پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
پرچم روزانه ، ش 127
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 1 از بخش ششم

🔸اسلام دو تاست ـ 1

كنون باسلام می‌رسیم و می‌باید از آن سخن رانیم. می‌باید پیوستگی راه خود را با آن بزَندیم[1] . این سخنان درباره‌ی اسلام تاكنون گفته نشده و راستیها بدینسان روشن نگردیده. از سالیان دراز آشفتگیهای اسلام و خواری و پراكندگی مسلمانان برای بسیاری مایه‌ی درد بوده ، و هزاران كسانی كتاب نوشته و بچاره كوشیده‌اند و برخی نیز (كه یكی از آنان عبدالرحمان كواكبی بوده)(2) آرزو كرده‌اند همه‌ی شهرهای اسلام را در شرق و غرب بگردند ، و با دانشمندان و پیشروان گفتگو كنند ، و همه را برای گرد آمدن در یك شهری بخوانند ، و از آنان نشست بزرگی (مُؤتَمَر) پدید آورند و روزهایی فراهم نشینند و از دردها گفتگو كنند و بجستجوی درمان كوشند.

چنین نشستی بیگمان نتوانستی بود ، و اگر بودی كینه‌ها بیرون ریختی ، و كشاكشها بمیان آمدی ، و سودی بدست نیامدی.[3] ولی این گفتار كه ما می‌نویسیم و درد را نیك نشان داده و بچاره نیز می‌كوشیم ، شما چنان انگارید آن نشست بزرگست و برپا گردیده و شما از باشندگان و شنوندگان می‌باشید ، و آنچه گفته می‌شود نیك اندیشید ، و گفتار را نه یك بار ، دو بار و سه بار بخوانید ، و هر تكه‌ای را با فهم و خرد بسنجید ، و در این شبهای دراز زمستان چند شبی ساعتهای خود با این گزارید ، اگر چند تنید در پیرامون این ، سخن رانید و بسُكالید[4] و آنچه می‌فهمید باهم بگویید ، و هوس را كنار گزارده یكسو خدا و خشنودی آن را بیندیشید و یكسو كشور و توده را بدیده گیرید و یكسو آینده‌ی خودتان و فرزندانتان را بیاد آورید. بدانید خواست ما یك چیز است و آن اینكه خواست خدا روان گردد و این گمراهیها و این پراكندگیها از میان برخیزد و شرقیان از این زبونی و بیچارگی رها گردند. شما نیز بیندیشید و بفهمید ، اگر گفته‌های ما را براست داشتید خود بپذیرید و بدیگران نیز گواهی دهید ، و اگر ایرادی پیدا كردید بنویسید و بپرسید.

[1] : زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن
(2) : كتاب «ام‌القری» را در اين باره نوشته.
[3] : پس از کشته شدن نویسنده (1324) ، از اینگونه کنفرانسها (مؤتمر) چند تا برپا شد (برای مثال : در کراچی و مصر و اردن) ولی هیچ نتیجه و سودی بدست نیامد. به دنبال آن «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیۀ» را بنیاد گزاردند که تا امروز بجایی نرسیده. سرانجام آرزوهای پان‌اسلامیستی به «سازمان کنفرانس اسلامی» انجامید. در بنیادنامه‌ی این سازمان هیچ سخنی از یکی شدن کیشهای اسلامی نیست تنها اشاره‌ای می‌کند که یگانگی (وحدت) مسلمانان یکی از آرزوهایش می‌باشد! با اینهمه نشانی از چنان یگانگی پدیدار نیست چنانکه دیده شد در پایان نشستها که خواستند «نماز وحدت» بخوانند شیعیان و سنیان هر کدام به شیوه‌ی خود نماز خواندند!. گویا این گرد آمدنها نه «تقریب» بلکه به «تغریب» می‌انجامد!. به یگانگی رسیدن در این دارالتقریبها و کنفرانسها که از همه‌ی تیره‌های مسلمانان جهان هستند پیشکش ،‌ در همان «اتحادیه‌ی عرب» که جز عربها تیره‌ی دیگری از مسلمانان نیست ، باز هم نمی‌توانند جلو پراکندگی را گرفته به یگانگی برسند.
[4] : سُکالیدن = مشورت کردن
.
عبدالرحمان کواکبی
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌ویکم)

🔶 پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش یک از سه)

در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراكندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. كنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای را كه میانه‌ی آن اندیشه‌های پراكنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراكنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یك توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :

1) «سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر كاری مغزتان وامی‌دارد. مركز اراده مغز است.

2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ولی شما بآن ریشخند می‌كنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید كرد ـ این تفاوت از آنجاست كه در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌كاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلكه سالانه صدها كسان را مبتلای بیماری می‌گردانند ـ وقتی كه اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود ، و بلكه باید گفت نمی‌تواند رفت . دیگر اراده‌ای كه او را بتكان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از كار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است كه در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم كه ‌اندیشه‌های ضد هم مغز را از كار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یكی آن را بكار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند كه بیك ترنی دو لوكومتیو ببندند كه یكی از جلو باین سو كشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست كه ترن درمیان آن دو بیكاره خواهد ماند.

شما اگر در سر یك سه‌راهی بایستید و یك كسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره كدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید كه آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یكی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا كرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیك اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را كه درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از كار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یك توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست كه خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌كنیم.

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم می‌كنند و در همه‌ی كشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ كوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده كه باید بكوشیم و كشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست كه در كشورها تكرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت كنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز می‌گذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی كوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی كوششها آنست) ، و شما می‌بینید كه آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلكه می‌بینید كه بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار كودكانه می‌كوشند و هر چند تنی در یكجا نشسته یك حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این كه آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تكانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌كنند؟..

ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان بیك درد بسیار خطرناكی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی كه درباره‌ی كشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، كه همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.

1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر كه از بدترین مخدرهاست. این عقیده در كتابها هست ، در شعرها هست ، در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادند

2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان كه یك خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنكه همدست باشند و بچاره‌ی آن كوشند هر یكی بیك وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر می‌كند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یك گوسفندی بكُشد. آن بسر دعانویس رفته یك دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد.
چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی كوشش نمی‌باشند.
چپ : نیروهای بکار رفته ، راست : برآیند آنها
با همه‌ی زورمندی ، چون این فیلها در دو سوی مخالف می‌کوشند هوده‌ی کارشان هیچ است.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 2 از بخش ششم

🔸اسلام دو تاست ـ 2

گفتگو از كیشها سنگ راه ما شد و ما را از پیشرفت بازداشت. ما كارمان تنها گفتگو از اینها نیست. ما باید با بیدینی هم بجنگیم ، با جداسری هم بجنگیم ، با خویهای پست كه توده را فراگرفته سختترین نبرد را كنیم. كار بزرگتر ما آن خواهد بود. می‌باید آخرین سخن خود را درباره‌ی دین در این گفتارها گفته و پی كوششهای دیگر خود را گیریم.

كنون بسخن پردازیم : نخست باید دانست كه اسلام دو تاست : یكی آنكه بنیادگزارش آورده و در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش بوده ، و یكی اینكه امروز میان مسلمانانست و بچند رنگی از سنی ، و شیعی ، و باطنی ، و علی‌اللهی ، و شیخی ، و متشرع ، و كریمخانی ، و صوفی و مانند اینها افتاده. این دو از هم جداست. هر دو را اسلام می‌خوانیم ولی یكی نیست ، و این خود از گرفتاریها می‌باشد كه این دو با یك نام خوانده می‌گردد و از همینجا یك رشته بدفهمیها و زیانها پدید می‌آید.

زیرا از یكسو در سخن راندن ، این دو بهم آمیخته می‌گردد و بسا شنوندگان خواست گوینده را نمی‌دانند. از یكسو هم ستایشهایی كه كسانی از دانشمندان اروپا و دیگران درباره‌ی آن اسلام (اسلام راستین) می‌نمایند پیروان این كیشهای پراكنده آن را بخود می‌گیرند و همین مایه‌ی دلگرمی و گستاخی آنان می‌گردد. روشنتر گوییم به پشتگرمی ستایشهایی كه از آن اسلام می‌شود اینان خود را در رستگاری پنداشته و از اندازه‌ی گمراهی و گرفتاری خود ناآگاه می‌مانند.

اسلامِ نیك ستوده می‌شود و اسلامِ بد ، آن را از خود دانسته و گردن می‌فرازد ، و بخود می‌بالد ، و بدیهای خود را فراموش می‌كند. پیداست كه چه زیانها از آن زاید.

می‌باید این دو را از هم جدا گرفت ، بدو دلیل :
یكی دلیل جستجو : ما آگاهی از آن اسلام داشته و نیك می‌دانیم كه جز اینها بوده. آن دینِ بت‌شكن پاكی بوده و اینها همه بت‌پرستی می‌باشد.

دیگری دلیل نتیجه : آن اسلام مردم پراكنده و زبون عرب را یك توده گردانید و بهمدستی یكدیگر بكار واداشت و بفرمانروایی جهان رسانید. این اسلام مردم یك توده را از هم پراكنده و بچند دسته گردانیده و زبون و خوار ساخته. امروز مسلمانان از خوارترین مردم جهانند و سراپا مایه‌ی سرافكندگی می‌باشند.

از یك چیز دو نتیجه‌ی آخشیج[=ضد] هم پدید نیاید. اینجاست كه می‌باید گفت درخت را از میوه‌اش شناسند. درختی آن میوه‌ی شیرین را داده و دیگری این میوه‌ی تلخ را می‌دهد. پیداست كه یكی نتواند بود.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
پرچم روزانه ، ش 84
✴️ چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته

كسانی می‌گویند : این راه كه شما پیش گرفته‌اید راه بسیار دوریست. می‌گویم : همانا كه نیك نیندیشیده‌اید ، و خواست ما را نمی‌دانید. ما می‌گوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یك آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیك با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.

برخی می‌گویند : پیش نرود. می‌گویم : آن اندیشه‌ی پست شما است. دیگران می‌گویند : كار بسیار دشواریست. می‌گویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. می‌گویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان می‌كنید ، و از خرده‌ها كه به كیشها می‌گیرید بسیاری می‌رنجند.

می‌گویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.

پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ۱ ، سات 1
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌ودوم)

🔶 پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش دو از سه)

3) خراباتیگری و باورهای رندانه كه دلها را پر گردانیده :
مِی خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای خوش باش كه ندانی بكجا خواهی رفت
چون كار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما كجا خواهد رفت
روزی كه گذشتست ازو یاد مكن فردا كه نیامدست فریاد مكن
بر نامده و گذشته بنیاد مكن حالی خوش باش و عمر بر باد مكن
این گفته‌های زهرآلود كه با تار و دنبك خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر كرده و بدترین زیان را می‌رسانیده.

4) عقیده‌های باطل كیشی : «انسان باید در فكر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی كه باشد می‌گذرد». «الدنیا سجن‌المؤمن و جنة‌الكافر» [1] ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد»، «اگر كسی در این جنگها كشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».

5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فكر تهذیب نفس باشد و به كارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اكبر مجادله با نفس است. باید كوشید و نفس را كشت. از آدمكشی چه نتیجه تواند بود؟!..».

6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم كشته شوم كه دیگران استراحت خواهند كرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست كه از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

7) فریبكاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یك میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن می‌باشند». این هم از سخنانیست كه در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یك دسته داده است.

ببینید : در برابر یك سخنی هفت رشته سخنان متناقص كه همه بضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از كار اندازد و اراده‌ها را بكشد؟!. شما چگونه می‌خواهید كه آن سخنانی كه درباره‌ی كشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر كند ولی اینها كه با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نكند؟!..

كسانی بما می‌نویسند : بهتر است هر روز در پرچم یك گفتاری درباره‌ی اوضاع جنگ بنویسید. می‌گویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامه‌ها بیش از همه باین پردازند. كسانی هم ایراد گرفته می‌گویند : آن موضوعها را كه پرچم دنبال می‌كند امروز وقتش نیست.

می‌گویم : راستست كه ما امروز بحوادث جنگ علاقه‌مندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بی‌پروایی از خود ننماییم. چیزی كه هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامه‌ها نوشته می‌شود و ما نیز می‌نویسیم. از آنسوی هفته‌ای یك بار از پیشامدهای آن هفته یك خلاصه‌ی روشنی بیرون آورده بشكل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ می‌رسانیم. نیز درباره‌ی اینكه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بی‌پروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی می‌نویسیم. آنچه ما بایست بكنیم اینهاست. دیگران خود می‌دانند ما به بیشتر از این نیازی نمی‌بینیم.

اما اینكه می‌گویند : «آن موضوعها را كه پرچم دنبال می‌كند امروز وقتش نیست»گفته‌ی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشه‌ی دردهای كشور و چاره‌ی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست كه در آن وبا یا یك بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده كه دشمنانی بقصد تاراج آن شهر می‌آیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید كنند؟.. آیا نه آنست كه باید از یكسو با كوشش بسیار بچاره‌ی بیماران كوشند و كسانی را از آنان كه از بستر برمی‌خیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشه‌ی جلوگیری از دشمن باشند و هر یكی از این بهبود‌یافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج كنند؟.. آیا جز این راهی بنظر می‌رسد؟..

كنون اگر كسی در همان شهر زبان بایراد باز كند و چنین گوید : «اكنون وقت پرداختن بچاره‌ی بیماران نیست. باید تنها در اندیشه‌ی جنگ باشیم و هر كه را می‌بینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد كه اگر بچاره‌ی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان كه خواهند رفت چون ناتوان و كم‌نیرویند جنگی نتوانسته شكست خواهند خورد.

ایراد این كسان نیز بما همانگونه است. اینان می‌گویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری كشور و از میهن‌پرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشه‌های پراكنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را می‌گویند و نمی‌فهمند كه
🔸تا اندیشه‌های آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای اراده‌كش درمیانست شما از هیچ كوششی نتیجه نخواهید برد.
[1]:جهان زندان مؤمن و بهشت کافرست.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 3 از بخش ششم

🔸پیروانِ كیشها دین را چه می‌پندارند؟ ـ 1

ولی پیروان اسلام ، یا بهتر گویم پیروان كیشهای پراكنده‌ی كنونی ـ از علمای بزرگ گرفته تا مردم عامی ـ این جدایی را نمی‌شناسند و اینست خود را مسلمان می‌نامند و از پیروان پیغمبر اسلام می‌شمارند و این نتیجه‌ی وارونه دادن كیشها را دلیل هیچ چیز نمی‌گیرند.

اگر راستی را بخواهیم آنان هر دسته‌ای كیش خود را اصل اسلام می‌پندارند ، و دسته‌های دیگر را كه گمراه می‌شمارند بآن هم این معنایی را كه ما می‌دهیم نمی‌دهند. به هر حال این پراكندگیها و خواریها و درماندگیها را دلیل دیگر بودن دین و از میان رفتن اسلام نمی‌دانند.

چرا؟.. چرا با این دلیل روشن چگونگی را درنمی‌یابند؟..
زیرا آنان این معنی را كه ما بدین می‌دهیم و آن را راهی برای رستگاری و پیشرفت زندگانی اینجهانی می‌شناسیم نمی‌دانند و نتیجه‌ای را كه ما از دین می‌طلبیم نمی‌طلبند.

آنان دین را بمعنی دیگری می‌دانند. در نزد آنان دین یك ساختمان اندیشه‌ایست. «شناختن یك خدا ، و یك پیغمبری در زیر دست او ، و یك رشته امامانی یا قدیسانی در پایینتر از آن ، و پاره كارهایی از نماز ، و روزه ، و زیارت ، و گریه ، و مانند اینها» ، اینست دینی كه آنان می‌شناسند ، و نتیجه‌ای كه از آن می‌خواهند خوشی در آنجهان و رفتن به بهشت می‌باشد.

روشنتر گویم : آنان دین این را می‌گویند كه كسی بخدا باور كند ، و یكی را از موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و دیگری به پیغمبری شناسد ، و امامان یا قدیسان را بنام شمارد ، و در زندگانی خود نماز گزارد ، و دعا خواند ، و بزیارت خاكهای پیغمبران و امامان رود ، و نامهای آنان را فراموش نكند ، و گاهی بآنان گریه كند ، و چون اینها را كرد دیندار است ، و نتیجه‌ای كه خواهد برد آنست كه در آنجهان ببهشت رود و از خوشیهای آنجا بهره‌مند گردد.

اینست معنایی كه پیشروان دینی از علمای اسلام ، و كشیشان مسیحی ، حاخامان جهود ، و دیگران بدین می‌دهند ، و اینست نتیجه‌ای كه می‌خواهند. از اینروست آنان برستگاری اینجهانی و پیشرفت زندگانی و اینگونه چیزها ارج نگزارند و اگر گاهی یكی از آنان گله از بیدینی مردمان كند ، و افسوسها خورد ، آن گله و افسوس نه از اینست كه شاهراهی برای زندگی نمانده و مردمان دچار پراكندگی و كشاكش سختی می‌باشند ، اینها نه چیزیست كه آنان بشناسند و پروا نمایند ، بلكه از آنست كه مردمان بآن ساختمان اندیشه‌ای كمتر می‌پردازند ، و یاد پتروس و پولیس كمتر می‌نمایند ، و بكربلا و سامره كمتر می‌روند.

از اینجاست آنان دین را همیشه پایدار می‌شمارند. چون آن را باورهایی یا یادهایی در اندیشه می‌دانند و نتیجه‌ای برای اینجهان چشم نمی‌دارند ، از اینرو بدیها و آلودگیها و پراكندگیها را كه درمیان مردمانست كمی دین نمی‌شمارند و آن را جاویدان و استوار می‌گیرند ، و اگر شما این آلودگیها را یاد كرده و بخواهید ایرادی گیرید در شگفت شوند و چنین پاسخ دهند : «اگر مردم بدند گناه دین چیست».
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌وسوم)

🔶 پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (بخش سه از سه)

شما می‌گویید : «میهن‌پرستی» و هیچ نمی‌دانید كه چند رشته تعلیمات كه همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده می‌گوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس می‌گوید : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. من باید در فكر آخرتم باشم. بمن چه كشور می‌رود و یا می‌ماند». فلان خراباتی می‌گوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای» فلان مرد تیره‌درون هر كجا می‌نشیند زبان بریشخند باز كرده می‌گوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».

در برابر یك سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن می‌گویند و دلها را پر می‌گردانند. چه شده كه سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست كه با این بدآموزیهای فراوان كه هر یكی بكشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانه‌ایست شما می‌گویید باید تنها میهن‌پرستی را عنوان كنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..

مگر ندیدید كه داستان مشروطه و آن جوش و خروش كه در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجه‌ی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداكاریها جز نتیجه‌ی كمی بدست نیامد؟!.. ندیدید كه در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..

🔸چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما می‌باشد. زیرا در هر دو داستان طبقه‌ی عوام و درس‌ناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از كشاكش بیرون آمدند. برعكس طبقه‌ی درسخوانده كه بیشترشان جز مایه‌ی روسیاهی و رسوایی نبودند.

داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریور ماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود كه افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداكاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی كه باید جدا گیریم دیگران مایه‌ی رسوایی و سرافكندگی شدند؟!.. اگر شما با یكایك این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشه‌های مادّیگریست و هر یكی از آنان زندگی را جز مبارزه نمی‌داند و بر آنست كه هر كسی باید از هر راهی كه می‌تواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نكند. یا خواهید دید كسانی از آنان با شعرهای رندانه‌ی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یك دم نمی‌شمارند و برآنند كه باید آن یك دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور كردنیست كه یك سرلشگری دسته‌های زیردست خود را بسر خود رها كند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور كردنیست كه یك سرهنگ با داشتن عده‌ی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشه‌ی جان خود باشد كه بخاك بیگانه گریزد؟!..

🔸این از چیست كه افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست كه علت درماندگیهای ایران این اندیشه‌های پراكنده می‌باشد كه بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در كتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود و كسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود می‌سپارند و بدینسان عزم و اراده‌شان از كار می‌افتد؟!.. آیا دلیل آن نیست كه ما تا باین درد چاره نكنیم از هیچ كوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

یك چیز شگفتتر اینست كه می‌بینیم كسانی می‌نشینند و با یك حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریكا به گفتگو می‌پردازند و از آینده‌ی جهان سخن می‌رانند و چنین وامی‌نمایند كه آینده‌ی ما نیز بسته به نتیجه‌ی این جنگست. ولی این غفلتی از آن كسان می‌باشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان كه اینان می‌پندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست كه باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم كه هستیم حالمان همین خواهد بود كه هست.

مَثَل اینان مثل آن روستاییست كه زمینی كه شایسته‌ی كشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران می‌كند و چنین وامی‌نماید كه همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست كه این رفتار او بیخردانه می‌باشد.

🔸آری روستاییان و برزگران در بهار می‌نشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان می‌آورند و علاقه بآن نشان می‌دهند. ولی بشرط آنكه كشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند كه زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. كسی كه زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقه‌مندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد كه باران كه بیاید دیگران استفاده از آن می‌كنند و محصول فراوان برمی‌دارند و یك سهمی هم برای من می‌فرستند كه چنین توقعی بیخردانه‌تر خواهد بود.
(پرچم روزانه شماره‌های 84 و 85)
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 4 از بخش ششم

🔸پیروانِ كیشها دین را چه می‌پندارند؟ ـ 2

ما دین را درمیان مردم و در كارهای آنان می‌جوییم و یك نتیجه‌ی بزرگی ، كه یك توده بودن مردم باشد از آن می‌طلبیم. ولی آنان دین را آن ساختمان اندیشه (بگفته‌ی فیلسوفان وجودهای ذهنی) می‌شناسند و نتیجه‌ای هم در بیرون نمی‌خواهند.

همین گمراهی ، همین نشناختن معنی دین ، بدتر از پرستش لات و هُبَل است و زیانش بسیار بیشتر از آن می‌باشد.

همیشه شیوه‌ی كسانیست كه هر آلودگی كه ما از كیشها یاد كنیم آن را انكار نمایند و یا بگردن عوام اندازند. ولی اینجا نه انكار توانند كرد و نه بگردن عوام توانند بست. این كار خود پیشوایانست كه دین را آن یادهای اندیشه‌ای گردانیده و بكسانی در آن ، جا باز نموده‌اند. پایه‌ی همه‌ی رفتار و كردارشان اینست. مثلاً مسیحی ، مسلمان را دشمن می‌دارد چرا؟.. زیرا كه مسیح را بفرزندی خدا نمی‌شناسد. یك شیعی ، سنی را دوست نمی‌دارد چرا؟.. زیرا كه دوازده امام را بنام نشناخته و جایگاه آنان را ندانسته. كشاكش سنی و شیعی بر سر چیست؟.. بر سر آنكه پس از مرگ پیغمبر در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش جانشینی بعلی بایستی رسید نه بابوبكر یا عمر. همه گفتگو از كسان و جایگاه آنانست.

شما امروز به هر خانه‌ای از عامیان و دیگران روید ، نوشته‌هایی را از دیوار آویزان یابید : «الله محمد علی فاطمه الحسن الحسین ...» این فهرست دین است.

یك كار شگفت دیگر یادآوریهاست كه بمردگان می‌كنند. یكی مرده و بخاكش سپرده‌اند. چون می‌پندارند نكیر و منكر بر سرش خواهند آمد و از دینش آزمایش خواهند كرد ، اینست یك دور دین یادش می‌دهند : «اگر دو فرشته نزدیك آمدند و از تو پرسیدند ، پروردگارت چیست ، نترس و بگو : پروردگارم خداست ، پیغمبرم محمد است ، امامانم علی و ... است ، بگو ترازو راست است ، صراط راست است ، پرسش در گور راست است ، بهشت راست است ، دوزخ راست است».

پرسش تنها از اینها خواهد بود. نخواهند پرسید : «با همجنسان خود چگونه زیستی؟.. دست بینوایان چرا نگرفتی؟.. پروای توده و كشورت چرا نكردی؟.. آینده‌ی خودت و فرزندانت چرا نیندیشیدی؟.. پول چرا اندوختی؟.. دزدی چرا كردی؟..» اینها و مانند اینها را كه ما از دین می‌شماریم آنان نمی‌شناسند و در دین جایی برای اینها باز نكرده‌اند.

یك دلیل دیگر : آن كاری را كه پیمان برای دین كرده بیمانند است. در زمانی كه هزاران و صدهزاران دانشمندان با دین دشمنی می‌نمایند ، و سراپای دانشها با آن ناسازگار است ما بكار برخاسته و برای آن بنیاد بسیار استواری نهاده‌ایم و به هر بخشی از آن دلیلهای بُرنده یاد كرده‌ایم. دین تا بوده چنین بنیادی نداشته. آنان این را هیچ می‌شمارند و نه تنها خشنودی نمی‌نمایند بلكه از دشمنی و زباندرازی بازنمی‌ایستند. چرا؟.. زیرا كه ما آن ساختمان اندیشه‌ای را بهم می‌زنیم و آن كسان را از میان می‌بریم.

ما چون می‌گوییم : اینها را با خواست خدا می‌كنیم ، سخت می‌رنجند ، چرا؟.. ، چه زیانی بآنان می‌دارد؟!.. زیانش اینست كه بگمان ایشان این سخن از شكوه و جایگاه آن «گرامیان» می‌كاهد. باید تا جهانست جز نام آنان درمیان نباشد.