✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجاهوهشتم)
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش یک از چهار)
چند روز پیش در پرچم گفتاری دربارهی صوفیگری بخامهی آقای رحیمی چاپ كردیم و اینك میخواهیم در آن زمینه بیك رشته گفتارهای دیگری پردازیم. این نیز همچون شعر باید دنبال گردد.
اگر ایرانیان تودهای بودند كه نیك و بد شناسند و سود و زیان بفهمند ما دربارهی صوفیان بهیچ گفتاری نیاز پیدا نمیكردیم. مگر درویشها و گلِمولاها كه تا پانزده سال پیش در ایران بفراوانی یافت میشدند و با آن ریخت «بُلعجایب» و رخت چركآلود در جلو چشمهای خودی و بیگانه نمودار میگردیدند فراموش شدهاند؟!.. ، مگر آموزاكهایی كه نتیجهاش این هیكلهای شوم بوده نیاز بگفتگو دارد؟!..
🔸راستی را باید گفت : این مردم چشم دارند و نمیبینند ، و گوش دارند و نمیشنوند ، و مغز دارند و نمیفهمند.
من میپرسم : آیا درویشان گدایی میكنند یا نه؟.. همه میدانیم كه میكنند. یا گدایی میكنند ، یا ماربازی ، یا حقهبازی. باز میپرسم : آیا گدایی بد است یا نه؟!. همه میدانیم كه بد است و شرم و آزرم آدمی را از میان میبرد. پس دیگر جای چه گفتگوست؟!.. چرا صالحعلیشاهها و مستعلیشاهها و قطبعلیشاهها از میدان درنمیروند؟!..
چند روز پیش در میدان توپخانه سوار اتوبوس میشدم دیدم یك مردی با ریش توپی و گیسوان حنایی دراز و سرِ باز نیز سوار گردید. دانستم درویش است ، گلِمولاست ، پیر است ، مرشد است ، قطب است ، ولیست ، عارفست. از دیدنش متأثر شده بیاد زمان پیش [1] افتادم كه این چركینكاریها از میان رفته بود.
اتوبوس راه افتاد و چون از جلو باغ ملی درگذشت شاگردشوفر بگرفتن پول پرداخت و چون نوبت بدرویش رسید با یك خیرهچشمی گفت : از من پول نمیگیرند. شاگردشوفر با زمختی گفت : اتوبوس گداخانه نیست پول درآر ، این را گفت و ایستادگی نشان داد. درویش ناگزیر شد و از كشكول خود دهشاهی درآورد و باو داد. ولی سپس درویش رو بمردم گردانیده گفت : این مرا نمیشناسد ، وگرنه در هیچ جا از من پول نمیگیرند. این را گفت بیآنكه اندكشرمی كند. سپس چون اتوبوس بمیدان شاپور رسید و درویش میخواست پیاده شود شاگردشوفر جلوش را گرفته گفت : دهشاهی دیگر! باز درویش بروی او خیره شده با یك خشمی چنین گفت : دست از سر من بردار ، این كاری كه تو كردی تاكنون كسی نكرده. این را گفت و بیآنكه پولی دهد پایین رفت و راه خود را پیش گرفت. بدبخت سالها رنج برده ، ریاضت كشیده ، جهاد اكبر كرده ، سیر در نفْس نموده ، ذكر جَلی خوانده ، ذكر خفی خوانده ، چلهها بسر داده ، مقامات پیموده ، و آخرین نتیجهاش این شده كه اتوبوس سوار شود و پول ندهد و هیچ نیندیشد كه برای چه؟!..
من تا سالیان دراز این را باور نمیكردم كه گدایی جزو آداب صوفیگری بوده و با دستور مرشد است كه درویشان این كار را میكنند. میگفتم : چنانكه از دیگر فرقهها گدا برمیخیزد از اینان هم برخاسته است. ولی در شگفت بودم كه چرا از اینان بیشتر از دیگران گدا برمیخیزد؟.. این بود باور من در سالیان دراز. ولی سپس چون كتابهای ایشان را خواندم دیدم برخی از بزرگانشان همین كار را میكردهاند ، و این را یک راهی از ریاضت و تهذیب نفس میشناختهاند ، و چون این را دانستم بدی آن گروه در اندیشهام هرچه بیشتر نمودار شد ، و برای آنكه گواهی بگفتههای خود بیاورم عبارتهای پایین را از كتاب «اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید» بازمیآورم. چون این كتاب با یك زبان ساده نوشته شده در این رشته گفتار ، بیشترِ گواهیها از آن آورده خواهد شد.
از زبان شیخ ابوسعید داستان آغاز كار او را نقل میكند : «از جهت درویشان بسئوال مشغول شدیم كه هیچ سختتر از این ندیدیم بر نفس هر كه ما را میدید بابتدا دیناری میداد. چون مدتی برآمد كمتر میشد تا بدانگی بازآمد و فروتر میآمد تا بیك مویز و یك جوز بازآمد. چنان شد كه بیش از این نمیدادند تا چنان شد كه این نیز نمیدادند. پس روزی جمعی بودند و هیچ چیز گشاده نمیشد. ما دستاركی بر سر داشتیم در راه ایشان نهادیم و بعد از آن كفش بفروختیم پس آستر جبه خرج كردیم پس ابره پس پنبه. پدر ما را روزی بدید سر برهنه و پای برهنه او را طاقت نماند و گفت ای پسر آخر این را چه گویند گفتم این را تو مدان میهنگی».[2]
خوانندگان این داستان را نیك بیندیشند. ابوسعید برای شكم درویشان بیكاره و مفتخوار گدایی كرده و سپس چون از گدایی چیزی بدست نمیآمده دستار خود را فروخته ، كفش خود را فروخته ، آستر و ابرهی جبهاش را فروخته ، و این را یك كار بزرگ و نیكی دانسته كه بدینسان بازمیگوید و بخود میبالد.
👇
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش یک از چهار)
چند روز پیش در پرچم گفتاری دربارهی صوفیگری بخامهی آقای رحیمی چاپ كردیم و اینك میخواهیم در آن زمینه بیك رشته گفتارهای دیگری پردازیم. این نیز همچون شعر باید دنبال گردد.
اگر ایرانیان تودهای بودند كه نیك و بد شناسند و سود و زیان بفهمند ما دربارهی صوفیان بهیچ گفتاری نیاز پیدا نمیكردیم. مگر درویشها و گلِمولاها كه تا پانزده سال پیش در ایران بفراوانی یافت میشدند و با آن ریخت «بُلعجایب» و رخت چركآلود در جلو چشمهای خودی و بیگانه نمودار میگردیدند فراموش شدهاند؟!.. ، مگر آموزاكهایی كه نتیجهاش این هیكلهای شوم بوده نیاز بگفتگو دارد؟!..
🔸راستی را باید گفت : این مردم چشم دارند و نمیبینند ، و گوش دارند و نمیشنوند ، و مغز دارند و نمیفهمند.
من میپرسم : آیا درویشان گدایی میكنند یا نه؟.. همه میدانیم كه میكنند. یا گدایی میكنند ، یا ماربازی ، یا حقهبازی. باز میپرسم : آیا گدایی بد است یا نه؟!. همه میدانیم كه بد است و شرم و آزرم آدمی را از میان میبرد. پس دیگر جای چه گفتگوست؟!.. چرا صالحعلیشاهها و مستعلیشاهها و قطبعلیشاهها از میدان درنمیروند؟!..
چند روز پیش در میدان توپخانه سوار اتوبوس میشدم دیدم یك مردی با ریش توپی و گیسوان حنایی دراز و سرِ باز نیز سوار گردید. دانستم درویش است ، گلِمولاست ، پیر است ، مرشد است ، قطب است ، ولیست ، عارفست. از دیدنش متأثر شده بیاد زمان پیش [1] افتادم كه این چركینكاریها از میان رفته بود.
اتوبوس راه افتاد و چون از جلو باغ ملی درگذشت شاگردشوفر بگرفتن پول پرداخت و چون نوبت بدرویش رسید با یك خیرهچشمی گفت : از من پول نمیگیرند. شاگردشوفر با زمختی گفت : اتوبوس گداخانه نیست پول درآر ، این را گفت و ایستادگی نشان داد. درویش ناگزیر شد و از كشكول خود دهشاهی درآورد و باو داد. ولی سپس درویش رو بمردم گردانیده گفت : این مرا نمیشناسد ، وگرنه در هیچ جا از من پول نمیگیرند. این را گفت بیآنكه اندكشرمی كند. سپس چون اتوبوس بمیدان شاپور رسید و درویش میخواست پیاده شود شاگردشوفر جلوش را گرفته گفت : دهشاهی دیگر! باز درویش بروی او خیره شده با یك خشمی چنین گفت : دست از سر من بردار ، این كاری كه تو كردی تاكنون كسی نكرده. این را گفت و بیآنكه پولی دهد پایین رفت و راه خود را پیش گرفت. بدبخت سالها رنج برده ، ریاضت كشیده ، جهاد اكبر كرده ، سیر در نفْس نموده ، ذكر جَلی خوانده ، ذكر خفی خوانده ، چلهها بسر داده ، مقامات پیموده ، و آخرین نتیجهاش این شده كه اتوبوس سوار شود و پول ندهد و هیچ نیندیشد كه برای چه؟!..
من تا سالیان دراز این را باور نمیكردم كه گدایی جزو آداب صوفیگری بوده و با دستور مرشد است كه درویشان این كار را میكنند. میگفتم : چنانكه از دیگر فرقهها گدا برمیخیزد از اینان هم برخاسته است. ولی در شگفت بودم كه چرا از اینان بیشتر از دیگران گدا برمیخیزد؟.. این بود باور من در سالیان دراز. ولی سپس چون كتابهای ایشان را خواندم دیدم برخی از بزرگانشان همین كار را میكردهاند ، و این را یک راهی از ریاضت و تهذیب نفس میشناختهاند ، و چون این را دانستم بدی آن گروه در اندیشهام هرچه بیشتر نمودار شد ، و برای آنكه گواهی بگفتههای خود بیاورم عبارتهای پایین را از كتاب «اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید» بازمیآورم. چون این كتاب با یك زبان ساده نوشته شده در این رشته گفتار ، بیشترِ گواهیها از آن آورده خواهد شد.
از زبان شیخ ابوسعید داستان آغاز كار او را نقل میكند : «از جهت درویشان بسئوال مشغول شدیم كه هیچ سختتر از این ندیدیم بر نفس هر كه ما را میدید بابتدا دیناری میداد. چون مدتی برآمد كمتر میشد تا بدانگی بازآمد و فروتر میآمد تا بیك مویز و یك جوز بازآمد. چنان شد كه بیش از این نمیدادند تا چنان شد كه این نیز نمیدادند. پس روزی جمعی بودند و هیچ چیز گشاده نمیشد. ما دستاركی بر سر داشتیم در راه ایشان نهادیم و بعد از آن كفش بفروختیم پس آستر جبه خرج كردیم پس ابره پس پنبه. پدر ما را روزی بدید سر برهنه و پای برهنه او را طاقت نماند و گفت ای پسر آخر این را چه گویند گفتم این را تو مدان میهنگی».[2]
خوانندگان این داستان را نیك بیندیشند. ابوسعید برای شكم درویشان بیكاره و مفتخوار گدایی كرده و سپس چون از گدایی چیزی بدست نمیآمده دستار خود را فروخته ، كفش خود را فروخته ، آستر و ابرهی جبهاش را فروخته ، و این را یك كار بزرگ و نیكی دانسته كه بدینسان بازمیگوید و بخود میبالد.
👇
🔸این كتاب اسرارالتوحید خواندنی است. شیخ ابوسعید از بزرگان صوفیان بوده و هشتاد سال عمر كرده كه پنجاه سال با خانقاهداری گذرانیده كه همیشه دستهای از درویشان گردنكلفت در خانقاه او بودهاند و او با درخواست و التماس و تهدید از مردم پول بدست آورده شكمهای ایشان را سیر میساخته. بلكه گاهی كار بگدایی رسمی میكشیده. یك داستانی در آن كتاب هست كه ابوسعید بیك زنی میگوید باید بدرویشان طعامی بدهی. میگوید ندارم. میگوید گدایی بكن و وسایلی فراهم آور. شیخ بزرگ یك عمر با این رذالت بسر میبرده و مفتخوار میپرورانده و بجان توده میانداخته و با اینحال خود را نه تالی پیغمبران ، بلكه بالاتر از ایشان میشمارده و بعادت همهی مرشدان صوفی دعوی خدایی (یا بهتر گویم پیوستن بخدا) میكرده است. آن كتاب را بخوانید تا اسرار صوفیان را بفهمید.
[1] : اشاره به زمان فرمانروایی رضاشاه است.
[2] : میهنه (Mihane) شهركی بوده میان ابیورد و سرخس (فرهنگ دهخدا) ، زادگاه ابوسعید.
[1] : اشاره به زمان فرمانروایی رضاشاه است.
[2] : میهنه (Mihane) شهركی بوده میان ابیورد و سرخس (فرهنگ دهخدا) ، زادگاه ابوسعید.
صوفیگری.pdf
4.8 MB
🔸 صوفیگری
🖌 احمد کسروی
🔍 چگونگی پیدایش صوفیگری ، بدیهای آن ، دروغگوییهای صوفیان ، سبب آنکه مغول ایران را بآسانی گرفت
📊 شمار ساتها : ۹۱
🔸 پراکنش : دیماه ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 چگونگی پیدایش صوفیگری ، بدیهای آن ، دروغگوییهای صوفیان ، سبب آنکه مغول ایران را بآسانی گرفت
📊 شمار ساتها : ۹۱
🔸 پراکنش : دیماه ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 20 از بخش ششم
🔸آیا خواست از راه جز آسودگی و ایمنیست؟! ـ 3
ما در پیمان پیاپی ایرادها باین كیشها میگیریم ، و از یكسو بیپایی و از یكسو زیانهای آنها را بازمینماییم و ما در شگفتیم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!. امروز بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق این كیشها میباشد.
ما پارسال در پیمان گفتارهای پیاپی در پاسخ «حقیقتگو» نوشته و آسیبهای چهارگانهی كیش شیعی و شاخههای آن را با دلیلها و مثالهای بسیار روشن گردانیدیم[1] و كسی هم پاسخی نداد و نمیتوانستی داد ، و من نمیدانم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!.
شما چگونه خرسندی میدهید كه سراسر شرق نابود شود و صدملیونها مردم به تیرهروزی افتند و كسی بچاره نكوشد ، تنها برای آنكه نامهای فلان درگذشته و فلان درگذشته از میان نرود و فراموش نگردد و صدملیونها مردم فدای چند نامی شود؟!..
بدانید آقای ارجمند ، راز برانگیختن پیغمبران این نیست كه مردم آنان را بشناسد. خدا آنان را برنینگیخته كه شناخته گردند و نامهاشان در یادها بماند. این اندیشه از ریشه خطاست. بارها گفتهایم برانگیختن فرستادگان برای اینست كه مردمان رستگار گردند ، برای اینست كه جهان با خواست خدا راه رود. آنچه ورجاوند و بزرگ میباشد این خواست خداست و پیغمبران چه موسا ، و چه عیسا و چه محمد و چه دیگران در برابر این خواست هیچند. گفتار را با یك مثل تاریخی بپایان میرسانم :
میدانیم شاهعباس راهی برای مازندران كشیده بوده. تا زمان او مازندران راه درستی نداشته و مازندرانیان شتر ندیده بودهاند. شاهعباس ، میرزاتقیخان نامی را از وزیران واداشت كه با پول گزافی از فیروزكوه تا اشرف [2] راه درستی كشید و چون خاك مازندران سست است و در نتیجهی بارانهای بسیار باتلاق پدید آید سنگهای بسیار بزرگی در آن راه گسترانید و از هر باره باستواری آن كوشید. این راه ارج بسیار داشت و خود شاهراه بود و در تاریخها یاد آن كرده شده. ولی چه باید كرد كه پس از دویست و سیصد سال بهم خورده و از میان رفته و جز تكههای كمی در اینجا و آنجا برای نمونه بازنمانده بود ، و از آنسوی آن سنگهای بزرگ از جای كنده شده و بگفتهی شاعران هر یكی سنگ راه دیگری شده بود.
ویرانی و سختی آن راه را من نیك میدانم. زیرا بهنگامی كه هشت روز پیاپی باران باریده و كاروانها از آمد و شد ایستاده بودند من آن راه را از فیروزكوه تا ساری پیاده و تنها رفتهام و سختیهایی كه در آن سفر چهارروزه دیده و كشیدهام اگر بنویسم یك كتابی گردد ، و تو گویی هنوز سختیهای سركلا و بنكلا در پیش چشمم هویداست.
در همان سفر ، چهار ماه كه در ساری ماندیم همیشه گفتگو از ویرانی راه و سختی سفر رفتی و بارها نقشهی درست كردن آن كشیده شدی ، و سرانجام آن شد كه یك راه بسیار بهتری برای مازندران كشیده گردیده.
كنون سخن در اینست كه اگر در آن گفتگوها كه میشدی یكی ناخشنودی نموده و چنین گفتی : «این راه را شاهعباس كشیده و باید همچنان بماند تا نام او از میان نرود» آیا مردم بگویندهی چنین سخن چه نام دادندی و با چه دیده درو نگریستندی؟!. آیا چنین سخنی دور از خرد نیست؟!.. آیا در پاسخش نگفتندی : «شاهعباس مرد بزرگی بوده و كار بسیار نیكی هم كرده. ولی كشیدن راه نه برای جاویدان ماندن نام او بلكه برای آمد و شد كاروانیان ، و آسایش راهگذران بوده. او نامش در تاریخها خواهد ماند. ولی از اینسوی چون راهش بهم خورده ، و خودِ آن مایهی رنجی برای كاروانیان میباشد ، دیگر نتوان دربند نام او بود ، و میباید اندیشهی راه دیگر كرد ، راهی كه اتومبیلرو باشد و بدرد آمد و شد امروزی بخورد. شاهعباس با توانایی خود آن راه را ساخته و امروز باید مرد توانای دیگری راه دیگری بسازد ...»
این مثل از هر باره درست است. چون آقای مرتضوی یاد راه كرده من هم مثل از داستان راه آوردم و یك رشته راستیهای گرانبهایی را روشن گردانیدم ، و در پایان میگویم : «راه اینست آقای ارجمند ، شما بپذیرید یا نپذیرید».
[1] : نک. کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
[2] : نام کهن بهشهر. این فاصله از روی جادههای امروزی 180 کیلومتر است.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 20 از بخش ششم
🔸آیا خواست از راه جز آسودگی و ایمنیست؟! ـ 3
ما در پیمان پیاپی ایرادها باین كیشها میگیریم ، و از یكسو بیپایی و از یكسو زیانهای آنها را بازمینماییم و ما در شگفتیم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!. امروز بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق این كیشها میباشد.
ما پارسال در پیمان گفتارهای پیاپی در پاسخ «حقیقتگو» نوشته و آسیبهای چهارگانهی كیش شیعی و شاخههای آن را با دلیلها و مثالهای بسیار روشن گردانیدیم[1] و كسی هم پاسخی نداد و نمیتوانستی داد ، و من نمیدانم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!.
شما چگونه خرسندی میدهید كه سراسر شرق نابود شود و صدملیونها مردم به تیرهروزی افتند و كسی بچاره نكوشد ، تنها برای آنكه نامهای فلان درگذشته و فلان درگذشته از میان نرود و فراموش نگردد و صدملیونها مردم فدای چند نامی شود؟!..
بدانید آقای ارجمند ، راز برانگیختن پیغمبران این نیست كه مردم آنان را بشناسد. خدا آنان را برنینگیخته كه شناخته گردند و نامهاشان در یادها بماند. این اندیشه از ریشه خطاست. بارها گفتهایم برانگیختن فرستادگان برای اینست كه مردمان رستگار گردند ، برای اینست كه جهان با خواست خدا راه رود. آنچه ورجاوند و بزرگ میباشد این خواست خداست و پیغمبران چه موسا ، و چه عیسا و چه محمد و چه دیگران در برابر این خواست هیچند. گفتار را با یك مثل تاریخی بپایان میرسانم :
میدانیم شاهعباس راهی برای مازندران كشیده بوده. تا زمان او مازندران راه درستی نداشته و مازندرانیان شتر ندیده بودهاند. شاهعباس ، میرزاتقیخان نامی را از وزیران واداشت كه با پول گزافی از فیروزكوه تا اشرف [2] راه درستی كشید و چون خاك مازندران سست است و در نتیجهی بارانهای بسیار باتلاق پدید آید سنگهای بسیار بزرگی در آن راه گسترانید و از هر باره باستواری آن كوشید. این راه ارج بسیار داشت و خود شاهراه بود و در تاریخها یاد آن كرده شده. ولی چه باید كرد كه پس از دویست و سیصد سال بهم خورده و از میان رفته و جز تكههای كمی در اینجا و آنجا برای نمونه بازنمانده بود ، و از آنسوی آن سنگهای بزرگ از جای كنده شده و بگفتهی شاعران هر یكی سنگ راه دیگری شده بود.
ویرانی و سختی آن راه را من نیك میدانم. زیرا بهنگامی كه هشت روز پیاپی باران باریده و كاروانها از آمد و شد ایستاده بودند من آن راه را از فیروزكوه تا ساری پیاده و تنها رفتهام و سختیهایی كه در آن سفر چهارروزه دیده و كشیدهام اگر بنویسم یك كتابی گردد ، و تو گویی هنوز سختیهای سركلا و بنكلا در پیش چشمم هویداست.
در همان سفر ، چهار ماه كه در ساری ماندیم همیشه گفتگو از ویرانی راه و سختی سفر رفتی و بارها نقشهی درست كردن آن كشیده شدی ، و سرانجام آن شد كه یك راه بسیار بهتری برای مازندران كشیده گردیده.
كنون سخن در اینست كه اگر در آن گفتگوها كه میشدی یكی ناخشنودی نموده و چنین گفتی : «این راه را شاهعباس كشیده و باید همچنان بماند تا نام او از میان نرود» آیا مردم بگویندهی چنین سخن چه نام دادندی و با چه دیده درو نگریستندی؟!. آیا چنین سخنی دور از خرد نیست؟!.. آیا در پاسخش نگفتندی : «شاهعباس مرد بزرگی بوده و كار بسیار نیكی هم كرده. ولی كشیدن راه نه برای جاویدان ماندن نام او بلكه برای آمد و شد كاروانیان ، و آسایش راهگذران بوده. او نامش در تاریخها خواهد ماند. ولی از اینسوی چون راهش بهم خورده ، و خودِ آن مایهی رنجی برای كاروانیان میباشد ، دیگر نتوان دربند نام او بود ، و میباید اندیشهی راه دیگر كرد ، راهی كه اتومبیلرو باشد و بدرد آمد و شد امروزی بخورد. شاهعباس با توانایی خود آن راه را ساخته و امروز باید مرد توانای دیگری راه دیگری بسازد ...»
این مثل از هر باره درست است. چون آقای مرتضوی یاد راه كرده من هم مثل از داستان راه آوردم و یك رشته راستیهای گرانبهایی را روشن گردانیدم ، و در پایان میگویم : «راه اینست آقای ارجمند ، شما بپذیرید یا نپذیرید».
[1] : نک. کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
[2] : نام کهن بهشهر. این فاصله از روی جادههای امروزی 180 کیلومتر است.