🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش دوم : مشروطه)
🔸 9ـ2) یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا همان را بپسندد (تکهی یک از دو)
من بارها میشنوم کسانی تاریخ هجدهساله را میخوانند و ایرادها میگیرند. مثلاً میگویند : «بایستی علت این قضایا را بنویسد» یا میگویند : «یکمشت عوام را بسیار بزرگ میکند». «دکتر» نامی را میشنوم که در هر کجا که آن تاریخ را میبیند برداشته و چند سطر خوانده و با دلتنگی سر برآورده میگوید : «اینها درست نیست ...»
باینان باید گفت : «شما بهتر از این نویسید». باید گفت : «اگر خواست شما خردهگیریست و چیزهایی را در این تاریخ مییابید که نبوده و یا از چیزهایی آگاهید که بوده و در این نوشته نشده یادآوری کنید و این چیزیست که ما خود میخواهیم. ولی اگر خواستتان آنست که این را نپسندید و میخواهید این تاریخ هیچ نوشته نبودی آن یک خوی بسیار پستی است که از خود نشان میدهید.
تاریخ هجدهساله چیز بزرگی نیست. اینان با همه چیز آن رفتار را مینمایند و خود یک دستهی زیانکاری میباشند. اینان درسهایی که در اروپا یا در نجف یا در ایران خواندهاند چیزی نیست که بکاری بخورد و آنان را توانندهی یک کار سودمندی گرداند. از آنسوی با همین درسهای بیهوده خود را دانا میشمرند و با هر کسی دعوای همسری[=همشأنی] میکنند و بخود بایا میپندارند که هر کتابی که دیدند و یا هر سخنی که شنیدند نافهمیده و ناسنجیده بآن ایراد گیرند و آن را نپسندند ، و سرانجام نتیجه این شده که بهیچ کار سودمندی در کشور خشنودی نمیدهند و بهمه چیز زباندرازی میکنند ، و چون کسی از جلوشان نمیآید بیکبار گستاخ گردیدهاند و بدی کار و رفتار خود را نمیدانند. یک دستهی بزرگِ اینچنانی در ایران پدید آمدهاند.
اینان خویها و دریافتهای سادهی خدادادی را از دست دادهاند و از درسهای خود بدانشهای درست و سودمندی هم نرسیدهاند. اینست بیکبار تهیدستند و از آیین زندگانی و از دستورهای خرد ناآگاه میباشند. و آنگاه از روی خودخواهی آیینی برای زندگانی خود پدید آوردهاند. بدینسان که با آنکه هیچ کار سودمندی از دستشان برنمیآید و باندازهی یک روستایی ساده شایستگی ندارند از خودفروشی (1) بازنایستند و خود را از توده برتر گیرند و همیشه زبان بگله و نکوهش از مردم بازدارند ، و اگر کسی به یک کوششی در راه توده برخاست و یک کار ارجداری کرد آن را نپسندند و در نشستها بنشینند و سخن گویند و در پایان آن باینجا رسند : «این مردم نمیشوند ...» اینست آیینی که این بیکارگان و مفتخواران برای خود برگزیدهاند.
یک قاعدهی خردمندانهایست (2) : یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا آن را بپسندد و بپذیرد. این قاعده را هر کسی داند و آن روستایی بیدانش از این قاعده ناآگاه نیست و همیشه این را بکار بندد و هیچگاه به یک کاری که خودش بهتر از آن نمیتواند ایراد نگیرد. ولی اینان در نتیجهی درسهایی که خواندهاند آن را فراموش کردهاند ، و با آنکه خود هیچ کاری نمیتوانند بیشرمانه بهمهی کارهای نیک دیگران ایراد میگیرند.
آن مردی که بنام دکتری مینازد و خود را بزرگ میگیرد بگوید چه دانشی از اروپا برای میهن خود ارمغان آورده؟!.. آیا جز گفتگو از مکتب رئالیست یا ایدآلیست ، و دانستن تاریخچهی گوته و شیلر ، و ازبر خواندن سخنانی از این اروپایی و از آن آمریکایی ، و مانند اینها که هیچ سودی نتواند داشت چه سرمایهای از خود نشان داده؟!.. آیا از روزی که بازگشته جز سخن راندن و بیهوده سرودن چه کار سودمندی را انجام داده؟!..
👇
🔸 9ـ2) یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا همان را بپسندد (تکهی یک از دو)
من بارها میشنوم کسانی تاریخ هجدهساله را میخوانند و ایرادها میگیرند. مثلاً میگویند : «بایستی علت این قضایا را بنویسد» یا میگویند : «یکمشت عوام را بسیار بزرگ میکند». «دکتر» نامی را میشنوم که در هر کجا که آن تاریخ را میبیند برداشته و چند سطر خوانده و با دلتنگی سر برآورده میگوید : «اینها درست نیست ...»
باینان باید گفت : «شما بهتر از این نویسید». باید گفت : «اگر خواست شما خردهگیریست و چیزهایی را در این تاریخ مییابید که نبوده و یا از چیزهایی آگاهید که بوده و در این نوشته نشده یادآوری کنید و این چیزیست که ما خود میخواهیم. ولی اگر خواستتان آنست که این را نپسندید و میخواهید این تاریخ هیچ نوشته نبودی آن یک خوی بسیار پستی است که از خود نشان میدهید.
تاریخ هجدهساله چیز بزرگی نیست. اینان با همه چیز آن رفتار را مینمایند و خود یک دستهی زیانکاری میباشند. اینان درسهایی که در اروپا یا در نجف یا در ایران خواندهاند چیزی نیست که بکاری بخورد و آنان را توانندهی یک کار سودمندی گرداند. از آنسوی با همین درسهای بیهوده خود را دانا میشمرند و با هر کسی دعوای همسری[=همشأنی] میکنند و بخود بایا میپندارند که هر کتابی که دیدند و یا هر سخنی که شنیدند نافهمیده و ناسنجیده بآن ایراد گیرند و آن را نپسندند ، و سرانجام نتیجه این شده که بهیچ کار سودمندی در کشور خشنودی نمیدهند و بهمه چیز زباندرازی میکنند ، و چون کسی از جلوشان نمیآید بیکبار گستاخ گردیدهاند و بدی کار و رفتار خود را نمیدانند. یک دستهی بزرگِ اینچنانی در ایران پدید آمدهاند.
اینان خویها و دریافتهای سادهی خدادادی را از دست دادهاند و از درسهای خود بدانشهای درست و سودمندی هم نرسیدهاند. اینست بیکبار تهیدستند و از آیین زندگانی و از دستورهای خرد ناآگاه میباشند. و آنگاه از روی خودخواهی آیینی برای زندگانی خود پدید آوردهاند. بدینسان که با آنکه هیچ کار سودمندی از دستشان برنمیآید و باندازهی یک روستایی ساده شایستگی ندارند از خودفروشی (1) بازنایستند و خود را از توده برتر گیرند و همیشه زبان بگله و نکوهش از مردم بازدارند ، و اگر کسی به یک کوششی در راه توده برخاست و یک کار ارجداری کرد آن را نپسندند و در نشستها بنشینند و سخن گویند و در پایان آن باینجا رسند : «این مردم نمیشوند ...» اینست آیینی که این بیکارگان و مفتخواران برای خود برگزیدهاند.
یک قاعدهی خردمندانهایست (2) : یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا آن را بپسندد و بپذیرد. این قاعده را هر کسی داند و آن روستایی بیدانش از این قاعده ناآگاه نیست و همیشه این را بکار بندد و هیچگاه به یک کاری که خودش بهتر از آن نمیتواند ایراد نگیرد. ولی اینان در نتیجهی درسهایی که خواندهاند آن را فراموش کردهاند ، و با آنکه خود هیچ کاری نمیتوانند بیشرمانه بهمهی کارهای نیک دیگران ایراد میگیرند.
آن مردی که بنام دکتری مینازد و خود را بزرگ میگیرد بگوید چه دانشی از اروپا برای میهن خود ارمغان آورده؟!.. آیا جز گفتگو از مکتب رئالیست یا ایدآلیست ، و دانستن تاریخچهی گوته و شیلر ، و ازبر خواندن سخنانی از این اروپایی و از آن آمریکایی ، و مانند اینها که هیچ سودی نتواند داشت چه سرمایهای از خود نشان داده؟!.. آیا از روزی که بازگشته جز سخن راندن و بیهوده سرودن چه کار سودمندی را انجام داده؟!..
👇
ما اگر این دانشهای او را در یک کفهی ترازو ، و زیان فراموش کردن آن قاعدهی خردمندانه را تنها در کفهی دیگر آن گزاریم بیگمان این زیان سنگینتر خواهد درآمد. زیرا از آن دانشها سودی بتودهی خود ، جز آشفتن اندیشهها ، نتواند رسانید ولی این یک قاعده را اگر فراموش نکردی و در دل داشتی باری با هر کار نیکی دشمنی نکردی.
ایکاش اینان بجای همهی درسهایی که خوانده و دانشهایی که فراگرفتهاند این دانستندی که پذیرفتن راستی و پیروی کردن از آن یکی از خویهای بسیار گرانمایهی آدمیست. این دانستندی که در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی این یک خوی بسیار گرانمایه است. این دانستندی که اینهمه تودهها که پیش رفتهاند همیشه یکی برخاسته و پیش افتاده و دیگران مردانه بیاری او کوشیدهاند و از این راه بوده که پیش رفتهاند.
ایکاش بجای آن فلسفه که خواندهاند و مغز خود را با پندارهای بیهودهی این و آن انباشتهاند این خواندندی که خودخواهی و گردنکشی در برابر راستیها (که آنان شیوهی زندگانی خود گرفتهاند) از خویهای پست آدمیست و کسی با اینها بزرگ نگردد ، این خواندندی که بزرگی هر کسی در بزرگی تودهی اوست و هر خردمند باغیرتی باید خود را در برابر توده فراموش کند و در کوششهایی که برای پیشرفت آن میشود بدلخواه همدستی کند.
ایکاش بجای همهی آن چیزها که آموختهاند تنها این را آموختندی که ایستادگی بروی نافهمی کار گاوان و خران میباشد.
1ـ خودفروشی ، خودنمایی فزون و بیرون از اندازه است.
2ـ بسا این «یک قاعدهی خردمندانه اینست» بوده و لغزش چاپی آن را باین حال انداخته.
.
ایکاش اینان بجای همهی درسهایی که خوانده و دانشهایی که فراگرفتهاند این دانستندی که پذیرفتن راستی و پیروی کردن از آن یکی از خویهای بسیار گرانمایهی آدمیست. این دانستندی که در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی این یک خوی بسیار گرانمایه است. این دانستندی که اینهمه تودهها که پیش رفتهاند همیشه یکی برخاسته و پیش افتاده و دیگران مردانه بیاری او کوشیدهاند و از این راه بوده که پیش رفتهاند.
ایکاش بجای آن فلسفه که خواندهاند و مغز خود را با پندارهای بیهودهی این و آن انباشتهاند این خواندندی که خودخواهی و گردنکشی در برابر راستیها (که آنان شیوهی زندگانی خود گرفتهاند) از خویهای پست آدمیست و کسی با اینها بزرگ نگردد ، این خواندندی که بزرگی هر کسی در بزرگی تودهی اوست و هر خردمند باغیرتی باید خود را در برابر توده فراموش کند و در کوششهایی که برای پیشرفت آن میشود بدلخواه همدستی کند.
ایکاش بجای همهی آن چیزها که آموختهاند تنها این را آموختندی که ایستادگی بروی نافهمی کار گاوان و خران میباشد.
1ـ خودفروشی ، خودنمایی فزون و بیرون از اندازه است.
2ـ بسا این «یک قاعدهی خردمندانه اینست» بوده و لغزش چاپی آن را باین حال انداخته.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش ششم
🔸 خودسری (تکهی پنج از یازده)
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند (1) ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست. ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان ننمایند. نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را به رخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را به نیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره[=بیجهت] زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
👇
🔸 خودسری (تکهی پنج از یازده)
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند (1) ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست. ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان ننمایند. نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را به رخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را به نیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره[=بیجهت] زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
👇
شما این را نمیدانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشهها پراکنده گردد. میگویید اینان پند سرودهاند و آن نمیدانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمیدانید که همان پندها صد زیان دربر میدارد ، و این نتیجهی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن میشناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمیباشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
از اینگونه لغزشها اگر بشمارم بسیار است. آنان اینها را آسان میشمارند ولی بسیار گرانست و بسیار بزرگست. همین چیزهاست که یک توده را افزار دست بیگانگان گردانَد. همین چیزهاست که یک توده را از رستگاری و سرفرازی بیبهره گزارد.
اینان بسیار بیمایهاند. آن اندازه دانش یا آگاهی که اینان راست نه چیزیست که یک مردی را بجایی رساند. یک توده که سرمایهی یکان یکانش اینها باشد با تودههای بزرگ جهان همسری نتواند. همه چیز بکنار ، اینان زیان خودسری و جدا اندیشیدن را نمیدانند که باید گفت معنی زندگی را نمیدانند. مردانی سر بلند میدارند و بخود میبالند و کمی در خود سراغ نمیدارند ولی این کار ایشانست که هر یکی جدا میاندیشند و جدا میزیند و هر یکی آنچه را میخواهد نیک مینامد و آنچه را نمیخواهد بد میخواند ـ اینچنان میزیند و آن نمیفهمند که یک توده با چنین حالی جز نابودی سرنوشت دیگری ندارد.
پابرگی :
1ـ گفتهای از حسن تقیزاده بازمانده که بس شناخته شده میباشد : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم.» ـ و
.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
از اینگونه لغزشها اگر بشمارم بسیار است. آنان اینها را آسان میشمارند ولی بسیار گرانست و بسیار بزرگست. همین چیزهاست که یک توده را افزار دست بیگانگان گردانَد. همین چیزهاست که یک توده را از رستگاری و سرفرازی بیبهره گزارد.
اینان بسیار بیمایهاند. آن اندازه دانش یا آگاهی که اینان راست نه چیزیست که یک مردی را بجایی رساند. یک توده که سرمایهی یکان یکانش اینها باشد با تودههای بزرگ جهان همسری نتواند. همه چیز بکنار ، اینان زیان خودسری و جدا اندیشیدن را نمیدانند که باید گفت معنی زندگی را نمیدانند. مردانی سر بلند میدارند و بخود میبالند و کمی در خود سراغ نمیدارند ولی این کار ایشانست که هر یکی جدا میاندیشند و جدا میزیند و هر یکی آنچه را میخواهد نیک مینامد و آنچه را نمیخواهد بد میخواند ـ اینچنان میزیند و آن نمیفهمند که یک توده با چنین حالی جز نابودی سرنوشت دیگری ندارد.
پابرگی :
1ـ گفتهای از حسن تقیزاده بازمانده که بس شناخته شده میباشد : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم.» ـ و
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش دوم : مشروطه)
🔸 9ـ2) یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا همان را بپسندد (تکهی دو از دو)
دوباره میگویم : سخنم بر سر تاریخ هجدهساله نیست. این تاریخ اگرهم ارجدار است نه چیزیست که من بآن بنازم و اگر کسی نپسندید برنجم. تاریخنویسی کمی [=نقص] منست. سخنم از گستاخی و بیباکی ایشانست که آشکاره با هر کار سودمندی دشمنی مینمایند و در جایی که خود کاری نمیتوانند کارهای دیگران را هم نمیپسندند. تنها دربارهی تاریخ هجدهساله نیست. در همه چیز این رفتار را مینمایند.
...
ببینید : در کشور جنبشی پدید آمده و یک دستهی بزرگی در آن کوشیده و جان فشاندهاند و بسیاری هم کشته شدهاند ، و یک دسته بدخواهی با کشور نموده و رنجهای آنان را هدر کردهاند ، و سی و اند سال از آن زمان گذشته و کسی تاریخ آن جنبش را ننوشته ، و کسی بجدا کردن نیکان از بدان نپرداخته و من ناگزیر گردیدهام با رنج و زیان بسیار آن تاریخ را بنویسم و تاکنون جلدهایی را بپایان رسانیدهام ، و کسانی بجای خشنودی از این کار و همدستی و یاوری بزباندرازی برخاستهاند و سخنان سردی میگویند ـ آیا باین کسان چه نام توان داد؟!.. آیا انگیزهی این کارشان را جز گستاخی و بیشرمی چه چیز دیگر توان دانست؟!.
من تاریخ هجدهساله را نمیستایم. با همهی آنکه سالها دربارهی آن رنج بردهام و با همهی آنکه در زبان فارسی چنین تاریخی تاکنون نوشته نشده من خود در آن نارساییها میشناسم ، و این نارساییها چنانست که برخی را خواهیم توانست در چاپ دوم برداریم و برخی همچنان خواهد ماند تا در آینده دیگران آن را بردارند. من سخنم از این کسانست که اگر ده تن دست بهم دهند چنین تاریخی نتوانند نوشت (چنانکه تاکنون نتوانستهاند) و با اینهمه نوشتهی مرا هم نمیپسندند. دوباره میگویم اینان چون خود کاری نمیتوانند میخواهند دیگری نیز کاری نتواند.
پابرگی :
1ـ یکی از کسانی که این تاریخ را نپسندیده تقیزاده است که پس از پنجاه سال خاموشی دربارهی روز بتوپ بستن مجلس و پس از آنکه از زنده نبودن نویسندهی تاریخ مشروطه دلآسوده گردید چنانکه پیشتر گفتیم در یک رشته سخنرانیها بجای آنکه بروشن گردانیدن گوشههای تاریک آن جنبش بپردازد ، با این پندار که با دروغبافی میتواند خود را پاک گرداند از این تاریخ ببدگوییها برخاست. ولی او بیهوده میکوشید آب رفته را بجوی بازگرداند. زیرا تا آن هنگام بسیاری از خواندن آن ، تقیزاده و تقیزادهها را شناخته بودند. این بیگمان است که اگر تاریخ مشروطه نوشته نمیشد تندیسههای تقیزادهها و ناصرالملکها و عینالدولهها در سراسر کشور افراشته میگردید. کسروی تو گویی رفتار تقیزاده را پیشبینی میکرده که در دیباچهی بخش دوم تاریخ مشروطه (1314) چنین مینویسد :
آن کسانی که بهنگام ستیزهکاریِ محمدعلیمیرزا در تهران سپر انداخته و از آمادگی و ایستادگی بازایستادهاند و روز بمباردمان که خود روز مردانگی و جانبازی بوده خود را پنهان ساخته و شبانه بسفارتخانه شتافتهاند و از آنجا پس از گرفتن زینهار از شاه راه اروپا را پیش گرفتهاند و در آن یازده ماه کشاکشهای خونریزانهی تبریز گامی بهمراهی برنداشتهاند ولی سپس که محمدعلیمیرزا برافتاده و بنیاد خودکامگی (استبداد) کنده شده در این هنگام بمیدان شتافته و باهم بر سر «انقلاب» و «اعتدال» نبردها کرده و داد رسوایی دادهاند ، چنین کسانی چگونه بنگارش تاریخ مشروطه بگرایند؟!
.
🔸 9ـ2) یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا همان را بپسندد (تکهی دو از دو)
دوباره میگویم : سخنم بر سر تاریخ هجدهساله نیست. این تاریخ اگرهم ارجدار است نه چیزیست که من بآن بنازم و اگر کسی نپسندید برنجم. تاریخنویسی کمی [=نقص] منست. سخنم از گستاخی و بیباکی ایشانست که آشکاره با هر کار سودمندی دشمنی مینمایند و در جایی که خود کاری نمیتوانند کارهای دیگران را هم نمیپسندند. تنها دربارهی تاریخ هجدهساله نیست. در همه چیز این رفتار را مینمایند.
...
ببینید : در کشور جنبشی پدید آمده و یک دستهی بزرگی در آن کوشیده و جان فشاندهاند و بسیاری هم کشته شدهاند ، و یک دسته بدخواهی با کشور نموده و رنجهای آنان را هدر کردهاند ، و سی و اند سال از آن زمان گذشته و کسی تاریخ آن جنبش را ننوشته ، و کسی بجدا کردن نیکان از بدان نپرداخته و من ناگزیر گردیدهام با رنج و زیان بسیار آن تاریخ را بنویسم و تاکنون جلدهایی را بپایان رسانیدهام ، و کسانی بجای خشنودی از این کار و همدستی و یاوری بزباندرازی برخاستهاند و سخنان سردی میگویند ـ آیا باین کسان چه نام توان داد؟!.. آیا انگیزهی این کارشان را جز گستاخی و بیشرمی چه چیز دیگر توان دانست؟!.
من تاریخ هجدهساله را نمیستایم. با همهی آنکه سالها دربارهی آن رنج بردهام و با همهی آنکه در زبان فارسی چنین تاریخی تاکنون نوشته نشده من خود در آن نارساییها میشناسم ، و این نارساییها چنانست که برخی را خواهیم توانست در چاپ دوم برداریم و برخی همچنان خواهد ماند تا در آینده دیگران آن را بردارند. من سخنم از این کسانست که اگر ده تن دست بهم دهند چنین تاریخی نتوانند نوشت (چنانکه تاکنون نتوانستهاند) و با اینهمه نوشتهی مرا هم نمیپسندند. دوباره میگویم اینان چون خود کاری نمیتوانند میخواهند دیگری نیز کاری نتواند.
پابرگی :
1ـ یکی از کسانی که این تاریخ را نپسندیده تقیزاده است که پس از پنجاه سال خاموشی دربارهی روز بتوپ بستن مجلس و پس از آنکه از زنده نبودن نویسندهی تاریخ مشروطه دلآسوده گردید چنانکه پیشتر گفتیم در یک رشته سخنرانیها بجای آنکه بروشن گردانیدن گوشههای تاریک آن جنبش بپردازد ، با این پندار که با دروغبافی میتواند خود را پاک گرداند از این تاریخ ببدگوییها برخاست. ولی او بیهوده میکوشید آب رفته را بجوی بازگرداند. زیرا تا آن هنگام بسیاری از خواندن آن ، تقیزاده و تقیزادهها را شناخته بودند. این بیگمان است که اگر تاریخ مشروطه نوشته نمیشد تندیسههای تقیزادهها و ناصرالملکها و عینالدولهها در سراسر کشور افراشته میگردید. کسروی تو گویی رفتار تقیزاده را پیشبینی میکرده که در دیباچهی بخش دوم تاریخ مشروطه (1314) چنین مینویسد :
آن کسانی که بهنگام ستیزهکاریِ محمدعلیمیرزا در تهران سپر انداخته و از آمادگی و ایستادگی بازایستادهاند و روز بمباردمان که خود روز مردانگی و جانبازی بوده خود را پنهان ساخته و شبانه بسفارتخانه شتافتهاند و از آنجا پس از گرفتن زینهار از شاه راه اروپا را پیش گرفتهاند و در آن یازده ماه کشاکشهای خونریزانهی تبریز گامی بهمراهی برنداشتهاند ولی سپس که محمدعلیمیرزا برافتاده و بنیاد خودکامگی (استبداد) کنده شده در این هنگام بمیدان شتافته و باهم بر سر «انقلاب» و «اعتدال» نبردها کرده و داد رسوایی دادهاند ، چنین کسانی چگونه بنگارش تاریخ مشروطه بگرایند؟!
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش ششم
🔸 خودسری (تکهی شش از یازده)
سوم : اینان از یک شایستگی خدادادی خود را بیبهره میگردانند. زیرا چنانکه بارها گفتهایم یکی از خویهای نیک آدمی راستیپرستی است که چون سخنی را شنوَد و آن را براست دارد بهواداری برخیزد و چون یکی را در کوشش برای نیکی مردم بیند همراهی نماید. این را هم گفتهایم که همهی پیشرفتها در جهان نتیجهی این خوی نیک است. زیرا راه پیشرفت این است که یکی برخیزد و سخنانی راند و یا بکوشش در راه مردم پردازد ، و دیگران با وی همراهی نمایند و راه پیشرفت را باز نمایند.
ولی اینان چون سخنی را بشنوند و یا کسی را در کوشش سودمندی بینند از همدستی و همراهی بازایستند و هرگز نزدیک نشوند ، و این کار را برای آن کنند که بخودسری و خودخواهیشان برنخورد و پیروی از کسی یا از سخنی فهمیده نشود ، و گاهی بر آن سخن یا بر آن کوشش ایرادهای خنکی گیرند و بهانههای کودکانه آورند. این شیوهای در ایشانست که یک چیزی را که شنوند پیش از همه یک ریشخندی نمایند و پشت سر آن نافهمیده و نااندیشیده بایرادها برخیزند و همهی اینها را بنام همان سرخودی کنند و این خواهند که پیروی ننمودن خویش را نشان دهند. اگر ما در همان هنگام دلهای آنان را بشکافیم خواهیم دید از یکسو خوی راستیپرستی که در نهاد هر نیک و هر بدی هست بر این وامیداردشان که آن را بیندیشند و بفهمند و بپذیرند ، و از یکسو خودخواهی و خودسری جلوشان را میگیرد ، و آن ریشخندها و ایرادگیریها هیاهوییست که این دو خوی ناستوده در برابر آن خوی خجسته و برای جلوگیری از آن برپا میکنند ، و اینست یک چیزی هرچه بهتر باشد اینان ریشخند و ایراد بیشتر کنند.
اینان بهمهی نیکیهای جهان پشت پا زدهاند و تنها باین بسنده کردهاند که تا زندهاند رشتهی سرخودی را از دست ندهند و بهیچ راستی گردن نگزارند. اگر شما میخواهید اندازهی بیچارگی و گرفتاری اینان را بشناسید هنگامی که مینشینند و پیاپی گله میکنند و از توده نکوهش مینمایند بپرسید : «پس چاره چیست؟!.. آیا نباید به یک راهی درآمد و آن را پیش گرفت؟!..» و ببینید چگونه سر را به پشت تکان میدهند و میگویند : «ما نمیشویم ، ما نمیشویم» آری چون از دست خودشان هیچی برنمیآید ، و از آنسوی نمیخواهند یکی دیگری بکاری برخیزد و اینان همراهی نمایند ناگزیرند بآن نتیجه رسند که «ما نمیشویم». بمانند آنان که گرفتار رشک پلید هم هستند و از درون دل دوست میدارند که این توده بیکبار نابود گردد و نباشد آنکه کسی برهایی آن برخیزد و نامی میان مردم پیدا کند.
این درد بسیار جانگزاتر از آنست که من با این خونسردی و آرامی برشتهی نوشتن میکشم. برای یک توده دردی بیمناکتر از این نیست. ولی من چون نخستین بار است که از این بیماری سخن میرانم نمیخواهم بیکبار همهی گفتنیها را بگویم و این است از رو میگذرم و بسخنان کمژرفا بس میکنم.
.
🔸 خودسری (تکهی شش از یازده)
سوم : اینان از یک شایستگی خدادادی خود را بیبهره میگردانند. زیرا چنانکه بارها گفتهایم یکی از خویهای نیک آدمی راستیپرستی است که چون سخنی را شنوَد و آن را براست دارد بهواداری برخیزد و چون یکی را در کوشش برای نیکی مردم بیند همراهی نماید. این را هم گفتهایم که همهی پیشرفتها در جهان نتیجهی این خوی نیک است. زیرا راه پیشرفت این است که یکی برخیزد و سخنانی راند و یا بکوشش در راه مردم پردازد ، و دیگران با وی همراهی نمایند و راه پیشرفت را باز نمایند.
ولی اینان چون سخنی را بشنوند و یا کسی را در کوشش سودمندی بینند از همدستی و همراهی بازایستند و هرگز نزدیک نشوند ، و این کار را برای آن کنند که بخودسری و خودخواهیشان برنخورد و پیروی از کسی یا از سخنی فهمیده نشود ، و گاهی بر آن سخن یا بر آن کوشش ایرادهای خنکی گیرند و بهانههای کودکانه آورند. این شیوهای در ایشانست که یک چیزی را که شنوند پیش از همه یک ریشخندی نمایند و پشت سر آن نافهمیده و نااندیشیده بایرادها برخیزند و همهی اینها را بنام همان سرخودی کنند و این خواهند که پیروی ننمودن خویش را نشان دهند. اگر ما در همان هنگام دلهای آنان را بشکافیم خواهیم دید از یکسو خوی راستیپرستی که در نهاد هر نیک و هر بدی هست بر این وامیداردشان که آن را بیندیشند و بفهمند و بپذیرند ، و از یکسو خودخواهی و خودسری جلوشان را میگیرد ، و آن ریشخندها و ایرادگیریها هیاهوییست که این دو خوی ناستوده در برابر آن خوی خجسته و برای جلوگیری از آن برپا میکنند ، و اینست یک چیزی هرچه بهتر باشد اینان ریشخند و ایراد بیشتر کنند.
اینان بهمهی نیکیهای جهان پشت پا زدهاند و تنها باین بسنده کردهاند که تا زندهاند رشتهی سرخودی را از دست ندهند و بهیچ راستی گردن نگزارند. اگر شما میخواهید اندازهی بیچارگی و گرفتاری اینان را بشناسید هنگامی که مینشینند و پیاپی گله میکنند و از توده نکوهش مینمایند بپرسید : «پس چاره چیست؟!.. آیا نباید به یک راهی درآمد و آن را پیش گرفت؟!..» و ببینید چگونه سر را به پشت تکان میدهند و میگویند : «ما نمیشویم ، ما نمیشویم» آری چون از دست خودشان هیچی برنمیآید ، و از آنسوی نمیخواهند یکی دیگری بکاری برخیزد و اینان همراهی نمایند ناگزیرند بآن نتیجه رسند که «ما نمیشویم». بمانند آنان که گرفتار رشک پلید هم هستند و از درون دل دوست میدارند که این توده بیکبار نابود گردد و نباشد آنکه کسی برهایی آن برخیزد و نامی میان مردم پیدا کند.
این درد بسیار جانگزاتر از آنست که من با این خونسردی و آرامی برشتهی نوشتن میکشم. برای یک توده دردی بیمناکتر از این نیست. ولی من چون نخستین بار است که از این بیماری سخن میرانم نمیخواهم بیکبار همهی گفتنیها را بگویم و این است از رو میگذرم و بسخنان کمژرفا بس میکنم.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش دوم : مشروطه)
🔸 10ـ2) بهانهی «تاریخنویس باید بیطرف باشد!» (تکهی یک از یک)
این را شنیدهاند که تاریخنگار باید برکنار (بیطرف) باشد ولی ببینید این جمله را در چه راهی بکار میزنند : فلان ملا یا بهمان درباری که پیش پیروان و بستگان خود عنوانی داشته و جایگاه بلندی برایش میپنداشتهاند ولی در جنبش مشروطه رفتارهای زشتی ازو سر زده و بچشمداشت پول و یا آرزوی دیگری خود را بمحمدعلیمیرزا بسته و اینست ما در تاریخ بدیهای او را برشتهی نگارش میکشیم ناگهان میبینی فلان نواده یا بهمان خویشاوند او نامهی درازی نوشته و در دیباچهی آن یک رشته جملههای پربهایی را از اینجا و آنجا شنیده و در یاد داشته و به رخ ما کشیده : «تاریخنگار باید برکنار باشد ـ باید ارج بزرگان را دانست ـ هر کسی در اندیشهی خود آزاد است» و مانند اینها. این گفتهها را دستاویز گرفته در پایان این میشود که چرا نام فلان مجتهد یا بهمان امیر بخواری برده شده است.
دستهای را میبینیم چون بمن میرسند به یک رشته سخنانی میپردازند : «آقا درست قضاوت کنید. آن زمان دیگر بود و این زمان دیگر است کاری نکنید که زحمت ماها هدر برود» اینگونه جملهها را میگویند و نتیجه آن میشود که چرا ستایشهای بیجا از اینان کرده نشده است.
کسی نمیگوید : اگر راست میگویی چرا خودتان تاریخ ننوشتید؟!.. چه بدند آن کسانی که از خودشان هیچ کاری برنمیآید و میخواهند دیگری نیز بکاری برنخیزد. از اینان اگر بخواهید یک گفتار آبرومندی بنویسند یک کتاب درستی بپردازند درمیمانند. همیشه هم زبانشان بر دیگران باز است. سی سال گذشته و تاریخ مشروطه نوشته نشده که همین یکی بهترین دلیل بر درماندگی ایشان میباشد و اکنون که ما رنج این کار را بر خود هموار کردهایم و با راستترین زبان آن را بنگارش میکشیم باینسان خردهگیری میکنند. ما ناگزیریم این را یادآوری کنیم که کسانی که این تاریخ ما را نمیپسندند خودشان تاریخ دیگر بپردازند باین شرط که نوشتههای ما را تاراج نکنند آن زمانست که اندازهی شایستگی آنان دانسته خواهد شد. ببینید از چه کسی چشم دارند که راستیها را رها کرده بستایش یکمشت بدکرداران برخیزد؟!.
.
🔸 10ـ2) بهانهی «تاریخنویس باید بیطرف باشد!» (تکهی یک از یک)
این را شنیدهاند که تاریخنگار باید برکنار (بیطرف) باشد ولی ببینید این جمله را در چه راهی بکار میزنند : فلان ملا یا بهمان درباری که پیش پیروان و بستگان خود عنوانی داشته و جایگاه بلندی برایش میپنداشتهاند ولی در جنبش مشروطه رفتارهای زشتی ازو سر زده و بچشمداشت پول و یا آرزوی دیگری خود را بمحمدعلیمیرزا بسته و اینست ما در تاریخ بدیهای او را برشتهی نگارش میکشیم ناگهان میبینی فلان نواده یا بهمان خویشاوند او نامهی درازی نوشته و در دیباچهی آن یک رشته جملههای پربهایی را از اینجا و آنجا شنیده و در یاد داشته و به رخ ما کشیده : «تاریخنگار باید برکنار باشد ـ باید ارج بزرگان را دانست ـ هر کسی در اندیشهی خود آزاد است» و مانند اینها. این گفتهها را دستاویز گرفته در پایان این میشود که چرا نام فلان مجتهد یا بهمان امیر بخواری برده شده است.
دستهای را میبینیم چون بمن میرسند به یک رشته سخنانی میپردازند : «آقا درست قضاوت کنید. آن زمان دیگر بود و این زمان دیگر است کاری نکنید که زحمت ماها هدر برود» اینگونه جملهها را میگویند و نتیجه آن میشود که چرا ستایشهای بیجا از اینان کرده نشده است.
کسی نمیگوید : اگر راست میگویی چرا خودتان تاریخ ننوشتید؟!.. چه بدند آن کسانی که از خودشان هیچ کاری برنمیآید و میخواهند دیگری نیز بکاری برنخیزد. از اینان اگر بخواهید یک گفتار آبرومندی بنویسند یک کتاب درستی بپردازند درمیمانند. همیشه هم زبانشان بر دیگران باز است. سی سال گذشته و تاریخ مشروطه نوشته نشده که همین یکی بهترین دلیل بر درماندگی ایشان میباشد و اکنون که ما رنج این کار را بر خود هموار کردهایم و با راستترین زبان آن را بنگارش میکشیم باینسان خردهگیری میکنند. ما ناگزیریم این را یادآوری کنیم که کسانی که این تاریخ ما را نمیپسندند خودشان تاریخ دیگر بپردازند باین شرط که نوشتههای ما را تاراج نکنند آن زمانست که اندازهی شایستگی آنان دانسته خواهد شد. ببینید از چه کسی چشم دارند که راستیها را رها کرده بستایش یکمشت بدکرداران برخیزد؟!.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش ششم
🔸 خودسری (تکهی هفت از یازده)
چنانکه گفتیم اینان به هر چیزی که رسند نافهمیده و نااندیشیده ایراد گیرند و این تنها برای آنست که نگرویدن خود را نشان دهند و من اینک مثالی برای آن در دست میدارم. یکی از پشتیبانان پیمان در مازنداران که خود جوان دانشمندیست چنین مینگارد :
یکی به پیمان ایراد میگرفت و چنین میگفت : دارندهی پیمان در افکارش ساختمان تازهای ندارد. گفتم دارد و اینها که تا امروز نوشته شده شالودهی ساختمانهای تازه است و لیکن تا ساختمانهای کهن هزار سال پیش که در عقاید مردم خصوصاً شرقیها وجود دارد خراب نشود بجای آنها شالودههای تازه و عاقلانه نمیتوان ریخت. فرض کنید پیمان شعلهی پرنوری را در کلهی کوهی هدف مقصود قرار داده و میخواهد بآنجا برسد ولی راهی درمیان نیست و در هر قدم به موانعی برمیخورد یک جا خندق است ، جای دیگر رودخانهای عظیم است ، یک قدم آن طرفتر نشیب و فرازهای مهیب و خطرناک و درههای عمیق و هولناک و پست و بلندی زیاد ، درختان کهنسال و درهم و برهم ، بایستی تمام این موانع را بکوبد و صاف کند تا جلو برود. گفت برای این کار هم بیل و کلنگ و تبر لازم است که ندارد. گفتم کلنگ همان دلایل است که در پیمان اقامه میشود.
این پاسخیست که داده شده و بسیار بجاست و من میخواهم آن را روشنتر گردانم. از خردهگیر میپرسم آیا خواست شما از ساختمان تازه چیست؟!. اگر خود شما باشید چه ساختمان تازهای بمیان آورید؟!. از اینکه ما در گفتار خود نام دین میبریم باشد که شما ما را بپای کشیشان و ملایان بردهاید و چنان دانستهاید درپی همان چیزهای کهنیم ، و من برای آنکه شما را بیدار گردانم ناگزیرم مثلی یاد کنم : شما چون در اروپا درس خواندهاید نیک میدانید که در این دویست سال و سیصد سال چه پیشرفتهایی در کار دانش رخ داده و چه افزارهای بسیار شگفتی اختراع یافته. این هم میدانید که هر یکی از این افزارها مایهی آسانی زندگانیست. مثلاً اتومبیل که اختراع کردهاند راه پیمودن را ده بر یک آسانتر گردانیده و ما راهی را که پنجاه سال پیش با درشکه دهروزه میپیمودیم اکنون با اتومبیل یکروزه میپیماییم. همچنین است راهآهن و تلگراف و تلفن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و تابندگی و کارندگی که هر یکی آسانیهای دیگری را در کار زندگی پدید میآورد. لیکن از آنسوی ما نیک میبینیم که از روزی که این اختراعها آغاز شده زندگی رو بسختی گزارده است و ما خود آگاهیم که آسایشی را که سی سال پیش در زندگی میداشتیم اکنون نمیداریم.
این چیزیست که خود اروپاییان در آن درماندهاند و میتوان گفت که حال چیستانی پیدا کرده است. ما انگیزهی این را بدست آوردهایم و راه چاره را هم دانستهایم (1) و بخواست خدا بر آن میکوشیم که آیینی برای زندگی بگزاریم که دانشها سود خود را تواند داد و جهانیان بدانسان که میباید از آسایش بهره توانند یافت. این چیزیست که ما بآن میکوشیم و من نمیدانم شما آن را ساختمان تازه خواهید شمرد یا نه؟!.
این یک گرفتاری شده است که همینکه نام دین بمیان میآید کسانی رو ترش میکنند بیآنکه بدانند ما چه میگوییم و چه معنی از آن میخواهیم. اینان را باید نشاند و چنین گفت : ما هیچ نام دین نمیبریم. تو بگو آیا زندگی راهی میخواهد یا نه؟!. اگر میخواهد بگو ببینم چگونه باید بود؟!.
این پاسخ بسیار بجاست که ما تا نتوانیم این اندیشههای پراکنده و بیهودهای را که بنام دین یا بنامهای دیگری در سرهاست ریشه کنیم هیچ کاری نخواهیم توانست. وانگاه ما درپی اینیم که مردمان را براستیها آشنا گردانیم و نخست باید این دروغها را از سرهای ایشان بیرون کنیم. بگفتهی شما اگر ما درپی ساختمان تازهای میباشیم و میخواهیم مردمان را در زیر آن گرد آوریم باید نخست بکندن ساختمانهای کهن پردازیم ، وگرنه تا آنها هست مردمان از زیر آنها بآسانی بیرون نخواهند آمد.
👇
🔸 خودسری (تکهی هفت از یازده)
چنانکه گفتیم اینان به هر چیزی که رسند نافهمیده و نااندیشیده ایراد گیرند و این تنها برای آنست که نگرویدن خود را نشان دهند و من اینک مثالی برای آن در دست میدارم. یکی از پشتیبانان پیمان در مازنداران که خود جوان دانشمندیست چنین مینگارد :
یکی به پیمان ایراد میگرفت و چنین میگفت : دارندهی پیمان در افکارش ساختمان تازهای ندارد. گفتم دارد و اینها که تا امروز نوشته شده شالودهی ساختمانهای تازه است و لیکن تا ساختمانهای کهن هزار سال پیش که در عقاید مردم خصوصاً شرقیها وجود دارد خراب نشود بجای آنها شالودههای تازه و عاقلانه نمیتوان ریخت. فرض کنید پیمان شعلهی پرنوری را در کلهی کوهی هدف مقصود قرار داده و میخواهد بآنجا برسد ولی راهی درمیان نیست و در هر قدم به موانعی برمیخورد یک جا خندق است ، جای دیگر رودخانهای عظیم است ، یک قدم آن طرفتر نشیب و فرازهای مهیب و خطرناک و درههای عمیق و هولناک و پست و بلندی زیاد ، درختان کهنسال و درهم و برهم ، بایستی تمام این موانع را بکوبد و صاف کند تا جلو برود. گفت برای این کار هم بیل و کلنگ و تبر لازم است که ندارد. گفتم کلنگ همان دلایل است که در پیمان اقامه میشود.
این پاسخیست که داده شده و بسیار بجاست و من میخواهم آن را روشنتر گردانم. از خردهگیر میپرسم آیا خواست شما از ساختمان تازه چیست؟!. اگر خود شما باشید چه ساختمان تازهای بمیان آورید؟!. از اینکه ما در گفتار خود نام دین میبریم باشد که شما ما را بپای کشیشان و ملایان بردهاید و چنان دانستهاید درپی همان چیزهای کهنیم ، و من برای آنکه شما را بیدار گردانم ناگزیرم مثلی یاد کنم : شما چون در اروپا درس خواندهاید نیک میدانید که در این دویست سال و سیصد سال چه پیشرفتهایی در کار دانش رخ داده و چه افزارهای بسیار شگفتی اختراع یافته. این هم میدانید که هر یکی از این افزارها مایهی آسانی زندگانیست. مثلاً اتومبیل که اختراع کردهاند راه پیمودن را ده بر یک آسانتر گردانیده و ما راهی را که پنجاه سال پیش با درشکه دهروزه میپیمودیم اکنون با اتومبیل یکروزه میپیماییم. همچنین است راهآهن و تلگراف و تلفن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و تابندگی و کارندگی که هر یکی آسانیهای دیگری را در کار زندگی پدید میآورد. لیکن از آنسوی ما نیک میبینیم که از روزی که این اختراعها آغاز شده زندگی رو بسختی گزارده است و ما خود آگاهیم که آسایشی را که سی سال پیش در زندگی میداشتیم اکنون نمیداریم.
این چیزیست که خود اروپاییان در آن درماندهاند و میتوان گفت که حال چیستانی پیدا کرده است. ما انگیزهی این را بدست آوردهایم و راه چاره را هم دانستهایم (1) و بخواست خدا بر آن میکوشیم که آیینی برای زندگی بگزاریم که دانشها سود خود را تواند داد و جهانیان بدانسان که میباید از آسایش بهره توانند یافت. این چیزیست که ما بآن میکوشیم و من نمیدانم شما آن را ساختمان تازه خواهید شمرد یا نه؟!.
این یک گرفتاری شده است که همینکه نام دین بمیان میآید کسانی رو ترش میکنند بیآنکه بدانند ما چه میگوییم و چه معنی از آن میخواهیم. اینان را باید نشاند و چنین گفت : ما هیچ نام دین نمیبریم. تو بگو آیا زندگی راهی میخواهد یا نه؟!. اگر میخواهد بگو ببینم چگونه باید بود؟!.
این پاسخ بسیار بجاست که ما تا نتوانیم این اندیشههای پراکنده و بیهودهای را که بنام دین یا بنامهای دیگری در سرهاست ریشه کنیم هیچ کاری نخواهیم توانست. وانگاه ما درپی اینیم که مردمان را براستیها آشنا گردانیم و نخست باید این دروغها را از سرهای ایشان بیرون کنیم. بگفتهی شما اگر ما درپی ساختمان تازهای میباشیم و میخواهیم مردمان را در زیر آن گرد آوریم باید نخست بکندن ساختمانهای کهن پردازیم ، وگرنه تا آنها هست مردمان از زیر آنها بآسانی بیرون نخواهند آمد.
👇
پابرگیها :
1ـ نگاه کنید به «آیین» یا «ما چه میخواهیم؟» (گفتار یکم). گرفتاریهای کشورهای غربی و علت بحرانهای اقتصادی آنجا در آیین (1933) و سپس در پیمان (سال یکم) شرح داده شده و نزدیک بودن جنگ میان کشورهای اروپایی و بازگشت بحران اقتصادی در غرب پیشبینی شده. در آیین شیوهی درست زندگانی بکوتاهی بازنموده شد و این را پیمان در هفت سال نشر خود بسیار روشنتر گردانید.
از آنسوی خوانندگان میدانند که سرمایهداری در اروپا از زمان این نوشته (آغاز جنگ جهانی دوم) تاکنون تغییر بسیار کرده. اروپاییان بویژه پس از جنگ برخی کژیها و نارساییهای شیوهی زندگانی خود را دریافته و دمادم به بهتر گردانیدن آن کوشیدهاند. بااینهمه هنوز دیده میشود که این راهِ زندگانی دشواریها و بنبستهای «نهادی» خود را دارد و از این «بحران» رهایی نیافته بدامن بحران دیگری میافتد. همهی اینها در گام نخست از شناخته نبودن آیین زندگانی است ـ آیین بخردانهی زندگانی. در این زمینه همچنین توانید دفترهای «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» و «انکیزیسیون در ایران» را بخوانید. ـ و
.
1ـ نگاه کنید به «آیین» یا «ما چه میخواهیم؟» (گفتار یکم). گرفتاریهای کشورهای غربی و علت بحرانهای اقتصادی آنجا در آیین (1933) و سپس در پیمان (سال یکم) شرح داده شده و نزدیک بودن جنگ میان کشورهای اروپایی و بازگشت بحران اقتصادی در غرب پیشبینی شده. در آیین شیوهی درست زندگانی بکوتاهی بازنموده شد و این را پیمان در هفت سال نشر خود بسیار روشنتر گردانید.
از آنسوی خوانندگان میدانند که سرمایهداری در اروپا از زمان این نوشته (آغاز جنگ جهانی دوم) تاکنون تغییر بسیار کرده. اروپاییان بویژه پس از جنگ برخی کژیها و نارساییهای شیوهی زندگانی خود را دریافته و دمادم به بهتر گردانیدن آن کوشیدهاند. بااینهمه هنوز دیده میشود که این راهِ زندگانی دشواریها و بنبستهای «نهادی» خود را دارد و از این «بحران» رهایی نیافته بدامن بحران دیگری میافتد. همهی اینها در گام نخست از شناخته نبودن آیین زندگانی است ـ آیین بخردانهی زندگانی. در این زمینه همچنین توانید دفترهای «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» و «انکیزیسیون در ایران» را بخوانید. ـ و
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یاوریها به آسیبدیدگان خوی
این یک صحنهی شورانگیزی از همدلی ایرانیان است. چنین شورهایی هرچه بیشتر باد!
در سال 96 و سپس در سال بعد زمینلرزههایی شهر سر پل ذهاب را سخت لرزاند و آسیبهای بزرگی به شهر و مردمش رسید. در آن زمان مردم شهرهای ایران به یاری آسیبدیدگان شتافتند.
این روزها که در خوی مردم از گزند زمینلرزه در رنج و سختی بسر میبرند سر پل ذهابیها با همهی نداری و سختی زندگی ، وظیفهی هممیهنی را فراموش نکرده دست یاوری بسوی هممیهنان خود دراز کردهاند.
این مرد کردزبان میگوید : امروز روز غیرت است ، روز همت است.
آفرینها بر غیرت و همتشان!
.
این یک صحنهی شورانگیزی از همدلی ایرانیان است. چنین شورهایی هرچه بیشتر باد!
در سال 96 و سپس در سال بعد زمینلرزههایی شهر سر پل ذهاب را سخت لرزاند و آسیبهای بزرگی به شهر و مردمش رسید. در آن زمان مردم شهرهای ایران به یاری آسیبدیدگان شتافتند.
این روزها که در خوی مردم از گزند زمینلرزه در رنج و سختی بسر میبرند سر پل ذهابیها با همهی نداری و سختی زندگی ، وظیفهی هممیهنی را فراموش نکرده دست یاوری بسوی هممیهنان خود دراز کردهاند.
این مرد کردزبان میگوید : امروز روز غیرت است ، روز همت است.
آفرینها بر غیرت و همتشان!
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش دوم : مشروطه)
🔸 11ـ2) چگونه تاریخ مشروطه پیراستهتر گردید (تکهی یک از دو)
در سالهایی که تاریخ مشروطه در ماهنامهی پیمان نوشته میشد خوانندگان بسیاری بیاری آن برخاستند. کسروی در دیباچهی چاپ دوم کتاب چنین مینویسد :
«سپاس خدا را که ما را فیروز گردانید ، و اینک بچاپ دوم این تاریخ آغاز میکنیم. چاپ نخست بنام «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» بپایان رسیده. زیرا هنگامی که آن را آغاز کردیم میخواستیم تنها پیشامدهای آذربایجان را ، از آغاز جنبش مشروطهخواهی تا هجده سال دیگر بنویسیم ، ولی چون بکار پرداختیم دیدیم جدا کردن رخدادهای تهران و آذربایجان و دیگر جاها از هم نشدنیست. از آنسوی چون تاریخ را همراه مهنامهی پیمان و کمکم بیرون میدادیم ، همینکه چند شماره از آن مهنامه بیرون آمد بسیاری از خوانندگان دلبستگی باین تاریخ نمودند ، و آگاهیهایی که میداشتند برای ما نوشتند ، و یادداشتهایی که از خودشان یا از دیگران در دست میداشتند برای ما فرستادند ، و همچنین با فرستادن روزنامهها ، و کتابها ، و سندها ، و پیکرهها ، یاری بسیار نمودند. میتوان گفت یک تکانی درمیان یک دسته پدید آمد. با این همراهیها ما را جز آن نشایستی که به پیشامدهای همه جا ، از تهران ، و آذربایجان ، و گیلان ، و دیگر کانونهای جنبش آزادیخواهی پردازیم. ... اینبود «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» از نیمهی راه خود ، رویهی «تاریخ مشروطهی ایران» گرفت ، و اکنون چاپ دوم را بهمین نام که درستتر و بهتر است آغاز میکنیم ، و میباید دانست که در این چاپ بسیار داستانها و پیکرهها افزوده گردیده (بویژه در بخش یکم) ، و خود کتاب نوینی شده.»
برخی از خوانندگان کاستیها یا لغزشهایی را در آن تاریخ یادآور شدهاند که به پیراستهتر شدنش یاری کرده. در اینجا دو تا از آنها را برای آنکه نمونهای در دست باشد میآوریم :
امیربهادر جنگ
در صفحهی70 تاریخ «هیجدهسالهی آذربایگان» از سطر 3 شرحی راجع باظهارات شادروان حسین پاشاخان امیربهادر جنگ مرقوم داشته بودند بدین ترتیب :
«در آن روزها که آقای طباطبائی و دیگران در تهران بجنبش برخاسته «عدالتخانه» میطلبیدند امیربهادر جنگ در پیش مظفرالدینشاه چنین میگفت : «اگر اعلیحضرت عدالتخانه بدهد من شکم خود را پاره میکنم»... و تو زنده بودی شکم خود را پاره نکردی!»
معلوم میشود نویسندهی گرامی و ذیشأنِ تاریخ این جمله را «اگر اعلیحضرت ... الخ» از اشخاصی شنیدهاند که همیشه علاقه دارند هر گونه نسبت بد و رکیکی باشد بدون ملاحظه بطرف مخالف خود استناد بدهند. این هم از جمله هزاران هزار استنادات برخلاف واقع است که به امیربهادر جنگ دادهاند.
در هر حال یادآوری میکند :
امیربهادر جنگ که چنین حرفی گفته است ولی نه در موضوع افتتاح عدالتخانه بمظفرالدینشاه که «من شکم خود را پاره میکنم» بلکه چندین سال پس از سپری شدن دورهی مظفری در موقعی بمحمدعلیشاه گفته است : «... پس قبلاً شکم مرا پاره کنید.» اگر در ذکر وقایع بآن حوادث هم اشاره فرمودید البته در موقعش تذکر داده میشود.
تبریز ن. بهادری
آقای بهادری : در چند ماه پیش که من شما را در تهران دیدم از هوش و پاکدلی شما خرسند گردیدم. اگر مرا میشناسید که از خوشامدگویی و گزافهرانی بدورم ، باور کنید که مهر شما را در دل گرفتم. کنون هم از این نگارشتان رنجیدگی ندارم.
از نام بهادری چنین برمیآید که شما را با امیربهادر جنگ خویشی درمیانست و از خاندان او میباشید. در اینحال شما را میرسد که بر آن نگارش پیمان خرده بگیرید. ولی برادرانه این اندرز را از من بپذیرید که بد را بد باید گفت اگر از پدر خود آدمی باشد. امیربهادر جنگ و محمدعلیمیرزا و دیگران مردهاند و کارشان بخدا افتاده و ما چه میدانیم که کنون در چه حالی هستند. شاید کسانی از ایشان نیکیهایی داشتهاند که ما نمیدانیم و کنون بپاداش این نیکیها روانهای ایشان آسوده و خرسند میباشد.
چیزی که هست : در سرودن تاریخ کارهای بدی را که از گذشتگان سراغ داریم باید نکوهش نماییم تا آیندگان از آن پرهیز کنند و این نه بقصد بدگویی از آنان بلکه بقصد آنست که نیک را از بد جدا سازیم و همه را با یک دیده ننگریم تا نیکان در نیکیهای خود استوارتر گردند و بدان از بدیها دست بردارند.
👇
🔸 11ـ2) چگونه تاریخ مشروطه پیراستهتر گردید (تکهی یک از دو)
در سالهایی که تاریخ مشروطه در ماهنامهی پیمان نوشته میشد خوانندگان بسیاری بیاری آن برخاستند. کسروی در دیباچهی چاپ دوم کتاب چنین مینویسد :
«سپاس خدا را که ما را فیروز گردانید ، و اینک بچاپ دوم این تاریخ آغاز میکنیم. چاپ نخست بنام «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» بپایان رسیده. زیرا هنگامی که آن را آغاز کردیم میخواستیم تنها پیشامدهای آذربایجان را ، از آغاز جنبش مشروطهخواهی تا هجده سال دیگر بنویسیم ، ولی چون بکار پرداختیم دیدیم جدا کردن رخدادهای تهران و آذربایجان و دیگر جاها از هم نشدنیست. از آنسوی چون تاریخ را همراه مهنامهی پیمان و کمکم بیرون میدادیم ، همینکه چند شماره از آن مهنامه بیرون آمد بسیاری از خوانندگان دلبستگی باین تاریخ نمودند ، و آگاهیهایی که میداشتند برای ما نوشتند ، و یادداشتهایی که از خودشان یا از دیگران در دست میداشتند برای ما فرستادند ، و همچنین با فرستادن روزنامهها ، و کتابها ، و سندها ، و پیکرهها ، یاری بسیار نمودند. میتوان گفت یک تکانی درمیان یک دسته پدید آمد. با این همراهیها ما را جز آن نشایستی که به پیشامدهای همه جا ، از تهران ، و آذربایجان ، و گیلان ، و دیگر کانونهای جنبش آزادیخواهی پردازیم. ... اینبود «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» از نیمهی راه خود ، رویهی «تاریخ مشروطهی ایران» گرفت ، و اکنون چاپ دوم را بهمین نام که درستتر و بهتر است آغاز میکنیم ، و میباید دانست که در این چاپ بسیار داستانها و پیکرهها افزوده گردیده (بویژه در بخش یکم) ، و خود کتاب نوینی شده.»
برخی از خوانندگان کاستیها یا لغزشهایی را در آن تاریخ یادآور شدهاند که به پیراستهتر شدنش یاری کرده. در اینجا دو تا از آنها را برای آنکه نمونهای در دست باشد میآوریم :
امیربهادر جنگ
در صفحهی70 تاریخ «هیجدهسالهی آذربایگان» از سطر 3 شرحی راجع باظهارات شادروان حسین پاشاخان امیربهادر جنگ مرقوم داشته بودند بدین ترتیب :
«در آن روزها که آقای طباطبائی و دیگران در تهران بجنبش برخاسته «عدالتخانه» میطلبیدند امیربهادر جنگ در پیش مظفرالدینشاه چنین میگفت : «اگر اعلیحضرت عدالتخانه بدهد من شکم خود را پاره میکنم»... و تو زنده بودی شکم خود را پاره نکردی!»
معلوم میشود نویسندهی گرامی و ذیشأنِ تاریخ این جمله را «اگر اعلیحضرت ... الخ» از اشخاصی شنیدهاند که همیشه علاقه دارند هر گونه نسبت بد و رکیکی باشد بدون ملاحظه بطرف مخالف خود استناد بدهند. این هم از جمله هزاران هزار استنادات برخلاف واقع است که به امیربهادر جنگ دادهاند.
در هر حال یادآوری میکند :
امیربهادر جنگ که چنین حرفی گفته است ولی نه در موضوع افتتاح عدالتخانه بمظفرالدینشاه که «من شکم خود را پاره میکنم» بلکه چندین سال پس از سپری شدن دورهی مظفری در موقعی بمحمدعلیشاه گفته است : «... پس قبلاً شکم مرا پاره کنید.» اگر در ذکر وقایع بآن حوادث هم اشاره فرمودید البته در موقعش تذکر داده میشود.
تبریز ن. بهادری
آقای بهادری : در چند ماه پیش که من شما را در تهران دیدم از هوش و پاکدلی شما خرسند گردیدم. اگر مرا میشناسید که از خوشامدگویی و گزافهرانی بدورم ، باور کنید که مهر شما را در دل گرفتم. کنون هم از این نگارشتان رنجیدگی ندارم.
از نام بهادری چنین برمیآید که شما را با امیربهادر جنگ خویشی درمیانست و از خاندان او میباشید. در اینحال شما را میرسد که بر آن نگارش پیمان خرده بگیرید. ولی برادرانه این اندرز را از من بپذیرید که بد را بد باید گفت اگر از پدر خود آدمی باشد. امیربهادر جنگ و محمدعلیمیرزا و دیگران مردهاند و کارشان بخدا افتاده و ما چه میدانیم که کنون در چه حالی هستند. شاید کسانی از ایشان نیکیهایی داشتهاند که ما نمیدانیم و کنون بپاداش این نیکیها روانهای ایشان آسوده و خرسند میباشد.
چیزی که هست : در سرودن تاریخ کارهای بدی را که از گذشتگان سراغ داریم باید نکوهش نماییم تا آیندگان از آن پرهیز کنند و این نه بقصد بدگویی از آنان بلکه بقصد آنست که نیک را از بد جدا سازیم و همه را با یک دیده ننگریم تا نیکان در نیکیهای خود استوارتر گردند و بدان از بدیها دست بردارند.
👇
بویژه در داستان مشروطه که بنیاد آن در ایران با خون جوانان و شیرمردان گزارده شد و ما باید تاریخ آن را چنانکه بوده بنگاریم و کسانی را که با این جنبش غیرتمندانه نبرد نمودند نکوهش نماییم تا در آینده کسان دیگری بآرزوی دشمنی با این دستگاه نیایند و اندیشهی برانداختن آن را نکنند ـ چنین کسانی بدانند که نامهاشان در تاریخ با چه زشتی یاد خواهد شد. به هر حال در همهی این گفتگوها هرگز ننگی یا برخوردی ببازماندگان آن کسان درمیان نخواهد بود. هرگز نمیتوان فرزندان را بگناه پدران گرفت. بویژه که این فرزندان پاکدل و ایراندوست باشند.
دربارهی امیربهادر جنگ آن عبارت را که نوشتهایم از روی کتاب «بیداری ایرانیان» است و گمان ندارم دروغ باشد. به هر حال انکار کردنی نیست که امیربهادر دشمن مشروطه بود و تا توانست با مشروطهخواهان نبرد نمود تا آنجا که مجلس بیرون کردن او را از تهران خواستار شد و او در قونسولگری روس بست نشست.
سپس هم در هنگام توپ بستن مجلس و در زمان استبداد کوچک او همهکارهی شاه بود و عنوان سپهسالاری داشت.
ما میدانیم آنان این عذر را داشتند که چون از دیرزمان بستهی دربار بودند در این هنگام از وفاداری و نمکشناسی میشماردند که دست از حمایت محمدعلیمیرزا برندارند. ولی بایستی بدانند که محمدعلیمیرزا در دشمنی که با مشروطه نمود خیانت به ایران کرد و خیانت بخاندان خود کرد و خیانت باسلام کرد و هواداری از چنین کسی به هر عنوانی که باشد نکوهیده است.
پس از همهی اینها نیکی و ستودهخویی شما نزد ما ارج خود را دارد. شما جوان هوشیار پاکیزهخوی میتوانید در راه پاکدینی و ایراندوستی که ما زیر پا داریم همراهی نمایید و با کوششهای خود جبران بدیهای امیربهادر جنگ را نمایید.
.
دربارهی امیربهادر جنگ آن عبارت را که نوشتهایم از روی کتاب «بیداری ایرانیان» است و گمان ندارم دروغ باشد. به هر حال انکار کردنی نیست که امیربهادر دشمن مشروطه بود و تا توانست با مشروطهخواهان نبرد نمود تا آنجا که مجلس بیرون کردن او را از تهران خواستار شد و او در قونسولگری روس بست نشست.
سپس هم در هنگام توپ بستن مجلس و در زمان استبداد کوچک او همهکارهی شاه بود و عنوان سپهسالاری داشت.
ما میدانیم آنان این عذر را داشتند که چون از دیرزمان بستهی دربار بودند در این هنگام از وفاداری و نمکشناسی میشماردند که دست از حمایت محمدعلیمیرزا برندارند. ولی بایستی بدانند که محمدعلیمیرزا در دشمنی که با مشروطه نمود خیانت به ایران کرد و خیانت بخاندان خود کرد و خیانت باسلام کرد و هواداری از چنین کسی به هر عنوانی که باشد نکوهیده است.
پس از همهی اینها نیکی و ستودهخویی شما نزد ما ارج خود را دارد. شما جوان هوشیار پاکیزهخوی میتوانید در راه پاکدینی و ایراندوستی که ما زیر پا داریم همراهی نمایید و با کوششهای خود جبران بدیهای امیربهادر جنگ را نمایید.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش ششم
🔸 خودسری (تکهی هشت از یازده)
شاید کسانی برانداختن آنها را کار آسانی میشمارند ولی باید بگویم کار بس سختیست و دلیل آن اینکه دانشها با همهی رواج شایان ، آنها را از میان برنداشته و بیش از این نتوانسته که آنها را سست گرداند. شما میبینید در اروپا با صدها دانشکده ، توریت و انجیل دست بدست میگردد و دستههای بزرگی از دانشمندان هنوز خواهان آنها میباشند و راستی اینست که آنان دانشها را به یک گوشهی دل خود و این افسانهها را بگوشهی دیگر آن سپاردهاند ، و این از آنجاست که دانشها جای دین را نتواند گرفت. آدمی در زندگانی به یک رشته دانستنیها و دستورها نیازمند است که دانشها از آن ناآگاه میباشد. اینست یک دانشمند با همهی دانشهایی که اندوخته خود را نیازمند دین میشناسد و ناگزیر خود را بدامن چیزهایی میاندازد که آنها را جز پندارهای بیپایی نمیشناسد.
در این باره راستی آنست که تا این اندیشههای پراکنده و پندارهای مفت درمیانست مردمان رستگار نخواهند بود ، و از آنسوی تا یک شاهراهی برای زندگی باز نشود و راستیها و دستورهایی آموخته نگردد اینها از میان نخواهد رفت ، و از اینروست که ما در پیمان از یکسو با آن پندارهای بیهوده میجنگیم و از یکسو راستیهایی بجای آنها میگزاریم و این راه را گام بگام پیش میرویم.
ما درپی نتیجهای میباشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانهی تازه و کهنه نمیگزاریم. بااینهمه اگر شما خواهان گفتههای تازه میباشید کمتر یکی از گفتههای ما تازه نیست و ما کمتر سخنی را از دیگران میگیریم. بسیار زمینههاست که کهنه است ولی گفتههای ما در آن پاک تازه میباشد. این را برای مثل مینویسم : هزاران کسان از روان گفتگو کردهاند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداختهاند و صدها کتاب دربارهی آن نوشته شده. بااینهمه گفتهی ما دربارهی آن بیکبار تازه میباشد و کسی تاکنون بجدایی میانهی جان و روان پی نبرده و این را که آدمی دارای روان و جان هر دو میباشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. کتابهایی که از افلاطون و ارسطو و ابنسینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید که آدمی را دارای یک گوهر دانسته و آن را به تازی «نفس» نامیدهاند و چون خواستهاند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یک رشته سخنان ناروشنی برخاستهاند و گاهی خود خَستُوان شدهاند که این سخنان دربارهی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانهی آنها با آدمی گزاردن نتوانستهاند. لیکن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان دادهایم که آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانهی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار سادهای که ما بعنوان جان و روان نگاشتهایم از یکسو گوهر آدمی را نشان میدهد ، و از یکسو پاسخ روشنی بفلسفهی مادی داده بیپایگی آن را روشن میگرداند ، و از یکسو انگیزهی نیکخویی و بدخویی را بازمینماید ، و یک کلمه بگویم یک راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی میگشاید ، کنون شما آن را نیک بخوانید و نیک بیندیشید و چون فلسفه خواندهاید این را روشن گردانید که آیا کسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟.. اگر گفته است که بوده و کجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن میدارید یا نه؟.. اگر میدارید آن را بنویسید و ما بیهیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود میخواهیم بدانیم آیا آن را یک چیز تازهای توانید شمرد یا نه؟..
بسخن خود بازگردیم. این یک نمونهایست که چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد میگیرند. پیمان پنج سال است پراکنده میشود و در این چند سال چندان پیش رفته است که اگر کسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته (1) بآن پردازد و چیزهایی که نوشته شده بخواند. اینان همینکه یک صفحه از یک شماره را میخوانند زبان بخردهگیری باز میکنند. بلکه بسیاری آن را هم نخوانده بخردهگیری برمیخیزند و بدی آن را نمیدانند. دوباره میگویم اینان آن را نادانسته میکنند و تنها این میخواهند که بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشتهی سرخودی را از دست نهلند.
پابرگیها :
1ـ این در سال 1318 گفته شده. پس از آن گفتارها و کتابهای دیگری بآنها افزوده گردید چنانکه برای دانستن خواست پیمان که سپس «پاکدینی» نام گرفت ، بجای «چند هفته» بجاست «چند ماه» گفته شود. ـ و
.
🔸 خودسری (تکهی هشت از یازده)
شاید کسانی برانداختن آنها را کار آسانی میشمارند ولی باید بگویم کار بس سختیست و دلیل آن اینکه دانشها با همهی رواج شایان ، آنها را از میان برنداشته و بیش از این نتوانسته که آنها را سست گرداند. شما میبینید در اروپا با صدها دانشکده ، توریت و انجیل دست بدست میگردد و دستههای بزرگی از دانشمندان هنوز خواهان آنها میباشند و راستی اینست که آنان دانشها را به یک گوشهی دل خود و این افسانهها را بگوشهی دیگر آن سپاردهاند ، و این از آنجاست که دانشها جای دین را نتواند گرفت. آدمی در زندگانی به یک رشته دانستنیها و دستورها نیازمند است که دانشها از آن ناآگاه میباشد. اینست یک دانشمند با همهی دانشهایی که اندوخته خود را نیازمند دین میشناسد و ناگزیر خود را بدامن چیزهایی میاندازد که آنها را جز پندارهای بیپایی نمیشناسد.
در این باره راستی آنست که تا این اندیشههای پراکنده و پندارهای مفت درمیانست مردمان رستگار نخواهند بود ، و از آنسوی تا یک شاهراهی برای زندگی باز نشود و راستیها و دستورهایی آموخته نگردد اینها از میان نخواهد رفت ، و از اینروست که ما در پیمان از یکسو با آن پندارهای بیهوده میجنگیم و از یکسو راستیهایی بجای آنها میگزاریم و این راه را گام بگام پیش میرویم.
ما درپی نتیجهای میباشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانهی تازه و کهنه نمیگزاریم. بااینهمه اگر شما خواهان گفتههای تازه میباشید کمتر یکی از گفتههای ما تازه نیست و ما کمتر سخنی را از دیگران میگیریم. بسیار زمینههاست که کهنه است ولی گفتههای ما در آن پاک تازه میباشد. این را برای مثل مینویسم : هزاران کسان از روان گفتگو کردهاند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداختهاند و صدها کتاب دربارهی آن نوشته شده. بااینهمه گفتهی ما دربارهی آن بیکبار تازه میباشد و کسی تاکنون بجدایی میانهی جان و روان پی نبرده و این را که آدمی دارای روان و جان هر دو میباشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. کتابهایی که از افلاطون و ارسطو و ابنسینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید که آدمی را دارای یک گوهر دانسته و آن را به تازی «نفس» نامیدهاند و چون خواستهاند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یک رشته سخنان ناروشنی برخاستهاند و گاهی خود خَستُوان شدهاند که این سخنان دربارهی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانهی آنها با آدمی گزاردن نتوانستهاند. لیکن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان دادهایم که آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانهی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار سادهای که ما بعنوان جان و روان نگاشتهایم از یکسو گوهر آدمی را نشان میدهد ، و از یکسو پاسخ روشنی بفلسفهی مادی داده بیپایگی آن را روشن میگرداند ، و از یکسو انگیزهی نیکخویی و بدخویی را بازمینماید ، و یک کلمه بگویم یک راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی میگشاید ، کنون شما آن را نیک بخوانید و نیک بیندیشید و چون فلسفه خواندهاید این را روشن گردانید که آیا کسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟.. اگر گفته است که بوده و کجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن میدارید یا نه؟.. اگر میدارید آن را بنویسید و ما بیهیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود میخواهیم بدانیم آیا آن را یک چیز تازهای توانید شمرد یا نه؟..
بسخن خود بازگردیم. این یک نمونهایست که چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد میگیرند. پیمان پنج سال است پراکنده میشود و در این چند سال چندان پیش رفته است که اگر کسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته (1) بآن پردازد و چیزهایی که نوشته شده بخواند. اینان همینکه یک صفحه از یک شماره را میخوانند زبان بخردهگیری باز میکنند. بلکه بسیاری آن را هم نخوانده بخردهگیری برمیخیزند و بدی آن را نمیدانند. دوباره میگویم اینان آن را نادانسته میکنند و تنها این میخواهند که بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشتهی سرخودی را از دست نهلند.
پابرگیها :
1ـ این در سال 1318 گفته شده. پس از آن گفتارها و کتابهای دیگری بآنها افزوده گردید چنانکه برای دانستن خواست پیمان که سپس «پاکدینی» نام گرفت ، بجای «چند هفته» بجاست «چند ماه» گفته شود. ـ و
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش دوم : مشروطه)
🔸 11ـ2) چگونه تاریخ مشروطه پیراستهتر گردید (تکهی دو از دو)
از همهی جانسپاران یاد شود
کسانی از خوانندگان پیمان میگویند : «اینکه در دیباچهی بخش دوم تاریخ آذربایجان نام حاجی رسولآقا صدقیانی و دیگران را بردهاید کار بسیار بجاست. یک دسته جوانمردان از سر و جان گذشته و آنهمه زیان و رنج بردند این خود مایهی خشنودی خداست که از آنان یاد کرده شود. ولی بهتر است که نامهای کربلائی علیمسیو و آقاجعفرآقا گنجهای و آقامیرزا محمود اُسکویی و حاجی رحیمآقا بادکوبچی [و] آقامیرزا حسین واعظ و حاجی اسماعیلآقا امیرخیزی و آقاشیخ اسماعیل هشترودی و آقاکریم اسکندانی و آقاشیخ علیاصغر قرهباغی نیز برده شود که از پیشاهنگان آن راه بودند و مدتها با جان و دل میکوشیدند. بیچاره شیخ علیاصغر دانسته نشد بکجا رفت و چه بلائی بر سرش آمد. آقای معینالرعایا یکی از کسانیست که گذشته از کوششهای چندین ساله دارایی خود را در این راه از دست داد. زیرا در جنگهای سال 1326[ق] خانه و حجرهی تجارتی او هر دو را تاراج نمودند و آنچه در مدت سالهای دراز اندوخته بود همه را بردند. پس از همه یاد میرزا ابوالحسن حکیم را باید کرد که در روزهای نخستین اسلامیه بیچاره را گرفتار نموده و به تهمت بابیگری بکشتند. با آنکه بیچاره قرآن در بغل خود داشت و سوگندها خورده از آن تهمت بیزاری میجست.
کنون که یادی از آن روزها بمیان میآید باید این نامها را فراموش نساخت. یکی هم ختائیان که نام بردهاید ایشان در جرگهی مشروطهخواهان نبودند. مگر مقصودتان اشاره بزیانهایی باشد که در جنگ با روسیان دیدند». (1)
میگوییم : کسانی که نام بردهاید برخی از ایشان را در تاریخ نام بردهایم و برخی دیگر را در جای خود نام خواهیم برد. با اینهمه از یادآوری شما خشنودیم. زیرا بسیار کسان با همهی کوششهایی که کرده و رنجهایی که بردهاند نامهای ایشان بر زبانها نیفتاده و چهبسا که ما نیز آنان را نشناسیم. این تاریخ که ما مینگاریم نارساییهای بسیاری را دربر خواهد داشت و این بر خوانندگان است که به برداشتن آن نارساییها بکوشند و یادآوریها از ما دریغ نگویند.
هرچه هست این را باور بکنید که ما را غرض از نگارش این تاریخ جز نشان دادن راستیها نیست و همیخواهیم جانبازیها و نیکوکاریها که کسانی نمودهاند و دلیریهایی که از فرزندان این آب و خاک سر زده و هر یکی مایهی سرفرازی ایرانیان میباشد بتاریکیها نیفتاده و از یادها درنرود و اینکه گاهی نکوهش این و آن را مینگاریم از ناچاریست. زیرا در تاریخ باید بد را بد نوشت و نیک را نیک.
آری کسانی از ما خواهند رنجید ولی چه میتوانیم کرد؟! آیا میتوان پرده بروی راستیها کشید و از نشان دادن نیک و بد بازایستاد؟!
دربارهی ختائیان چنانکه خودتان مینگارید مقصود اشاره بآن گزندها و خانه بر بادیهاست که در داستان جنگ روس و مجاهدان بهرهی آن خاندان گردید. آیا آنهمه زیان که این خاندان در راه ایرانیگری بردند درخور آن نیست که در تاریخ یاد کرده شود؟!
پابرگی :
1ـ خلاصهی یادآوریهاییست که دو سه کسی از خوانندگان نمودهاند. (پ)
.
🔸 11ـ2) چگونه تاریخ مشروطه پیراستهتر گردید (تکهی دو از دو)
از همهی جانسپاران یاد شود
کسانی از خوانندگان پیمان میگویند : «اینکه در دیباچهی بخش دوم تاریخ آذربایجان نام حاجی رسولآقا صدقیانی و دیگران را بردهاید کار بسیار بجاست. یک دسته جوانمردان از سر و جان گذشته و آنهمه زیان و رنج بردند این خود مایهی خشنودی خداست که از آنان یاد کرده شود. ولی بهتر است که نامهای کربلائی علیمسیو و آقاجعفرآقا گنجهای و آقامیرزا محمود اُسکویی و حاجی رحیمآقا بادکوبچی [و] آقامیرزا حسین واعظ و حاجی اسماعیلآقا امیرخیزی و آقاشیخ اسماعیل هشترودی و آقاکریم اسکندانی و آقاشیخ علیاصغر قرهباغی نیز برده شود که از پیشاهنگان آن راه بودند و مدتها با جان و دل میکوشیدند. بیچاره شیخ علیاصغر دانسته نشد بکجا رفت و چه بلائی بر سرش آمد. آقای معینالرعایا یکی از کسانیست که گذشته از کوششهای چندین ساله دارایی خود را در این راه از دست داد. زیرا در جنگهای سال 1326[ق] خانه و حجرهی تجارتی او هر دو را تاراج نمودند و آنچه در مدت سالهای دراز اندوخته بود همه را بردند. پس از همه یاد میرزا ابوالحسن حکیم را باید کرد که در روزهای نخستین اسلامیه بیچاره را گرفتار نموده و به تهمت بابیگری بکشتند. با آنکه بیچاره قرآن در بغل خود داشت و سوگندها خورده از آن تهمت بیزاری میجست.
کنون که یادی از آن روزها بمیان میآید باید این نامها را فراموش نساخت. یکی هم ختائیان که نام بردهاید ایشان در جرگهی مشروطهخواهان نبودند. مگر مقصودتان اشاره بزیانهایی باشد که در جنگ با روسیان دیدند». (1)
میگوییم : کسانی که نام بردهاید برخی از ایشان را در تاریخ نام بردهایم و برخی دیگر را در جای خود نام خواهیم برد. با اینهمه از یادآوری شما خشنودیم. زیرا بسیار کسان با همهی کوششهایی که کرده و رنجهایی که بردهاند نامهای ایشان بر زبانها نیفتاده و چهبسا که ما نیز آنان را نشناسیم. این تاریخ که ما مینگاریم نارساییهای بسیاری را دربر خواهد داشت و این بر خوانندگان است که به برداشتن آن نارساییها بکوشند و یادآوریها از ما دریغ نگویند.
هرچه هست این را باور بکنید که ما را غرض از نگارش این تاریخ جز نشان دادن راستیها نیست و همیخواهیم جانبازیها و نیکوکاریها که کسانی نمودهاند و دلیریهایی که از فرزندان این آب و خاک سر زده و هر یکی مایهی سرفرازی ایرانیان میباشد بتاریکیها نیفتاده و از یادها درنرود و اینکه گاهی نکوهش این و آن را مینگاریم از ناچاریست. زیرا در تاریخ باید بد را بد نوشت و نیک را نیک.
آری کسانی از ما خواهند رنجید ولی چه میتوانیم کرد؟! آیا میتوان پرده بروی راستیها کشید و از نشان دادن نیک و بد بازایستاد؟!
دربارهی ختائیان چنانکه خودتان مینگارید مقصود اشاره بآن گزندها و خانه بر بادیهاست که در داستان جنگ روس و مجاهدان بهرهی آن خاندان گردید. آیا آنهمه زیان که این خاندان در راه ایرانیگری بردند درخور آن نیست که در تاریخ یاد کرده شود؟!
پابرگی :
1ـ خلاصهی یادآوریهاییست که دو سه کسی از خوانندگان نمودهاند. (پ)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش ششم
🔸 خودسری (تکهی نه از یازده)
چهارم : اینان راستیها را پایمال میکنند و رنجها را هدر میگردانند. زیرا بسیاری از ایشان بدرد خودنمایی نیز گرفتارند و اینست سخنی را که میشنوند چنانکه گفتیم آن را نمیپذیرند و از در خردهگیری میآیند و تا زمانی بیگانگی مینمایند ، ولی پس از دیری آن را گرفته و برنگ دیگری انداخته و بنام خود در اینجا و آنجا بزبان میآورند و یا برشتهی نوشتن میکشند. بدینسان هیچ سخنی نیک یا بد و سودمند یا بیسود ، از دستبرد اینان ایمن نتواند بود و همینکه یک گفتهای بیرون میآید پس از زمانی چند رنگ بخود گرفته و گوهر خود را از دست میدهد. ببینید اندازهی گرفتاری چیست؟!.. از همه چیز چشم پوشیدهاند و تنها باین خرسندند که خودسرانه جنبشهایی میکنند و در این نشست و آن نشست گردن میکشند و با سخنانی خود را مینمایند. بدینسان همه چیز را پایمال میکنند و همیشه هم از حال توده گله میدارند و پایان سخنشان آنست که «ما نمیشویم» و بیخردانه میپندارند جهان همواره چنین بوده است و چنین باید بود و لذت زندگانی جز خودسری و خودنمایی نبوده است.
در این چند ساله که پیمان را مینگاریم یکی از رنجهای ما همین بوده که نگزاریم با گفتههای ما همان رفتار را کنند و بارها در این باره گفتار نوشتهایم ، و بااینهمه بسیاری چندان آزمندند که جلوگیری نتوانستهایم. (1) بارها میبینیم یکی سخنی را که نوشتهایم با چیزهایی از خود درآمیخته و برنگ دیگری انداخته و گفتاری نوشته و در جایی بچاپ رسانیده ، و دیگری همان را با رنگ دیگری در بالای منبر سروده. ما همه برآن میکوشیم که اندیشههای پراکنده را از میان برداریم و اینهمه پافشاری مینماییم آنان میکوشند گفتههای خود ما را بچند گونه میان مردم پراکنده گردانند.
در ده سال پیش هنگامی که ما از پیراستن زبان فارسی و درست گردانیدن آن سخن میراندیم کمتر کسی بما یاری مینمود. دیگران یا از در ایستادگی و کارشکنی میآمدند و یا چون خودشان پیشگام نشده بودند بیگانگی نشان میدادند و سپس که کوشش بنتیجه رسیده و اکنون گامهایی در آن راه برداشته میشود بیشتر کسان برآنند که هرچه میکنند خود کنند و هر یکی بیش از همه بخودنمایی میکوشد ، و در نتیجهی همینست که راههایی را که ما مینماییم همه میخواهند برنگ دیگری اندازند و چنان کنند که گفته نشود از پیمان برداشته شده. (2)
ببینید کار به چه سختی است. زبانی ناتوان و درمانده که باید هرچه زود درستش گردانید ، ولی هر دستوری که میدهیم پس از دیری میبینیم رنگهای گوناگون بخود گرفته و با رویههای (3) نادرستی بکار میرود و بجای آنکه سودمند افتد زیان از آن برمیخیزد. (4) کدام کس است بچنین نامردیهایی تاب آورد و نومیدانه از میدان درنرود؟!.. آخر ای درماندگان چه میخواهید و درپی چه هستید؟!.. آخر با همه چیز هم بازی میکنند؟!.. آخر همه چیز را دستاویز خودفروشی میگیرند؟!.. یک کس در یک راهی یا باید پیش افتد و رنج برد و بدیگران راه نماید و یا چون کسی پیش افتاد و رنج کشید مردانه بهمراهی برخیزد و یاری دریغ نگوید. این رفتاری که شما پیش گرفتهاید چیزیست که ما نمیدانیم چه نامی بآن دهیم و با چه زبانی بنکوهش پردازیم. آخر چه شده که پیروی از دانش بشما برمیخورد و آن را کمی خود میپندارید ولی چنین ننگینکاری را کمی خویش نمیشمارید؟!.. بیش از این دنبال نمیکنم و بیش از این نمینویسم.
آنان را این بس که زشتی این کار را نمیدانند و زیان آن را درنمییابند ، و با چنین درماندگی خود را بینیاز از راه و راهنما میشناسند. کودکانی را میمانند که نه معنی زندگی را میفهمند و نه از راه پیشرفت آن آگاهند و جز درپی بازیگوشی نیستند.
👇
🔸 خودسری (تکهی نه از یازده)
چهارم : اینان راستیها را پایمال میکنند و رنجها را هدر میگردانند. زیرا بسیاری از ایشان بدرد خودنمایی نیز گرفتارند و اینست سخنی را که میشنوند چنانکه گفتیم آن را نمیپذیرند و از در خردهگیری میآیند و تا زمانی بیگانگی مینمایند ، ولی پس از دیری آن را گرفته و برنگ دیگری انداخته و بنام خود در اینجا و آنجا بزبان میآورند و یا برشتهی نوشتن میکشند. بدینسان هیچ سخنی نیک یا بد و سودمند یا بیسود ، از دستبرد اینان ایمن نتواند بود و همینکه یک گفتهای بیرون میآید پس از زمانی چند رنگ بخود گرفته و گوهر خود را از دست میدهد. ببینید اندازهی گرفتاری چیست؟!.. از همه چیز چشم پوشیدهاند و تنها باین خرسندند که خودسرانه جنبشهایی میکنند و در این نشست و آن نشست گردن میکشند و با سخنانی خود را مینمایند. بدینسان همه چیز را پایمال میکنند و همیشه هم از حال توده گله میدارند و پایان سخنشان آنست که «ما نمیشویم» و بیخردانه میپندارند جهان همواره چنین بوده است و چنین باید بود و لذت زندگانی جز خودسری و خودنمایی نبوده است.
در این چند ساله که پیمان را مینگاریم یکی از رنجهای ما همین بوده که نگزاریم با گفتههای ما همان رفتار را کنند و بارها در این باره گفتار نوشتهایم ، و بااینهمه بسیاری چندان آزمندند که جلوگیری نتوانستهایم. (1) بارها میبینیم یکی سخنی را که نوشتهایم با چیزهایی از خود درآمیخته و برنگ دیگری انداخته و گفتاری نوشته و در جایی بچاپ رسانیده ، و دیگری همان را با رنگ دیگری در بالای منبر سروده. ما همه برآن میکوشیم که اندیشههای پراکنده را از میان برداریم و اینهمه پافشاری مینماییم آنان میکوشند گفتههای خود ما را بچند گونه میان مردم پراکنده گردانند.
در ده سال پیش هنگامی که ما از پیراستن زبان فارسی و درست گردانیدن آن سخن میراندیم کمتر کسی بما یاری مینمود. دیگران یا از در ایستادگی و کارشکنی میآمدند و یا چون خودشان پیشگام نشده بودند بیگانگی نشان میدادند و سپس که کوشش بنتیجه رسیده و اکنون گامهایی در آن راه برداشته میشود بیشتر کسان برآنند که هرچه میکنند خود کنند و هر یکی بیش از همه بخودنمایی میکوشد ، و در نتیجهی همینست که راههایی را که ما مینماییم همه میخواهند برنگ دیگری اندازند و چنان کنند که گفته نشود از پیمان برداشته شده. (2)
ببینید کار به چه سختی است. زبانی ناتوان و درمانده که باید هرچه زود درستش گردانید ، ولی هر دستوری که میدهیم پس از دیری میبینیم رنگهای گوناگون بخود گرفته و با رویههای (3) نادرستی بکار میرود و بجای آنکه سودمند افتد زیان از آن برمیخیزد. (4) کدام کس است بچنین نامردیهایی تاب آورد و نومیدانه از میدان درنرود؟!.. آخر ای درماندگان چه میخواهید و درپی چه هستید؟!.. آخر با همه چیز هم بازی میکنند؟!.. آخر همه چیز را دستاویز خودفروشی میگیرند؟!.. یک کس در یک راهی یا باید پیش افتد و رنج برد و بدیگران راه نماید و یا چون کسی پیش افتاد و رنج کشید مردانه بهمراهی برخیزد و یاری دریغ نگوید. این رفتاری که شما پیش گرفتهاید چیزیست که ما نمیدانیم چه نامی بآن دهیم و با چه زبانی بنکوهش پردازیم. آخر چه شده که پیروی از دانش بشما برمیخورد و آن را کمی خود میپندارید ولی چنین ننگینکاری را کمی خویش نمیشمارید؟!.. بیش از این دنبال نمیکنم و بیش از این نمینویسم.
آنان را این بس که زشتی این کار را نمیدانند و زیان آن را درنمییابند ، و با چنین درماندگی خود را بینیاز از راه و راهنما میشناسند. کودکانی را میمانند که نه معنی زندگی را میفهمند و نه از راه پیشرفت آن آگاهند و جز درپی بازیگوشی نیستند.
👇
پابرگیها :
1ـ بویژه پس از کشته شدن کسروی که نویسندگانِ دزدی یا دزدانِ نویسندهای میدان را بروی خود باز دیده دمادم به هر گوشه و تکهای از نوشتههای او ـ در زمینههای اجتماعی ، زبان ، تاریخ ـ دست تاراج یازیدهاند. و ما باید اینها را در جای خود یکایک بمردم بشناسانیم. ـ و
2ـ یک نمونهی چنین میوهچینانی بنیادگزاران فرهنگستان در زمان رضاشاه بودند. کسانی که در آغاز کارِ پیمان در برابر شیوهی نویسش او به کارشکنی و آزار برخاسته بودند همینکه پیمان در این راه به فیروزیهایی دست یافت و خوانندگانی شیوهی او را پسندیده آغاز به پیروی از آن کردند ، اینان سخنان نیشدار خود را بیکباره فراموش و لبشان را پاک کرده پیراستن زبان را «اساساً بسیار خوب و بجا» نامیدند ولی همیخواستند آن کوششها را برنگ دیگری اندازند. کسانی را که میخواهند بدانند کسروی در این باره چه بنیادهای استوار و دانشورانهای گزارد به خواندن کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» و یا کتاب «زبان پاک» میخوانیم. از سنجش آن با کارهای فرهنگستان ، بدخواهی و نادانیهای فرهنگستان دانسته خواهد شد. هم از آنجا راهزنانی که سرمایهی کارشان بنیادهای «زبان پاک» بوده ولی یک بار هم نامی از آن نبردهاند شناخته خواهند گردید. یک شماری از اینان نیز آنهایند که بیماری زبان را تنها واژههای بیگانه دانسته ، واژههایی از «فارسی سره» برگزیده و آن را سرمایهی نوشتارهای خود میگردانند. زیان ایشان تنها این نیست که راهی که میروند بیراهیست بلکه این کارشان از یکسو از نیروی پیراستن زبان میکاهد و از سوی دیگر مردم را که از این چیزها آگاه نیستند و گمان میکنند جنبش پیراستن زبان همان کارهای ایشانست بیکبار از این خواست و آرزو بیزار میگرداند. ـ و
3ـ رویه (همچون مویه) = صورت ـ و
4ـ برای دانستن آنکه چرا و چگونه از کار اینان و نیز «فرهنگستان» زیان برمیخیزد باید به جستار دامنهدار عیبهای زبان فارسی و راههای رسا و توانا گردانیدن آن که از کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» بدست میآید پرداخت. ـ و
.
1ـ بویژه پس از کشته شدن کسروی که نویسندگانِ دزدی یا دزدانِ نویسندهای میدان را بروی خود باز دیده دمادم به هر گوشه و تکهای از نوشتههای او ـ در زمینههای اجتماعی ، زبان ، تاریخ ـ دست تاراج یازیدهاند. و ما باید اینها را در جای خود یکایک بمردم بشناسانیم. ـ و
2ـ یک نمونهی چنین میوهچینانی بنیادگزاران فرهنگستان در زمان رضاشاه بودند. کسانی که در آغاز کارِ پیمان در برابر شیوهی نویسش او به کارشکنی و آزار برخاسته بودند همینکه پیمان در این راه به فیروزیهایی دست یافت و خوانندگانی شیوهی او را پسندیده آغاز به پیروی از آن کردند ، اینان سخنان نیشدار خود را بیکباره فراموش و لبشان را پاک کرده پیراستن زبان را «اساساً بسیار خوب و بجا» نامیدند ولی همیخواستند آن کوششها را برنگ دیگری اندازند. کسانی را که میخواهند بدانند کسروی در این باره چه بنیادهای استوار و دانشورانهای گزارد به خواندن کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» و یا کتاب «زبان پاک» میخوانیم. از سنجش آن با کارهای فرهنگستان ، بدخواهی و نادانیهای فرهنگستان دانسته خواهد شد. هم از آنجا راهزنانی که سرمایهی کارشان بنیادهای «زبان پاک» بوده ولی یک بار هم نامی از آن نبردهاند شناخته خواهند گردید. یک شماری از اینان نیز آنهایند که بیماری زبان را تنها واژههای بیگانه دانسته ، واژههایی از «فارسی سره» برگزیده و آن را سرمایهی نوشتارهای خود میگردانند. زیان ایشان تنها این نیست که راهی که میروند بیراهیست بلکه این کارشان از یکسو از نیروی پیراستن زبان میکاهد و از سوی دیگر مردم را که از این چیزها آگاه نیستند و گمان میکنند جنبش پیراستن زبان همان کارهای ایشانست بیکبار از این خواست و آرزو بیزار میگرداند. ـ و
3ـ رویه (همچون مویه) = صورت ـ و
4ـ برای دانستن آنکه چرا و چگونه از کار اینان و نیز «فرهنگستان» زیان برمیخیزد باید به جستار دامنهدار عیبهای زبان فارسی و راههای رسا و توانا گردانیدن آن که از کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» بدست میآید پرداخت. ـ و
.