از نوشتههای من دربارهی شاعران و صوفیان گله میکرد و همان جملهها را بزبان میآورد.
پاسخ دادم که سخن بسیار پرتیست. زیرا مگر اروپاییان صوفی خواهند شد؟!. آیا چنین امیدی بآنان توان بست؟!. آنگاه مادّیگری را با صوفیگری چاره کردن آیا مانندهی آن نیست که کسی که از افزونی خون بیمار یا دیوانه گردیده شما چندان خون ازو بگیرید که بیکباره ناتوان گردد و افتد و برنخیزد؟!. یا مانندهی آن نیست که کسی که میخواهد از آنسوی بام فروافتد شما دستش را گرفته باینسو آورید و بگویید از اینسو فروافت.
گفتم : اگر مادّیگری برای جهان گرفتاریست صوفیگری گرفتاری دیگری خواهد بود. امروز در نتیجهی مادّیگری مردم بیاندازه میکوشند و آزمندان پولها میاندوزند ، و فردا که بگمان شما صوفی خواهند شد همه بیکار و بیدرد زیسته از کوشش خواهند گریخت و جهان ویران خواهد ماند.
این نتیجهی صوفیگری و مانندهای اوست که ایرانیان سرزمینی را که میدارند و دستکم باید خوراک و پوشاک و نوشاک سیصدملیون را بدهد روزی بیستملیون را نمیتواند داد و چنین سرزمینی در بیشتر سالها کمیابیست. اگر اروپاییان صوفی شوند اروپا نیز چنین خواهد بود.
اینها را که گفتم با آنکه پاسخی نتوانست هیچی درو نهَنایید[=اثر نکرد] و این دلیل دیگر میباشد که کارهای او و همدستانش از راه بدخواهیست ، نه از روی نافهمی.
روزی دیگری چنین میگفت : «شما به تصوف توهین میکنید. ولی متفکرین بر این عقیدهاند که چارهی مادّیگری اگر باشد و نباشد با تصوف خواهد بود». گفتم : این سخن شما بیاد من میاندازد آن را که لعلی شاعر شعرهایی از روی شوخی در زمینهی پزشکی سروده و برای بسیاری از بیماریها و دردها ، درمانها و چارهها یاد داده. از جمله دربارهی کژدمگزیدگی چنین میگوید :
خواهی ار دفع سم عقرب را بشنو این نسخهی مجرب را
پنج مثقال مرگ موش بنوش تا بحدی ترا کند بیهوش
که رود سم عقرب از یادت برساند ترا باجدادت
چون یک مرد کودن میبود به همان پاسخ شوخیآمیز بس کردم. دوباره میگویم : اینها همه از روی فریبکاریست. نه چارهی درد اروپا با صوفیگری تواند بود و نه صوفیگری در اروپا پیش تواند رفت. پس از همهی اینها ما در ایران ، باید بیش از همه در اندیشهی دردهای خود باشیم و بچارهی آنها کوشیم. اگر چارهی مادیگری اروپا صوفیگریست باشد ، آیا چاره این درماندگی و بیچارگی شرقیان چیست؟.. ما باید پیش از همه و بیش از همه در این باره بکوشیم.
جای هیچ گفتگو نیست که مایهی بدبختی ایرانیان همان بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و مانندهای آنهاست. در ایران کوششها باید در راه برانداختن اینها باشد. وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این کشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میکند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای کتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها کتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراکند.
کوتاهسخن آنکه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یک رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای کهن و کوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یکی از زهرآلودترین گمراهیها که بدخواهان برواج آن میکوشند صوفیگریست که وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته.
[1] : بیوسیدن (biusidan) = منتظر بودن
بخش چهاردهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی هفتم
🖌 احمد کسروی
ما از وزارت فرهنگ چیزهای بسیار توانستیمی پرسید. این وزارت همانست که برای دانشکدهها لابراتوار و دیگر افزارها نمیخرد و پیاپی پولها میریزد و کتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند آن را بچاپ میرساند. همانست که چند بیمارستانی که بدستش سپارده شده بودجهی آنها را نمیرساند و بیماران بینوا را که پناه بسایهی دولت آوردهاند بیدارو و خوراک میگزارد و پولها بنام «حقالتألیف» باین بدخواه و آن بدخواه میپردازد. همانست که اگر کتابهای سودمندی برای خریدن و یا چاپ کردن پیشنهاد شود ، نبودن بودجه را بهانه خواهد آورد. ولی برای چاپ کتابهای سراپا زیان هر ساله پولها بیرون میریزد. از این زمینهها پرسش یا ایراد بسیار میداریم. ولی از همهی آنها چشم پوشیده در اینجا تنها به یک پرسش دانشی برخاستهایم و پاسخ را نیز در همان زمینه میبیوسیم.[1]
کسانی که در ایران برواج صوفیگری میافزایند بهانهای هم ساختهاند. بهانهای که سراپا فریب ولی گیراست. میگویند : «این مادّیگری که اروپا را فراگرفته چارهی آن جز با رواج صوفیگری نخواهد بود». صوفیگری را در ایران رواج میدهند که چارهی مادّیگری اروپا باشد.
فروغی که سردستهی این بدخواهان و فریبکاران ، او میبود روزی در زمان نخستوزیریش از نوشتههای من دربارهی شاعران و صوفیان گله میکرد و همان جملهها را بزبان میآورد.
پاسخ دادم که سخن بسیار پرتیست. زیرا مگر اروپاییان صوفی خواهند شد؟!. آیا چنین امیدی بآنان توان بست؟!. آنگاه مادّیگری را با صوفیگری چاره کردن آیا مانندهی آن نیست که کسی که از افزونی خون بیمار یا دیوانه گردیده شما چندان خون ازو بگیرید که بیکباره ناتوان گردد و افتد و برنخیزد؟!. یا مانندهی آن نیست که کسی که میخواهد از آنسوی بام فروافتد شما دستش را گرفته باینسو آورید و بگویید از اینسو فروافت.
گفتم : اگر مادّیگری برای جهان گرفتاریست صوفیگری گرفتاری دیگری خواهد بود. امروز در نتیجهی مادّیگری مردم بیاندازه میکوشند و آزمندان پولها میاندوزند ، و فردا که بگمان شما صوفی خواهند شد همه بیکار و بیدرد زیسته از کوشش خواهند گریخت و جهان ویران خواهد ماند.
این نتیجهی صوفیگری و مانندهای اوست که ایرانیان سرزمینی را که میدارند و دستکم باید خوراک و پوشاک و نوشاک سیصدملیون را بدهد روزی بیستملیون را نمیتواند داد و چنین سرزمینی در بیشتر سالها کمیابیست. اگر اروپاییان صوفی شوند اروپا نیز چنین خواهد بود.
اینها را که گفتم با آنکه پاسخی نتوانست هیچی درو نهَنایید[=اثر نکرد] و این دلیل دیگر میباشد که کارهای او و همدستانش از راه بدخواهیست ، نه از روی نافهمی.
روزی دیگری چنین میگفت : «شما به تصوف توهین میکنید. ولی متفکرین بر این عقیدهاند که چارهی مادّیگری اگر باشد و نباشد با تصوف خواهد بود». گفتم : این سخن شما بیاد من میاندازد آن را که لعلی شاعر شعرهایی از روی شوخی در زمینهی پزشکی سروده و برای بسیاری از بیماریها و دردها ، درمانها و چارهها یاد داده. از جمله دربارهی کژدمگزیدگی چنین میگوید :
خواهی ار دفع سم عقرب را بشنو این نسخهی مجرب را
پنج مثقال مرگ موش بنوش تا بحدی ترا کند بیهوش
که رود سم عقرب از یادت برساند ترا باجدادت
چون یک مرد کودن میبود به همان پاسخ شوخیآمیز بس کردم. دوباره میگویم : اینها همه از روی فریبکاریست. نه چارهی درد اروپا با صوفیگری تواند بود و نه صوفیگری در اروپا پیش تواند رفت. پس از همهی اینها ما در ایران ، باید بیش از همه در اندیشهی دردهای خود باشیم و بچارهی آنها کوشیم. اگر چارهی مادیگری اروپا صوفیگریست باشد ، آیا چاره این درماندگی و بیچارگی شرقیان چیست؟.. ما باید پیش از همه و بیش از همه در این باره بکوشیم.
جای هیچ گفتگو نیست که مایهی بدبختی ایرانیان همان بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و مانندهای آنهاست. در ایران کوششها باید در راه برانداختن اینها باشد. وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این کشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میکند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای کتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها کتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراکند.
کوتاهسخن آنکه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یک رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای کهن و کوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یکی از زهرآلودترین گمراهیها که بدخواهان برواج آن میکوشند صوفیگریست که وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته.
[1] : بیوسیدن (biusidan) = منتظر بودن
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی یک
🖌 احمد کسروی
چنانکه خوانندگان میدانند ما یکم دیماه (یا روز یکم زمستان) را عید گرفته در آن روز در همه جا کتابهایی را میسوزانیم. این کار را چرا میکنیم؟.. کتابها را چرا میسوزانیم؟.. برای اینکه آنها را سرچشمهی بدبختیها میشناسیم و به یاری خدا و بخواست او بخشکانیدن آن سرچشمه میکوشیم.
کسانی بما ایراد گرفته رنجیدگی مینمایند. میگویم : از رنجیدگی چه برخیزد؟!. بهتر است بسخنان ما گوش دهید و با ما بداوری بنشینید که اگر حق با شماست ما دست از این رفتار برداریم. وگرنه شما نیز با ما همدستی کنید.
ما باین کار بیمقدمه برنخاستهایم. ما سالهاست در این راه میکوشیم و تاکنون صد گفتار بیشتر نوشته این نشان دادهایم که مایهی بدبختی این مردم اندیشههای پریشان و بدآموزیهای فراوانیست که در کتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیارْ روشن گردانیدهایم.
سپس چون بکوشش پرداخته میخواهیم به یاری آفریدگار جهان ریشهی آن بدآموزیها را براندازیم در آن راهست که بنابود کردن کتابها میکوشیم و هرچه را بدست آوردیم بآتش میکشیم. دوباره میگویم : این کار را با خواست خدا میکنیم.
کنون شما هر سخنی دارید بگویید. آیا این توده[=ملت] را بدبخت و گرفتار میدانید؟!. اگر میدانید انگیزهی آن چیست؟!. چرا بیستملیون مردم نمیتوانند بسرفرازی و آسودگی زندگی کنند؟!. چرا نمیتوانند این سرزمین باردهی را که خدا بآنان داده نگه دارند و آباد گردانند و از آن بهره جویند؟!.. چرا همیشه توسریخور و لگدمالند؟!. چرا از هر حادثهای شکستیافته بیرون میآیند؟!.. آیا ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. ساختمان تنیشان ناتوانتر است؟! ، نیروهای مغزیشان کمتر است؟!.. آخر از چیست که بدینسان زبون و درماندهاند؟!..
ما انگیزهی اینها را روشن گردانیدهایم. دوباره میگویم : بنیاد بدبختی این مردم آن بدآموزیهاست که از کتابها و یا از روزنامهها یاد میگیرند. اینست گمراه گردیده از دانستن حقایق زندگانی و از هر چیزی که مایهی پیشرفت توده و نیرومندی کشور ، [و] بالاخره وسیلهی آسایش تواند بود بیبهره میمانند.
مثلاً در نتیجهی آن کتابهاست که مینشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان میآورند و بر سر اینکه ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش میکنند ، در نتیجهی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار میطلبند ، در نتیجهی آنهاست که هر زمان که در سایهی نادانیهای خود گرفتاری پیدا میکنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامینمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و میخواهند با لابه[=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجهی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجهی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین میدانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجهی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند میکنند ، میهنپرستی را که وظیفهی هر غیرتمندیست نکوهش مینمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام میشمارند ، در نتیجهی آنهاست که از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علیاللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.
.
🔸 تکهی یک
🖌 احمد کسروی
چنانکه خوانندگان میدانند ما یکم دیماه (یا روز یکم زمستان) را عید گرفته در آن روز در همه جا کتابهایی را میسوزانیم. این کار را چرا میکنیم؟.. کتابها را چرا میسوزانیم؟.. برای اینکه آنها را سرچشمهی بدبختیها میشناسیم و به یاری خدا و بخواست او بخشکانیدن آن سرچشمه میکوشیم.
کسانی بما ایراد گرفته رنجیدگی مینمایند. میگویم : از رنجیدگی چه برخیزد؟!. بهتر است بسخنان ما گوش دهید و با ما بداوری بنشینید که اگر حق با شماست ما دست از این رفتار برداریم. وگرنه شما نیز با ما همدستی کنید.
ما باین کار بیمقدمه برنخاستهایم. ما سالهاست در این راه میکوشیم و تاکنون صد گفتار بیشتر نوشته این نشان دادهایم که مایهی بدبختی این مردم اندیشههای پریشان و بدآموزیهای فراوانیست که در کتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیارْ روشن گردانیدهایم.
سپس چون بکوشش پرداخته میخواهیم به یاری آفریدگار جهان ریشهی آن بدآموزیها را براندازیم در آن راهست که بنابود کردن کتابها میکوشیم و هرچه را بدست آوردیم بآتش میکشیم. دوباره میگویم : این کار را با خواست خدا میکنیم.
کنون شما هر سخنی دارید بگویید. آیا این توده[=ملت] را بدبخت و گرفتار میدانید؟!. اگر میدانید انگیزهی آن چیست؟!. چرا بیستملیون مردم نمیتوانند بسرفرازی و آسودگی زندگی کنند؟!. چرا نمیتوانند این سرزمین باردهی را که خدا بآنان داده نگه دارند و آباد گردانند و از آن بهره جویند؟!.. چرا همیشه توسریخور و لگدمالند؟!. چرا از هر حادثهای شکستیافته بیرون میآیند؟!.. آیا ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. ساختمان تنیشان ناتوانتر است؟! ، نیروهای مغزیشان کمتر است؟!.. آخر از چیست که بدینسان زبون و درماندهاند؟!..
ما انگیزهی اینها را روشن گردانیدهایم. دوباره میگویم : بنیاد بدبختی این مردم آن بدآموزیهاست که از کتابها و یا از روزنامهها یاد میگیرند. اینست گمراه گردیده از دانستن حقایق زندگانی و از هر چیزی که مایهی پیشرفت توده و نیرومندی کشور ، [و] بالاخره وسیلهی آسایش تواند بود بیبهره میمانند.
مثلاً در نتیجهی آن کتابهاست که مینشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان میآورند و بر سر اینکه ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش میکنند ، در نتیجهی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار میطلبند ، در نتیجهی آنهاست که هر زمان که در سایهی نادانیهای خود گرفتاری پیدا میکنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامینمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و میخواهند با لابه[=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجهی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجهی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین میدانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجهی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند میکنند ، میهنپرستی را که وظیفهی هر غیرتمندیست نکوهش مینمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام میشمارند ، در نتیجهی آنهاست که از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علیاللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش دوم
🔸 آغاز نبرد با بدآموزیها
با آن بدآموزیهای هزارساله ، و اندیشههای آشفتهی کهن و نو بود که میبایست بجنگ برخیزیم. در توده آلودگیهای بسیار درمیان میدیدیم ، و اگر از هر آلودگی دیگر چشمپوشی توانستیمی از بدی خویها و زشتی کردارها نتوانستیمی. ولی چون میدانستیم سرچشمهی همهی اینها آن بدآموزیها و اندیشههای آشفته است میبایست پیش از همه بآنها پردازیم.
آنروز کمتر کسانی این را میپذیرفتند. زیرا کمتر کسانی بسرچشمهی آلودگیها پی میبردند. با آن ناتوانی نیروهای روانی که نشان دادیم یک مردم کی توانستندی درپی انگیزه و سرچشمهی گرفتاریها باشند؟!.. بتوده دلبستگی نمودن و از پیشرفت و پسرفت آن گفتگو کردن در ایران با جنبش مشروطه آغازیده. در آن آغاز همهی امیدها برواج مشروطه و پیشرفت قانون بسته میشد و اگر کسی گله از چیزی کردی درزمان[=بیدرنگ] پاسخ شنیدی : «بگزار مشروطه پیش رود همهی اینها درست خواهد شد» و سپس که از مشروطه نتیجهی درستی بدست نیامد این بار چنین گفته شدی : «ملت جاهل است و پی بحقوق خود نبرده باید مدارس را زیاد گردانید. مدارس همه چیز را درست خواهد کرد». سپس که از دبستان نیز آنچه خواسته میشد برنخاست ، این بار گیجوار هر کس سخن دیگری میگفت و بیشتر مردم باین بس میکردند که بگویند : «جامعه بد است» و «محیط فاسد است» و «ملت دِژِنِره[=تباه] شده» و «ایرانیان هیچ وقت چیزی نبودهاند». گیجوار اینها را میگفتند بیآنکه درپی شناختن انگیزهی آلودگیها باشند ، و چنانکه گفتهام کمکم این دستاویزی برای خودنمایی و برتریفروشی گردیده و کسانی که این سخنها را میگفتند راستیرا درپی نیکی توده نبودند. گفتهام که اندازهی درماندگیشان این بود که هر یکی بیکبار خود را از ردهی توده بیرون میگرفت و هر کس چشمش تنها بدیگران باز میبود. چنین کسانی کجا و پی بردن بانگیزهی آلودگیها کجا؟!
🔸سرچشمهی گرفتاریها و زیان بدآموزیهای کهن و نو
ما را در این باره داستانی هست. در آنروزها که ما از شاعران (از شاعران قرنهای گذشته) نکوهش مینوشتیم بارها کسانی آمده چنین میگفتند : شما با گذشتگان چه کار دارید؟!.. از امروز آغاز کنید و پیش روید.
میگفتم : ما را با گذشتگان کاری نیست. آن شاعران مرده و رفته و کیفر خود را دیدهاند ، مرا با آنان چه کار تواند بود؟. اینکه از آنان نکوهش میکنیم برای اینست که بدی آنان دانسته شود و اکنون و از این پس کسی پیروی از کار و رفتار ایشان نکند. از این گذشته گفتههای فراوانی که از آنان بازمانده و سراپا آلودگیست چون کتابها را پر کرده و در دلها جا گرفته برای دور کردن آنهاست که باین نکوهش برخاستهایم. مثل زده میگفتم : حوضی که لجن در آن تهنشین گردیده شما اگر خواهید از آبِ پاکیزه پر کنید باید نخست لجن را بیرون ریزید ، وگرنه هرچه آب بندید آن را هم ناپاک گرداند.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش دوم
🔸 آغاز نبرد با بدآموزیها
با آن بدآموزیهای هزارساله ، و اندیشههای آشفتهی کهن و نو بود که میبایست بجنگ برخیزیم. در توده آلودگیهای بسیار درمیان میدیدیم ، و اگر از هر آلودگی دیگر چشمپوشی توانستیمی از بدی خویها و زشتی کردارها نتوانستیمی. ولی چون میدانستیم سرچشمهی همهی اینها آن بدآموزیها و اندیشههای آشفته است میبایست پیش از همه بآنها پردازیم.
آنروز کمتر کسانی این را میپذیرفتند. زیرا کمتر کسانی بسرچشمهی آلودگیها پی میبردند. با آن ناتوانی نیروهای روانی که نشان دادیم یک مردم کی توانستندی درپی انگیزه و سرچشمهی گرفتاریها باشند؟!.. بتوده دلبستگی نمودن و از پیشرفت و پسرفت آن گفتگو کردن در ایران با جنبش مشروطه آغازیده. در آن آغاز همهی امیدها برواج مشروطه و پیشرفت قانون بسته میشد و اگر کسی گله از چیزی کردی درزمان[=بیدرنگ] پاسخ شنیدی : «بگزار مشروطه پیش رود همهی اینها درست خواهد شد» و سپس که از مشروطه نتیجهی درستی بدست نیامد این بار چنین گفته شدی : «ملت جاهل است و پی بحقوق خود نبرده باید مدارس را زیاد گردانید. مدارس همه چیز را درست خواهد کرد». سپس که از دبستان نیز آنچه خواسته میشد برنخاست ، این بار گیجوار هر کس سخن دیگری میگفت و بیشتر مردم باین بس میکردند که بگویند : «جامعه بد است» و «محیط فاسد است» و «ملت دِژِنِره[=تباه] شده» و «ایرانیان هیچ وقت چیزی نبودهاند». گیجوار اینها را میگفتند بیآنکه درپی شناختن انگیزهی آلودگیها باشند ، و چنانکه گفتهام کمکم این دستاویزی برای خودنمایی و برتریفروشی گردیده و کسانی که این سخنها را میگفتند راستیرا درپی نیکی توده نبودند. گفتهام که اندازهی درماندگیشان این بود که هر یکی بیکبار خود را از ردهی توده بیرون میگرفت و هر کس چشمش تنها بدیگران باز میبود. چنین کسانی کجا و پی بردن بانگیزهی آلودگیها کجا؟!
🔸سرچشمهی گرفتاریها و زیان بدآموزیهای کهن و نو
ما را در این باره داستانی هست. در آنروزها که ما از شاعران (از شاعران قرنهای گذشته) نکوهش مینوشتیم بارها کسانی آمده چنین میگفتند : شما با گذشتگان چه کار دارید؟!.. از امروز آغاز کنید و پیش روید.
میگفتم : ما را با گذشتگان کاری نیست. آن شاعران مرده و رفته و کیفر خود را دیدهاند ، مرا با آنان چه کار تواند بود؟. اینکه از آنان نکوهش میکنیم برای اینست که بدی آنان دانسته شود و اکنون و از این پس کسی پیروی از کار و رفتار ایشان نکند. از این گذشته گفتههای فراوانی که از آنان بازمانده و سراپا آلودگیست چون کتابها را پر کرده و در دلها جا گرفته برای دور کردن آنهاست که باین نکوهش برخاستهایم. مثل زده میگفتم : حوضی که لجن در آن تهنشین گردیده شما اگر خواهید از آبِ پاکیزه پر کنید باید نخست لجن را بیرون ریزید ، وگرنه هرچه آب بندید آن را هم ناپاک گرداند.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش پانزدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی هشتم
🖌 احمد کسروی
اینست ما نیز درمیان تلاشهای خود که در برابر بدخواهان و در راه برانداختن آن گمراهیها و نادانیها میکنیم ، گفتارهای بسیاری هم دربارهی بیپایی صوفیگری و زیانمندی آن نوشته کتابی جداگانه هم بچاپ رسانیدهایم.[1] ولی من بآنها بس نکرده میخواهم جوانان دبیرستانها و دانشکدهها را از دامهایی که زیر پای آنها گسترده شده آگاه گردانم و آنست که باین سخنان پرداختم.
این آزمایش نیکیست که وزارت فرهنگ شناخته گردد. آنگاه جوانان در دانشکدهها و دبیرستانها توانند خود نیز آزمایشهایی کنند و از چگونگی کار نیک آگاه گردند. هنگامی که درس از صوفیگریست و یا درمیان درسها سخنی از صوفیگری بمیان آورده میشود و شعرهای صوفیان آموخته میگردد ، از فرصت سود جسته از دبیر یا استاد پرسشهایی کنند : آیا صوفیگری با زندگانی سازگار است؟. آیا میتوان با دستورهایی که صوفیان میدهند زندگی بسر برد؟. آیا در زمانهای گذشته ایرانیان از صوفیگری سود بردهاند یا زیان؟. بهر چه وزارت فرهنگ هواداری از صوفیگری میکند و برواج آن میکوشد؟. بهر چه پیاپی کتابهای صوفیان را چاپ میکند؟. از این پرسشها بسیار توان کرد.
تنها در زمینهی صوفیگری نیست. بدتر از آن شعرهای حافظ و سعدیست. جوانان توانند بدآموزیهای آنان را چه دربارهی جبریگری چه در دیگر زمینهها به رخ دبیران و استادان کشند و پرسشهایی کنند. آن دبیری که میآید و از گلستان درس میگوید و بآن بس نکرده بستایشهای دور و دراز از سعدی میپردازد جوانان توانند صد پرسش از او کنند. توانند باب پنجم آن کتاب را برخ دبیر کشیده بپرسند آیا کتابی با آن زشتیها جای آنست که کتاب درسی باشد؟!.
این «حق طبیعی» هر جوان دانشجوییست که درسهایی را که میخواند سود آنها را از پیش بشناسد. بویژه در جایی که چنین بدگمانیهایی درمیان است.
این پرسشها که بشود دیده خواهد شد که بهیچ یکی پاسخ درستی درمیان نیست. دربارهی دبیر یا استاد از دو حال بیرون نیست : یا او کسیست باخرد و پاکدرون که با سَهِشهای جوانان همراهی خواهد کرد و او نیز بیدار خواهد گردید ، و یا کسیست آلودهمغز و دلیلنافهم که شناخته گردیده حالش روشن خواهد شد.
این بدی را که وزارت فرهنگ باین کشور میکند (یا بهتر گویم ، آن راه خیانتی که فروغیها و حکمتها و دیگران پیش گرفتهاند) چیزی نیست که درخور چشمپوشی یا خاموشی باشد. من بدیای را دربارهی یک توده بزرگتر از این نمیشناسم.
اینست جای هیچ گفتگو نیست که باید در برابر آن ایستادگی نشان داد. امروز راه همانست که ما اینها را بنویسیم و جوانان را بیدار گردانیم و خواهد رسید آن روزی که به یک کار بسیار بزرگتری برخاسته این فرهنگ را از میان برداریم و فرهنگی دیگر ـ فرهنگی بمعنی راست آن ـ بنیاد گزاریم.
امروز در ایران گفتگوی «تعلیمات اجباری» است. وزارت فرهنگ قانونی گذرانیده و روزنامهها بشور افتادهاند و گفتارها مینویسند. در بودجه پولهایی برای بکار بستن آن قانون گنجانیده میشود.
بسیار نیک ، ما نیز همداستانیم. ما نیز شادمانیم. باید در سراسر کشور ـ چه در شهرها و چه در دیهها ـ دبستانها باشد. باید همهی بچگان چه دختر و چه پسر درس خوانند ، باید همهی مردم چه زن و چه مرد از فرهنگ بهره یابند. اینها همه راستست.
ولی آیا آموزاکها چه خواهد بود؟!. وزارت فرهنگ برای بچههای سادهی روستایی چه ارمغان خواهد فرستاد؟!. اگر آموزاکهای وزارت فرهنگ اینهاست که هست وای بحال ایران اگر «تعلیمات اجباری» پا گیرد! وای بحال این تودهی بدبخت اگر آن قانون بکار بسته شود؟.
وزارت فرهنگ برای بچگان روستایی نیز شعرهای سعدی و حافظ و خیام را ارمغان خواهد فرستاد ، مغزهای آنها را نیز آلوده خواهد گردانید ، نیروهای خدادادی آنها را نیز سست و بیکاره خواهد گردانید :
زین پیش نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است /
بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست /
بگیر طُرّهی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است /
صبر و ظفر هردو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید /
دنیا پلیست رهگذر مرد آخرت اهل تمیز خانه نسازند بر پلی /
سعدی خط سبز دوست دارد نه هر الف جوالدوزی /
اگر ز کوه فروغلتد آسیا سنگی نه عارفست که از راه سنگ برخیزد /
استادان دانشکدهها که خود مزدوران «کمپانی خیانت»اند بروستاها نیز رفته بجوانان روستایی نیز سخن رانده شعر پست پایین را :
علم نبود غیر علم عاشقی مابقی تلبیس ابلیس شقی
👇
بخش پانزدهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی هشتم
🖌 احمد کسروی
اینست ما نیز درمیان تلاشهای خود که در برابر بدخواهان و در راه برانداختن آن گمراهیها و نادانیها میکنیم ، گفتارهای بسیاری هم دربارهی بیپایی صوفیگری و زیانمندی آن نوشته کتابی جداگانه هم بچاپ رسانیدهایم.[1] ولی من بآنها بس نکرده میخواهم جوانان دبیرستانها و دانشکدهها را از دامهایی که زیر پای آنها گسترده شده آگاه گردانم و آنست که باین سخنان پرداختم.
این آزمایش نیکیست که وزارت فرهنگ شناخته گردد. آنگاه جوانان در دانشکدهها و دبیرستانها توانند خود نیز آزمایشهایی کنند و از چگونگی کار نیک آگاه گردند. هنگامی که درس از صوفیگریست و یا درمیان درسها سخنی از صوفیگری بمیان آورده میشود و شعرهای صوفیان آموخته میگردد ، از فرصت سود جسته از دبیر یا استاد پرسشهایی کنند : آیا صوفیگری با زندگانی سازگار است؟. آیا میتوان با دستورهایی که صوفیان میدهند زندگی بسر برد؟. آیا در زمانهای گذشته ایرانیان از صوفیگری سود بردهاند یا زیان؟. بهر چه وزارت فرهنگ هواداری از صوفیگری میکند و برواج آن میکوشد؟. بهر چه پیاپی کتابهای صوفیان را چاپ میکند؟. از این پرسشها بسیار توان کرد.
تنها در زمینهی صوفیگری نیست. بدتر از آن شعرهای حافظ و سعدیست. جوانان توانند بدآموزیهای آنان را چه دربارهی جبریگری چه در دیگر زمینهها به رخ دبیران و استادان کشند و پرسشهایی کنند. آن دبیری که میآید و از گلستان درس میگوید و بآن بس نکرده بستایشهای دور و دراز از سعدی میپردازد جوانان توانند صد پرسش از او کنند. توانند باب پنجم آن کتاب را برخ دبیر کشیده بپرسند آیا کتابی با آن زشتیها جای آنست که کتاب درسی باشد؟!.
این «حق طبیعی» هر جوان دانشجوییست که درسهایی را که میخواند سود آنها را از پیش بشناسد. بویژه در جایی که چنین بدگمانیهایی درمیان است.
این پرسشها که بشود دیده خواهد شد که بهیچ یکی پاسخ درستی درمیان نیست. دربارهی دبیر یا استاد از دو حال بیرون نیست : یا او کسیست باخرد و پاکدرون که با سَهِشهای جوانان همراهی خواهد کرد و او نیز بیدار خواهد گردید ، و یا کسیست آلودهمغز و دلیلنافهم که شناخته گردیده حالش روشن خواهد شد.
این بدی را که وزارت فرهنگ باین کشور میکند (یا بهتر گویم ، آن راه خیانتی که فروغیها و حکمتها و دیگران پیش گرفتهاند) چیزی نیست که درخور چشمپوشی یا خاموشی باشد. من بدیای را دربارهی یک توده بزرگتر از این نمیشناسم.
اینست جای هیچ گفتگو نیست که باید در برابر آن ایستادگی نشان داد. امروز راه همانست که ما اینها را بنویسیم و جوانان را بیدار گردانیم و خواهد رسید آن روزی که به یک کار بسیار بزرگتری برخاسته این فرهنگ را از میان برداریم و فرهنگی دیگر ـ فرهنگی بمعنی راست آن ـ بنیاد گزاریم.
امروز در ایران گفتگوی «تعلیمات اجباری» است. وزارت فرهنگ قانونی گذرانیده و روزنامهها بشور افتادهاند و گفتارها مینویسند. در بودجه پولهایی برای بکار بستن آن قانون گنجانیده میشود.
بسیار نیک ، ما نیز همداستانیم. ما نیز شادمانیم. باید در سراسر کشور ـ چه در شهرها و چه در دیهها ـ دبستانها باشد. باید همهی بچگان چه دختر و چه پسر درس خوانند ، باید همهی مردم چه زن و چه مرد از فرهنگ بهره یابند. اینها همه راستست.
ولی آیا آموزاکها چه خواهد بود؟!. وزارت فرهنگ برای بچههای سادهی روستایی چه ارمغان خواهد فرستاد؟!. اگر آموزاکهای وزارت فرهنگ اینهاست که هست وای بحال ایران اگر «تعلیمات اجباری» پا گیرد! وای بحال این تودهی بدبخت اگر آن قانون بکار بسته شود؟.
وزارت فرهنگ برای بچگان روستایی نیز شعرهای سعدی و حافظ و خیام را ارمغان خواهد فرستاد ، مغزهای آنها را نیز آلوده خواهد گردانید ، نیروهای خدادادی آنها را نیز سست و بیکاره خواهد گردانید :
زین پیش نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است /
بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست /
بگیر طُرّهی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است /
صبر و ظفر هردو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید /
دنیا پلیست رهگذر مرد آخرت اهل تمیز خانه نسازند بر پلی /
سعدی خط سبز دوست دارد نه هر الف جوالدوزی /
اگر ز کوه فروغلتد آسیا سنگی نه عارفست که از راه سنگ برخیزد /
استادان دانشکدهها که خود مزدوران «کمپانی خیانت»اند بروستاها نیز رفته بجوانان روستایی نیز سخن رانده شعر پست پایین را :
علم نبود غیر علم عاشقی مابقی تلبیس ابلیس شقی
👇
بروی تخته نوشته در پیرامونش سخنها خواهند راند و برای دلسرد گردانیدن جوانان خونگرم روستایی از دانشها نکوهش کرده آنان را «بداشتن ذوق و عشق و پرداختن بشعر» خواهند برانگیخت.
آقای دکتر غنی فرصت دیگری یافته میدان بزرگتری برای رواج دادن بصوفیگری باز خواهد کرد و برای آنکه مردان روستایی را از کار کشاورزی بازدارد افسانههای «کرامات» صوفیان ، بویژه «مکالمه با نباتات و حیوانات و خاک را بطلا یا احجار کریمه مبدل ساختن» را بآنان یاد خواهد داد.
اینهاست نتیجههایی که از «قانون تعلیمات اجباری» وزارت فرهنگ گرفته خواهد شد.
این را بچاپ میرسانیم و از آقای دکتر غنی و از وزارت فرهنگ پاسخ خواهیم بیوسید.
کسروی
پایان
[1] : کتاب «صوفیگری»
آقای دکتر غنی فرصت دیگری یافته میدان بزرگتری برای رواج دادن بصوفیگری باز خواهد کرد و برای آنکه مردان روستایی را از کار کشاورزی بازدارد افسانههای «کرامات» صوفیان ، بویژه «مکالمه با نباتات و حیوانات و خاک را بطلا یا احجار کریمه مبدل ساختن» را بآنان یاد خواهد داد.
اینهاست نتیجههایی که از «قانون تعلیمات اجباری» وزارت فرهنگ گرفته خواهد شد.
این را بچاپ میرسانیم و از آقای دکتر غنی و از وزارت فرهنگ پاسخ خواهیم بیوسید.
کسروی
پایان
[1] : کتاب «صوفیگری»
✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 1
آدمیان در زندگی به هوا برای تنفس و خوراک و نوشاک و خانه و دیگر چیزها نیاز دارند. میدانیم که در اینها نیک و بد توأم است و آدمی همیشه کوشیده نیک آنها را گرفته از بدشان دوری کند : در هوای آلوده نماند ، خوراک و نوشاک ناسالم را دور ریزد و جز نیک و پاک آنها را نخورد. همچنان در جاهای ناپاک ننشیند.
این رفتار یا «رعایت بهداشت» تنها برای تن نیست. برای روان نیز بهداشت روانی میباید. مثلاً در پرورش روان نوجوانان گفتار و کردار دوستان او اهمیت فراوان دارد. از دیرباز این دانسته شده که گفتار و کردار دوست چه نیک و چه بد در آدمی تأثیر میگزارد. چون رفتار و گفتاری هست که جوان ، نیک از بد آنها را بازنمیتواند شناخت ، پدر و مادر و آموزگاران راهنمایی میکنند که با که دوستی کند و با که نکند. زیرا بدانسان که رعایت بهداشت تنی میباید ، رعایت بهداشت روانی نیز دربایست است.
در هر کشوری چندین سازمان همچون «غذا و دارو» و «حفاظت از محیط زیست» دستگاههای دیدهبانی (نظارت) بر بهداشت تنی میباشند. [1] این سازمانها بایا (وظیفه) دارند هوا و خوراک و نوشاک و دارو (ورودیها به تن) را از آلودگی و ناپاکی و تقلب نگاه دارند.
اکنون جای پرسشست که بهداشت روانی چگونه بدست میآید و تأمین آن به گردن چه دستگاهی است؟!.. آیا نه آنست که بهداشت روانی از راه پروا داشتن به نیک و بد ورودیهای چشم و گوش (دیدهها و شنیدهها) بدست میآید؟!. بدینسان که پس از بازشناختن نیک از بد آنها ، باید راه نیکهایش گشاده و راه بدهایش بسته باشد.
یک بخش از دیدهها و شنیدهها ، اندیشههاست و بیشتری از آن ورودیهای مغز بشمار است. در این زمینه آموزش و پرورش ، آن دانش باستانی ، این بایا را بگردن دارد که برواج اندیشههای نیک بکوشد و از اندیشههای بد جلو گیرد. از روی قانون در ایران ، وزارت فرهنگ در گذشته و وزارتخانههای آموزش و پرورش ، ارشاد و آموزش عالیِ کنونی چنان بایایی را بگردن داشته و دارند.
ولی در کار اینها آنچه دانسته شده دو چیز است : یکم آنکه این وزارتخانهها شایستگی (صلاحیت) چنان بایایی را نداشته و ندارند. زیرا باید سود توده را نیک دانسته و بدین سان اندیشههای نیک و سودمند را از اندیشههای بد و زیانمند بازشناسند در جایی که خود خفتگانیاند که خفته را بیدار نتوانند کرد. دوم ، در این کشور دستهایی در کارست که مغز جوانانْ آشفته و زهرآلود شود و در نتیجه در زندگانی آینده تا میشود بیکاره و زبون بمانند. فسوسا آن وزارتخانهها خود در این خیانت دست دارند. بیچاره تودهی ایران که فرزندانشان را برای تأمین بهداشت روانی و یادگیری حقایق زندگی به چنان دستگاههایی میسپارند. دستگاههایی که به زهرآلود گردانیدن اندیشههای آنان میکوشد.
برای آنکه پنداشته نشود این یک تهمت است به شرحهای زیر میپردازیم :
نخست میپرسیم : مگر نه آنست که نظام آموزشی باید برنامهی آموزش و پرورش کشور را چنان تدوین کند که خروجیهای مدرسهها و دانشگاهها از درسهایی که یاد گرفتهاند در کار و پیشه و در زندگانی آیندهی خود سود برند؟!. گمان نداریم کسی با این سخن ناهمآواز باشد. از این دیدگاه به نظام آموزشی پیش و کنونی خرده فراوان توان گرفت. در مدرسه دو رشته چیز یاد داده میشود : نخست ، یک رشته دانشهایی همچون فیزیک و شیمی و ریاضی و زیستشناسی است. دوم ، هرچه جز آنهاست. بگذریم که همان دانشها از جبر و مثلثات و شیمی و فیزیک نیز آن اندازه که تا دیپلم دبیرستان همهی دانشآموزان ناچار به درس خواندنند برای هر پیشهای سودمند نیست و ناچاریست که تباه گردانیدن عمر جوانان شمارده شود. لیکن چون آنها باری بدآموزی نیست کنون از آنها چشم پوشیده به دیگر «آموزشها» میپردازیم.
میپرسیم : آیا همهی آنچه بدانشآموزان (بویژه دبیرستانیها) یاد داده میشود در زندگی و کار و پیشهشان سودمند میافتد؟! به سخن دیگر ، در این روزگاری که تودهها یک دم نیاسوده با شتاب بسیار هر روز تغییرهای بزرگی در دانش و صنعت و هنرها پدید میآورند ، آیا ما به دانشآموزانمان درسهایی که بکار امروز جهان بیاید یاد میدهیم؟!
گفتیم نظام آموزشی باید 1) حقایق زندگی به بچگانمان بیاموزد و 2) آنها را از بدآموزیها دور دارد تا بهداشت روانیشان فراهم شود.
لیکن دیده میشود که در هر دو زمینه این دستگاه خود نادان و ناپاکست.
[1] : در ایران وزارتخانهها و سازمانهای زیردست دیگری هستند که هر کدام بر بخشی از تولید ، تدارک و فروش خوراک و نوشاک دخالت دارند. از جمله وزارتخانههای کشاورزی ، بهداشت ، نیرو و بازرگانی ، و سازمانهای دامپروری و شیلات.
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 1
آدمیان در زندگی به هوا برای تنفس و خوراک و نوشاک و خانه و دیگر چیزها نیاز دارند. میدانیم که در اینها نیک و بد توأم است و آدمی همیشه کوشیده نیک آنها را گرفته از بدشان دوری کند : در هوای آلوده نماند ، خوراک و نوشاک ناسالم را دور ریزد و جز نیک و پاک آنها را نخورد. همچنان در جاهای ناپاک ننشیند.
این رفتار یا «رعایت بهداشت» تنها برای تن نیست. برای روان نیز بهداشت روانی میباید. مثلاً در پرورش روان نوجوانان گفتار و کردار دوستان او اهمیت فراوان دارد. از دیرباز این دانسته شده که گفتار و کردار دوست چه نیک و چه بد در آدمی تأثیر میگزارد. چون رفتار و گفتاری هست که جوان ، نیک از بد آنها را بازنمیتواند شناخت ، پدر و مادر و آموزگاران راهنمایی میکنند که با که دوستی کند و با که نکند. زیرا بدانسان که رعایت بهداشت تنی میباید ، رعایت بهداشت روانی نیز دربایست است.
در هر کشوری چندین سازمان همچون «غذا و دارو» و «حفاظت از محیط زیست» دستگاههای دیدهبانی (نظارت) بر بهداشت تنی میباشند. [1] این سازمانها بایا (وظیفه) دارند هوا و خوراک و نوشاک و دارو (ورودیها به تن) را از آلودگی و ناپاکی و تقلب نگاه دارند.
اکنون جای پرسشست که بهداشت روانی چگونه بدست میآید و تأمین آن به گردن چه دستگاهی است؟!.. آیا نه آنست که بهداشت روانی از راه پروا داشتن به نیک و بد ورودیهای چشم و گوش (دیدهها و شنیدهها) بدست میآید؟!. بدینسان که پس از بازشناختن نیک از بد آنها ، باید راه نیکهایش گشاده و راه بدهایش بسته باشد.
یک بخش از دیدهها و شنیدهها ، اندیشههاست و بیشتری از آن ورودیهای مغز بشمار است. در این زمینه آموزش و پرورش ، آن دانش باستانی ، این بایا را بگردن دارد که برواج اندیشههای نیک بکوشد و از اندیشههای بد جلو گیرد. از روی قانون در ایران ، وزارت فرهنگ در گذشته و وزارتخانههای آموزش و پرورش ، ارشاد و آموزش عالیِ کنونی چنان بایایی را بگردن داشته و دارند.
ولی در کار اینها آنچه دانسته شده دو چیز است : یکم آنکه این وزارتخانهها شایستگی (صلاحیت) چنان بایایی را نداشته و ندارند. زیرا باید سود توده را نیک دانسته و بدین سان اندیشههای نیک و سودمند را از اندیشههای بد و زیانمند بازشناسند در جایی که خود خفتگانیاند که خفته را بیدار نتوانند کرد. دوم ، در این کشور دستهایی در کارست که مغز جوانانْ آشفته و زهرآلود شود و در نتیجه در زندگانی آینده تا میشود بیکاره و زبون بمانند. فسوسا آن وزارتخانهها خود در این خیانت دست دارند. بیچاره تودهی ایران که فرزندانشان را برای تأمین بهداشت روانی و یادگیری حقایق زندگی به چنان دستگاههایی میسپارند. دستگاههایی که به زهرآلود گردانیدن اندیشههای آنان میکوشد.
برای آنکه پنداشته نشود این یک تهمت است به شرحهای زیر میپردازیم :
نخست میپرسیم : مگر نه آنست که نظام آموزشی باید برنامهی آموزش و پرورش کشور را چنان تدوین کند که خروجیهای مدرسهها و دانشگاهها از درسهایی که یاد گرفتهاند در کار و پیشه و در زندگانی آیندهی خود سود برند؟!. گمان نداریم کسی با این سخن ناهمآواز باشد. از این دیدگاه به نظام آموزشی پیش و کنونی خرده فراوان توان گرفت. در مدرسه دو رشته چیز یاد داده میشود : نخست ، یک رشته دانشهایی همچون فیزیک و شیمی و ریاضی و زیستشناسی است. دوم ، هرچه جز آنهاست. بگذریم که همان دانشها از جبر و مثلثات و شیمی و فیزیک نیز آن اندازه که تا دیپلم دبیرستان همهی دانشآموزان ناچار به درس خواندنند برای هر پیشهای سودمند نیست و ناچاریست که تباه گردانیدن عمر جوانان شمارده شود. لیکن چون آنها باری بدآموزی نیست کنون از آنها چشم پوشیده به دیگر «آموزشها» میپردازیم.
میپرسیم : آیا همهی آنچه بدانشآموزان (بویژه دبیرستانیها) یاد داده میشود در زندگی و کار و پیشهشان سودمند میافتد؟! به سخن دیگر ، در این روزگاری که تودهها یک دم نیاسوده با شتاب بسیار هر روز تغییرهای بزرگی در دانش و صنعت و هنرها پدید میآورند ، آیا ما به دانشآموزانمان درسهایی که بکار امروز جهان بیاید یاد میدهیم؟!
گفتیم نظام آموزشی باید 1) حقایق زندگی به بچگانمان بیاموزد و 2) آنها را از بدآموزیها دور دارد تا بهداشت روانیشان فراهم شود.
لیکن دیده میشود که در هر دو زمینه این دستگاه خود نادان و ناپاکست.
[1] : در ایران وزارتخانهها و سازمانهای زیردست دیگری هستند که هر کدام بر بخشی از تولید ، تدارک و فروش خوراک و نوشاک دخالت دارند. از جمله وزارتخانههای کشاورزی ، بهداشت ، نیرو و بازرگانی ، و سازمانهای دامپروری و شیلات.
.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی دو
🖌 احمد کسروی
ما میگوییم : انگیزهی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که اندیشهها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.
شما اگر گفتههای ما را نمیپذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده است. از رنجیدگی شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینهی بسیار ارجداری بیپروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه از یک نتیجهی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمیداریم برنجیدگی پردازید.
بما ایراد میگیرند که دیوان حافظ را میسوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده میگویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفتههای او سراپا زیان میباشد. مثلاً :
بگیر طُرَّهی مه طلعتی و غصه نخور
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستارههاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشتهاند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجهی این سخنانِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بیپروا[=بیاعتنا] بار آمدهاند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و تودهها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید میآورند ، آیا آموختن چنین درسهای بیغیرتی بجوانان ایران ریشهی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بیپروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دستهی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان میکوشیم این ایراد و رنجیدگی را میشنویم. در اینجاست که درمانده نمیدانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که میبینیم شما سود و زیان زندگی را نمیشناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر میشویم شما را یک دسته کودکان چهلساله و پنجاهساله شماریم.
برخی از اینان بهانه آورده چنین میگویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی میمیرند. اکنون باید در اندیشهی نان بود.» (1) میگویم : چه خوشبهانهای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک تودهی ناتوان و لگدمال میباشید و نمیتوانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه از همین کتابهاست؟!.. نه از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..
میگویند : «اکنون باید در اندیشهی نان بود». میگویم : چه اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چارهی دردها میدانید و میخواهید ما نیز با شما همراه باشیم.
پابرگی :
1ـ در سال 1321 ، یک سال پس از درآمدن متفقین به ایران ، خواربار بویژه گندم کمیاب گردید چنانکه دولت دست بکار پخت و فروش «نان سیلو» که نان پستی بود گردید تا مرهمی بزخم گرسنگی تنگدستان و بیچیزان باشد. در ماههای پاییز آن سال این موضوع سختی بیشتر یافت و گرسنگی ملموسترین گرفتاری گردید. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پردهی کمیابی نان براه انداختند تا بدولت قوامالسلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حکومتنظامی همهی روزنامهها بازداشت شد که پرچم نیز یکی از آنها بود. دو هفته پس از این نیز داستان یکم دیماه پیش آمد که شرح آن را خواهید خواند.
بهانهی گرسنگی و گرانی را پیش کشیدن در همان روزهاست. ـ ویراینده
.
🔸 تکهی دو
🖌 احمد کسروی
ما میگوییم : انگیزهی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که اندیشهها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.
شما اگر گفتههای ما را نمیپذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده است. از رنجیدگی شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینهی بسیار ارجداری بیپروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه از یک نتیجهی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمیداریم برنجیدگی پردازید.
بما ایراد میگیرند که دیوان حافظ را میسوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده میگویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفتههای او سراپا زیان میباشد. مثلاً :
بگیر طُرَّهی مه طلعتی و غصه نخور
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستارههاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشتهاند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجهی این سخنانِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بیپروا[=بیاعتنا] بار آمدهاند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و تودهها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید میآورند ، آیا آموختن چنین درسهای بیغیرتی بجوانان ایران ریشهی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بیپروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دستهی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان میکوشیم این ایراد و رنجیدگی را میشنویم. در اینجاست که درمانده نمیدانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که میبینیم شما سود و زیان زندگی را نمیشناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر میشویم شما را یک دسته کودکان چهلساله و پنجاهساله شماریم.
برخی از اینان بهانه آورده چنین میگویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی میمیرند. اکنون باید در اندیشهی نان بود.» (1) میگویم : چه خوشبهانهای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک تودهی ناتوان و لگدمال میباشید و نمیتوانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه از همین کتابهاست؟!.. نه از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..
میگویند : «اکنون باید در اندیشهی نان بود». میگویم : چه اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چارهی دردها میدانید و میخواهید ما نیز با شما همراه باشیم.
پابرگی :
1ـ در سال 1321 ، یک سال پس از درآمدن متفقین به ایران ، خواربار بویژه گندم کمیاب گردید چنانکه دولت دست بکار پخت و فروش «نان سیلو» که نان پستی بود گردید تا مرهمی بزخم گرسنگی تنگدستان و بیچیزان باشد. در ماههای پاییز آن سال این موضوع سختی بیشتر یافت و گرسنگی ملموسترین گرفتاری گردید. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پردهی کمیابی نان براه انداختند تا بدولت قوامالسلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حکومتنظامی همهی روزنامهها بازداشت شد که پرچم نیز یکی از آنها بود. دو هفته پس از این نیز داستان یکم دیماه پیش آمد که شرح آن را خواهید خواند.
بهانهی گرسنگی و گرانی را پیش کشیدن در همان روزهاست. ـ ویراینده
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش دوم
🔸سرچشمهی گرفتاریها و زیان بدآموزیهای کهن و نو
(بازمانده از دیروز)
روزی یکی آمده چنین گفت : «این چیزها که مینویسید بیشترش فراموش شده و از میان رفته. آن باطنیگری که میگویید مردم نامش را هم نمیدانند چه رسد بآنکه بدآموزیهایش را یاد گرفته باشند». گفتم : چه خوش ناآگاهید شما ! دستهای از باطنیان هنوز هستند و همانند که امروز پیروان سِر آقاخان میباشند و در ایران و عراق و هند پراکندهاند. از این گذشته گورانها و علیاللهیها که در آذربایجان و کردستان و همدان و کرمانشاهان فراوانند آمیزش بسیار با باطنیان میدارند. سپس کتابها و شعرها پر از بدآموزیهای آنان میباشد و کیشهای گوناگون که در ایران رواج میدارد هر یکی چیزهایی را از باطنیگری برداشتهاند. این داستان ولایت در کیش شیعی (یا روشنتر گویم عنوان اینکه پایهی دین ، دوستی امام علیبنابیطالب و فرزندان او میباشد) از باطنیان گرفته شده. این شعر که بزبانها افتاده : «هر لحظه بشکلی بت عیار برآمد ...» و یا این شعر که میگوید : «اسدالله در وجود آمد در پس پرده هرچه بود آمد» یا این شعرها که میگوید : «در کون [و] مکان هرچه عیان بود علی بود ...» و صد مانند اینها همگی از باطنیگریست. این پندارها از بس مفت شده و زیر پا ریخته تا بشاعران نیز رسیده. میدانم خواهید گفت اینها پیش از این بوده و از این پس از میان خواهد رفت. ولی این امیدِ بیجاییست. اینها اگر بحال خود باشد تا هزار سال دیگر از میان نرود و تنها چیزی که باشد اینست که با بدآموزیها و پندارهای نوین دیگری که از اروپا برخیزد بهم آمیزد ، وآنگاه دستهایی در کار است که نگزارد اینها فراموش گردد و از میان رود. مگر نمیبینید چه هیاهو بنام ادبیات برپا شده و با چه شور و شتابی بازماندههای کهن زمان مغول را تازه میگردانند؟!. این چند شعر که خواندم من همه را از روزنامهها و مهنامهها بیاد سپردهام و چیزهاییست که هر چندگاه یک بار تازه میگردانند. شما بکتاب «وجه دین» ناصرخسرو که دربارهی باطنیگریست و تازه در اروپا چاپ و بایران فرستاده شده چه میگویید؟ اگر این جلوگیریهای ما کارگر نیفتد آیا مردم آن را نخواهند خواند؟!.. آیا از گفتههایش بیاد نخواهند سپرد؟!.. با اینهاست که شما میگویید باطنیگری از میان رفته و فراموش شده؟!.
یکی از یادگارهای شوم باطنیان گزارش (تأویل) است که در سراسر شرق رواج بسیار گرفته و میباید گفت که یکی از بیماریها شده. شما در انجمنی هر گفتهی بیمعنایی را که از یک شاعری یا کتابنویسی عنوان کنید و ایراد گیرید درزمان از چند جا بانگ بلند کنند : «نه آقا ! آن معنای دیگری دارد» و هر یکی از مغز پوچ خود سخنان دیگری بنام گزارش بیرون ریزد. بارها رخ داده که یکی یک جملهی بیمعنایی را از خود ساخته و پیش کسانی بنام آنکه از فلان شاعر یا از بهمان ملاست خوانده و بخردهگیری پرداخته و بیدرنگ شنوندگان بپاسخگویی برخاسته و سرِ گزارش را باز کردهاند. من خود این را با دیده دیدهام و آزمودهام. در زمان جوانی روزی یکی از یارانم چنین کاری کرد و یک شعر بیمعنایی را که خود ساخته بود : «سدره خواهی و نخواهی منتهی سدره مطلق ندارد منتهی» در نشستی خواند و بخردهگیری پرداخت. یکی از ملایان که در آنجا بود خاموشی نتوانسته چنین گفت : «آقای فلان من شما را عاقل تصور میکردم. بکلمات بزرگان و اساتید قیمت باید گزاشت. این بیت من نمیدانم گویندهاش کیست. ولی از خود کلام پیداست که از یکی از اساتید عرفاء صدور یافته ، اگر من حالا معنای آن را برای شما شرح کنم از عمل خود نادم خواهید بود؟...» این را گفته و بگزارش پرداخت و چندان بیهوده سرود که ما ناگزیر شده چگونگی را بیپرده گردانیدیم.
آخوند میرود بالای منبر : فلان امام فرموده «أنا آدم آل محمد». یک ساعت بیشتر در پیرامون چنین جملهی پوچی سخن میراند و صدها بیهودهگویی میکند و مردمِ گیج را گیجتر میگرداند ، و یکی نمیگوید : «ای درمانده! این جمله پوچ است و چنین سخنی از یک امامی نتواند بود ، وآنگاه چه سود دارد که یک ساعت مردم را از کار بازداری و آن را با گفتههای پوچتری بمعنی رسانی؟!. مگر هر جملهای که بگوش میخورد باید برایش معنی پیدا کرد؟!».
چه صوفیان و چه خراباتیان و چه شاعران هر یکی سخنان بیهودهی بسیار از خود بازگزاردهاند و بسیاری از ایشان از بیشرمیها نیز بازنایستادهاند و ما همینکه بیکی از آنها ایراد گرفته میگوییم : آخر این چیست؟!. چرا باید باین گفتههای بیآبرو ارج گزارد؟!. درزمان دهان خود را پهن ساخته میگویند : «اینها معنای دیگر دارد!» بزرگ و کوچک ، باسواد و بیسواد این را ازبر میدارند. آیا این از کجاست؟!. آیا نه از باطنیان بیادگار مانده؟!.
👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش دوم
🔸سرچشمهی گرفتاریها و زیان بدآموزیهای کهن و نو
(بازمانده از دیروز)
روزی یکی آمده چنین گفت : «این چیزها که مینویسید بیشترش فراموش شده و از میان رفته. آن باطنیگری که میگویید مردم نامش را هم نمیدانند چه رسد بآنکه بدآموزیهایش را یاد گرفته باشند». گفتم : چه خوش ناآگاهید شما ! دستهای از باطنیان هنوز هستند و همانند که امروز پیروان سِر آقاخان میباشند و در ایران و عراق و هند پراکندهاند. از این گذشته گورانها و علیاللهیها که در آذربایجان و کردستان و همدان و کرمانشاهان فراوانند آمیزش بسیار با باطنیان میدارند. سپس کتابها و شعرها پر از بدآموزیهای آنان میباشد و کیشهای گوناگون که در ایران رواج میدارد هر یکی چیزهایی را از باطنیگری برداشتهاند. این داستان ولایت در کیش شیعی (یا روشنتر گویم عنوان اینکه پایهی دین ، دوستی امام علیبنابیطالب و فرزندان او میباشد) از باطنیان گرفته شده. این شعر که بزبانها افتاده : «هر لحظه بشکلی بت عیار برآمد ...» و یا این شعر که میگوید : «اسدالله در وجود آمد در پس پرده هرچه بود آمد» یا این شعرها که میگوید : «در کون [و] مکان هرچه عیان بود علی بود ...» و صد مانند اینها همگی از باطنیگریست. این پندارها از بس مفت شده و زیر پا ریخته تا بشاعران نیز رسیده. میدانم خواهید گفت اینها پیش از این بوده و از این پس از میان خواهد رفت. ولی این امیدِ بیجاییست. اینها اگر بحال خود باشد تا هزار سال دیگر از میان نرود و تنها چیزی که باشد اینست که با بدآموزیها و پندارهای نوین دیگری که از اروپا برخیزد بهم آمیزد ، وآنگاه دستهایی در کار است که نگزارد اینها فراموش گردد و از میان رود. مگر نمیبینید چه هیاهو بنام ادبیات برپا شده و با چه شور و شتابی بازماندههای کهن زمان مغول را تازه میگردانند؟!. این چند شعر که خواندم من همه را از روزنامهها و مهنامهها بیاد سپردهام و چیزهاییست که هر چندگاه یک بار تازه میگردانند. شما بکتاب «وجه دین» ناصرخسرو که دربارهی باطنیگریست و تازه در اروپا چاپ و بایران فرستاده شده چه میگویید؟ اگر این جلوگیریهای ما کارگر نیفتد آیا مردم آن را نخواهند خواند؟!.. آیا از گفتههایش بیاد نخواهند سپرد؟!.. با اینهاست که شما میگویید باطنیگری از میان رفته و فراموش شده؟!.
یکی از یادگارهای شوم باطنیان گزارش (تأویل) است که در سراسر شرق رواج بسیار گرفته و میباید گفت که یکی از بیماریها شده. شما در انجمنی هر گفتهی بیمعنایی را که از یک شاعری یا کتابنویسی عنوان کنید و ایراد گیرید درزمان از چند جا بانگ بلند کنند : «نه آقا ! آن معنای دیگری دارد» و هر یکی از مغز پوچ خود سخنان دیگری بنام گزارش بیرون ریزد. بارها رخ داده که یکی یک جملهی بیمعنایی را از خود ساخته و پیش کسانی بنام آنکه از فلان شاعر یا از بهمان ملاست خوانده و بخردهگیری پرداخته و بیدرنگ شنوندگان بپاسخگویی برخاسته و سرِ گزارش را باز کردهاند. من خود این را با دیده دیدهام و آزمودهام. در زمان جوانی روزی یکی از یارانم چنین کاری کرد و یک شعر بیمعنایی را که خود ساخته بود : «سدره خواهی و نخواهی منتهی سدره مطلق ندارد منتهی» در نشستی خواند و بخردهگیری پرداخت. یکی از ملایان که در آنجا بود خاموشی نتوانسته چنین گفت : «آقای فلان من شما را عاقل تصور میکردم. بکلمات بزرگان و اساتید قیمت باید گزاشت. این بیت من نمیدانم گویندهاش کیست. ولی از خود کلام پیداست که از یکی از اساتید عرفاء صدور یافته ، اگر من حالا معنای آن را برای شما شرح کنم از عمل خود نادم خواهید بود؟...» این را گفته و بگزارش پرداخت و چندان بیهوده سرود که ما ناگزیر شده چگونگی را بیپرده گردانیدیم.
آخوند میرود بالای منبر : فلان امام فرموده «أنا آدم آل محمد». یک ساعت بیشتر در پیرامون چنین جملهی پوچی سخن میراند و صدها بیهودهگویی میکند و مردمِ گیج را گیجتر میگرداند ، و یکی نمیگوید : «ای درمانده! این جمله پوچ است و چنین سخنی از یک امامی نتواند بود ، وآنگاه چه سود دارد که یک ساعت مردم را از کار بازداری و آن را با گفتههای پوچتری بمعنی رسانی؟!. مگر هر جملهای که بگوش میخورد باید برایش معنی پیدا کرد؟!».
چه صوفیان و چه خراباتیان و چه شاعران هر یکی سخنان بیهودهی بسیار از خود بازگزاردهاند و بسیاری از ایشان از بیشرمیها نیز بازنایستادهاند و ما همینکه بیکی از آنها ایراد گرفته میگوییم : آخر این چیست؟!. چرا باید باین گفتههای بیآبرو ارج گزارد؟!. درزمان دهان خود را پهن ساخته میگویند : «اینها معنای دیگر دارد!» بزرگ و کوچک ، باسواد و بیسواد این را ازبر میدارند. آیا این از کجاست؟!. آیا نه از باطنیان بیادگار مانده؟!.
👇