پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 31ـ یک گام دیگری در راه پیشرفت (تکه‌ی سه از سه)


گفت : این اندیشه‌ها درست ، ولی راه پیشرفتش چیست؟.. این اندیشه‌ها در جهان بی‌سابقه نیست. «کنگره‌ی صلح لاهه» و «جامعه‌ی ملل» آزمایشهایی بود که ثابت کرد این اندیشه‌ها پیشرفت ندارد.

گفتم : ما پاسخ اینها را آماده داریم. می‌گویید : راه پیشرفتش چیست؟! می‌گویم : تاکنون راه پیشرفت دیگر اندیشه‌های بزرگ چه بوده؟.. شما هر نظم و سامانی در جهان می‌بینید تازه است ، یک روز بوده که نبوده و مردم آن را نمی‌شناخته‌اند. در چهارصد سال پیش کمتر کسی معنی مشروطه را می‌دانست و کمتر کسی هواخواه آن بود و همچون پادشاهان بزرگ جهان دشمنانی داشت ، و با آن حال ، امروز در جهان پیش رفته است. هر حقیقتی همینکه عنوان شد و در راه آن کوشش و ایستادگی رفت بیگمان پیش خواهد رفت.

اما «کنگره‌ی صلح لاهه» و «جامعه‌ی ملل» آنها را دولتها بنیاد نهادند ، و این کارها نه چیزی است که با دست دولتها پیش رود. گذشته از آنکه دولتها در هر کاری سیاست خود را منظور دارند و چون سیاستشان انجام گرفت از آن چشم پوشند. صلح لاهه و جامعه‌ی ملل نیز بدینسان از میان رفت. کنگره‌ی صلح لاهه را نکولای دوم امپراتور روس پیشنهاد کرد و بخواهش او بود که بنیاد یافت. من از شما می‌پرسم آیا نکولا یک مرد صلح دوستی بود؟!.. آیا او اصلاح جهان را می‌خواست؟!.. آیا سیاست دولت آنروزی روس صلح‌جویانه بود؟!..

«جامعه‌ی ملل» اگرچه نواقصی داشت با اینحال یک بنیاد بزرگی بود و آنچه جلو پیشرفتش را گرفت این بود که دولتها بنیاد نهاده بودند و خود آنها از اعتبارش انداختند. اگر اندیشه‌ی توده‌ها آن را پدید آورده بود بآن آسانی از میان نمی‌رفت.

من داستان جنگ را بعنوان مثل یاد کردم. مقصود ما تنها آن نیست ، و آن بتنهایی صورت‌پذیر نتواند بود. باید بنیاد زندگانی از اساس تغییر یابد و دیگر چیزها درست شود این هم روی آنها. جنگ از میان دولتها هنگامی‌ برخیزد که انبوه مردم بیهوده بودن اینگونه جنگها را بدانند و از آن بیزاری نمایند. هنگامی ‌برخیزد که همه‌ی مردم (یا بیشتر آنها) معنی درست زندگانی را بفهمند و خود مردان آراسته و پاکی باشند.

در جهان کارها بهم بسته است ، تا همه‌ی آنها درست نشود از یکی تنها نتیجه‌ نتواند بود. این چه معنی دارد که بجهان هیاهوی مادّیگری اندازند و زندگانی را جز مبارزه نشناسند و از آنسوی توقع دارند که جنگ از میان دولتها برخیزد؟!.. چه معنی دارد که به یک پولدار حق دهند که چون پول دارد صدها ماشین بکار اندازد و راه روزی را بروی هزارها کسان ببندد ولی آرزومند باشند که دولتهای توانا کشورهای ناتوان را لگدمال نسازند؟!..

از این گذشته ، این کارها باید با دست یک دسته از مردان پاکدرون و بلنداندیشه انجام گیرد و شرط نخست آن دینداری و خداشناسی می‌باشد. دوباره می‌گویم : اینها نه چیزی است که با دست دولتها انجام یابد.

در ایران یک نافهمی هست و اینکه «نیرو» را تنها نیروهای مادّی شناسند و پیشرفت هر کاری را جز در نتیجه‌ی زور ندانند. شما امروز هر اصلاحی را گفتگو کنید خواهند گفت : «قوه لازم است» ، و از همینجاست که همه‌ی کارها را از دولت که قوه در دست دارد توقع می‌کنند. شما اگر در مجلسی گفتگو از «اصلاحات» کنید خواهید دید یکی سر برآورده با حال تأسف چنین خواهد گفت : «از گفتگو چه فایده حاصل می‌شود ، باید قوه باشد» دیگری سر برآورده چنین گفت : «اختیار این مملکت را بدست من بدهند تا ببینند چه جور اصلاح می‌کنم». این یکی از نادانیهای شوم این توده است.

در این باره راستی آنست که حقایق باید با نیروی خود پیش رود. یک حقیقتی همینکه آغاز شد و کسی یا کسانی آن را عنوان نمودند و ایستادگی نشان دادند مردان پاکدرون و باخرد از هر سو بهواداری از آن برخیزند و راه پیشرفت آن را باز گردانند.

اینان همیشه داستان اسلام را مثل آورده می‌گویند : «پیغمبر اسلام تا شمشیر نکشید کاری از پیش نبرد». ولی فراموش می‌کنند که آن شمشیر را بدست او اسلام داده بود. پاکمرد عرب آن روزی که در مکه برخاست تنها خودش بود. ولی در نتیجه‌ی حقایق ، مردان باخرد و پاکدرون بگرد او آمدند و از همانجا نیرو پدید آمد و راه پیشرفت را باز کرد.

این سخنان که ما می‌گوییم و مردمان را بزیستن از راه خرد دعوت می‌کنیم جهان تشنه‌ی آنهاست. بویژه در نتیجه‌ی این جنگ که سالهای دراز خواهد کشید و نتیجه‌ای جز ویرانی شهرها و بهم خوردن سامان زندگانی نخواهد داشت. تاکنون مردم نام «تمدن اروپا» را یاد گرفته بآن امیدهایی می‌بستند و این جنگ آن امید را از میان برده بهمه نشان خواهد داد که این راهی که اروپا پیش گرفته جز راه بدبختی و نابودی نیست ، و اینست در جستجوی یک راه رهایی خواهند بود ـ راهی که ما دنبال می‌کنیم و جهانیان را از این بدبختی رها خواهد گردانید.

👇
شما آن را نبینید که کسانی در ایران در برابر ما می‌ایستند و‌ هایهوی و غوغا برمی‌انگیزند ـ اینها از نافهمی و نادانی است. از همین ایران مردان پاکدرون باخردی تاکنون بما یاری می‌کنند و هر زمان بشماره‌ی آنان خواهد افزود و بیاری خدا آنچه منظور ماست پیش خواهد رفت.

در اینجا گفت و شنید با آن جوان بپایان رسید و ما نیز این رشته گفتارها را بپایان می‌رسانیم. ولی چنانکه خوانندگان می‌بینند این زمینه بسیار مهم است و سخن در پیرامون این بسیار توان راند ، اینست در این پیرامون گفتارهای دیگری باز خواهیم نوشت.

(پرچم روزانه شماره‌های 175 ، 176 و 177)


.
از «حقایق زندگی»
(گفتارهایی از پرچم روزانه)
.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 9
(بهر 3 از 3)

🔸یک برانگیخته را چگونه می‌توان شناخت؟🔸

می‌گویند : یک برانگیخته را چگونه می‌توان شناخت؟ می‌گویم : چیزهای دیگر را چگونه می‌شناسید؟.. برانگیختگی چیزی نیست که دروغ‌بردار باشد. یک برانگیخته باید دائماً با نادانیها و گمراهیها مبارزه کند ، دائماً از حقایق سخن بگوید ، باید قدمی از روی هوس یا احساسات برندارد ، ملاحظه‌ی هیچ کسی را نکند ، به خاطر این و آن از گفته‌ی خود برنگردد. یک برانگیخته باید خردها را به تکان آورد و آموزگار آنها باشد.
این کارها جز با نیروی خدایی نشدنی است ، و کسی که سرمایه‌ی کارش دروغ باشد زود درمانده و رسوا شود.
🔸🔸🔸

کسان دیگری نیز پس از اسلام از میان مسلمانان برخاسته‌اند. همچون سید محمد مُشَعشَع ، سید علی‌محمد باب ، میرزا حسینعلی بهاء ، میرزا غلام احمد قادیانی ـ و همه‌ی اینها بخطای مُسَیلِمَه دچار بوده‌اند. زیرا هر یکی به تقلید از قرآن «آیه»‌ها ، و «سوره»‌ها ، ساخته و تنها وظیفه‌ی یک برانگیخته همین را دانسته‌اند. این بدتر که سید باب و میرزای بهاء که از میان فارسی‌زبانان برخاسته بودند ، چون غیر از تقلید ، راهی نمی‌شناخته‌اند اینان نیز زبان عربی را برگزیده‌اند ، و با آنکه این زبان را خوب نمی‌دانسته‌اند از گفتن جمله‌های غلط نیز خودداری نکرده‌اند.

در اینجاست که می‌گوییم : برانگیختگی از جانب خدا دروغ‌بردار نیست. می‌گوییم : کسی که سرمایه‌ی کارش دروغ باشد زود درمانده رسوا شود.

خدا وقتی که کسی را براهنمایی مردمان برانگیزد بینشی باو عطا کند که حقایق را از گمراهیها تشخیص دهد ، و در بینش او این دو موضوع (حقایق و گمراهی) مشخصاً از هم جدا باشد ، و اگر در جایی درمانَد خدا با وحی (به دل انداختن) به او ، راهنمایی کند. ولی یک دروغگو از حقایق آگاه نباشد ، و گمراهیها را تشخیص ندهد. بلکه همچون دیگرانْ خودش گرفتار گمراهیها باشد ، و چون بکار برخاست همانها را سرمایه‌ی کار خود بگیرد ، و اساس گفته‌های خود را بروی آنها بنا کند.

این چند نفر که نامشان را بردیم ، همین رفتار را کرده‌اند. سید محمد مُشَعشَع افسانه‌ی «مهدویت» را از شیعیان گرفته و با تأویلهای باطنیان درهم آمیخته ، و همین خرافات را بنیاد کار خود گردانیده است ، و با این سرمایه ادعای امام زمانی یا «پیغمبری» نموده. سید علی‌محمد باب همان افسانه‌ی امام زمان و «باب»های او را گرفته و با بافندگیهای شیخ احمد اَحسایی و سید کاظم رشتی و با بدآموزیهای دیگران قاتی کرده و این را پایه و اساس گفته‌های خود گردانیده است ، که می‌بینیم گاهی خود را «باب» و گاهی «قائم» می‌خواند و در عین حال لاف پیغمبری و بلکه خدایی نیز می‌زند. میرزا حسینعلی بهاء از عنوان «من یظهَرَه الله» [1] که سید باب بمیان آورده بوده سودجویی کرده و آن افسانه‌ی پوچ و بیپا را با هر آنچه از فلسفه‌ی یونان و از بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و دیگران می‌دانسته به هم آمیخته ، که می‌بینیم گاهی خود را برانگیخته می‌خواند و زمانی لاف خدایی می‌زند. میرزا غلام احمد قادیانی از افسانه‌ی بازگشت مسیح سودجویی کرده خود را «مسیح» معرفی می‌نماید.

اینان بجای آنکه با گمراهیها مبارزه کنند و مردم را بحقایق زندگی آشنا سازند همان گمراهیها را سرمایه‌ی کار خود قرار داده‌اند. اینان هیچ ملتفت نبوده و ندانسته‌اند که صوفیگری ، شیعیگری ، باطنیگری ، فلسفه‌ی یونان و دیگر تعلیمات زمان ، خود آنها ، گمراهی می‌باشند. هیچ نمی‌دانسته‌اند که در پشت سر اینها یک رشته حقایق روشن وجود دارد که باید بمردمان یاد داده شود. چون چشم‌بسته بوده‌اند ، از حقایق بکلی ناآگاه مانده‌اند. اینان هیچ نمی‌دانسته‌اند که در انسان نیرویی بنام خرد هست که تشخیص دهنده‌ی نیک و بد ، و راست و کج ، و سود و زیان است. ملتفت نبوده‌اند که باید این نیرو را به تکان آورد و تواناتر گردانید.

اگر خوب تأمل کنید ، هر یکی از اینان به همه‌ی نادانیها و گمراهیهای ملایان و کشیشان و دیگران دچار بوده‌اند. زیرا نه معنی راست دین را می‌دانسته‌اند ، و نه از چگونگی برانگیختگی و از وظایف یک برانگیخته آگاهی می‌داشته‌اند. از همه رسواتر میرزا حسینعلی بهاء است که همچون مردمان عامی خیال می‌کرده ، که یک برانگیخته هرچه کرد کرده و هرچه گفت گفته ، و در برابر او چون و چرایی نیست ، و مقید بودن به خرد و فهم واجب نیست. اینست که گاهی با صد بیشرمی و گستاخی لاف از خدایی می‌زند ، و خود را تا بالای طبیعت می‌رساند و گاهی هم در هوسبازی چندان پست می‌گردد که شعرهای «بی‌وزن و قافیه و بی‌معنی» می‌سراید. اینهاست نمونه‌هایی از اینکه دروغگویان خودشان خود را رسوا کنند. از اینرو است که می‌گوییم : علامت راستگویی یک برانگیخته خود او و همچنین کارهای او است.
👇
[1] : معنی : کسی که خدا نمودارش گرداند.
.
سید علی‌محمد باب
میرزا حسین‌علی بهاء
غلام احمد قادیانی
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)

🔸 ١ـ باید لجاجت را از میان برداشت : (تکه‌ی 5)


من می‌خواهم در اینجا صراحت لهجه را بیشتر گردانم و بسیاستمداران دولت انگلیس یک یادآوری کنم :

دولت انگلیس از ما چه می‌خواهد؟.. آیا می‌توان تصور کرد که انگلیسها بخاک ما نیاز دارند و می‌خواهند ما را از اینجا بیرون کنند و خودشان بنشینند؟..

پیداست که چنین تصوری نتوان کرد. انگلیسها نظری که در این کشور دارند بیش از این نیست که چون امتیاز نفت جنوب را گرفته‌اند و بآن نیازمندند می‌خواهند نگاه دارند. از سوی دیگر اگر روزی جنگی میانه‌ی ایشان با دولتهای دیگر رخ داد ، از این راه حمله‌ای بآنها نشود. اینها مصالح عمده‌ایست که انگلیسها در کشور ما برای خود قایل شده‌اند.

اکنون نکته در آنست که انگلیسها برای نگهداری این مصالح خود ، نیاز سخت باحساسات نیکخواهانه‌ی ایرانیان دارند. گمان نمی‌کنم مردان سیاسی انگلیس اهمیت احساسات مردم را در این زمینه درنیافته باشند. باز گمان نمی‌کنم ندانند که ایرانیها رنجش سختی از ایشان پیدا کرده‌اند و احساساتشان بضد آنهاست ، و علت این بیگمان رفتار مرتجعانه و بدخواهانه‌ی وزرایی بوده که خود را هوادار سیاست انگلیس نشان داده‌اند.

پس چگونه است که مردان هوشیار انگلیس نمی‌خواهند جبران گذشته کنند؟!.. نمی‌خواهند پا پیش گزارند و سیاست گذشته را تغییر دهند؟!.. اساساً جای پرسشست که در حالی که در انگلستان کابینه‌ی آزادیخواه کارگر بروی کار آمده ، آیا نبایستی تجدید نظری هم در سیاست خود در ایران کنند؟!.. آیا سیاست خام و کهنه‌ی محافظه‌کار گذشته را برای همیشه قابل اعتماد و اجرا می‌شمارند؟!..

در ایران امروز جنبش عمیقی پیدا شده در این زمینه که ایرانیان نواقص خود را رفع کنند و بکوشند و با توده‌های دیگر همگام گردند و با دولتهای انگلیس و شوروی نیکخواهانه و بیطرفانه راه روند. اگر از من بشنوند ، از دولت انگلیس شایسته جز آن نیست که سیاست خود را تغییر داده باین جنبش پشتیبانی کند. شایسته جز آن نیست که با توده‌ی ایران از راه دلجویی درآید.

همین توقع را ما از دولت شوروی داریم. همه می‌دانیم دولت شوروی بیرقدار آزادیست. باز همه می‌دانیم که دولت شوروی طمعی بخاک ما ندارد. امروز پرده از روی کارها برداشته شده و همه می‌دانیم که دولت شوروی از رفتاری که وزرای ایران داشته‌اند رنجیده است. آنگاه آن دولت پروای آینده می‌کند و می‌خواهد ایران کانون توطئه‌ای بضد او نباشد. اینها هم مصالح آن دولت در کشور ماست.

بیگفتگوست هنگامی که در ایران گروهی پدید آیند که به هر دو دولت با یک دیده نگرند و نسبت به هر دو نیکخواه و دوست باشند و سرفرازی خود را در حفظ بیطرفی شناسند ، مصالح دولت شوروی تأمین خواهد شد. گاهی دیده‌ام در روزنامه‌ها گفتگو از حریم امنیت شوروی می‌کنند. باید حریم امنیت شوروی بی‌طرفی ما باشد. حریم امنیت شوروی احساسات نیکخواهانه‌ی ایرانیان باشد.

از سخن خود نتیجه گیریم : چنانکه گفتیم سیاست ایران باید نه یکطرفه باشد و نه دوطرفه. سیاست ایران باید یکباره بیطرفانه باشد. دوباره می‌گویم : این عبارتها وهن‌آور است. اگر این عبارتها در روزنامه‌های انگلیس یا شوروی نوشته شده بود بایستی بما بربخورد و بخود حق اعتراض دهیم. چه رسد باین که در روزنامه‌های خودمان نوشته شود. شما چرا نمی‌خواهید یک توده‌ی بیطرف باشید؟!.. چرا نمی‌خواهید مانند دیگر توده‌ها با همسایگان نیکخواهانه و بیطرفانه رفتار کنید؟!..


[دنباله‌ی این گفتار فردا می‌آید.]
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 32ـ باید جنگ را با بدیها کرد (تکه‌ی یک از یک)


از گفتارهایی که در سه شماره‌ی گذشته نوشتیم کسانی پنداشته‌اند که ما می‌گوییم جنگ نباشد ، یا می‌گوییم در زندگانی بجنگ نیاز نیست. چون گاهی چنین سخنی گفته شده و در برخی کیشها نیز هست ، پنداشته‌اند ما نیز چنان می‌گوییم. این دو روزه برخی از ایشان پرسشهایی از من کرده و چنین خواسته‌اند که ایرادهایی بگیرند.

می‌گویم : ما نگفتیم جنگ نباشد ، نگفتیم در زندگانی بجنگ نیاز نیست. سخن ما چیز دیگر بود و از جنگهای بیهوده‌ی امروزی که منطقی برای آنها نتوان پنداشت گفتگو می‌کردیم و نکوهش می‌نمودیم. اگر کسانی می‌خواهند اندیشه‌ی ما را درباره‌ی جنگ بدانند ما می‌گوییم : «باید جنگ را با بدیها کرد».

ما می‌گوییم : آدمی ‌برگزیده‌ی آفریدگانست. خدا او را آفریده و کارهای جهان را باو سپارده. آدمیان باید جهان را آباد گردانند و آن را از بدیها بپیرایند. باید مار و کژدم و چلپاسه و دیگر حشرات آزارـ ده را بکشند و تخمشان براندازند ، گرگ و پلنگ و کفتار و روباه و دیگر درندگان را نابود گردانند ، با بیماریها نبرد کرده زیان آنها را هرچه کمتر سازند ، از دزدان و آزمندان و ستمگران و دیگر بدکاران جلوگیرند و فرصتی بآنان ندهند. اینها وظیفه‌ی آدمیانست و برای این کارها اگر نیاز بجنگ افتاد از آن جنگ باز نباید ایستاد.

مردمی که به یک پادشاه خودکامه‌ای و یا به یک دشمن ستمگری دچار گردیده و آزادی خود را از دست داده‌اند باید بجنگند تا آن را بدست آورند و این جنگ و کوشش در راه غیرت و مردانگیست. توده‌ای که دشمن آزمندی را در مرز دیده کشور خود را در خطر می‌یابند باید بجلوگیری برخیزند و از کشتن و کشته شدن باک ندارند. اینگونه جنگها نه تنها بد نیست خود نیکست. ما در راه همین گفته‌های خود بجنگها خواهیم برخاست و کنون نیز در یک جنگ و کشاکش می‌باشیم. ما اگر جنگ را روا نشماریم چگونه خواهیم توانست که از جنگ جلو گیریم؟!..

کسانی همیشه در جستجویند که از من یک اشتباهی بدست آورند و آن را عنوان خرده‌گیری سازند. (1) ولی بدانند که چنان عنوانی بدستشان نخواهد افتاد. ما این سخنان را بهوس یا بدلخواه نمی‌نویسیم که جای ایرادی باز باشد.

برخی نیز چنین می‌گویند : جنگ به هر نامی ‌باشد جنگست. اگر شما می‌خواهید مردمان آسوده باشند باید بیکبارگی جنگ را بد بدانید. می‌گویم : این سخن مانند آنست که کسانی قصاص را روا نشمرده می‌گویند : آدمکش را نباید کشت. زیرا کشتن او نیز آدمکشیست. و ما پاسخ داده می‌گوییم : راستست که کشتن آدمکش خود نیز آدمکشیست. ولی یک آدمکشی بسیار سودمندیست که جلو صدها و هزارها آدمکشی را تواند گرفت. بآن کسان نیز باید گفت : راستست که جنگ به هر نامی که باشد جنگ است ولی برخی جنگها بسیار سودمندست که جلو صدها و هزارها جنگ را تواند گرفت. ما که از نام جنگ گریزان نیستیم. ما از زیان آن گریزانیم و اگر جنگهایی زیان ندارد و سود دارد بهر چه بد شماریم؟!..

شگفتتر از همه‌ی اینها سخن آن کسیست که در مجلسی خرده بنوشته‌های پرچم گرفته چنین گفته : «پیشوای ما جنگ را حرام کرده». من نمی‌دانم حرام کردن جنگ چه معنی دارد؟!.. مثلاً اگر یک دسته تاراجگران و آدمکشان (همچون اشرار رضاییه) به یک آبادی ریختند آیا مردم باید در جلو آنان دست بسته بایستند و دفاعی نکنند تا آنان آسوده و بی‌دردسر کار خود را بپایان رسانند؟!.. اگر حرام کردن جنگ معنایش اینست که بسیار بیمعنی و خود دلیل نافهمی آن پیشواست و اگر معنای دیگری دارد بهتر است شرح دهند تا ما نیز آگاه باشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 178)


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ هنوز هم از اینگونه کسان هستند و برخی از آنان را باید «ملا نقطی» شمرد. مثلاً در همین گفتار یا جاهایی مانند این که نویسنده می‌نویسد : «باید مار و کژدم و چلپاسه و دیگر حشرات آزارـ ده را بکشند و تخمشان براندازند ، گرگ و پلنگ و کفتار و روباه و دیگر درندگان را نابود گردانند» با آنکه پیداست درباره‌ی زیستگاههای آدمیان گفته شده ، به ایرادگیریهای خنکی برمی‌خیزند. تو گویی خواست نویسنده این بوده که آدمیان کار و زندگی خود را رها کرده در جنگلهای آمازون و دشت سیبری و بیابان گُبی و سرتاسر آفریقا و کران تا کران اقیانوسها و روی زمین و بر فراز آن در هوا ، بجستجوی حشرات آزارـ ده و درندگان پردازند و تا همه‌ی آنها را نابود نگردانیدند دست از چنین تلاشی برندارند زیرا اینکه نوشته «تخمشان براندازند» جز باین معنی نیست. براستی برخی کسان بهانه‌جویی را از اندازه بیرون می‌برند.


.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 10
(بهر 1 از 2)

🔸درباره‌ی آنجهان (آخرت) چه می‌گویید؟🔸

می‌گویند : درباره‌ی آنجهان چه می‌گویید؟ آیا می‌توان به آن باور داشت؟ می‌گویم : چرا نمی‌توان باور داشت؟! چون روان غیر از تن و جان می‌باشد پیداست که با مرگِ آنها نابود نخواهد شد.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی در خواستها و کردارها نشان آنست که زندگانی به دو گونه می‌باشد. در این جهان که جان و روان باهم هستند نمونه‌ی هر دو زندگانی موجود است. ولی در آنجهان تنها زندگانی روانی خواهد بود.
می‌گویند : دانشها این موضوع را نمی‌رساند. می‌گویم : هر چیزی را دانشها نباید برساند.

🔸🔸🔸

دو سرشتی بودن آدمی ، و اینکه در او یک سرشت پاک با یک سرشت آلوده‌ای توأم گردیده ، از چیزهاییست که هر کسی کم و بیش با دریافت ساده‌ی خود می‌تواند دریابد ، و اینست از اول بسیاری این قضیه را درمی‌یافته‌اند ، و همانا باور داشتن به ابدی و جاویدانی بودن روان و زندگی کردن در یک جهان دیگری از اینجا بمیان آمده است. پیروان مادّیگری می‌گویند : «آدمی چون از نابودی می‌ترسد و برای خود زندگانی جاوید و ابدی آرزو دارد ، در نتیجه‌ی آن ترس و این آرزو است که بجاویدانی روان گرایش می‌یابد». ولی این تأویل بی‌دلیل است. آنچه ما می‌دانیم باور داشتن بجاویدانی روان ، و زندگانی در آنجهان جز نتیجه‌ی فهم و دریافتهای ساده نبوده ، سپس دینها نیز از آن سخن رانده و یک پایه‌ای از دین گردانیده‌اند.

هرچه هست این باور از باستان‌زمان درمیان مردمان بوده. ولی تصورات و بافندگیهای بسیاری بآن اضافه کرده‌اند ، و پیشوایان مذاهب آن را وسیله‌ای برای ترسانیدن مردم و زیردست کردن ایشان شناخته بدلخواه خود صد افسانه بافته‌اند. ما که از آنجهان جز آگاهی کمی نمی‌توانیم داشته باشیم ، آنان تو گویی بآنجهان رفته و با چشم خود همه چیز را دیده و برگشته‌اند که در آن باره گزارشهای مفصلی می‌دهند.

اول گفتگو از جاویدانی روانها و زندگی روانها در آنجهان ‌بوده. سپس سخن از جاویدانی تن‌ها بمیان آورده چنین وانموده‌اند که پس از مرگ ، تن‌ها نیز بحال خود برخواهد گشت و زنده خواهد شد ، و روان هر کسی در تنش جا خواهد گرفت ، و در همین زمینه‌ی بی‌اساس به خیالبافیهای بسیاری پرداخته‌اند.

کسانی به این اندازه هم بس نکرده و به یک نادانی بزرگ دیگری پرداخته چنین گفته‌اند : آنچه گرانبها است و خواست آفریدگار می‌باشد زندگانی آنجهانی (آخرت) است ، و این جهان و زندگانیش در نزد خدا بی‌ارزش و خوار می‌باشد ، و از اینرو باید دائماً در فکر آخرت بود و تنها توشه برای آنجهان آماده کرد. اینجهان را گاهی کشتزاری برای آنجهان خوانده‌ [1] و گاهی مانند کاروانسرایی دانسته‌اند که مسافران امروز وارد شده و فردا از آن خارج می‌شوند.

اینها هر کدام گمراهی دنباله‌دار دیگری بوده و زیانهای بسیاری را دربر داشته است. از آن طرف چون در قرنهای اخیر دانشها در غرب رواج یافته و در هر شهری دانشمندانی با آگاهیهای فراوان پیدا شده‌اند ، اینان در هر جا خود را با کشیشهای مسیحی و دیگر پیشوایان «دینی» روبرو دیده‌اند ، چون کشیشان و همکاران ایشان در هر زمینه خرافات پوچ و بی‌ارزش خود را پیش می‌کشیدند ، و به پشتگرمی نادانی عوام از زورگویی هم خودداری نمی‌کردند ، اینست دانشمندان از دین و از هر آنچه به آن نام است رنجیده و بیزار گردیده‌‌اند ، و یکی از سببهای پیشرفت تند فلسفه‌ی مادّی همین زورگویی پیشوایان ادیان در برابر دانشمندان بوده است.

درباره‌ی روان و زندگانی آینده‌ی آن نیز ، خیالبافیها و افسانه‌گوییهای کشیشان و دیگران باعث بیزاری دانشمندان گردیده ، و اینست از این موضوع رو گردانیده و دنبال نکرده‌اند ، و چنانکه گفتیم علت پیدایش چنین عقیده‌ای را درمیان مردم جز نتیجه‌ی خودخواهی انسانها و ترس آنان از نابودی ندانسته‌اند. اینست کسانی از ما می‌پرسند : شما درباره‌ی آنجهان چه می‌گویید؟ آیا می‌توان بآن باور داشت؟ می‌گوییم : چرا نمی‌توان باور داشت؟.. در حالی که روان غیر از تن و جان است پیداست که با مرگ تن و جان از میان نخواهد رفت.

[1] : حدیثی است : الدنیا مزرعة الاخرة
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)

🔸 ١ـ باید لجاجت را از میان برداشت : (تکه‌ی 6)


دیدم در روزنامه‌ای نوشته است : «باید یک دولت ائتلافی تشکیل شود». مقصودش آنست که چند تن از هواداران سیاست انگلیس با چند تن از طرفداران سیاست شوروی دست بهم دهند و کابینه‌ای پدید آورند. ولی آیا این دولت ائتلافی ماننده‌ی مجلس ائتلافی نخواهد بود؟!.. آیا کاخ گلستان ماننده‌ی بهارستان میدان کشاکش نخواهد گردید؟!.. آیا با این لجاجت درمیان دو دسته ، هیئت دولت خواهد توانست برای کشور کاری انجام دهد؟!..

اگر مقصود چاره‌جویی باین دردهاست ، امروز در ایران نیاز بسیار سخت به پدید آمدن جمعیت ایرانخواه بیطرفی هست و من از آن در همین کتاب سخن خواهم راند. دولت نیز باید از کسان بیطرف ایرانخواه تشکیل یابد. چنین دولتیست که خواهد توانست امروز کاری بانجام رساند.

یک اختلاف دیگر درمیان دو دسته‌ی دست راست و دست چپ ، موضوع ارتجاع است. در روزنامه‌ها همیشه دیده می‌شود اینسو آنسو را «مرتجع» می‌خواند.

ولی این نزاع لفظیست. اگر حقیقت را بخواهیم این واژه از بس گفته شده و بزبان عوام افتاده ، معنای خود را از دست داده و یک واژه‌ی توهین‌آمیز گردیده (جزو دشنامها شده). ولی من با معنای لغوی آن کار دارم. مرتجع کسیست که هوادار عقاید و عادات کهن باشد و بکوشد که مردم را بآن عقاید و عادات بازگرداند و یا در روی آنها پا فشارشان سازد.

این کسان در زمانهای نهضت در همه کشورها بوده‌اند. عقیده شان چنین بوده و یا صلاح حزب و دسته‌ی خود را در آن دیده‌اند. در ایران هم آقا سید ضیاء از آنهاست. کتابچه‌ی «شعائر ملی» بما حق میدهد که او را هوادار ارتجاع شناسیم. اگر کسی آقا سید ضیاء را «مرتجع» (باین معنی) بخواند و باو از این راه ایراد گیرد ، کار بسیار بجایی کرده. (1)

چیزی که هست چنانکه در کتاب سرنوشت نیز نوشته شده ، در این کشاکشها ، مخالفت یا مبارزه با ارتجاع دخالت نداشته. اگر آقا سید ضیاء هوادار ارتجاع است ، حزب توده نیز در آن باره بیطرف میباشد. من نمیدانم برای چه این الفاظ پیاپی بمیان می‌آید؟!.. برای چه مردم را گیج گردانیده کلمه‌هایی را که معنایی از آنها نمی‌فهمند بزبانهاشان می‌اندازند؟!..

شنیدنیست که مسافری میگفته در یکی از شهرهای شمال میتینگ می‌دادند. آوازها بلند بود : «یره باتسون سید ضیاء ، نابود اولسون مرتجع!..». (2) من از یکی پرسیدم : «مرتجع چیست؟..». گفت : «برادر سیدضیاست. نمی‌دانید مگر؟..». اینست نمونه‌ای از ارتباط الفاظ با معانی!. اینست اندازه‌ی تاریکی فهمها و اندیشه‌ها.

مقصودم نکوهش نیست. می‌خواهم بگویم نزاعتان لفظیست. اگر از من بشنوید ، باید بجای این نزاعها دست بهم داده و حقیقتاً با ارتجاع به نبرد سختی پردازیم. آنچه بتوده سودمند تواند بود این نبرد است.

در زمانی که همه‌ی توده‌ها پیش میروند چه شده ما باز پس گردیم؟!.. چه شده دوباره ایلات را در آن زندگانی که یادگار قرنهای پیش از تاریخست آزاد گزاریم؟!.. چه شده که زنها دوباره بچادر و چاقچور بازگردند؟!.. چه شده دستگاه قمه‌زنی و سینه‌زنی دوباره رونق گیرد؟!.. چه شده که بساط انکیزیسیون برپا گردد؟!.. مگر خدا این کشور را برای بدبختی و بدنامی آفریده؟!..

ما نه تنها باید با ارتجاع نبرد کنیم ، با پیشرفتهایی که در جهانست و توده‌های اروپا و آمریکا از آن بهره می‌یابند ، باید ما نیز همگام باشیم و بهره یابیم. باید از تکانهای سوسیالیستی که در همه جا از شرق و غرب پدیدار است ، ما نیز برخوردار باشیم.

این نبرد با ارتجاع و کوشش به پیشرفت ، گذشته از نتایج دیگر ، در سیاست نیز مؤثر است و به بقای استقلال ایران کمک مهم تواند داشت.

امروز که ‌اندیشه‌هایی درمیانست که همه‌ی توده‌ها از بزرگ و کوچک و از شرقی و غربی دست بهم دهند و در راه بردن جهان همکاری نمایند و در نتیجه‌ی این اندیشه‌هاست که انجمنهای بین‌المللی یکی پس از دیگری تشکیل می‌یابد ، بدیهیست که در این انجمنها ارزش هر توده‌ای باندازه‌ی بهره‌مندی او از پیشرفتهاست. شما با این ایلهای کوچ‌نشین بیابانی ، با این زنهای چادر و چاقچوری ، با این روستاهای ویران ، با این کمی دانشها ، هیچگاه با توده‌های آراسته و پیراسته هم ارزش نخواهید بود. بترسید از آنکه روزی گفتگوهایی بمیان آید و عکسهای قمه‌زنی را بجلوتان گزارند ، داستان کشته شدن ایمبری کنسول آمریکا یا فاجعه‌ی بهائی‌کشی پارسالی شاهرود (3) یا مانندهای آن را که بسیار است برختان کشند.


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در کتاب «سرنوشت» فهرستی از ارتجاع‌خواهی سید ضیاء آورده شده است.
2ـ معنی : برافتد سید ضیاء ، نابود شود مرتجع!.
3ـ نک. بکتابچه‌ی «حقایق گفتنی».


.
رابرت ایمبری
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکه‌ی یک از سه)


درمیان گفتارهایی که زیر عنوان «یک گام دیگری بسوی پیشرفت» نوشتیم وعده دادیم که درباره‌ی «خرد» هم جداگانه سخن رانیم. برخی خوانندگان آن وعده را یادآوری کرده درخواست نوشتن گفتارهایی درآن باره می‌نمایند. من نیز می‌خواهم «خرد» را نیک شرح داده معنی درست آن را روشن گردانم. زیرا ما سر هر سخنی بآن استناد می‌نماییم پس باید آن را نیک بشناسانیم. ولی چون ما خرد را از بستگان «روان» (روح) می‌شماریم و درباره‌ی روان نیز سخنانی جز از گفته‌های دیگران داریم ، زیرا ما آدمی را دارای دو نیرو ، یکی بنام جان و دیگری بنام روان می‌شناسیم ، از اینرو بهتر است نخست از جان و روان گفتگو نماییم تا سپس بگفتگو از خرد رسیم. این است در اینجا بآن گفتگو آغاز می‌کنیم. ولی باید بگویم اینها سخنان بسیار استواری است که همه راستست و اگر خوانندگان از روی اندیشه و دقت خوانند خواهند دید که هر موضوعی دلیلهای روشنی همراه دارد ، و از آنسوی اینها زمینه‌های بسیار مهمی است که هر کس باید اینها را بداند. هر کس باید خود را بشناسد.

1ـ سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهیست.

باید دانست که ما در این گفتگو با فلسفه‌ی مادّی (1) طرفیت داریم. روان را باین معنی که می‌گوییم فلسفه‌ی مادّی نمی‌پذیرد و اینست ما در برابر آنها ایستاده دلیل می‌آوریم و در اینجا نخست گفته‌های خود آنها را یاد می‌کنیم :

در فلسفه‌ی مادّی می‌گویند : سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها[= حرکات] در جهان خودخواهیست. باینمعنی هر کسی از آدمی و جانور و مرغ تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد و همین خودخواهی (یا حب‌الذات) است که او را وادار بکارهایی می‌کند. مثلاً شما رفتار و کردار یک خروس را باندیشه سپارید. این خروس تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد و دربند هیچ چیزی جز خوشیهای خود نمی‌باشد. این است هر کاری که می‌کند بسود خود اوست. مثلاً با خروس دیگر می‌جنگد برای اینست که می‌خواهد او نباشد و در خوشیها شرکت نکند ، می‌گردد و بالها بهم می‌زند و بانگ درمی‌آورد برای آنست که از آن خودنمایی لذت می‌برد ، دانه می‌خورد برای آنست که شکم خود را سیر گرداند ، با مرغها خوشرفتاری می‌کند برای آنست که از زیستن با آنها لذت می‌یابد. رویهم‌رفته یک کاری که سودش بخودش نباشد ازو سر نمی‌زند. همچنین است دیگر مرغان و چهارپایان و درندگان و همه‌ی جنبندگان. سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها جز خودخواهی نمی‌باشد.

می‌گویند : آدمی نیز چنین است و هر کاری که از یک تن سر می‌زند جز برای خوشی و بهره‌مندی خودِ او نیست.

اینها سخنانیست که بنیادگزاران فلسفه‌ی نوین مادّی می‌گویند و از این گفته‌های خود دو نتیجه‌ی اجتماعی بسیار مهمی می‌گیرند :

نخست آنکه «زندگانی نبرد است». چون هر کسی تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد ناگزیر درمیانه کشاکشی پدید می‌آید و کار بنبرد می‌کشد. اینکه بزبانها افتاده «زندگانی نبرد است» و عبارت «تنازع بقا» یا مانند آن در همه جا شهرت یافته و امروز گوشهای جوانان ایرانی با آن پر است از اینجا سرچشمه گرفته است.

دوم آنکه «آدمی نیکی‌پذیر نیست». در جایی که هر کسی باید سود خود را جوید و جز دربند خوشیهای خود نباشد ، و این در طبیعت او گزارده شده ، دیگر چگونه می‌توان از کسی امید نیکی داشت؟!. چگونه می‌توان دستگیری بدیگران یا گذشت و جانفشانی توقع کرد؟!.. اینها که برخلاف طبیعت است چگونه می‌توان از یک آدمی‌خواست؟!.. آیا می‌تواند آتش نسوزاند؟! می‌تواند آب خفه نگرداند؟!..

از اینجا فلاسفه‌ی مادّی ـ از شوپنهاوِر و نیتچه و دیگران ـ بجهان بدبین بوده‌اند و آن را درخور نیکی (اصلاح) نمی‌دانسته‌اند ، و هم از اینجا دینها را بیهوده شمارده و پیشوایان دین و پیغمبران را در کوششهایی که برای نیکی جهان بکار برده‌اند گمراه پنداشته و آن کوششها را «آهن سرد کوبیدن» دانسته‌اند. کاری‌ترین ضربتی که در جنبش اخیر اروپا به دینها زده شده از این راه بوده.

شوپنهاور می‌گوید : «این دعویِ مردمی که می‌کنند بیپاست. زیرا آدمی که ناگزیر است همیشه بجنگد تا زنده بماند چه نیکی ازو چشم توان داشت؟!.» می‌گوید : «دینها همه دروغ و بیهوده است» می‌گوید : «در زندگانی بهترین چاره آنست که آدمی زن نگیرد و تنها زید و یا خود را کشته آسوده گرداند» چنانکه خود او نیز زن نگرفت و زندگی را با یک بدبینی و دلگیری بسر داده درگذشت.

این آموزاکهای اینهاست. ما می‌گوییم : بخطا رفته‌اید و این نتیجه‌ها نه درست است. داستان «خودخواهی» که شرح می‌دهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند که شناخته‌اید و آنان هر یکی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یک رشته از کارهایش گفته‌ی شما راست است.

👇
اینکه کسانی آزمندانه پول گرد می‌آورند ، و بر سر کالاهای جهانی باهم کشاکش می‌کنند ، و بی‌هیچ منطقی با یکدیگر بجنگ می‌پردازند اینها همه سرچشمه از «خودخواهی» می‌گیرد. چیزی که هست ما از آدمی یک رشته کارهای دیگر سراغ داریم که نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن مخالفت هم دارد.

در سرمای زمستان شما از خیابان می‌گذرید و بینوایی را می‌بینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار ایستاده از سرما می‌لرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو می‌دهید ، او چون می‌پوشد و اندکی گرم می‌شود شما خوشحال می‌گردید ـ در این داستان سه چیز هست که مخالف خودخواهیست : 1) اگر او می‌چایید و می‌لرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن کنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..

ما می‌گوییم : این کارها و هزارها مانندش که هر روز از آدمیان دیده می‌شود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتو خود را باو ندهد ، بلکه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. می‌پرسیم : شما که می‌گویید «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی می‌دهید؟!..


1ـ کوشاد تلگرام : نویسنده فلسفه‌ی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه‌ باورهایی می‌نامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمی‌داند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقه‌بندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجه‌هایش می‌شناساند. بدینسان :

نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیده‌ی آن فلسفه آدمی جانوریست سردسته‌ی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمه‌ی همه‌ی خواهاکها و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.

دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکی‌پذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکی‌پذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.

سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را می‌خواهد و بسود اوست نیک می‌شناسد و هرچه را نمی‌خواهد و بسود او نیست بد می‌شمارد. سرچشمه‌ی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].

چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایه‌ترین داشته‌ی آدمیست آن فلسفه نمی‌شناسد. بودن چنین چیزی را در ‌آدمی نمی‌پذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمی‌باشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایش‌پذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...

پنجم ، از دیده‌ی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمه‌ی همه‌ی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبنده‌ای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانه‌ی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.

ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار می‌گرداند و از ارج می‌اندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها برده‌اند ، در اندیشه‌ی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمی‌بوده‌اند و جز سود خود و توده‌ی خود را نمی‌خواسته‌اند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)


.
آرتور شوپنهاور ، فردریش نیتچه
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 10
(بهر 2 از 2)

🔸درباره‌ی آنجهان (آخرت) چه می‌گویید؟🔸

می‌گویند : درباره‌ی آنجهان چه می‌گویید؟ آیا می‌توان به آن باور داشت؟ می‌گویم : چرا نمی‌توان باور داشت؟! چون روان غیر از تن و جان می‌باشد پیداست که با مرگِ آنها نابود نخواهد شد.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی در خواستها و کردارها نشان آنست که زندگانی به دو گونه می‌باشد. در این جهان که جان و روان باهم هستند نمونه‌ی هر دو زندگانی موجود است. ولی در آنجهان تنها زندگانی روانی خواهد بود.
می‌گویند : دانشها این موضوع را نمی‌رساند. می‌گویم : هر چیزی را دانشها نباید برساند.

🔸🔸🔸

ما نشان دادیم که روان غیر از تن و جان مادّی است و از نظر خواستها و ادراکات ضد آن است. از آن طرف مرگ انسان جز این نیست که خون از گردش بیفتد و سپس بدن متلاشی و تجزیه شده هر عنصری به جای خود برگردد. در حقیقت مرگ جز از هم پاشیدن تن نیست ، و پیداست که متلاشی شدن تن ، باعث نابودی روان (که غیر از مادّه است) نمی‌تواند باشد ، و به روان آسیبی نخواهد رسید. راست است که ما نمی‌دانیم روان پس از جدا شدن از تن چگونه خواهد ‌ماند و آیا به کالبد دیگری وارد می‌شود یا زندگانی جداگانه‌ای ‌دارد ـ اینها را نمی‌دانیم ، ولی این ندانستن زیانی به آن دانستن نخواهد داشت. این گفته‌ی خود مادّیونست که می‌گویند : «هیچ چیزی در اینجهان نابود نمی‌شود».

اینها دلیلهاییست که می‌توان آورد. از آن طرف با آگاهیهایی که ما از ترتیب جهان و دانایی آفریدگار در دست داریم این بسیار بعید است که بگوییم خدا انسان را فقط برای پنجاه و شصت سال زندگانی آلوده‌ی این جهانی می‌آفریند. بسیار دور و بعید است که بگوییم آدمیان که برگزیده‌ی همه‌ی آفریدگان هستند ، سهم ایشان از زندگانی کمتر از درختان و سنگها باشد. اینها نیز دلیلهای پیشین را محکمتر می‌گرداند.

همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی آنها در خواستها و کردارها نشانه‌ی آن است که زندگانی به دو گونه می‌تواند باشد : یکی زندگانی جانورانه که منشاء آن خودخواهی است و با حرص و طمع و خشم و مبارزه و کینه و ستم و دغل آمیخته می‌باشد ، و دیگری زندگانی آدمیانه که سرچشمه‌ی آن نیکخواهی بدیگران است و با همدستی و همکاری ، غمخواری ، حقیقت‌پرستی ، و آبادی‌‌دوستی توأم می‌باشد.

در اینجهان چون جان و روان باهم‌اند ، نمونه‌ی هر دو زندگی موجود است. و در آن جهان معلومست که روان تنها بوده و فقط زندگانی روانی خواهد بود.

می‌گویند : دانشها بودن آن جهان را نمی‌رساند. می‌گوییم : هر چیزی را دانشها نباید برساند. دانشها راهش آزمایش و جستجو می‌باشد ، و جز در زمینه‌هایی که حواس پنجگانه به آن راه دارد توانا نیست. چیزهایی نیز هست که باید خرد برساند [1] ـ چیزهایی نیز هست که باید از راه دین دانسته شود.

دانشها اگر بودن جهان دیگری را نمی‌رساند ، از بودنش نیز جلوگیری نمی‌نماید. آری ، خرافات پوچ و بیپایی که بفراوانی درباره‌ی آخرت در میان است ، هم دانشها و هم دین هر دو از آنها بیزار است. این خرافات گذشته از آنکه بی‌اساس بوده و جز بافندگی و تصورات بیپا نیست ، بسیاری از آنها ـ مانند زنده شدن بدن در قبر ، و حاضر شدن آن در روز محشر ، و به قضاوت نشستن خدا ، و خشم و تندی او ، و شفاعت برانگیختگان و دیگران ، و مانند اینها ـ با دانشها و با دین (به معنی راست خود) ناسازگار می‌باشد. کسی چون مرد و بیجان گردید ، تنش پوسیده خاک خواهد شد ، و دیگر با آن کاری نیست و هیچگاه زنده نخواهد گردید. خدا نیازی به رسیدگی و قضاوت ندارد ، و کسی هم ممکن نیست در پیشگاه او میانجی باشد. اینها تصورات خام و بیخردانه است.

همچنین گفتگو با روانهای مردگان که از غرب به همه جا رسیده چیزیست که هم دانشها و هم دین از آن بیزار می‌باشد. [2] کسی چون مرد و روانش جدا گردید ، دیگر با اینجهان هیچ گونه ارتباطی یا پیوندی نمی‌تواند داشته باشد.

[1] : باید پرسید خواست شما از دانشها کدامهاست؟ اگر فیزیک و شیمی و ستاره‌شناسی و مانند اینها را در نظر دارید ، اینها را چه کار با چنان موضوعاتیست؟ و اگر دانش آن را می‌گویید که با جستجو و آزمایش بدست آید و خرد و اندیشه آن را بپذیرد ، در آن حال دریافتهایی که پلیس از پیشامدها و قضات از پرونده‌ها پیدا می‌کنند ، آنها نیز چون با بکار بردن اندیشه و خرد و از راه جستجو (و در برخی جاها آزمایش) دریافت شده از دانشها بحساب می‌آید. در زندگی عادی هم هر نتیجه‌ای (مثلاً اینکه چه خوراکی به یک فرد نمی‌سازد) اگر با اندیشه و جستجو و آزمایش و سرانجام با داوری خرد بدست بیاید دانش است.
[2] : درین باره نگاه کنید به کتاب «پندارها» ، گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟..
.
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی.pdf
1.7 MB
🔸 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی

✍ احمد کسروی

📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۸

بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.