🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی دو از سه)
2ـ آدمی دارای دو گوهر است
راستی آنست که آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست که چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر کدام یک تنی دارد و یک جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست که از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادّی درنیافته است. ولی یک موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن کارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانکه دیروز شرح دادیم کارهای آدمی به دو رشته است :
یک رشته آنهایی که بگفتهی فلاسفهی مادّی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حبالذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتکار] ، دزدی ، کلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و کشاکش ، رشک ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها کارها و خویهایی است که چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری که دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنکه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست که از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنکه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیکند ، برای چه؟.. برای آنکه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میکنند؟.. اگر نیک سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیکنند و خواست هر یکی جز این نیست که هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حکومت کند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است که دو خروس باهم میکنند.
یک رشتهی دیگر کارهایی که با خودخواهی سازش ندارد بلکه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیکخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، کوشش و فداکاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها کارها و دریافتهاییست که جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست. شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شکسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میکنید و چهبسا بدوش کشیده بخانهاش میرسانید. این کار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت کنیم دیگری که پایش شکسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یک خانهای آتش افتاده میسوزد و کسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی در کجاست؟!. کسی که خود را برای نجات دیگری بآتش میاندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!. این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنکه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بکوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلکه از جان نیز ـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها که در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه کرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بکشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یک زن و یک مردی را که دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی که دست و پا زنان روی آن میرفتم یک جوانی که در کناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناکنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود کشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد که او نیز غلتزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همینکه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناکنان باین مرد رسید و او را نیز کشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیکبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان که نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
👇
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی دو از سه)
2ـ آدمی دارای دو گوهر است
راستی آنست که آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست که چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر کدام یک تنی دارد و یک جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست که از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادّی درنیافته است. ولی یک موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن کارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانکه دیروز شرح دادیم کارهای آدمی به دو رشته است :
یک رشته آنهایی که بگفتهی فلاسفهی مادّی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حبالذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتکار] ، دزدی ، کلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و کشاکش ، رشک ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها کارها و خویهایی است که چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری که دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنکه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست که از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنکه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیکند ، برای چه؟.. برای آنکه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میکنند؟.. اگر نیک سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیکنند و خواست هر یکی جز این نیست که هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حکومت کند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است که دو خروس باهم میکنند.
یک رشتهی دیگر کارهایی که با خودخواهی سازش ندارد بلکه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیکخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، کوشش و فداکاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها کارها و دریافتهاییست که جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست. شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شکسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میکنید و چهبسا بدوش کشیده بخانهاش میرسانید. این کار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت کنیم دیگری که پایش شکسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یک خانهای آتش افتاده میسوزد و کسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی در کجاست؟!. کسی که خود را برای نجات دیگری بآتش میاندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!. این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنکه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بکوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلکه از جان نیز ـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها که در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه کرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بکشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یک زن و یک مردی را که دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی که دست و پا زنان روی آن میرفتم یک جوانی که در کناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناکنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود کشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد که او نیز غلتزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همینکه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناکنان باین مرد رسید و او را نیز کشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیکبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان که نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
👇
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست که این رشته کارها که سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیکخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را که در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و کمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید که در خیابان یک اسب درشکه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسرکشی پرداخته یک لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 1)
ممکنست کسانی بگویند : ضرر روگیری زنان چیست؟!.. اگر زنی از مردان نامحرم رو بگیرد چه ملامتی باو هست؟!.. چرا درین باره اینهمه پافشاری میکنند؟!..
میگویم : فقط روگیری و سر تا پا را پوشاندن درخور اهمیت چندانی نیست. بحث هم سر آن نمیباشد. بحث سر آنست که بدستاویز همان روگیری و حجاب زنان نمیتوانستند در کارهای کشوری و ملی نمیتوانستند همکاری کنند ، نمیتوانستند به انجمنها بیایند ، از پیشامدهای کشور و ملت کلاً بیخبر میماندند ، از معلومات کلاً بینصیب بودند. در این کشور زندگی میکردند و کمترین علاقه بآن نمیداشتند و نمیتوانستند داشته باشند. آنچه در ایران بود همینها بود. کوشش ما هم برای برداشتن اینها بوده و میباشد. اگر فقط روگیری بود که غمی نبود.
این گونه زنان روگیر (که هنوز فراوانند) در خانه مینشینند و پس از کارهای بچهداری و خانهداری یا پای منبر آن آخوند و این آخوند میرفتند و مغزهای خود را با حرفهای باطل آنها پر میکردند ، و یا در مجالس روضهخوانی نشسته به سرگذشت سکینه و ربابه دلسوزی میکردند و سینه میکوبیدند ، و یا بخانهی فلان جادوگر و دعانویس رفته گرههای زندگی را با دست آنان باز میکردند. پیرهزنان نیز پزشک میبودند و به هر دردی از معلوم و نامعلوم دوایی تجویز میکردند. این میبود حال زنان. مردان نیز آنان را ناقصالعقل میدانستند و در چشمشان بسیار بیاهمیت بودند. بحث ما از اینهاست نه فقط از روگیری و رونگیری.
ما میگوییم : زنان از مردم این کشورند. در این کشور زندگی میکنند. نصف مردم زنها هستند. باید معنی زندگی و راه آن را بدانند. از جهان و پیشامدهای آن باخبر باشند. در راه نگهداری ملت و آبادی کشور با مردان همگامی کنند. در روزهای سختی بکار بخورند.
ما دیدیم درین چند سال که میان دولتها جنگ میبود برای ملتهای روس و انگلیس و بلژیک و هلند و دیگر ملتها روزهای سختی پیش آمد ، و در همه جا زنان با مردان همگام و همدوش گشتند. در انگلستان زنها بسیاری از کارها را بدست گرفتند تا مردان فرصت داشته بمیدانهای جنگ بشتابند. در روسیه زنان و دختران لباس سربازی به تن کرده بمیدان جنگ شتافتند. در هوانوردی و دیگر کارهای جنگی از مردان پس نیفتادند.
راست است که زنان برای سربازی و هوانوردی و جنگجویی آفریده نشدهاند (ما درین باره سخن خواهیم راند) ولی در روزهای سختی زنان هم باید برای هر گونه کوشش و جانفشانی آماده باشند و از سربازی و جنگجویی نیز بازنایستند.
من میپرسم : آیا از زنان روگیر و خانهنشین ـ یا بهتر بگوییم از زنان بیکاره و از دنیا بیخبر ـ که اکنون نیز در ایران فراوان هستند چنین کارهایی را میتوان انتظار داشت؟!.. زنانی که اصلاً معنی کشور و ملت چیست ، جنگ از کجا پیدا شده ؛ زنانی که برای دور کردن صدمه و آفت راهی غیر از نذر حضرت عباس و نماز فاطمهی زهرا نمیشناسند؟!.
دوباره میپرسم : آیا از زنان ، با آن چادر و چاقچور و روبند و با آن احتراز از مردان ، در پیشامدهای ناگهانی کاری برمیآید؟!.. آیا غیر از این نیست که با آن بند و بست هیچ کاری نمیتوانند؟!..
.
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 1)
ممکنست کسانی بگویند : ضرر روگیری زنان چیست؟!.. اگر زنی از مردان نامحرم رو بگیرد چه ملامتی باو هست؟!.. چرا درین باره اینهمه پافشاری میکنند؟!..
میگویم : فقط روگیری و سر تا پا را پوشاندن درخور اهمیت چندانی نیست. بحث هم سر آن نمیباشد. بحث سر آنست که بدستاویز همان روگیری و حجاب زنان نمیتوانستند در کارهای کشوری و ملی نمیتوانستند همکاری کنند ، نمیتوانستند به انجمنها بیایند ، از پیشامدهای کشور و ملت کلاً بیخبر میماندند ، از معلومات کلاً بینصیب بودند. در این کشور زندگی میکردند و کمترین علاقه بآن نمیداشتند و نمیتوانستند داشته باشند. آنچه در ایران بود همینها بود. کوشش ما هم برای برداشتن اینها بوده و میباشد. اگر فقط روگیری بود که غمی نبود.
این گونه زنان روگیر (که هنوز فراوانند) در خانه مینشینند و پس از کارهای بچهداری و خانهداری یا پای منبر آن آخوند و این آخوند میرفتند و مغزهای خود را با حرفهای باطل آنها پر میکردند ، و یا در مجالس روضهخوانی نشسته به سرگذشت سکینه و ربابه دلسوزی میکردند و سینه میکوبیدند ، و یا بخانهی فلان جادوگر و دعانویس رفته گرههای زندگی را با دست آنان باز میکردند. پیرهزنان نیز پزشک میبودند و به هر دردی از معلوم و نامعلوم دوایی تجویز میکردند. این میبود حال زنان. مردان نیز آنان را ناقصالعقل میدانستند و در چشمشان بسیار بیاهمیت بودند. بحث ما از اینهاست نه فقط از روگیری و رونگیری.
ما میگوییم : زنان از مردم این کشورند. در این کشور زندگی میکنند. نصف مردم زنها هستند. باید معنی زندگی و راه آن را بدانند. از جهان و پیشامدهای آن باخبر باشند. در راه نگهداری ملت و آبادی کشور با مردان همگامی کنند. در روزهای سختی بکار بخورند.
ما دیدیم درین چند سال که میان دولتها جنگ میبود برای ملتهای روس و انگلیس و بلژیک و هلند و دیگر ملتها روزهای سختی پیش آمد ، و در همه جا زنان با مردان همگام و همدوش گشتند. در انگلستان زنها بسیاری از کارها را بدست گرفتند تا مردان فرصت داشته بمیدانهای جنگ بشتابند. در روسیه زنان و دختران لباس سربازی به تن کرده بمیدان جنگ شتافتند. در هوانوردی و دیگر کارهای جنگی از مردان پس نیفتادند.
راست است که زنان برای سربازی و هوانوردی و جنگجویی آفریده نشدهاند (ما درین باره سخن خواهیم راند) ولی در روزهای سختی زنان هم باید برای هر گونه کوشش و جانفشانی آماده باشند و از سربازی و جنگجویی نیز بازنایستند.
من میپرسم : آیا از زنان روگیر و خانهنشین ـ یا بهتر بگوییم از زنان بیکاره و از دنیا بیخبر ـ که اکنون نیز در ایران فراوان هستند چنین کارهایی را میتوان انتظار داشت؟!.. زنانی که اصلاً معنی کشور و ملت چیست ، جنگ از کجا پیدا شده ؛ زنانی که برای دور کردن صدمه و آفت راهی غیر از نذر حضرت عباس و نماز فاطمهی زهرا نمیشناسند؟!.
دوباره میپرسم : آیا از زنان ، با آن چادر و چاقچور و روبند و با آن احتراز از مردان ، در پیشامدهای ناگهانی کاری برمیآید؟!.. آیا غیر از این نیست که با آن بند و بست هیچ کاری نمیتوانند؟!..
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 5)
اکنون میتوان پرسید : انکیزیسیون چگونه از میان رفت؟!.. پاسخ کوتاه باین پرسش در زیر آمده :
اینجا گامِ بلند را راستیپژوهی ، آن خیمِ والا و ارجمندِ آدمی برداشت. باین معنی : با آنکه دانشمندان میدانستند که بزبان آوردن یافتهها و اندیشههاشان ، به پیشواز بیمها و شکنجهها رفتنست لیکن بسیاری از ایشان روا ندیدند که حقایق یا راستیها نادانسته بماند و جای آنها را پندارهای باستانی گرفته مردمان در نادانیها همچنان بمانند. اینبود باک از بیمها نکردند و بانتشار باورهاشان پرداختند. در چنین حالی دانشمندان بسیاری ، بگناه بازنمودنِ باورشان بحُکم کلیسا بکیفرهایی محکوم شدند. جُردانو برونو (1) و کسان دیگری زنده در آتش سوختند ولی کلیسا نتوانست از شناخته گردیدن و منتشر شدنِ ستارهشناسی کپرنیکی جلو گیرد ، چنانکه جلو فروریختن پندارهای ارسطویی و برچیده شدنِ فلکهای بطلمیوسی را نیز نتوانست بگیرد. تنها نتیجهای که از انکیزیسیون بدست آمد دیر و کند گردیدن انتشارِ یافتههای نو بود.
انکیزیسیون گالیلئو گالیلئی (2) را نکشت ولی خاموشش گردانید. با اینهمه باورهای او بتندی منتشر شد و سرانجام همه (و نیز کشیشان) پذیرفتند که زمین میگردد. یافتههای دانشمندان سه دیوار از چهار دیواری دانش کلیسا را که ارسطو و جالینوس و بطلمیوس و اقلیدس بودند پیاپی برانداخته بود. این تنها هندسهی اقلیدسی بود که پایداری میکرد. بماند که مارتین لوتر و پیروانش در همین دوران با راه انداختن جنبشِ پروتستانی لرزهی دیگری بر کلیسا و علوم الهی آن انداخته بودند.
این خود چیستان شگفتیست که چگونه آنهمه چیرگی که کلیسا را بود : شحنه و جلاد ، شکنجه و زندان ، تبعید و بازداشتِ دارایی ، درون آب جوش انداختن ، سرها را بروی سندان با پتک کوفتن ، در آتش سوزاندن و صدها بیدادگری دیگر در برابر یافتههای دانشمندان ـ که در آغاز جز اندک سخنانِ تازهای نبود ـ تاب آوردن نتوانست و سرانجام این دستگاهِ پلیدِ کلیسا بود که ناچار شد سپر اندازد.
این نیرومندی و کارایی آن خیمِ ارجمند آدمی یعنی راستیپژوهی را بروشنی نشان میدهد : آن خیمی که هم دانشمندان را بنبرد با کلیسا برمیانگیخت و هم مردمانی که از گفتهی دانشمندان آگاه میشدند را بپیروی از دانش و دوری جستن از کشیشانِ پندارپرست وامیداشت.
آن دستگاه دوزخی نزدیک به شش سده برپا بود و جز لکههای ننگ و مایهی سرافکندگی برای کلیسا و کشیشان ، چیزی بیادگار نگزارد. انکیزیسیون در اسپانیا تا سال 1834 م. برپا بود و آنگاه از کار افتاد.
پابرگیها :
1ـ Giordano Bruno
2ـ Galileo Galilei
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 5)
اکنون میتوان پرسید : انکیزیسیون چگونه از میان رفت؟!.. پاسخ کوتاه باین پرسش در زیر آمده :
اینجا گامِ بلند را راستیپژوهی ، آن خیمِ والا و ارجمندِ آدمی برداشت. باین معنی : با آنکه دانشمندان میدانستند که بزبان آوردن یافتهها و اندیشههاشان ، به پیشواز بیمها و شکنجهها رفتنست لیکن بسیاری از ایشان روا ندیدند که حقایق یا راستیها نادانسته بماند و جای آنها را پندارهای باستانی گرفته مردمان در نادانیها همچنان بمانند. اینبود باک از بیمها نکردند و بانتشار باورهاشان پرداختند. در چنین حالی دانشمندان بسیاری ، بگناه بازنمودنِ باورشان بحُکم کلیسا بکیفرهایی محکوم شدند. جُردانو برونو (1) و کسان دیگری زنده در آتش سوختند ولی کلیسا نتوانست از شناخته گردیدن و منتشر شدنِ ستارهشناسی کپرنیکی جلو گیرد ، چنانکه جلو فروریختن پندارهای ارسطویی و برچیده شدنِ فلکهای بطلمیوسی را نیز نتوانست بگیرد. تنها نتیجهای که از انکیزیسیون بدست آمد دیر و کند گردیدن انتشارِ یافتههای نو بود.
انکیزیسیون گالیلئو گالیلئی (2) را نکشت ولی خاموشش گردانید. با اینهمه باورهای او بتندی منتشر شد و سرانجام همه (و نیز کشیشان) پذیرفتند که زمین میگردد. یافتههای دانشمندان سه دیوار از چهار دیواری دانش کلیسا را که ارسطو و جالینوس و بطلمیوس و اقلیدس بودند پیاپی برانداخته بود. این تنها هندسهی اقلیدسی بود که پایداری میکرد. بماند که مارتین لوتر و پیروانش در همین دوران با راه انداختن جنبشِ پروتستانی لرزهی دیگری بر کلیسا و علوم الهی آن انداخته بودند.
این خود چیستان شگفتیست که چگونه آنهمه چیرگی که کلیسا را بود : شحنه و جلاد ، شکنجه و زندان ، تبعید و بازداشتِ دارایی ، درون آب جوش انداختن ، سرها را بروی سندان با پتک کوفتن ، در آتش سوزاندن و صدها بیدادگری دیگر در برابر یافتههای دانشمندان ـ که در آغاز جز اندک سخنانِ تازهای نبود ـ تاب آوردن نتوانست و سرانجام این دستگاهِ پلیدِ کلیسا بود که ناچار شد سپر اندازد.
این نیرومندی و کارایی آن خیمِ ارجمند آدمی یعنی راستیپژوهی را بروشنی نشان میدهد : آن خیمی که هم دانشمندان را بنبرد با کلیسا برمیانگیخت و هم مردمانی که از گفتهی دانشمندان آگاه میشدند را بپیروی از دانش و دوری جستن از کشیشانِ پندارپرست وامیداشت.
آن دستگاه دوزخی نزدیک به شش سده برپا بود و جز لکههای ننگ و مایهی سرافکندگی برای کلیسا و کشیشان ، چیزی بیادگار نگزارد. انکیزیسیون در اسپانیا تا سال 1834 م. برپا بود و آنگاه از کار افتاد.
پابرگیها :
1ـ Giordano Bruno
2ـ Galileo Galilei
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی سه از سه)
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یکی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، که در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریکست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیکخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها که این جنبهْ خاص خود اوست. از همینجاست که کارهای آدمی به دو گونه است و نیک و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش کشاکش میکند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن کجا و این کجا؟! این دو کارِ ضد هم ، از یک کسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن کشاکش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یک قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشکسالی 1336ق ، 1296خ که بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یک کار بسیار نیکی برخاست ، و آن اینکه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان کویِ خود دستگیریهای بسیاری کرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعکاری از کجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری کردن از کجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، که یک دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی که خواسته دست یازد و آنها را بردارد یک نیرویی از درون او را بازداشته و این است از همان راهی که رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو که این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو که او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یکی توان گفت؟!.
شما اگر نیک اندیشید همیشه در درونتان کشاکش و داوری هست : چنین فرض کنید یک مرد موهونی در خیابان بشما توهین کرده و شما با خشم و کینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یک چیزی از درون شما را وادار میکند که بروید و با او گلاویز شوید و کتکش زنید و یک چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یک توهین بیجا چه تأثیری دارد که شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یکی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است که آدمی گذشته از طبیعت تن و جان که سرچشمهی کارهایش خودخواهیست یک جنبهی دیگری دارد که سرچشمهی کارهای آن نیکخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است که ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است که امیدها بنیکی او میبندیم و کوششها میکنیم.
ولی فلاسفهی مادّی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یکسان شناختهاند. اینکه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودکشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست که آدمی را چنانکه هست نشناخته است. شگفتتر آنست که خود شوپنهاور یک مرد نیکخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده که چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درک نمیکرده که در آدمی یک نیروی نیکخواهی هست و چنان نیست که ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم که باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
.
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی سه از سه)
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یکی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، که در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریکست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیکخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها که این جنبهْ خاص خود اوست. از همینجاست که کارهای آدمی به دو گونه است و نیک و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش کشاکش میکند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن کجا و این کجا؟! این دو کارِ ضد هم ، از یک کسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن کشاکش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یک قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشکسالی 1336ق ، 1296خ که بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یک کار بسیار نیکی برخاست ، و آن اینکه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان کویِ خود دستگیریهای بسیاری کرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعکاری از کجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری کردن از کجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، که یک دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی که خواسته دست یازد و آنها را بردارد یک نیرویی از درون او را بازداشته و این است از همان راهی که رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو که این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو که او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یکی توان گفت؟!.
شما اگر نیک اندیشید همیشه در درونتان کشاکش و داوری هست : چنین فرض کنید یک مرد موهونی در خیابان بشما توهین کرده و شما با خشم و کینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یک چیزی از درون شما را وادار میکند که بروید و با او گلاویز شوید و کتکش زنید و یک چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یک توهین بیجا چه تأثیری دارد که شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یکی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است که آدمی گذشته از طبیعت تن و جان که سرچشمهی کارهایش خودخواهیست یک جنبهی دیگری دارد که سرچشمهی کارهای آن نیکخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است که ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است که امیدها بنیکی او میبندیم و کوششها میکنیم.
ولی فلاسفهی مادّی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یکسان شناختهاند. اینکه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودکشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست که آدمی را چنانکه هست نشناخته است. شگفتتر آنست که خود شوپنهاور یک مرد نیکخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده که چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درک نمیکرده که در آدمی یک نیروی نیکخواهی هست و چنان نیست که ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم که باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
.
🔸 کتابخانهی پاکدینی
📚 کتابها و نوشتههای احمد کسروی و همباورانش
🛎 برخی از کتابها گویا (صوتی) شده که آنها نیز در کانال هست.
👇
👉 @kasravi_ahmad
📚 کتابها و نوشتههای احمد کسروی و همباورانش
🛎 برخی از کتابها گویا (صوتی) شده که آنها نیز در کانال هست.
👇
👉 @kasravi_ahmad
👍1
پاکدینی ـ احمد کسروی pinned «🔸 کتابخانهی پاکدینی 📚 کتابها و نوشتههای احمد کسروی و همباورانش 🛎 برخی از کتابها گویا (صوتی) شده که آنها نیز در کانال هست. 👇 👉 @kasravi_ahmad»
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 2)
در موضوع روگیری بهتر است شما زنان روگیر شهری را با زنان روباز روستایی مقایسه کنید. شکی نیست که شهر همیشه بر ده برتری دارد و شهریان باید بهتر و باقدرتر از روستاییان باشند. ولی دربارهی زنان داستان وارونه بوده و بیشک زنان روستایی بهتر و برتر از زنان شهری میبودند. زیرا زنان روستایی با مردان خود همکاری میکنند و از سود و زیان و از وضعیت شوهران خود آگاه بوده دلسوزی و علاقه نشان میدهند. ولی زنان روگیر شهری از این اندازه شایستگی نیز برخوردار نمیبودند.
الان که این سطرها را مینویسم کتاب توردومند در جلوم باز است و در آن تصویر زنی را میبینم. زنی که سوار بر اسب است و چند تا تفنگچی را پشت سر خود انداخته. این زن که به «قرهفاطمه» معروف شده و در کتابها جا برای خود باز کرده صد سال پیش در کردستان زندگی میکرده و رئیس یک طایفهی کرد بوده. در آن زمان جنگهایی میان دولت روس با عثمانی در جریان بوده. در یکی از آنها که روسها ارضروم را در محاصره گرفته بودند ، این شیرزن نیز با سه چهار نفر از پیروان خود به عثمانیان کمک میکرد و در جنگها دلیری نشان میداد. شبی روسها نیرنگ زده دستهای از کردان و ترکان را کشته سنگری را از دست آنان بیرون میآورند. این پیشامد به قرهفاطمه گران افتاده فردا بشهر رفته گروه انبوهی از زنان و مردان را با خود همراه و همدست کرده و همهی ایشان تفنگ نمیداشتند ، بسیاری از آنان تبر یا شمشیر یا ساتور بدست میگیرند و قرهفاطمه جلو افتاده به روسها تاخت میبرند و با جنگ خونینی که کردند دوباره سنگر را بدست میآورند.
در نتیجهی این مردانگی و جانفشانی نام قرهفاطمه زبانزد میشود که سلطان عثمانی او را به استامبول خواسته نوازشها میکند.
شما فکر کنید آیا مثل این دلیری و جانفشانی از زنان روگیر برمیآید؟!.. آیا زنان چادری و چاقچوری بچنین کارهای میتوانند بپردازند؟!..
.
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 2)
در موضوع روگیری بهتر است شما زنان روگیر شهری را با زنان روباز روستایی مقایسه کنید. شکی نیست که شهر همیشه بر ده برتری دارد و شهریان باید بهتر و باقدرتر از روستاییان باشند. ولی دربارهی زنان داستان وارونه بوده و بیشک زنان روستایی بهتر و برتر از زنان شهری میبودند. زیرا زنان روستایی با مردان خود همکاری میکنند و از سود و زیان و از وضعیت شوهران خود آگاه بوده دلسوزی و علاقه نشان میدهند. ولی زنان روگیر شهری از این اندازه شایستگی نیز برخوردار نمیبودند.
الان که این سطرها را مینویسم کتاب توردومند در جلوم باز است و در آن تصویر زنی را میبینم. زنی که سوار بر اسب است و چند تا تفنگچی را پشت سر خود انداخته. این زن که به «قرهفاطمه» معروف شده و در کتابها جا برای خود باز کرده صد سال پیش در کردستان زندگی میکرده و رئیس یک طایفهی کرد بوده. در آن زمان جنگهایی میان دولت روس با عثمانی در جریان بوده. در یکی از آنها که روسها ارضروم را در محاصره گرفته بودند ، این شیرزن نیز با سه چهار نفر از پیروان خود به عثمانیان کمک میکرد و در جنگها دلیری نشان میداد. شبی روسها نیرنگ زده دستهای از کردان و ترکان را کشته سنگری را از دست آنان بیرون میآورند. این پیشامد به قرهفاطمه گران افتاده فردا بشهر رفته گروه انبوهی از زنان و مردان را با خود همراه و همدست کرده و همهی ایشان تفنگ نمیداشتند ، بسیاری از آنان تبر یا شمشیر یا ساتور بدست میگیرند و قرهفاطمه جلو افتاده به روسها تاخت میبرند و با جنگ خونینی که کردند دوباره سنگر را بدست میآورند.
در نتیجهی این مردانگی و جانفشانی نام قرهفاطمه زبانزد میشود که سلطان عثمانی او را به استامبول خواسته نوازشها میکند.
شما فکر کنید آیا مثل این دلیری و جانفشانی از زنان روگیر برمیآید؟!.. آیا زنان چادری و چاقچوری بچنین کارهای میتوانند بپردازند؟!..
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 6)
3ـ ملایان (تکهی 1)
از زمانی که ایرانیان با تاریخ اروپا آشنا شدند ، واژهی انکیزیسیون بیشتر برای بازجویی و محاکمههایی که کلیسا در سرکوبِ دگراندیشان بکار میبُرد شناخته گردید. از اینسو در ایران هر زمان که اندیشهی نوی بمیان آمد ، ملایان با آن رفتاری مانند انکیزیسیون کردند. باین معنی که تکفیر همیشه چماقی در دستان ایشان بوده که بر سر مخالفان فرود میآوردند. اگر کشیشان دادگاههایی برپا گردانیده به الحاد رسیدگی میکردند ، ملایان بآن هم نیاز ندیده بیشتر هنگامها با تهمتهای بابی و بهائی ، طبیعی و دهری ، لیبرال و طاغوتی ، نواندیشان و دگراندیشان را از میدان بدر کردهاند. شیوهی ایشان بیشتر این بوده که به بهانهای (راست یا دروغ) مردم عامی را شورانده و ایشان را بخیابانها کشاندهاند و سپس در شلوغی بدست شاگردان و مزدورانشان نقشهی شوم خود را بکار بستهاند یا آنچه آشوب و وحشیگریست بکار بردهاند تا چشمها را بترسانند و باج خود را بگیرند. چنین پیشامدهایی بسیار رخ داده و ملایانِ ایرانی در مردمفریبی و دسیسهچینی و سنگدلی کم از کشیشان نداشتهاند. کارشکنیهای ملایان در جنبش مشروطه ، کینهورزیها و خونریزیهای ایشان از آزادیخواهان یکی از آن نمونههاست.
راستی آنکه دخالت ملایان در کار کشورداری در ایران یکی از گرفتاریهای دیرین این توده بوده. باید دانست از زمان قاجاریان تاکنون (آری ، تاکنون!) دیده میشود که در این کشور یک پادشاهی بوده تاجدار که فرمانروای کشور او شمرده میشده ولی دیگرانی نیز بیآنکه نام فرمانروا بدارند به همچشمی با او میکوشیدهاند. سخن ما اینجا از خانها و خانخانی نیست ، سخن ما از «علما» است که ایشان نیز یک پای فرمانروایی بوده و هر یک از ایشان به دلخواه خود مردم را به راهی میکشاندهاند. بلکه اگر درپی ریشه باشیم راستی آنکه سخن از شیعیگریست. زیرا از روی آن کیش حکومت ازآنِ امامانست و چون آخرین ایشان ناپیداست فقها یا مجتهدان جانشینان اویند که حکومت تا «ظهور» او ازآنِ ایشانست. به همین عنوان ملایان «سهم امام» گرفته و میگیرند. در کار «صغیر» دست داشتهاند ، زمینهای «مجهولالمالک» را فروختهاند. به همین عنوان دولتها را ـ استبدادی یا دمکراسی ـ «غاصب» دانستهاند و مالیات دادن و سربازی رفتن را حرام شماردهاند. به همین عنوان میرزای قمی ساختمانهای دولتی را به فتحعلیشاه به اجاره میداده. (1) اینکه حکومت ازآنِ ایشانست را آشکاره به زبان نمیآوردند و خمینی (شاید) نخستین کسی بود که آن را در کتابی بیپرده گردانید و با عنوان «ولایت فقیه» از آن یاد کرد. (با اینهمه او هم در نخستین سخنرانیهای خود در تهران در سال 57 در زمینهی مشروعیت حکومت شاه و شکل حکومت آینده ، به «قانون» (کدام قانون؟) ، «قوانین عقلی» و «حقوق بشر» تکیه میکرد و از حق حکومت علما یاد کردن نمییارَست).
در هر حال انبوه مردم از یکسو از علما حرفشنوی داشتند (چنانکه هنوز نیز دارند) و از سویی دیگر میبایست گوش به فرمان پادشاه بدارند. هم مالیات به دولت پردازند و هم زکات و خمس و سهم امام به ملایان دهند. یک روستا بود و چندین کدخدا.
توانایی کشورهای پیشرفته از نیروی یگانهی دولتهای ایشان و همراهی مردمانشان با او و ناتوانی ایران یکی از علتهای مهمش همین فرمانروایی بیتاج و تخت ملایان و کشاکش «دو دولت» باهم و از آنسو سرگردانی مردم در این گیرودار بوده.
پابرگیها :
1ـ کسروی ، در پاسخ بدخواهان ، ص11
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 6)
3ـ ملایان (تکهی 1)
از زمانی که ایرانیان با تاریخ اروپا آشنا شدند ، واژهی انکیزیسیون بیشتر برای بازجویی و محاکمههایی که کلیسا در سرکوبِ دگراندیشان بکار میبُرد شناخته گردید. از اینسو در ایران هر زمان که اندیشهی نوی بمیان آمد ، ملایان با آن رفتاری مانند انکیزیسیون کردند. باین معنی که تکفیر همیشه چماقی در دستان ایشان بوده که بر سر مخالفان فرود میآوردند. اگر کشیشان دادگاههایی برپا گردانیده به الحاد رسیدگی میکردند ، ملایان بآن هم نیاز ندیده بیشتر هنگامها با تهمتهای بابی و بهائی ، طبیعی و دهری ، لیبرال و طاغوتی ، نواندیشان و دگراندیشان را از میدان بدر کردهاند. شیوهی ایشان بیشتر این بوده که به بهانهای (راست یا دروغ) مردم عامی را شورانده و ایشان را بخیابانها کشاندهاند و سپس در شلوغی بدست شاگردان و مزدورانشان نقشهی شوم خود را بکار بستهاند یا آنچه آشوب و وحشیگریست بکار بردهاند تا چشمها را بترسانند و باج خود را بگیرند. چنین پیشامدهایی بسیار رخ داده و ملایانِ ایرانی در مردمفریبی و دسیسهچینی و سنگدلی کم از کشیشان نداشتهاند. کارشکنیهای ملایان در جنبش مشروطه ، کینهورزیها و خونریزیهای ایشان از آزادیخواهان یکی از آن نمونههاست.
راستی آنکه دخالت ملایان در کار کشورداری در ایران یکی از گرفتاریهای دیرین این توده بوده. باید دانست از زمان قاجاریان تاکنون (آری ، تاکنون!) دیده میشود که در این کشور یک پادشاهی بوده تاجدار که فرمانروای کشور او شمرده میشده ولی دیگرانی نیز بیآنکه نام فرمانروا بدارند به همچشمی با او میکوشیدهاند. سخن ما اینجا از خانها و خانخانی نیست ، سخن ما از «علما» است که ایشان نیز یک پای فرمانروایی بوده و هر یک از ایشان به دلخواه خود مردم را به راهی میکشاندهاند. بلکه اگر درپی ریشه باشیم راستی آنکه سخن از شیعیگریست. زیرا از روی آن کیش حکومت ازآنِ امامانست و چون آخرین ایشان ناپیداست فقها یا مجتهدان جانشینان اویند که حکومت تا «ظهور» او ازآنِ ایشانست. به همین عنوان ملایان «سهم امام» گرفته و میگیرند. در کار «صغیر» دست داشتهاند ، زمینهای «مجهولالمالک» را فروختهاند. به همین عنوان دولتها را ـ استبدادی یا دمکراسی ـ «غاصب» دانستهاند و مالیات دادن و سربازی رفتن را حرام شماردهاند. به همین عنوان میرزای قمی ساختمانهای دولتی را به فتحعلیشاه به اجاره میداده. (1) اینکه حکومت ازآنِ ایشانست را آشکاره به زبان نمیآوردند و خمینی (شاید) نخستین کسی بود که آن را در کتابی بیپرده گردانید و با عنوان «ولایت فقیه» از آن یاد کرد. (با اینهمه او هم در نخستین سخنرانیهای خود در تهران در سال 57 در زمینهی مشروعیت حکومت شاه و شکل حکومت آینده ، به «قانون» (کدام قانون؟) ، «قوانین عقلی» و «حقوق بشر» تکیه میکرد و از حق حکومت علما یاد کردن نمییارَست).
در هر حال انبوه مردم از یکسو از علما حرفشنوی داشتند (چنانکه هنوز نیز دارند) و از سویی دیگر میبایست گوش به فرمان پادشاه بدارند. هم مالیات به دولت پردازند و هم زکات و خمس و سهم امام به ملایان دهند. یک روستا بود و چندین کدخدا.
توانایی کشورهای پیشرفته از نیروی یگانهی دولتهای ایشان و همراهی مردمانشان با او و ناتوانی ایران یکی از علتهای مهمش همین فرمانروایی بیتاج و تخت ملایان و کشاکش «دو دولت» باهم و از آنسو سرگردانی مردم در این گیرودار بوده.
پابرگیها :
1ـ کسروی ، در پاسخ بدخواهان ، ص11
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (یادداشت کوشاد تلگرام)
نویسنده فلسفهی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه باورهایی مینامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمیداند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقهبندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجههایش میشناساند. بدینسان :
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].
چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانهی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.
ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
.
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (یادداشت کوشاد تلگرام)
نویسنده فلسفهی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه باورهایی مینامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمیداند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقهبندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجههایش میشناساند. بدینسان :
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].
چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانهی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.
ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 3)
دریغا در ایران انقلاب مشروطه پیدا شد و سراسر کشور را به تکان آورد و از زنان کمترین حرکتی دیده نشد و نمیتوانست هم بشود. زنانی که اصلاً نمیدانستند کشور چیست ، مشروطه چه میباشد ؛ و اصلاً هم نمیخواستند بدانند ـ چه حرکتی از آنان پیدا میتوانست باشد؟!.. بیچاره آزادیخواهان بسیار آرزومند و مشتاق میبودند که در آن تکان از زنان نیز نامی در میان باشد و یکی دو بار نمایشهای زورکی و ساختگی درست کردند. ولی از آنها چه سودی میخواست باشد؟!..
جای هیچ بحثی نیست که زنان روگیر ایران از ملت بیرون بودند و این بسیار بیجا بود که ما آنها را از مردم این کشور حساب کنیم و برای روزهای سختی و گرفتاری امیدی بکمک آنان ببندیم. بگفتهی رضاشاه فقط در وقت «تدارک خواربار» میبود که ما میبایست زنان را نیز بحساب بیاوریم.
پس از همهی اینها ما از هواداران روگیری میپرسیم : سبب روگیری زنان چیست؟!.. شما چه فایدهای از آن انتظار دارید؟!.. شما از ما میپرسید : «چرا زنان رو بگیرند و حجاب داشته باشند؟!..» ما نیز میپرسیم : چرا باید رو بگیرند؟!.. اگر این کار برای آنست که مردان نامحرم بزنان راه پیدا نکنند و آنها از انحراف ایمن باشند ، این نتیجه از آن ممکن نیست. چادر و چاقچور و روبند چنین سودی نمیتواند بدهد.
ما از یاد نبردهایم که پیش از آنکه چادر و چاقچور از ایران برافتد ، بدکاری در میان زنان و مردان کمتر نبود. فراموش نکردهایم که در روستاها که زنها روباز بودند چنین بدیها نمیتوانست باشد. ولی در شهرها که زنان روبسته بودند با فراوانی میتوانست باشد.
آن وقت در ایران چون چادر و پیچه برافتاد دیده شد که زنان بدکاره کمتر شدند. زیرا بسیاری از آنان آشنا و قوم و خویش میداشتند که آنچه در زیر چادر میتوانستند کنند ، در روبازی نمیتوانستند بکنند. اینها چیزهاییست که همه میدانند و جای بحث نیست.
.
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
٤ـ چرا روگیری نباید باشد؟.. (تکهی 3)
دریغا در ایران انقلاب مشروطه پیدا شد و سراسر کشور را به تکان آورد و از زنان کمترین حرکتی دیده نشد و نمیتوانست هم بشود. زنانی که اصلاً نمیدانستند کشور چیست ، مشروطه چه میباشد ؛ و اصلاً هم نمیخواستند بدانند ـ چه حرکتی از آنان پیدا میتوانست باشد؟!.. بیچاره آزادیخواهان بسیار آرزومند و مشتاق میبودند که در آن تکان از زنان نیز نامی در میان باشد و یکی دو بار نمایشهای زورکی و ساختگی درست کردند. ولی از آنها چه سودی میخواست باشد؟!..
جای هیچ بحثی نیست که زنان روگیر ایران از ملت بیرون بودند و این بسیار بیجا بود که ما آنها را از مردم این کشور حساب کنیم و برای روزهای سختی و گرفتاری امیدی بکمک آنان ببندیم. بگفتهی رضاشاه فقط در وقت «تدارک خواربار» میبود که ما میبایست زنان را نیز بحساب بیاوریم.
پس از همهی اینها ما از هواداران روگیری میپرسیم : سبب روگیری زنان چیست؟!.. شما چه فایدهای از آن انتظار دارید؟!.. شما از ما میپرسید : «چرا زنان رو بگیرند و حجاب داشته باشند؟!..» ما نیز میپرسیم : چرا باید رو بگیرند؟!.. اگر این کار برای آنست که مردان نامحرم بزنان راه پیدا نکنند و آنها از انحراف ایمن باشند ، این نتیجه از آن ممکن نیست. چادر و چاقچور و روبند چنین سودی نمیتواند بدهد.
ما از یاد نبردهایم که پیش از آنکه چادر و چاقچور از ایران برافتد ، بدکاری در میان زنان و مردان کمتر نبود. فراموش نکردهایم که در روستاها که زنها روباز بودند چنین بدیها نمیتوانست باشد. ولی در شهرها که زنان روبسته بودند با فراوانی میتوانست باشد.
آن وقت در ایران چون چادر و پیچه برافتاد دیده شد که زنان بدکاره کمتر شدند. زیرا بسیاری از آنان آشنا و قوم و خویش میداشتند که آنچه در زیر چادر میتوانستند کنند ، در روبازی نمیتوانستند بکنند. اینها چیزهاییست که همه میدانند و جای بحث نیست.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 7)
3ـ ملایان (تکهی 2)
در آغاز جنبش مشروطه ، ملایان آن را پیشرفتی در کار خود در برابر دربار قاجاری میپنداشتند. لیکن رفتهرفته که چگونگی مشروطه بهتر شناخته شد و مجلس بکار آغاز کرد و قانونها ترجمه یافت ، آن را بیکبار بزیان خود یافتند. در قانونهای مشروطه برای ملایان ، نه تنها میدان و جایگاهی بدیده گرفته نشده بود بلکه رشتهی کارهایی که بدست داشتند همچون مکتبها ، محضرهای شرع (برای قضاوت و رفع اختلافها) ، عاقدی و سندنویسی و اینگونه کارها ، از دستشان گرفته میشد. اوقاف نیز در دستشان نمیمانْد که راهِ مفتخوری باز بماند. با رواج روزنامهها انبوهی از مردم که پیشتر گوش به سخنان ایشان داشتند به روزنامهها روی آوردند و این بازارشان را از گرمی انداخت. اینبود دشمنیها آغاز کردند. مشروطهخواهان را گاه طبیعی و کافر و گاه بابی خواندند و پیاپی حُکمهای تکفیر بیرون دادند. دودستگی بمیان آوردند و خونریزیها براه انداختند.
نادانیها و تیرهدلیهای ایشان تنها در برابر مشروطه نبود. همان زورورزیهایی که کشیشان از خود نمودند ، اینها نیز در ایران بشیوهی خود بکار میبستند. اینان هم با دانشها دشمنیها کردند. مثلاً با پیشرفت دانشها در ایران ، پیشروانی پیدا شدند که از گرد بودن زمین و گردش آن بگرد خورشید و از میکرب و علت بیماریها سخن بمیان آوردند. در برابرِ اینها ملایان چه کردند؟!.. آیا به بیدانشی خود اعتراف کردند؟!.. نه! هرگز ، ایشان همچون کشیشان سدههای میانه بر این گمان بودند (و هنوز هم هستند) که همهچیز را میدانند و در هر زمینهای باید اظهار نظر کنند ، آنچه وارونهی دانستههای ایشانست کفرست. اگر کشیشان را جالینوسی در پزشکی بود ، ملایان هم «طبالرضا» و «طبالصادق» داشتند و بآسانی گردن بپزشکی نوین نمیگزاردند. اینبود هر که از ستارهشناسی نوین و میکربشناسی و زیستشناسی و فیزیک و اینگونه دانشها سخنی میراند بیم تکفیر را نیز باید بجان میخرید.
همین بود حال بنیادگزاران دبستانها در ایران که با کارشکنیها و وحشیگریهای ملایان روبرو شدند. بازار تکفیر و حد زدن چنان گرم بود که کار بچیزهای پیش پا افتاده هم میکشید. مثلاً عینک زدن ، با قاشق و چنگال خوراک خوردن ، زبان خارجی («زبان سگ و گربه!») یاد گرفتن ، ترن سوار شدن ، گرمابهی دوش و هر چیز تازهای تا سالیان دراز نشانهی فرنگیمآبی و کفر بود و ملایان نخست از در ایستادگی درمیآمدند تا آنکه آنها چنان رواج میگرفت که بجای پیروی مردم از آنها ، آنها ناچار میشدند این بار از در آشتی درآمده پیروی از مردم کنند و برای هر یک «توجیهی» ببافند. بلکه دیده شده که در زمینههایی همینکه رواجی از آن دیدهاند ، دست از مردمآزاری کشیده و این بار از مردم پیشی نیز گرفتهاند. این را در فرستادن فرزندانشان ـ چه دختر و چه پسر ـ بمدرسه و دانشگاه و خارج از کشور و یا بیچادر بخیابانها درآمدنِ زنان و دخترانشان هم توان دید.
پس از مشروطه چون راهِ دانشهای نوین باز شد و اینها را با دستگاهِ ملایان سازشی نبود ، سستی آن دستگاه بیشتر گردید. پس از همه ، مادّیگری و دشمنی آن با دینها که بدستیاری روزنامهها پراکنده شده بود ، تیشهها بدستگاه ایشان نواخت.
روی کار آمدن رضاشاه و جلوگیری از نمایشهای بیخردانهی کیشی ، از قمه زدن و زنجیر زدن و مانندهای آنها ، برداشته شدن چادر زنان و بدرونِ اجتماع درآمدن ایشان ، گشایش دبستانها و دبیرستانها و دانشگاه بروی دختران و پسران و محدود کردن ملایان ، ایشان را بگوشهنشینی یا بیرون آمدن از رخت ملایی واداشت.
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 7)
3ـ ملایان (تکهی 2)
در آغاز جنبش مشروطه ، ملایان آن را پیشرفتی در کار خود در برابر دربار قاجاری میپنداشتند. لیکن رفتهرفته که چگونگی مشروطه بهتر شناخته شد و مجلس بکار آغاز کرد و قانونها ترجمه یافت ، آن را بیکبار بزیان خود یافتند. در قانونهای مشروطه برای ملایان ، نه تنها میدان و جایگاهی بدیده گرفته نشده بود بلکه رشتهی کارهایی که بدست داشتند همچون مکتبها ، محضرهای شرع (برای قضاوت و رفع اختلافها) ، عاقدی و سندنویسی و اینگونه کارها ، از دستشان گرفته میشد. اوقاف نیز در دستشان نمیمانْد که راهِ مفتخوری باز بماند. با رواج روزنامهها انبوهی از مردم که پیشتر گوش به سخنان ایشان داشتند به روزنامهها روی آوردند و این بازارشان را از گرمی انداخت. اینبود دشمنیها آغاز کردند. مشروطهخواهان را گاه طبیعی و کافر و گاه بابی خواندند و پیاپی حُکمهای تکفیر بیرون دادند. دودستگی بمیان آوردند و خونریزیها براه انداختند.
نادانیها و تیرهدلیهای ایشان تنها در برابر مشروطه نبود. همان زورورزیهایی که کشیشان از خود نمودند ، اینها نیز در ایران بشیوهی خود بکار میبستند. اینان هم با دانشها دشمنیها کردند. مثلاً با پیشرفت دانشها در ایران ، پیشروانی پیدا شدند که از گرد بودن زمین و گردش آن بگرد خورشید و از میکرب و علت بیماریها سخن بمیان آوردند. در برابرِ اینها ملایان چه کردند؟!.. آیا به بیدانشی خود اعتراف کردند؟!.. نه! هرگز ، ایشان همچون کشیشان سدههای میانه بر این گمان بودند (و هنوز هم هستند) که همهچیز را میدانند و در هر زمینهای باید اظهار نظر کنند ، آنچه وارونهی دانستههای ایشانست کفرست. اگر کشیشان را جالینوسی در پزشکی بود ، ملایان هم «طبالرضا» و «طبالصادق» داشتند و بآسانی گردن بپزشکی نوین نمیگزاردند. اینبود هر که از ستارهشناسی نوین و میکربشناسی و زیستشناسی و فیزیک و اینگونه دانشها سخنی میراند بیم تکفیر را نیز باید بجان میخرید.
همین بود حال بنیادگزاران دبستانها در ایران که با کارشکنیها و وحشیگریهای ملایان روبرو شدند. بازار تکفیر و حد زدن چنان گرم بود که کار بچیزهای پیش پا افتاده هم میکشید. مثلاً عینک زدن ، با قاشق و چنگال خوراک خوردن ، زبان خارجی («زبان سگ و گربه!») یاد گرفتن ، ترن سوار شدن ، گرمابهی دوش و هر چیز تازهای تا سالیان دراز نشانهی فرنگیمآبی و کفر بود و ملایان نخست از در ایستادگی درمیآمدند تا آنکه آنها چنان رواج میگرفت که بجای پیروی مردم از آنها ، آنها ناچار میشدند این بار از در آشتی درآمده پیروی از مردم کنند و برای هر یک «توجیهی» ببافند. بلکه دیده شده که در زمینههایی همینکه رواجی از آن دیدهاند ، دست از مردمآزاری کشیده و این بار از مردم پیشی نیز گرفتهاند. این را در فرستادن فرزندانشان ـ چه دختر و چه پسر ـ بمدرسه و دانشگاه و خارج از کشور و یا بیچادر بخیابانها درآمدنِ زنان و دخترانشان هم توان دید.
پس از مشروطه چون راهِ دانشهای نوین باز شد و اینها را با دستگاهِ ملایان سازشی نبود ، سستی آن دستگاه بیشتر گردید. پس از همه ، مادّیگری و دشمنی آن با دینها که بدستیاری روزنامهها پراکنده شده بود ، تیشهها بدستگاه ایشان نواخت.
روی کار آمدن رضاشاه و جلوگیری از نمایشهای بیخردانهی کیشی ، از قمه زدن و زنجیر زدن و مانندهای آنها ، برداشته شدن چادر زنان و بدرونِ اجتماع درآمدن ایشان ، گشایش دبستانها و دبیرستانها و دانشگاه بروی دختران و پسران و محدود کردن ملایان ، ایشان را بگوشهنشینی یا بیرون آمدن از رخت ملایی واداشت.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 34ـ آدمی نیکیپذیر نیست (تکهی یک از یک)
آقای کسروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادّیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این کار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم که شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتاً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان که مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میکنند : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (1) و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی کتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیکوکار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان که از تلقین و تعلیم برکنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در کشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنکه کمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیکرش را پاره پاره نموده و میخورند و همچنین قوی از شکار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و کودکان را هدف تیر نساختند؟ (2) پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حرکتی نیکو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمادی
پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیئَةِ فَلَا یجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ : کسى که کار نیکى پیش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر که کار بدى پیش آورد ، جز همانند آن کیفر نیابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ایشان ستم نرود.
2ـ چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا کشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست که جمعی از کردان و آسوریهای ارومی از ناامنی کشور استفاده کرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا کردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج کرده روستاییان بیگناهی را کشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراکندگیهای توده ، نبود یک آرمان مشترک درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یک جمعیت ایرانخواه که بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
.
🔸 34ـ آدمی نیکیپذیر نیست (تکهی یک از یک)
آقای کسروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادّیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این کار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم که شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتاً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان که مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میکنند : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (1) و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی کتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیکوکار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان که از تلقین و تعلیم برکنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در کشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنکه کمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیکرش را پاره پاره نموده و میخورند و همچنین قوی از شکار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و کودکان را هدف تیر نساختند؟ (2) پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حرکتی نیکو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمادی
پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیئَةِ فَلَا یجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ : کسى که کار نیکى پیش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر که کار بدى پیش آورد ، جز همانند آن کیفر نیابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ایشان ستم نرود.
2ـ چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا کشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست که جمعی از کردان و آسوریهای ارومی از ناامنی کشور استفاده کرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا کردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج کرده روستاییان بیگناهی را کشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراکندگیهای توده ، نبود یک آرمان مشترک درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یک جمعیت ایرانخواه که بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
5ـ حجابی که برای زنان واجب است (تکهی 1)
کسانی خواهند پرسید : پس چه باید کرد؟!.. آیا زنها کلاً آزاد باشند؟!.. میگویم : زنها کلاً آزاد نمیتوانند باشند. آزادی کامل برای زنها به زیان خودشان است ، بزیان مردها هم هست ، بزیان ملت هم هست.
زنان باید به دو مورد تقید داشته باشند :
یکی اینکه در کوچه و خیابان و همچنین در انجمنها و مهمانیها ، بیآرایش و ساده حاضر شوند. بزک و خودنمایی را در خانه و برای شوهران خود نگه دارند.
دیگر اینکه با مردان نامحرم آزادانه قاتی نشوند و به مهمانیها فقط با همراهی شوهران و خویشان درجه یک خود بروند.
آن حجابی که برای زنان واجب است اینهاست. اینهاست که زنان را از انحراف و از فریب و نیرنگ مردان میتواند نگهداری کند.
وقتی زنی بزک کرده به کوچه و خیابان میآید معنیاش جلب نگاه مردان بسوی خود است. اگر این نیست پس چیست؟!.. چنین زنی چه تعجب دارد که خود منحرف شود و دیگران را نیز منحرف کند؟!..
زنی که آزادانه با مردان قاتی میشود مشکل خواهد توانست خود را نگه بدارد ، مشکل خواهد توانست گول مردان را نخورد. تجربه میگوید : زنان از بازار آمیزش با مردان سرمایهباخته بیرون میآیند. آمیزش آزادانه برای زن انحرافگاهیست که خود منحرف شود و دیگران را نیز منحرف کند.
.
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
5ـ حجابی که برای زنان واجب است (تکهی 1)
کسانی خواهند پرسید : پس چه باید کرد؟!.. آیا زنها کلاً آزاد باشند؟!.. میگویم : زنها کلاً آزاد نمیتوانند باشند. آزادی کامل برای زنها به زیان خودشان است ، بزیان مردها هم هست ، بزیان ملت هم هست.
زنان باید به دو مورد تقید داشته باشند :
یکی اینکه در کوچه و خیابان و همچنین در انجمنها و مهمانیها ، بیآرایش و ساده حاضر شوند. بزک و خودنمایی را در خانه و برای شوهران خود نگه دارند.
دیگر اینکه با مردان نامحرم آزادانه قاتی نشوند و به مهمانیها فقط با همراهی شوهران و خویشان درجه یک خود بروند.
آن حجابی که برای زنان واجب است اینهاست. اینهاست که زنان را از انحراف و از فریب و نیرنگ مردان میتواند نگهداری کند.
وقتی زنی بزک کرده به کوچه و خیابان میآید معنیاش جلب نگاه مردان بسوی خود است. اگر این نیست پس چیست؟!.. چنین زنی چه تعجب دارد که خود منحرف شود و دیگران را نیز منحرف کند؟!..
زنی که آزادانه با مردان قاتی میشود مشکل خواهد توانست خود را نگه بدارد ، مشکل خواهد توانست گول مردان را نخورد. تجربه میگوید : زنان از بازار آمیزش با مردان سرمایهباخته بیرون میآیند. آمیزش آزادانه برای زن انحرافگاهیست که خود منحرف شود و دیگران را نیز منحرف کند.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 8)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 1)
درآمدن سپاهیانِ کشورهای بیگانه بمیهن در شهریور1320 ، دخالتهای ایشان در کارهای کشور و برافتادن رضاشاه ، دگرگونیهای مهمی در اوضاع اجتماعی و سیاسی ایران پدید آورد. روزگار جنگ بود و چیرگی زورمندان : استقلال کشورهای ناتوان فدای سود کشورهای توانا میگردید. همینکه ترکش جنگ بگوشهای از خاک کشور فرود آمد زبونی و ناتوانی آن پدیدار گردید : نابسامانیها و پریشانیها سراسر کشور را فراگرفت.
در زمان رضاشاه ایرانیان از دیدهی امنیت ، شیوهی زندگانی ، صنعت ، کشاورزی ، بنیادگزاری ادارات و رواجِ دانشها پیشرفتهای بسیاری کرده بودند ولی هرچه بود خفقان دوران او جای انکار نبود. بیش از پانزده سال کسی را یارای انتقاد کردن از دولت نبود. خفقان چنان بود که بزبان آوردنِ واژههای «آزادی» (جز در عبارت آزادی زنان) ، «مشروطه» ، «طبقه» و «حزب» میتوانست برای گوینده گرفتاری آفریند.
پیشامدهای شهریور20 روزگار نوی را پدیدار گردانید. زبانها باز و قلمها آزاد گردید. ناگهان مردم میدان تازهای برای کوششهای سیاسی یافتند و حزبها یکی پس از دیگری سر برافراشتند و سخن از آزادی و دادگری راندند.
آزادی با خود امیدهای نوی آورد. آرمانهای خفته بیدار شدند و شورِ پیشرفت دلهای ایرانیان را فراگرفت. از خود پرسیدند که چه باید کرد تا زندگی بهتر گردد. میپرسیدند : چه شد که چنین گردیدیم؟ پس خواستند بدانند که اشتباهات گذشته چهها بوده و علت بدبختیها چیست.
یافتن کوتاهیها و نارساییهای حکومتِ گذشته گرهی بود که تنها با جستجوهای دانشورانه باز توانستی شد. رنج کار دانشی را بخود هموار کردن از تربیت ویژهای برمیخیزد. تربیتی که شکیبایی و پشتکار و داوری از روی خرد را جزوِ خویهای (عادات) آدمی سازد. در هر حال این گره با دستِ احساس گشودنی نبود. افسوس که آنروز سررشتهی کارها در دست شور و احساسات بود.
جا داشت که کارهای نیک از بد جدا گردد : آنچه خواستِ آزادیخواهان و مشروطهطلبان بود و جلوتر زمینههایش آماده شده بدست رضاشاه انجام گرفته و هرچه از اینگونه بود ، ارجمند شمرده پاسش دارند و دیکتاتوری و بیکاره گردانیدنِ مجلس و زورگوییهای دربار و مانندهای آن را خوار داشته بجلوگیری پردازند. لیکن زمان درازی نگذشت که کینه و احساسات ، دشمنی با دیکتاتوری را به دشمنی با دیکتاتور و هرچه منسوب باو بود تبدیل کرد. بیگمان دستهایی بود که بچنین حالِ خشمگینانهای دامن میزد و خواسته میشد که بهمهی کارهای رضاشاه با دیدهی توهین و دشمنی نگریسته گردد. زیرا اگر کار ببازرسی بیست سال گذشته میکشید ، کوس رسوایی کسان بسیاری که دستِ پنهانی در سیاست داشتند نیز نواخته میشد.
آنکه رفت مدافعی نداشت و اگر داشت غوغاییان مجال دفاع باو نمیدادند. کمتر کسی را کاری با حقیقت بود. دفاع از شاه رانده شده بماند ، کمتر کسی دفاع از تاریخ ایران را وظیفهی خود دانست. در هر حال آیینِ نابخردی همهی علتهای بدبختی را بپای آنکه نبود نوشت. چه خونسردی و دلآسودگی بهتر از این است که بجای پذیرفتن مسئولیتِ ناکامیهای گذشته ، کسانی را جُسته بیابند و همهی کوتاهیها و گناهان را بگردنشان بیندازند و خود را آسوده گردانند؟!.
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 8)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 1)
درآمدن سپاهیانِ کشورهای بیگانه بمیهن در شهریور1320 ، دخالتهای ایشان در کارهای کشور و برافتادن رضاشاه ، دگرگونیهای مهمی در اوضاع اجتماعی و سیاسی ایران پدید آورد. روزگار جنگ بود و چیرگی زورمندان : استقلال کشورهای ناتوان فدای سود کشورهای توانا میگردید. همینکه ترکش جنگ بگوشهای از خاک کشور فرود آمد زبونی و ناتوانی آن پدیدار گردید : نابسامانیها و پریشانیها سراسر کشور را فراگرفت.
در زمان رضاشاه ایرانیان از دیدهی امنیت ، شیوهی زندگانی ، صنعت ، کشاورزی ، بنیادگزاری ادارات و رواجِ دانشها پیشرفتهای بسیاری کرده بودند ولی هرچه بود خفقان دوران او جای انکار نبود. بیش از پانزده سال کسی را یارای انتقاد کردن از دولت نبود. خفقان چنان بود که بزبان آوردنِ واژههای «آزادی» (جز در عبارت آزادی زنان) ، «مشروطه» ، «طبقه» و «حزب» میتوانست برای گوینده گرفتاری آفریند.
پیشامدهای شهریور20 روزگار نوی را پدیدار گردانید. زبانها باز و قلمها آزاد گردید. ناگهان مردم میدان تازهای برای کوششهای سیاسی یافتند و حزبها یکی پس از دیگری سر برافراشتند و سخن از آزادی و دادگری راندند.
آزادی با خود امیدهای نوی آورد. آرمانهای خفته بیدار شدند و شورِ پیشرفت دلهای ایرانیان را فراگرفت. از خود پرسیدند که چه باید کرد تا زندگی بهتر گردد. میپرسیدند : چه شد که چنین گردیدیم؟ پس خواستند بدانند که اشتباهات گذشته چهها بوده و علت بدبختیها چیست.
یافتن کوتاهیها و نارساییهای حکومتِ گذشته گرهی بود که تنها با جستجوهای دانشورانه باز توانستی شد. رنج کار دانشی را بخود هموار کردن از تربیت ویژهای برمیخیزد. تربیتی که شکیبایی و پشتکار و داوری از روی خرد را جزوِ خویهای (عادات) آدمی سازد. در هر حال این گره با دستِ احساس گشودنی نبود. افسوس که آنروز سررشتهی کارها در دست شور و احساسات بود.
جا داشت که کارهای نیک از بد جدا گردد : آنچه خواستِ آزادیخواهان و مشروطهطلبان بود و جلوتر زمینههایش آماده شده بدست رضاشاه انجام گرفته و هرچه از اینگونه بود ، ارجمند شمرده پاسش دارند و دیکتاتوری و بیکاره گردانیدنِ مجلس و زورگوییهای دربار و مانندهای آن را خوار داشته بجلوگیری پردازند. لیکن زمان درازی نگذشت که کینه و احساسات ، دشمنی با دیکتاتوری را به دشمنی با دیکتاتور و هرچه منسوب باو بود تبدیل کرد. بیگمان دستهایی بود که بچنین حالِ خشمگینانهای دامن میزد و خواسته میشد که بهمهی کارهای رضاشاه با دیدهی توهین و دشمنی نگریسته گردد. زیرا اگر کار ببازرسی بیست سال گذشته میکشید ، کوس رسوایی کسان بسیاری که دستِ پنهانی در سیاست داشتند نیز نواخته میشد.
آنکه رفت مدافعی نداشت و اگر داشت غوغاییان مجال دفاع باو نمیدادند. کمتر کسی را کاری با حقیقت بود. دفاع از شاه رانده شده بماند ، کمتر کسی دفاع از تاریخ ایران را وظیفهی خود دانست. در هر حال آیینِ نابخردی همهی علتهای بدبختی را بپای آنکه نبود نوشت. چه خونسردی و دلآسودگی بهتر از این است که بجای پذیرفتن مسئولیتِ ناکامیهای گذشته ، کسانی را جُسته بیابند و همهی کوتاهیها و گناهان را بگردنشان بیندازند و خود را آسوده گردانند؟!.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 35ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از یک)
گفتارهایی که در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث کرد نه از روح ..» یک دسته مردم شیوهشان همین است که هر سخنی که ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اکنون هم میگویند و ما نمیدانیم کدام روز خواهد بود که این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث کرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شرکت کردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ به هر حالی که میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی که هستید هستید. شما که نمیخواهید بخود تکانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای کنید چه انگلیس غلبه کند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را که دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی که گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میکنند بما چه که این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه که وقت خود را در راه کشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش کرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس که نیستید و از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید که از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
شما آن نادانانی هستید که میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یک قانون بسیار استوار طبیعی است که یک مردمی تا نیک نباشند از جهان نیکی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن به نیکی نگزارید و خود را از آلودگیها پاک نگردانید و با اینحال از جهان نیکی ببینید. میخواهید دیگران که جنگ میکنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی که ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانکه بارها گفتهایم بدبختی مردم شرق از پراکندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره این است که ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یک رشته حقایق را روشن گردانیم و بدینسان یک راهی باز کرده و همگی را بآن راه بخوانیم که کسانی که از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران که در کنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری کند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] که در راهش میکوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن کردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاکنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را کسی نمیشناخته. چنانکه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [Ludwig Büchner (بوشنر)] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن که بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست که از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان که هست بدانید این را ملاحظه کنید که دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی که سراپا حقایق است که کوچکترین ایرادی وارد نخواهد شد. از آنسوی چنانکه نوشتهایم هر کسی پیش از هر کاری لازم است که خود را بشناسد ، و کسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
ما برای آنکه اندیشههای پراکنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را به یک راه بیاوریم ناگزیریم که جهان را معنی کنیم ، زندگی را معنی کنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم. اینهاست کار ما. اینهاست وظیفهای که من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
این است من یادآوری میکنم که خوانندگان پرچم آن گفتارها را که در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشکار روشن گردانیدیم برای آنکه هر خوانندهای بفهمد.
👇
🔸 35ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از یک)
گفتارهایی که در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث کرد نه از روح ..» یک دسته مردم شیوهشان همین است که هر سخنی که ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اکنون هم میگویند و ما نمیدانیم کدام روز خواهد بود که این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث کرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شرکت کردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ به هر حالی که میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی که هستید هستید. شما که نمیخواهید بخود تکانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای کنید چه انگلیس غلبه کند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را که دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی که گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میکنند بما چه که این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه که وقت خود را در راه کشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش کرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس که نیستید و از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید که از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
شما آن نادانانی هستید که میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یک قانون بسیار استوار طبیعی است که یک مردمی تا نیک نباشند از جهان نیکی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن به نیکی نگزارید و خود را از آلودگیها پاک نگردانید و با اینحال از جهان نیکی ببینید. میخواهید دیگران که جنگ میکنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی که ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانکه بارها گفتهایم بدبختی مردم شرق از پراکندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره این است که ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یک رشته حقایق را روشن گردانیم و بدینسان یک راهی باز کرده و همگی را بآن راه بخوانیم که کسانی که از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران که در کنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری کند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] که در راهش میکوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن کردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاکنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را کسی نمیشناخته. چنانکه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [Ludwig Büchner (بوشنر)] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن که بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست که از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان که هست بدانید این را ملاحظه کنید که دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی که سراپا حقایق است که کوچکترین ایرادی وارد نخواهد شد. از آنسوی چنانکه نوشتهایم هر کسی پیش از هر کاری لازم است که خود را بشناسد ، و کسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
ما برای آنکه اندیشههای پراکنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را به یک راه بیاوریم ناگزیریم که جهان را معنی کنیم ، زندگی را معنی کنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم. اینهاست کار ما. اینهاست وظیفهای که من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
این است من یادآوری میکنم که خوانندگان پرچم آن گفتارها را که در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشکار روشن گردانیدیم برای آنکه هر خوانندهای بفهمد.
👇
ما این را گفتهایم که هر یکی از ما باید بکوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند. ما از زنها در این کوششهای خود کمک و یاوری بزرگی چشم داریم. این است باید آنها را از میان اندیشههای پوچ و پراکنده بیرون آورد. باید آنها را نیز با حقایق آشنا گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
.