✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 1
یك نكتهی دیگری كه میباید روشن گردانیم اینست كه گاهی كسانی در گفتگو از پیمان و خواست آن چنین میگویند : «میخواهد تمدن را با تدین تطبیق كند». ولی این سخن بسیار پرت است و با پیمان و خواست پیمان درست نیاید. چنین كاری را كسان دیگری میخواستهاند و داستان آن اینست كه چون در سی و اند سال پیش مشروطه در ایران پدید آمد ، و در آن میان راه برای رسیدن روزنامهها و كتابهای اروپایی باز شد و یك رشته قانونها و عادتها و اندیشههای نوین اروپایی رواج گرفت یك دسته اینها را با كیش و دین ناسازگار مییافتند و دشمنی مینمودند. یك دستهی دیگر چون از یكسو باین عادتها و قانونها و اندیشههای اروپا ارج میگزاردند و از یكسو هم بكیش خود دلبستگی میداشتند چنان اندیشیدند كه میانهی این دو سازشی پدید آورند و بگفتهی خودشان «تدین را با تمدن تطبیق كنند».
ولی این یك اندیشهی خام و بیهودهای بیش نمیبود ، و اگر آنروز كسی از خود آنان پرسیدی كه چه كار خواهید كرد و چه راهی پیش خواهید گرفت پاسخ درستی نتوانستی شنید. در بیرون بیش از این نتیجه پدید نیامد كه كسانی در حال آنكه مشروطهخواهی مینمودند و فرزندان خود را بدبستان نوین میفرستادند و كتابهای نوین و روزنامهها را میخواندند از رفتن بزیارت و نشستن در پای روضهخوانی و مانند اینها نیز بازنمیماندند. مثلاً كراوات بستن را با ریش گزاردن ، و بسینما رفتن را با نماز خواندن توأم میگردانیدند ، و از افسانههای خضر و رجالالغیب و مانند اینها هواداری نشان میدادند. گفتهایم كه معنیهای درست هیچ كدام از دین و تمدن را نمیفهمیدند. هرچه هست ما از چنان كاری بسیار دوریم.
آنان از یكسو در برابر زندگانی باشكوه اروپایی خیره مانده و خود را ناگزیر از پذیرفتن عادتها و اندیشههای اروپاییان (كه تمدن مینامیدند) مییافتند ، و از یكسو این كیشهای بیپا را دین شمرده دست از آنها نمیتوانستند برداشت. اینبود ناچار میشدند بآرزوی یكی گردانیدن آنها بیفتند. لیكن ما را چنان ناچاری نیست. زیرا ما درپی راستیها میباشیم و هرچه را جز آن یابیم توانیم برانداخت.
همان هیاهوی اروپاییگری ـ همان چیزی كه آنان تمدن مینامیدند و در برابرش خیره میماندند ـ گام نخست ما برانداختن آن بود. كنون هم به برانداختن كیشها میكوشیم و بیاری خدای بزرگ بزودی همه را از میان خواهیم برداشت.
چنانكه گفتیم خواست ما شناختن معنی زندگانی و داشتن یك آیین بخردانهای برای زندگانیست و در این زمینه تنها درپی راستیها هستیم و جز آنها هرچه باشد از میان خواهیم برداشت ، نه آنكه ناگزیر مانده از در آشتی خواهیم درآمد و چیزهایی را از آنها خواهیم پذیرفت.
اینكه ما بدانشها ارج میگزاریم و میگوییم آنچه اینها نشان میدهد راست است و میباید پذیرفت نه از آن راهست كه از اروپا آمده و یا اروپاییان با هیاهو به پیشرفت آن میكوشند ، از این راهست كه اینها بنیاد درستی میدارد و یك رشته راستیها را بما نشان میدهد. شما میبینید كه ما فلسفهی یونان را برمیاندازیم و بفلسفهی مادی پاسخهای ریشهكن میدهیم ولی دانشهای طبیعی را میپذیریم. اینها از آنروست كه فلسفهی یونان و فلسفهی مادی بیپاست ولی دانشها چنین نیست.
سخن كوتاه كنم : ما این راه را خود آغاز كردهایم و پیش میرویم و در سر راه هر سنگی كه پیش آید باید خُردش كنیم و راه را باز كنیم نه آنكه ناگزیر گردیده در برابرش بایستیم یا راه را كج گردانیم. آری این راه ما را با تمدن (یا بهتر گویم : با پیشرفت زندگی) پیوستگی نزدیكی هست و این پیوستگی را در همین گفتار روشن خواهیم گردانید.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 1
یك نكتهی دیگری كه میباید روشن گردانیم اینست كه گاهی كسانی در گفتگو از پیمان و خواست آن چنین میگویند : «میخواهد تمدن را با تدین تطبیق كند». ولی این سخن بسیار پرت است و با پیمان و خواست پیمان درست نیاید. چنین كاری را كسان دیگری میخواستهاند و داستان آن اینست كه چون در سی و اند سال پیش مشروطه در ایران پدید آمد ، و در آن میان راه برای رسیدن روزنامهها و كتابهای اروپایی باز شد و یك رشته قانونها و عادتها و اندیشههای نوین اروپایی رواج گرفت یك دسته اینها را با كیش و دین ناسازگار مییافتند و دشمنی مینمودند. یك دستهی دیگر چون از یكسو باین عادتها و قانونها و اندیشههای اروپا ارج میگزاردند و از یكسو هم بكیش خود دلبستگی میداشتند چنان اندیشیدند كه میانهی این دو سازشی پدید آورند و بگفتهی خودشان «تدین را با تمدن تطبیق كنند».
ولی این یك اندیشهی خام و بیهودهای بیش نمیبود ، و اگر آنروز كسی از خود آنان پرسیدی كه چه كار خواهید كرد و چه راهی پیش خواهید گرفت پاسخ درستی نتوانستی شنید. در بیرون بیش از این نتیجه پدید نیامد كه كسانی در حال آنكه مشروطهخواهی مینمودند و فرزندان خود را بدبستان نوین میفرستادند و كتابهای نوین و روزنامهها را میخواندند از رفتن بزیارت و نشستن در پای روضهخوانی و مانند اینها نیز بازنمیماندند. مثلاً كراوات بستن را با ریش گزاردن ، و بسینما رفتن را با نماز خواندن توأم میگردانیدند ، و از افسانههای خضر و رجالالغیب و مانند اینها هواداری نشان میدادند. گفتهایم كه معنیهای درست هیچ كدام از دین و تمدن را نمیفهمیدند. هرچه هست ما از چنان كاری بسیار دوریم.
آنان از یكسو در برابر زندگانی باشكوه اروپایی خیره مانده و خود را ناگزیر از پذیرفتن عادتها و اندیشههای اروپاییان (كه تمدن مینامیدند) مییافتند ، و از یكسو این كیشهای بیپا را دین شمرده دست از آنها نمیتوانستند برداشت. اینبود ناچار میشدند بآرزوی یكی گردانیدن آنها بیفتند. لیكن ما را چنان ناچاری نیست. زیرا ما درپی راستیها میباشیم و هرچه را جز آن یابیم توانیم برانداخت.
همان هیاهوی اروپاییگری ـ همان چیزی كه آنان تمدن مینامیدند و در برابرش خیره میماندند ـ گام نخست ما برانداختن آن بود. كنون هم به برانداختن كیشها میكوشیم و بیاری خدای بزرگ بزودی همه را از میان خواهیم برداشت.
چنانكه گفتیم خواست ما شناختن معنی زندگانی و داشتن یك آیین بخردانهای برای زندگانیست و در این زمینه تنها درپی راستیها هستیم و جز آنها هرچه باشد از میان خواهیم برداشت ، نه آنكه ناگزیر مانده از در آشتی خواهیم درآمد و چیزهایی را از آنها خواهیم پذیرفت.
اینكه ما بدانشها ارج میگزاریم و میگوییم آنچه اینها نشان میدهد راست است و میباید پذیرفت نه از آن راهست كه از اروپا آمده و یا اروپاییان با هیاهو به پیشرفت آن میكوشند ، از این راهست كه اینها بنیاد درستی میدارد و یك رشته راستیها را بما نشان میدهد. شما میبینید كه ما فلسفهی یونان را برمیاندازیم و بفلسفهی مادی پاسخهای ریشهكن میدهیم ولی دانشهای طبیعی را میپذیریم. اینها از آنروست كه فلسفهی یونان و فلسفهی مادی بیپاست ولی دانشها چنین نیست.
سخن كوتاه كنم : ما این راه را خود آغاز كردهایم و پیش میرویم و در سر راه هر سنگی كه پیش آید باید خُردش كنیم و راه را باز كنیم نه آنكه ناگزیر گردیده در برابرش بایستیم یا راه را كج گردانیم. آری این راه ما را با تمدن (یا بهتر گویم : با پیشرفت زندگی) پیوستگی نزدیكی هست و این پیوستگی را در همین گفتار روشن خواهیم گردانید.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 1)
در زمینهی جلوگیری از جنگ و بزیر قانون آوردن دولتها گفتگوهای بسیار هست. کسانی چنین کاری را «شدنی» نمیشناسند و بآن امید نمیبندند و هر گروهی سخن دیگری میگویند و بهانهی دیگری میآورند.
یکی میگوید : «جنگ در طبیعت آدمی گزارده شده ، آن را نمیتوان از میان برداشت» ، و باین سخن خود دلیل آورده میگوید : «دو خروس همانکه بهم رسیدند بیآنکه از پیش دشمنی درمیانشان باشد بسر و کلهی یکدیگر میپرند و خون یکدیگر را میریزند».
دیگری میگوید : «زندگانی نبرد است. ما همیشه باهم در جنگیم ، که اگرهم توپ و تانک درمیان نباشد از راههای دیگر باهم خواهیم نبردید».
دیگری میگوید : «روی زمین تنگست. با این مواظبتها که در زمینهی بهداشت میرود و از بیماریهای واگیر جلوگیری میشود ، اگر جنگ هم نباشد روی زمین تنگ درآمده گنجایش اینهمه مردم را نخواهد داشت و خواربار کم خواهد آمد».
دیگری میگوید : «مگر میشود دولتها از منافع خود چشم پوشند؟!.. این کار اگر شدنی بوده تا بحال شده بود».
از این گونه گفتهها بسیار است. ولی چنانکه گفتم همهی اینها بهانه است و من بیکایک آنها پاسخ خواهم داد. چیزی که هست باید در اینجا کمی از زمینهی گفتگو بیرون روم و مقدمهای چینم :
همه میدانیم که در اروپا در قرنهای اخیر جنبش بسیار ارجداری در زمینهی دانشها پدیدار شد ، و این جنبش بسیار گرامی و گرانبها بود و همهی پیشرفتها نتیجهی آنست. چیزی که هست این جنبش دانشها با پیدایش فلسفهی مادّی و انتشار آن در سراسر جهان توأم گردید و این فلسفه یک رشته نتیجههای اجتماعی بسیار زیانمندی را درپی داشت.
مثلاً از روی آن فلسفه زندگانی نبرد است. هر کسی باید جز درپی سود خود نباشد و در راه آن پروایی بهیچ چیز و هیچ کس ننماید. این یکی از بدآموزیهای آن فلسفه است و در اثبات آن چنین میگویند : «سرچشمهی کارها و خواهشهای هر زندهای ـ چه آدمی و چه حیوان ـ خودخواهیست. هر زندهای تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از اینرو ناچاریست که نبرد و کشاکش درمیان آنها پدید آید ...». اینها آدمی را از هر باره مانند جانوران میشناسند و جدایی میانهی این با آن نمیگزارند.
ما میگوییم : اینها همه بیپاست. در این باره در کتابهای دیگر سخنان دراز راندهایم و در اینجا باید بکوتاهی کوشیم.
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 1)
در زمینهی جلوگیری از جنگ و بزیر قانون آوردن دولتها گفتگوهای بسیار هست. کسانی چنین کاری را «شدنی» نمیشناسند و بآن امید نمیبندند و هر گروهی سخن دیگری میگویند و بهانهی دیگری میآورند.
یکی میگوید : «جنگ در طبیعت آدمی گزارده شده ، آن را نمیتوان از میان برداشت» ، و باین سخن خود دلیل آورده میگوید : «دو خروس همانکه بهم رسیدند بیآنکه از پیش دشمنی درمیانشان باشد بسر و کلهی یکدیگر میپرند و خون یکدیگر را میریزند».
دیگری میگوید : «زندگانی نبرد است. ما همیشه باهم در جنگیم ، که اگرهم توپ و تانک درمیان نباشد از راههای دیگر باهم خواهیم نبردید».
دیگری میگوید : «روی زمین تنگست. با این مواظبتها که در زمینهی بهداشت میرود و از بیماریهای واگیر جلوگیری میشود ، اگر جنگ هم نباشد روی زمین تنگ درآمده گنجایش اینهمه مردم را نخواهد داشت و خواربار کم خواهد آمد».
دیگری میگوید : «مگر میشود دولتها از منافع خود چشم پوشند؟!.. این کار اگر شدنی بوده تا بحال شده بود».
از این گونه گفتهها بسیار است. ولی چنانکه گفتم همهی اینها بهانه است و من بیکایک آنها پاسخ خواهم داد. چیزی که هست باید در اینجا کمی از زمینهی گفتگو بیرون روم و مقدمهای چینم :
همه میدانیم که در اروپا در قرنهای اخیر جنبش بسیار ارجداری در زمینهی دانشها پدیدار شد ، و این جنبش بسیار گرامی و گرانبها بود و همهی پیشرفتها نتیجهی آنست. چیزی که هست این جنبش دانشها با پیدایش فلسفهی مادّی و انتشار آن در سراسر جهان توأم گردید و این فلسفه یک رشته نتیجههای اجتماعی بسیار زیانمندی را درپی داشت.
مثلاً از روی آن فلسفه زندگانی نبرد است. هر کسی باید جز درپی سود خود نباشد و در راه آن پروایی بهیچ چیز و هیچ کس ننماید. این یکی از بدآموزیهای آن فلسفه است و در اثبات آن چنین میگویند : «سرچشمهی کارها و خواهشهای هر زندهای ـ چه آدمی و چه حیوان ـ خودخواهیست. هر زندهای تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از اینرو ناچاریست که نبرد و کشاکش درمیان آنها پدید آید ...». اینها آدمی را از هر باره مانند جانوران میشناسند و جدایی میانهی این با آن نمیگزارند.
ما میگوییم : اینها همه بیپاست. در این باره در کتابهای دیگر سخنان دراز راندهایم و در اینجا باید بکوتاهی کوشیم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتادم)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش دو از چهار)
یگانگی چیست آقای حقیقی؟!.. اگر دیگران تنها نام آن را یاد گرفتهاند ما معنایش را هم میدانیم ، و راهش را نیز پیدا كردهایم ، بكوشش نیز پرداختهایم. یگانگی یکی از بزرگترین آرزوهای ماست و این كوششها نیز در آن راهست. در این كشورِ شما شمردهایم چهارده كیش هست ، چند مسلك هست ، چند نژاد و زبان هست ، كه تا باینها چاره نشود یگانگی بدست نخواهد آمد.
یگانگی یك توده آنست كه همگیشان دارای یک راه و یك آرمان باشند. و این یگانگی باید بروی حقایق باشد. ما نیز به همان میكوشیم. ما میخواهیم ایرانیان حقایق زندگی را دریافته در پیرامون آن یگانگی نمایند و در راه نشر آن حقایقست كه بشاعران برخورده بدآموزیهای آنان را سنگ راه خود یافته خُرد میكنیم. ما میگوییم : «هر مردمی باید بآبادی كشور خود و نگهداری آن بكوشند».
این یكی از حقایقست كه میخواهیم در دلها جا دهیم ولی شاعران همگی ضد این را گفتهاند. همگی آنها مردم را بجبریگری و بیپروایی و مستی شبانهروزی خواندهاند. اینست ما ناگزیر میشویم آنها را براندازیم. همچنین بیكایك كیشها از بهائیگری و باطنیگری و صوفیگری و آن دیگرها كه مایهی پراكندگی و گمراهی است پرداخته ایرادهای خود را مینویسیم. راه یگانگی اینست. زیرا آنچه مردمی را به یک راه تواند آورد حقایقست.
آری امروز در برابر این كوششهای ما یك هیاهوهایی پیدا میشود. ولی این چندگاهه[= موقتی] است. نتیجهی این كوششهای ما آنست كه همهی كسانی كه فهم و خرد درست دارند و اغراض چشم آنها را نپوشانیده از هر دستهای كه باشند بسوی ما گرایند و در پیرامون این حقایق یگانگی نمایند و از آنسوی كسانی كه فهم و خردشان از كار افتاده كه بدلیل گردن نمیتوانند گزاشت یا اغراض و سودجویی جلوگیرشان میباشد در برابر ما دستهای پدید آورند و همچنان هیاهوی و ایستادگی نمایند. آری یک چنین دوتیرگی پدید آمده و روز بروز بزرگتر خواهد بود. ولی خدا میانهی ما و آنان داوری خواهد كرد و آن كسان سزای گردنكشی خود را از دلیل و منطق خواهند یافت و جز این چاره نیست.
آیا شما میپندارید اگر ما یا دیگری آواز بلند كنیم : «ای ایرانیان متحد شوید ، دست بهم دهید ..» نتیجه خواهد داد؟!... مگر ایرانیان با دلخواه و اختیار خود باین پراكندگی افتادهاند كه با دلخواه و اختیار خود نیز از آن دست بردارند؟!. چنان كاری مانند آنست كه شما یك بیماری را ببینید و باو اندرز دهید كه «تندرست شو! دست از بیماری بردار!» و شرحی از سودهای تندرستی برای او بسرایید ، و چنین پندارید كه نتیجه بدست خواهد آمد ، و این ندانید كه او با میل و دلخواه خود بیمار نگردیده كه با میل و دلخواه از آن بازگردد. اگر اینگونه آوازها سودی داشت پس چه شده كه آنهمه گفتارها و داد و فریادها كه از آغاز مشروطه در روزنامهها در همان زمینهی یگانگی نوشته شده كمترین سودی ندارد؟!.
آقای ارجمند در این توده (اگر آزادگان را بكنار گزارید) ده تن كه دارای یك اندیشه باشند پیدا نمیشوند ، با اینحال «دعوت باتحاد» چه نتیجه تواند داد؟!. اگر ما راستی در آرزوی یگانگی هستیم باید بكوشیم و اندیشهها را یكی گردانیم. یگانگی جز در نتیجهی یكی بودن اندیشهها نتواند بود. در اینجاست كه میگوییم : شما نام یگانگی را شنیدهاید و ما معنی آن را میدانیم و راهش را میشناسیم و بهترین دلیل آن یگانگیایست كه امروز درمیان آزادگان پدیدار است. اینها كسانیند كه هر چند تنی در جای دیگری میباشند و بیشترشان همدیگر را نمیشناسند ولی همگی یك راه را دنبال میكنند چرا كه اندیشههاشان یكی میباشد.
شما اگر تاریخ خواندهاید ، چه برانگیختگان خدا و چه دیگر پیشوایان ، هیچ كدام این نكرده كه چون برخاست به آواز بلند بگوید : «مردم یگانگی نمایید» یا ستایش از یگانگی سراید ، یا از ایستادگی برخی از نادانان ترسیده از سخن خود بازایستد ، بلكه هر یکی راهشان این بوده كه با گمراهیها و نادانیها كه مایهی پراكندگی و بیپروایی مردم بوده به نبرد پرداخته آنها را برانداخته و راستیها را در دلها جا داده و در نتیجهی همین کار ، یك دسته بگفتههای او گردن گزارده و خواه و ناخواه همدست و یگانه گردیدهاند و آن برانگیخته با دست همین دسته كار خود را پیش برده. [1] پیغمبر اسلام چه كرد؟!. آیا آواز بلند كرد «اتحدوا ایها العرب»؟! آیا بستایشهای خشكی از «اتحاد» پرداخت؟!.. آیا نه آنست كه با بتپرستی و دیگر گمراهیها نبرد آغازید و از دشمنیهای بوجهل و بوسفیان و بولهب نترسید؟!.
👇
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش دو از چهار)
یگانگی چیست آقای حقیقی؟!.. اگر دیگران تنها نام آن را یاد گرفتهاند ما معنایش را هم میدانیم ، و راهش را نیز پیدا كردهایم ، بكوشش نیز پرداختهایم. یگانگی یکی از بزرگترین آرزوهای ماست و این كوششها نیز در آن راهست. در این كشورِ شما شمردهایم چهارده كیش هست ، چند مسلك هست ، چند نژاد و زبان هست ، كه تا باینها چاره نشود یگانگی بدست نخواهد آمد.
یگانگی یك توده آنست كه همگیشان دارای یک راه و یك آرمان باشند. و این یگانگی باید بروی حقایق باشد. ما نیز به همان میكوشیم. ما میخواهیم ایرانیان حقایق زندگی را دریافته در پیرامون آن یگانگی نمایند و در راه نشر آن حقایقست كه بشاعران برخورده بدآموزیهای آنان را سنگ راه خود یافته خُرد میكنیم. ما میگوییم : «هر مردمی باید بآبادی كشور خود و نگهداری آن بكوشند».
این یكی از حقایقست كه میخواهیم در دلها جا دهیم ولی شاعران همگی ضد این را گفتهاند. همگی آنها مردم را بجبریگری و بیپروایی و مستی شبانهروزی خواندهاند. اینست ما ناگزیر میشویم آنها را براندازیم. همچنین بیكایك كیشها از بهائیگری و باطنیگری و صوفیگری و آن دیگرها كه مایهی پراكندگی و گمراهی است پرداخته ایرادهای خود را مینویسیم. راه یگانگی اینست. زیرا آنچه مردمی را به یک راه تواند آورد حقایقست.
آری امروز در برابر این كوششهای ما یك هیاهوهایی پیدا میشود. ولی این چندگاهه[= موقتی] است. نتیجهی این كوششهای ما آنست كه همهی كسانی كه فهم و خرد درست دارند و اغراض چشم آنها را نپوشانیده از هر دستهای كه باشند بسوی ما گرایند و در پیرامون این حقایق یگانگی نمایند و از آنسوی كسانی كه فهم و خردشان از كار افتاده كه بدلیل گردن نمیتوانند گزاشت یا اغراض و سودجویی جلوگیرشان میباشد در برابر ما دستهای پدید آورند و همچنان هیاهوی و ایستادگی نمایند. آری یک چنین دوتیرگی پدید آمده و روز بروز بزرگتر خواهد بود. ولی خدا میانهی ما و آنان داوری خواهد كرد و آن كسان سزای گردنكشی خود را از دلیل و منطق خواهند یافت و جز این چاره نیست.
آیا شما میپندارید اگر ما یا دیگری آواز بلند كنیم : «ای ایرانیان متحد شوید ، دست بهم دهید ..» نتیجه خواهد داد؟!... مگر ایرانیان با دلخواه و اختیار خود باین پراكندگی افتادهاند كه با دلخواه و اختیار خود نیز از آن دست بردارند؟!. چنان كاری مانند آنست كه شما یك بیماری را ببینید و باو اندرز دهید كه «تندرست شو! دست از بیماری بردار!» و شرحی از سودهای تندرستی برای او بسرایید ، و چنین پندارید كه نتیجه بدست خواهد آمد ، و این ندانید كه او با میل و دلخواه خود بیمار نگردیده كه با میل و دلخواه از آن بازگردد. اگر اینگونه آوازها سودی داشت پس چه شده كه آنهمه گفتارها و داد و فریادها كه از آغاز مشروطه در روزنامهها در همان زمینهی یگانگی نوشته شده كمترین سودی ندارد؟!.
آقای ارجمند در این توده (اگر آزادگان را بكنار گزارید) ده تن كه دارای یك اندیشه باشند پیدا نمیشوند ، با اینحال «دعوت باتحاد» چه نتیجه تواند داد؟!. اگر ما راستی در آرزوی یگانگی هستیم باید بكوشیم و اندیشهها را یكی گردانیم. یگانگی جز در نتیجهی یكی بودن اندیشهها نتواند بود. در اینجاست كه میگوییم : شما نام یگانگی را شنیدهاید و ما معنی آن را میدانیم و راهش را میشناسیم و بهترین دلیل آن یگانگیایست كه امروز درمیان آزادگان پدیدار است. اینها كسانیند كه هر چند تنی در جای دیگری میباشند و بیشترشان همدیگر را نمیشناسند ولی همگی یك راه را دنبال میكنند چرا كه اندیشههاشان یكی میباشد.
شما اگر تاریخ خواندهاید ، چه برانگیختگان خدا و چه دیگر پیشوایان ، هیچ كدام این نكرده كه چون برخاست به آواز بلند بگوید : «مردم یگانگی نمایید» یا ستایش از یگانگی سراید ، یا از ایستادگی برخی از نادانان ترسیده از سخن خود بازایستد ، بلكه هر یکی راهشان این بوده كه با گمراهیها و نادانیها كه مایهی پراكندگی و بیپروایی مردم بوده به نبرد پرداخته آنها را برانداخته و راستیها را در دلها جا داده و در نتیجهی همین کار ، یك دسته بگفتههای او گردن گزارده و خواه و ناخواه همدست و یگانه گردیدهاند و آن برانگیخته با دست همین دسته كار خود را پیش برده. [1] پیغمبر اسلام چه كرد؟!. آیا آواز بلند كرد «اتحدوا ایها العرب»؟! آیا بستایشهای خشكی از «اتحاد» پرداخت؟!.. آیا نه آنست كه با بتپرستی و دیگر گمراهیها نبرد آغازید و از دشمنیهای بوجهل و بوسفیان و بولهب نترسید؟!.
👇
آقای ارجمند شما بسیار دورید و بمن نیز اندرز مینویسید. در ایران تا كیشهای شیعی و سنی و شیخی و متشرع و كریمخانی و بهائی و مسیحی و زردشتی و صوفیگری و فلسفه و خراباتیگری و مادیگری و مانند اینهاست یگانگی نشدنیست تا بهائی بهائیست و شیعی شیعی یگانگی درمیان نخواهد بود. بهائی خواهد گفت : امام زمان آمده ، شیعی خواهد گفت نیامده. بهائی باین ریشخند نموده و شیعی بآن دشنام خواهد داد. بهائی نابودی این را خواهد خواست و شیعی بآزار او خواهد كوشید. [2] تنها این دو تا نیست دیگران نیز چنینند.
اینست باید باین پراكندگیها چاره كرده شود و ما نیز بآن میكوشیم. شما از اندككشاكشی كه دربارهی شاعران رخ داده و در یک نشستی دیدهاید دو تن باهم بمجادله پرداختند ، بترس افتاده این نامه را مینویسید و نمیدانید كه كشاكشهای بسیار بزرگتر دیگری درپی خواهد بود و ما تا همه را به یك راه نیاوریم از پا نخواهیم نشست. مشهای ما تنها ایران نیست. ولی این ناگزیریست كه نخست از ایران آغاز كنیم.
[1] : یکی از این پیشوایانِ بزرگ مهاتما گاندی است. او چه در «مزرعهی تولستوی» و «فونیکس» در آفریقای جنوبی ، چه در «اشرامِ ساتیاگراها» در هند ، چه بدستیاری روزنامههای «باور هندی» ، «هند جوان» ، «هاریجان» و دیگر روزنامهها رفتار و اخلاقی بنام «ساتیاگراها» (پایبندی به حقیقت) را پیش کشید و با نکوهش نادانیها و بازنمودن حقایقی از تاریخ هند و روشن نمودن بدبختیها و ریشهی گرفتاریهایی که از پراکندگی (تفرقه) هندیان برمیخاست ، ایشان را بر سر باورهای ساتیاگراها گرد آورد و یگانه (متحد) گردانید و سپس با همدستی حزب کنگرهی هند و راه انداختن «جنبش ناخونریزانه» توانست استقلال را به آن کشور بازگرداند.
[2] : از همان برخاستن سیدعلیمحمد باب در زمان محمدشاه ، این دودستگی به پیشامدهای خونریزانه راه گشاده. در آغاز جنبش مشروطه نیز این خونریزیها همچنان بوده. با کنار رفتن ملایان در حكومت رضاشاه ما گزارشی از بهائیكشی در آن دوره نمیبینیم. لیكن ملایان كه پس از شهریور20 میدان یافته به جست و خیزهایی آغاز کردند در 1323 ، دو سال پس از این گفتار ، پیشامد ننگین شاهرود را پیش آوردند كه در آن بهائیانی كشته شدند. بهائیكشی و بآتش كشیدن خانهی بهائیها سپس در تهران ، یزد ، اراك ، كاشان و دیگر شهرها همچنان ادامه داشته كه شناخته شدهترین آنها در سالهای 1334 ، 1343 و نیز در آستانهی شورش مردم در سال 57 بود.
اینست باید باین پراكندگیها چاره كرده شود و ما نیز بآن میكوشیم. شما از اندككشاكشی كه دربارهی شاعران رخ داده و در یک نشستی دیدهاید دو تن باهم بمجادله پرداختند ، بترس افتاده این نامه را مینویسید و نمیدانید كه كشاكشهای بسیار بزرگتر دیگری درپی خواهد بود و ما تا همه را به یك راه نیاوریم از پا نخواهیم نشست. مشهای ما تنها ایران نیست. ولی این ناگزیریست كه نخست از ایران آغاز كنیم.
[1] : یکی از این پیشوایانِ بزرگ مهاتما گاندی است. او چه در «مزرعهی تولستوی» و «فونیکس» در آفریقای جنوبی ، چه در «اشرامِ ساتیاگراها» در هند ، چه بدستیاری روزنامههای «باور هندی» ، «هند جوان» ، «هاریجان» و دیگر روزنامهها رفتار و اخلاقی بنام «ساتیاگراها» (پایبندی به حقیقت) را پیش کشید و با نکوهش نادانیها و بازنمودن حقایقی از تاریخ هند و روشن نمودن بدبختیها و ریشهی گرفتاریهایی که از پراکندگی (تفرقه) هندیان برمیخاست ، ایشان را بر سر باورهای ساتیاگراها گرد آورد و یگانه (متحد) گردانید و سپس با همدستی حزب کنگرهی هند و راه انداختن «جنبش ناخونریزانه» توانست استقلال را به آن کشور بازگرداند.
[2] : از همان برخاستن سیدعلیمحمد باب در زمان محمدشاه ، این دودستگی به پیشامدهای خونریزانه راه گشاده. در آغاز جنبش مشروطه نیز این خونریزیها همچنان بوده. با کنار رفتن ملایان در حكومت رضاشاه ما گزارشی از بهائیكشی در آن دوره نمیبینیم. لیكن ملایان كه پس از شهریور20 میدان یافته به جست و خیزهایی آغاز کردند در 1323 ، دو سال پس از این گفتار ، پیشامد ننگین شاهرود را پیش آوردند كه در آن بهائیانی كشته شدند. بهائیكشی و بآتش كشیدن خانهی بهائیها سپس در تهران ، یزد ، اراك ، كاشان و دیگر شهرها همچنان ادامه داشته كه شناخته شدهترین آنها در سالهای 1334 ، 1343 و نیز در آستانهی شورش مردم در سال 57 بود.
خراباتیان_که_بودند_و_چه_میگفتند؟.pdf
1.6 MB
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۲
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۲
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 2
ما میگوییم : جهان «رویهمرفته» همیشه در پیشرفت بوده ، و پس از این نیز خواهد بود. ولی این پیشرفت همیشه دو روی داشته : از یكسو آدمیان افزارهایی پدید آورده و بطبیعت چیرهتر گردیده و بشكوه بیرون زندگانی افزودهاند ، و از یكسو گامهایی در شناختن معنی جهان و آیین زندگانی برداشتهاند. ما این را از نام «تمدن» یا «سیویلزاسیون» كه بمعنی «شهریگری» است ، و همچنین از تاریخ بدست میآوریم.
تاریخ نشان میدهد كه یك روزی آدمیان در بن غارها و در جنگلها میزیستهاند و از رخت و افزار و كاچال امروزی بیكبار بیبهره میبودهاند. در همان هنگام از معنی زندگانی و از آیین آن نیز ناآگاه بوده و همچون چهارپایان و ددان ، هر خاندانی جدا میزیستهاند. سپس صدهها و هزارهها گذشته و آدمیان كمكم پیش آمده و یك رشته افزار و كاچال از سنگ و یا از استخوان و یا از فلز ساخته و از هر باره به بیرون زندگانی خود شكوهی دادهاند. ولی در همان هنگام باز در دُژآگاهی فرورفته و از معنی زندگی بسیار دور میایستادهاند. باین معنی كه هر گروهی در یك گوشهای از جنگل یا كوه جدا میزیستهاند و بنیاد زندگیشان زور و چیرگی میبوده و اینست بر سر یكدیگر تاخته و بزد و خورد میپرداختهاند و آنان كه چیره درمیآمدهاند از دیگران مردان را كشته و زنان را به بردگی میبردهاند و داراكشان را تاراج میكردهاند. پیداست كه در نتیجهی این ، همگی كوچنشین میبودهاند. باین معنی از ترس آنكه مبادا دشمن نیرومندی رو نماید همیشه آمادهی گریز میایستادهاند و اینبود در یك جایی نشیمن گرفتن و خانه بنیاد نهادن و آبادی پدید آوردن نمیتوانستهاند. یك كلمه گویم : در سایهی ندانستن معنی زندگانی و آدمیگری از آن پیشرفتی كه در راه افزارسازی پیدا كرده بودند سودی نمیبردهاند ، تا كسانی از میانشان برخاستهاند و قانونی برای رفتارشان با یكدیگر گزارده و ناتوانان را از گزند توانایان ایمن گردانیدهاند. در نتیجهی این ، آبادیها یا بهتر گویم شهرها پیدا شده. زیرا خاندانهای بسیاری توانستهاند كه یكجا باهم زیند و از گزند تاخت و تاراج ایمن باشند و كمكم خانههای استواری بنیاد نهادهاند و بدرخت كاشتن و كشاورزی پرداختهاند. نیز كمكم داد و ستد و بازرگانی پیدا شده و دیگر چیزها پدید آمده. این چنین زندگانی را كه بهتر و پسندیدهتر از آن زندگانی بیابانی پیشین بوده «شهریگری» نام نهادهاند.(1)
میگوییم : این پیشرفت ـ این پیشرفتِ دو رُویه[2] ـ همیشه در جهان بوده و رشتهی آن بریده نشده و كنون هم میباید بود. كنون هم چنانكه رُویهی افزارسازی[3] و دانش و چیرگی بر طبیعت پیش رفته ، رویهی آشنایی با معنی زندگانی و زیستن با آیین بخردانه هم باید پیش رود ، و این همانست كه ما دنبال میكنیم. این معنی است كه میگوییم : دانش كار خود را كرده و كنون نوبت دینست كه كار خود را كند.
میگوییم در این دو سه صده ، اروپا پیشرفت بسیاری كرده ، چه از یكسو بدانشها دامنه داده و آنها را براه انداخته و دربارهی زمین و آفتاب و ستارگان و جانوران و آدمی صدها نادانسته را دانسته گردانیده و صدها راستی را از پردهی تاریكی بیرون آورده ، و از یكسو صدها افزارهای شگفت برای زندگانی ساخته و چیرگی آدمیان را بطبیعت فزونتر گردانیده. چیزی كه هست اروپا چنانكه در نتیجهگرفتن از دانشها دچار لغزش گردیده و از آن مادیگری را نتیجه میگیرد ، همچنین در بكاربردن افزارهای پدیدآوردهی خود بلغزش میافتد و آنها را در جای خود بكار نمیبرد. امروز این افزارهای شگفت بزیان جهان است. گذشته از داستان جنگ و خونریزی و آسیب كه افزارهای نوین جنگی بشهرها میرساند و آدمكشی را آسان میگرداند ، در زمانهای آرامش و آشتی نیز اختراعهای نوین بیشتر در راه كشاكش بكار میرود. همان اتومبیل و تلفن و تلگراف و راهآهن و بسیار مانند اینها كه افزارهای بیآسیب و سودمند مینمایند ، خود افزار نبرد درمیانهی آدمیان میباشند و اینست هرچه اینها فزونتر میگردد بهرهی آدمیان از آسایش كمتر میشود. كتاب «آیین» و گفتارهایی كه در خردهگیری باروپا و زندگانی اروپاییان نوشتهایم همه از این راه است.
(1) : در این باره گفتار «دین و دانش» در شمارهی ۱۱ و ۱۲ سال پنجم [مهنامهی پیمان] دیده شود.
[2] : رویه (ruye) = صورت ، وجه
[3] : افزارسازی = صنعت
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 2
ما میگوییم : جهان «رویهمرفته» همیشه در پیشرفت بوده ، و پس از این نیز خواهد بود. ولی این پیشرفت همیشه دو روی داشته : از یكسو آدمیان افزارهایی پدید آورده و بطبیعت چیرهتر گردیده و بشكوه بیرون زندگانی افزودهاند ، و از یكسو گامهایی در شناختن معنی جهان و آیین زندگانی برداشتهاند. ما این را از نام «تمدن» یا «سیویلزاسیون» كه بمعنی «شهریگری» است ، و همچنین از تاریخ بدست میآوریم.
تاریخ نشان میدهد كه یك روزی آدمیان در بن غارها و در جنگلها میزیستهاند و از رخت و افزار و كاچال امروزی بیكبار بیبهره میبودهاند. در همان هنگام از معنی زندگانی و از آیین آن نیز ناآگاه بوده و همچون چهارپایان و ددان ، هر خاندانی جدا میزیستهاند. سپس صدهها و هزارهها گذشته و آدمیان كمكم پیش آمده و یك رشته افزار و كاچال از سنگ و یا از استخوان و یا از فلز ساخته و از هر باره به بیرون زندگانی خود شكوهی دادهاند. ولی در همان هنگام باز در دُژآگاهی فرورفته و از معنی زندگی بسیار دور میایستادهاند. باین معنی كه هر گروهی در یك گوشهای از جنگل یا كوه جدا میزیستهاند و بنیاد زندگیشان زور و چیرگی میبوده و اینست بر سر یكدیگر تاخته و بزد و خورد میپرداختهاند و آنان كه چیره درمیآمدهاند از دیگران مردان را كشته و زنان را به بردگی میبردهاند و داراكشان را تاراج میكردهاند. پیداست كه در نتیجهی این ، همگی كوچنشین میبودهاند. باین معنی از ترس آنكه مبادا دشمن نیرومندی رو نماید همیشه آمادهی گریز میایستادهاند و اینبود در یك جایی نشیمن گرفتن و خانه بنیاد نهادن و آبادی پدید آوردن نمیتوانستهاند. یك كلمه گویم : در سایهی ندانستن معنی زندگانی و آدمیگری از آن پیشرفتی كه در راه افزارسازی پیدا كرده بودند سودی نمیبردهاند ، تا كسانی از میانشان برخاستهاند و قانونی برای رفتارشان با یكدیگر گزارده و ناتوانان را از گزند توانایان ایمن گردانیدهاند. در نتیجهی این ، آبادیها یا بهتر گویم شهرها پیدا شده. زیرا خاندانهای بسیاری توانستهاند كه یكجا باهم زیند و از گزند تاخت و تاراج ایمن باشند و كمكم خانههای استواری بنیاد نهادهاند و بدرخت كاشتن و كشاورزی پرداختهاند. نیز كمكم داد و ستد و بازرگانی پیدا شده و دیگر چیزها پدید آمده. این چنین زندگانی را كه بهتر و پسندیدهتر از آن زندگانی بیابانی پیشین بوده «شهریگری» نام نهادهاند.(1)
میگوییم : این پیشرفت ـ این پیشرفتِ دو رُویه[2] ـ همیشه در جهان بوده و رشتهی آن بریده نشده و كنون هم میباید بود. كنون هم چنانكه رُویهی افزارسازی[3] و دانش و چیرگی بر طبیعت پیش رفته ، رویهی آشنایی با معنی زندگانی و زیستن با آیین بخردانه هم باید پیش رود ، و این همانست كه ما دنبال میكنیم. این معنی است كه میگوییم : دانش كار خود را كرده و كنون نوبت دینست كه كار خود را كند.
میگوییم در این دو سه صده ، اروپا پیشرفت بسیاری كرده ، چه از یكسو بدانشها دامنه داده و آنها را براه انداخته و دربارهی زمین و آفتاب و ستارگان و جانوران و آدمی صدها نادانسته را دانسته گردانیده و صدها راستی را از پردهی تاریكی بیرون آورده ، و از یكسو صدها افزارهای شگفت برای زندگانی ساخته و چیرگی آدمیان را بطبیعت فزونتر گردانیده. چیزی كه هست اروپا چنانكه در نتیجهگرفتن از دانشها دچار لغزش گردیده و از آن مادیگری را نتیجه میگیرد ، همچنین در بكاربردن افزارهای پدیدآوردهی خود بلغزش میافتد و آنها را در جای خود بكار نمیبرد. امروز این افزارهای شگفت بزیان جهان است. گذشته از داستان جنگ و خونریزی و آسیب كه افزارهای نوین جنگی بشهرها میرساند و آدمكشی را آسان میگرداند ، در زمانهای آرامش و آشتی نیز اختراعهای نوین بیشتر در راه كشاكش بكار میرود. همان اتومبیل و تلفن و تلگراف و راهآهن و بسیار مانند اینها كه افزارهای بیآسیب و سودمند مینمایند ، خود افزار نبرد درمیانهی آدمیان میباشند و اینست هرچه اینها فزونتر میگردد بهرهی آدمیان از آسایش كمتر میشود. كتاب «آیین» و گفتارهایی كه در خردهگیری باروپا و زندگانی اروپاییان نوشتهایم همه از این راه است.
(1) : در این باره گفتار «دین و دانش» در شمارهی ۱۱ و ۱۲ سال پنجم [مهنامهی پیمان] دیده شود.
[2] : رویه (ruye) = صورت ، وجه
[3] : افزارسازی = صنعت
.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 2)
باید دانست آدمی با جانوران یکی نیست. آدمی از حیث تن و جان با جانوران یکسانست. ولی در آدمی جنبهی دیگری بنام روان هست که یکباره او را از جانوران جدا میگرداند. مثلاً بدانسان که گفته شد سرچشمهی کارها و خواهشهای جانوران خودخواهیست. یک گوسفند تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. اگر میچرد برای آنست که سیر شود ، اگر میخوابد برای آنست که بیاساید ، اگر مادهی خود را دوست میدارد بخاطر آن لذتیست که ازو میبرد. کمترین پروایی بدیگران ندارد و نمیتواند داشت. از اینجاست که زندگانی درمیان آنها نبرد است. ولی آدمیان چنین نیستند. آدمی از جنبهی روان ناچار است که پروای دیگران کند ، دلش بدیگران سوزد. یک گوسفند اینجا کشته شده خون از گلویش میجهد و زمین را قرمز میگرداند و گوسفندان دیگر در پهلوی او بآسودگی میچرند و کمترین تأثری از آنها نمودار نیست. برعکس آدمی که اگر در خیابان یکی را افتاده و پاشکسته یابد نخواهد توانست بیپروایی کند و از آن درگذرد. چهبسا مردان و زنانی که چون دیگری را در خطر دیدهاند برای رهانیدن آن خود را بخطر انداختهاند.
این یک چیز بیاهمیتی بنظر میآید. ولی بسیار مهمست. ما از همینجا پی میبریم که آدمی دارای دو جنبه است : یکی جنبهی جانوری که از روی آن خودخواهی مینماید و خود را از دیگران برتر میشمارد و همه چیز را برای خود میخواهد. دیگری جنبهی مردمی که از روی آن بدیگران دلسوز و نیکخواه است. غم آنان میخورد و دستگیری بآنان میکند و بآسایش دیگران دلبستگی دارد.
اینست آدمیان ناچار نیستند که زندگیشان از روی نبرد و کشاکش باشد. همچون جانوران نیستند. اینها توانند از روی جنبهی مردمی بنیاد زندگی را بروی نیکخواهی و دلسوزی و همدستی گزارند و درمیانشان هیچ کشاکش نباشد.
برای آنکه دوجنبگی آدمی نیک روشن گردد این مثل را میآورم : در خیابان دو تن بهم رسیدند و بگفتگو پرداختند و آنگاه پیکار آغازیده با مشت و سیلی بسر و روی یکدیگر زدند. یک پاسبان رسیده آنها را گرفت و همراه خود بدادگاه برد و دادگاه رسیدگی کرده بِهر کدام مجازاتی از زندان یا جریمه معین ساخت.
در این داستان که مانندهایش هر روز رخ میدهد دوجنبگی آدمی نمودار است : آن دو تن چرا همدیگر را زدند؟.. برای آنکه خشمناک شده بودند. خشم چیست؟.. خشم یکی از خویهای جانورانست که آدمی نیز دارا میباشد. چرا آنها را بدادگاه بردند. چرا برایشان کیفر معین کردند؟. برای آنکه آدمیان باید از روی مردمی رفتار کنند و کسی بدیگران چیرگی ننماید و آزاری نرساند. نیرویی بنام خرد هست که دستورش چنینست.
نکتهی قابل توجه آنست که دو تن که زد و خورد میکنند پس از کمی پشیمان میگردند و شرم مینمایند و اگر دادگاه مجازاتی برایشان معین کرد از آن ناخشنود نمیباشند. جای پرسشت که زد و خورد اگر بد بوده چرا کردهاند ، اگر نیک بوده چرا پشیمان گردیدهاند؟.. حقیقت اینست که آن کار از جنبهی جانوری سر زده و این جنبهی مردمیست که آن را بد میشمارد و تولید پشیمانی میکند.
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 2)
باید دانست آدمی با جانوران یکی نیست. آدمی از حیث تن و جان با جانوران یکسانست. ولی در آدمی جنبهی دیگری بنام روان هست که یکباره او را از جانوران جدا میگرداند. مثلاً بدانسان که گفته شد سرچشمهی کارها و خواهشهای جانوران خودخواهیست. یک گوسفند تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. اگر میچرد برای آنست که سیر شود ، اگر میخوابد برای آنست که بیاساید ، اگر مادهی خود را دوست میدارد بخاطر آن لذتیست که ازو میبرد. کمترین پروایی بدیگران ندارد و نمیتواند داشت. از اینجاست که زندگانی درمیان آنها نبرد است. ولی آدمیان چنین نیستند. آدمی از جنبهی روان ناچار است که پروای دیگران کند ، دلش بدیگران سوزد. یک گوسفند اینجا کشته شده خون از گلویش میجهد و زمین را قرمز میگرداند و گوسفندان دیگر در پهلوی او بآسودگی میچرند و کمترین تأثری از آنها نمودار نیست. برعکس آدمی که اگر در خیابان یکی را افتاده و پاشکسته یابد نخواهد توانست بیپروایی کند و از آن درگذرد. چهبسا مردان و زنانی که چون دیگری را در خطر دیدهاند برای رهانیدن آن خود را بخطر انداختهاند.
این یک چیز بیاهمیتی بنظر میآید. ولی بسیار مهمست. ما از همینجا پی میبریم که آدمی دارای دو جنبه است : یکی جنبهی جانوری که از روی آن خودخواهی مینماید و خود را از دیگران برتر میشمارد و همه چیز را برای خود میخواهد. دیگری جنبهی مردمی که از روی آن بدیگران دلسوز و نیکخواه است. غم آنان میخورد و دستگیری بآنان میکند و بآسایش دیگران دلبستگی دارد.
اینست آدمیان ناچار نیستند که زندگیشان از روی نبرد و کشاکش باشد. همچون جانوران نیستند. اینها توانند از روی جنبهی مردمی بنیاد زندگی را بروی نیکخواهی و دلسوزی و همدستی گزارند و درمیانشان هیچ کشاکش نباشد.
برای آنکه دوجنبگی آدمی نیک روشن گردد این مثل را میآورم : در خیابان دو تن بهم رسیدند و بگفتگو پرداختند و آنگاه پیکار آغازیده با مشت و سیلی بسر و روی یکدیگر زدند. یک پاسبان رسیده آنها را گرفت و همراه خود بدادگاه برد و دادگاه رسیدگی کرده بِهر کدام مجازاتی از زندان یا جریمه معین ساخت.
در این داستان که مانندهایش هر روز رخ میدهد دوجنبگی آدمی نمودار است : آن دو تن چرا همدیگر را زدند؟.. برای آنکه خشمناک شده بودند. خشم چیست؟.. خشم یکی از خویهای جانورانست که آدمی نیز دارا میباشد. چرا آنها را بدادگاه بردند. چرا برایشان کیفر معین کردند؟. برای آنکه آدمیان باید از روی مردمی رفتار کنند و کسی بدیگران چیرگی ننماید و آزاری نرساند. نیرویی بنام خرد هست که دستورش چنینست.
نکتهی قابل توجه آنست که دو تن که زد و خورد میکنند پس از کمی پشیمان میگردند و شرم مینمایند و اگر دادگاه مجازاتی برایشان معین کرد از آن ناخشنود نمیباشند. جای پرسشت که زد و خورد اگر بد بوده چرا کردهاند ، اگر نیک بوده چرا پشیمان گردیدهاند؟.. حقیقت اینست که آن کار از جنبهی جانوری سر زده و این جنبهی مردمیست که آن را بد میشمارد و تولید پشیمانی میکند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتادویکم)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)
افسوسآورتر از همه آن جملههاییست كه مینویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان میپاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هممیهنان ما در كجایند؟!.
خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافهی شعرهای شیوای خود در دلها جا میدهند و خونها را از جوشش میاندازند و عزمها را میكشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بودهاند که به این بدآموزیها زبان گشادهاند ، چرا که بكسانی گران میافتد و نمك بزخمشان پاشیده میشود؟!.. گویا شما میخواهید یك تودهی بیستملیونی در نتیجهی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..
آیا این سخن بخردانه است؟!..
پس چرا شما دلتان بآن بچههای بیگناه كه امروز گرسنگی میكشند نمیسوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر میبرند رحم نمیآورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دستهی رنجبر و كوشندهی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیرهروزی روبرو میباشند دریغ نمیگویید؟!..
میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. میگویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایهی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازهی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كردهایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بینان میباشند؟!..
چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكستخورده و سرافكنده بیرون میآیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما میگوییم بما نیز آگاهی دهید.
دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها دربارهی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطهخواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجهی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كردهایم و اینك باختصار برای شما مینویسم :
1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشتهی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیششان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم ماندهاند دودل ، از یكسو میشنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهنپرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت میباشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.
2) دستههایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هماندیشه نمیباشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها میبینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.
[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام میشد. در روزنامهها پیاپی اینها را مینوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)
افسوسآورتر از همه آن جملههاییست كه مینویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان میپاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هممیهنان ما در كجایند؟!.
خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافهی شعرهای شیوای خود در دلها جا میدهند و خونها را از جوشش میاندازند و عزمها را میكشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بودهاند که به این بدآموزیها زبان گشادهاند ، چرا که بكسانی گران میافتد و نمك بزخمشان پاشیده میشود؟!.. گویا شما میخواهید یك تودهی بیستملیونی در نتیجهی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..
آیا این سخن بخردانه است؟!..
پس چرا شما دلتان بآن بچههای بیگناه كه امروز گرسنگی میكشند نمیسوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر میبرند رحم نمیآورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دستهی رنجبر و كوشندهی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیرهروزی روبرو میباشند دریغ نمیگویید؟!..
میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. میگویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایهی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازهی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كردهایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بینان میباشند؟!..
چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكستخورده و سرافكنده بیرون میآیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما میگوییم بما نیز آگاهی دهید.
دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها دربارهی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطهخواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجهی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كردهایم و اینك باختصار برای شما مینویسم :
1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشتهی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیششان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم ماندهاند دودل ، از یكسو میشنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهنپرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت میباشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.
2) دستههایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هماندیشه نمیباشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها میبینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.
[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام میشد. در روزنامهها پیاپی اینها را مینوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 3
سختی زندگی در اروپا بجایی رسیده كه كسان بسیاری با تمدن دشمنی مینمایند و آن را مایهی گرفتاری مردم شمرده به برداشتنش میكوشند. نكوهش از تمدن خود كاری شده و پایش بایران هم رسیده بود.
ما میگوییم : از تمدن یا پیشرفت زندگانی بیزاری نباید كرد و سودی نیز از آن نخواهد بود. این سختیها از تمدن نیست ، از نبودن آیینی برای زندگانیست. آن آیینهایی كه میبوده برای این زمان نمیبوده اینست بهم خورده و از میان رفته. كنون میباید آیینی درمیان باشد ـ آیینی كه باین زمان شاید.
میگوییم : چنانكه در دانشها پیشرفت رو داده و جهانیان براستیها بسیار نزدیكتر شدهاند ، چنانكه افزارهای بسیار شگفت پدید آمده و زندگانی بسیار باشكوهتر گردیده ، همچنان میباید در شناختن معنی جهان و زندگانی و پی بردن بمعنی آدمیگری پیش رفت و براستیها بسیار نزدیكتر گردید (كه ما این بخش را بانجام رسانیدهایم) و در آیین زندگانی و رفتار آدمیان با یكدیگر و كوشیدن بآبادی جهان و داشتن آرمانهای ورجاوند هم پیشرفت بسیار كرد (این بخش را هم بخواست خدا بانجام خواهیم رسانید).
میدانم كسانی خواهند گفت : «اینها بكار بستنی (عملی) نیست» این سخنیست كه بارها شنیده شده. میگویم : شما از كجا میدانید و چه دلیلی باین گفته میدارید؟!. . یك رشته سخنانی كه تازه میشنوید هنوز نیندیشیده و نفهمیده از كجا میدانید كه بكار بستنی هست یا نیست؟! با چه نشانی این دو را از هم جدا میگردانید؟!..
این یك جُستاریست كه جهان چگونه میگردد و چگونه پیش میرود. مردمان چنانكه در شناختن خودِ جهان و معنی آن براههای كجی افتادهاند در این باره هم دچار اندیشههای بسیار كجی گردیدهاند. در كیشها كار را بافسانهبافیها كشانیدهاند و برای آینده پندارهای بیپای بیارجی را پدید آوردهاند : مسیح از آسمان فرود خواهد آمد ، یا امام ناپیدا پیدا خواهد شد ، یا شاهبهرام خواهد برخاست. جهان با دست آنها از بدی بیرون آمده بنیكی خواهد رسید. اینها پندارهای كیشهاست. اما بیكیشان ، آنان آینده را بهتر از كنون نمیدانند و پیشرفت جهان را تنها در رشتهی افزارسازی و دانشهای طبیعی میشناسند. این كشاكش و زورآزمایی را كه در جهانست ناچاری ، و آدمی را آفریده شده برای همین میدانند.
ما میگوییم : نه چنین است. میگوییم : پیشرفت جهان همیشه در دو رشته بوده است و پس از این نیز باید بود. میگوییم : آفرش آدمی برای اینگونه زندگانی نیست و این كشاكش و زورآزمایی كه امروز در جهان میباشد جز نتیجهی بیراهی نیست.
این یك پرسشیست كه آیا مرگ پایان زندگانی آدمیست یا پس از آن باز جهانی میباشد؟.. این گذشته از آنكه خود جُستار ارجداریست و هر كسی خواهد كه آن را بداند ، در آیین زندگانی نیز بیهَنایش[=بیاثر] نیست. در این باره هم پندارهای گوناگون بسیار بمیان آمده. فلسفهی مادی آن را نمیپذیرد و جز اینجهان ، [به]جهان دیگری باور نمیدارد. از اینسوی كیشها بسخنان بسیار درازی پرداختهاند و آن را یك میدانی برای پنداربافیهای خود گرفتهاند. بگمان اینان خدا فرمانروایی خود را بآنجهان نگه داشته و آغاز آن یك روزیست كه در آن خدا فرمان خواهد راند ، و بیك دسته دهشهای بیدریغ نموده و بیك دسته خشمهای بیاندازه نشان خواهد داد.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 3
سختی زندگی در اروپا بجایی رسیده كه كسان بسیاری با تمدن دشمنی مینمایند و آن را مایهی گرفتاری مردم شمرده به برداشتنش میكوشند. نكوهش از تمدن خود كاری شده و پایش بایران هم رسیده بود.
ما میگوییم : از تمدن یا پیشرفت زندگانی بیزاری نباید كرد و سودی نیز از آن نخواهد بود. این سختیها از تمدن نیست ، از نبودن آیینی برای زندگانیست. آن آیینهایی كه میبوده برای این زمان نمیبوده اینست بهم خورده و از میان رفته. كنون میباید آیینی درمیان باشد ـ آیینی كه باین زمان شاید.
میگوییم : چنانكه در دانشها پیشرفت رو داده و جهانیان براستیها بسیار نزدیكتر شدهاند ، چنانكه افزارهای بسیار شگفت پدید آمده و زندگانی بسیار باشكوهتر گردیده ، همچنان میباید در شناختن معنی جهان و زندگانی و پی بردن بمعنی آدمیگری پیش رفت و براستیها بسیار نزدیكتر گردید (كه ما این بخش را بانجام رسانیدهایم) و در آیین زندگانی و رفتار آدمیان با یكدیگر و كوشیدن بآبادی جهان و داشتن آرمانهای ورجاوند هم پیشرفت بسیار كرد (این بخش را هم بخواست خدا بانجام خواهیم رسانید).
میدانم كسانی خواهند گفت : «اینها بكار بستنی (عملی) نیست» این سخنیست كه بارها شنیده شده. میگویم : شما از كجا میدانید و چه دلیلی باین گفته میدارید؟!. . یك رشته سخنانی كه تازه میشنوید هنوز نیندیشیده و نفهمیده از كجا میدانید كه بكار بستنی هست یا نیست؟! با چه نشانی این دو را از هم جدا میگردانید؟!..
این یك جُستاریست كه جهان چگونه میگردد و چگونه پیش میرود. مردمان چنانكه در شناختن خودِ جهان و معنی آن براههای كجی افتادهاند در این باره هم دچار اندیشههای بسیار كجی گردیدهاند. در كیشها كار را بافسانهبافیها كشانیدهاند و برای آینده پندارهای بیپای بیارجی را پدید آوردهاند : مسیح از آسمان فرود خواهد آمد ، یا امام ناپیدا پیدا خواهد شد ، یا شاهبهرام خواهد برخاست. جهان با دست آنها از بدی بیرون آمده بنیكی خواهد رسید. اینها پندارهای كیشهاست. اما بیكیشان ، آنان آینده را بهتر از كنون نمیدانند و پیشرفت جهان را تنها در رشتهی افزارسازی و دانشهای طبیعی میشناسند. این كشاكش و زورآزمایی را كه در جهانست ناچاری ، و آدمی را آفریده شده برای همین میدانند.
ما میگوییم : نه چنین است. میگوییم : پیشرفت جهان همیشه در دو رشته بوده است و پس از این نیز باید بود. میگوییم : آفرش آدمی برای اینگونه زندگانی نیست و این كشاكش و زورآزمایی كه امروز در جهان میباشد جز نتیجهی بیراهی نیست.
این یك پرسشیست كه آیا مرگ پایان زندگانی آدمیست یا پس از آن باز جهانی میباشد؟.. این گذشته از آنكه خود جُستار ارجداریست و هر كسی خواهد كه آن را بداند ، در آیین زندگانی نیز بیهَنایش[=بیاثر] نیست. در این باره هم پندارهای گوناگون بسیار بمیان آمده. فلسفهی مادی آن را نمیپذیرد و جز اینجهان ، [به]جهان دیگری باور نمیدارد. از اینسوی كیشها بسخنان بسیار درازی پرداختهاند و آن را یك میدانی برای پنداربافیهای خود گرفتهاند. بگمان اینان خدا فرمانروایی خود را بآنجهان نگه داشته و آغاز آن یك روزیست كه در آن خدا فرمان خواهد راند ، و بیك دسته دهشهای بیدریغ نموده و بیك دسته خشمهای بیاندازه نشان خواهد داد.