📖 فرهنگ چیست؟
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سوم : از کار وارونه جز نتیجه‌ی وارونه برنخیزد (پنج از شش)
چنانکه گفتیم این هنر بزرگی از پروردگان فرهنگ است که برای هوسبازیها و بدکاریهای خود فلسفه ببافند ، و چون این کار یک گناه بزرگی از ایشانست و خود نشانی از تباهی آنان می‌باشد ، در اینجا از آن سخن رانده و یک داستانی را که بتازگی در این باره رخ داده یاد می‌کنم :
چنانکه خوانندگان می‌دانند ما درباره‌ی شعر سخنان بسیاری رانده و این زمینه را با دلیلهای استواری روشن گردانیده‌ایم. همچنین از سعدی و حافظ و دیگران سخن رانده زیانهای بسیار شعرهای آنان را با دلیلهای فراوان بازنموده‌ایم. کوتاه‌شده‌ی گفته‌های ما آنست که شعر سخن است و کسی که سخنی می‌دارد ، می‌خواهد آن را با شعر گوید یا می‌خواهد با نثر گوید. چیزی که هست سخن ـ چه شعر و چه نثر ـ باید از راه نیاز باشد. سخنی که از روی نیاز نباشد یاوه‌گوییست و خرد از آن بیزار باشد. گفته‌ایم : اینگونه شعرگویی که در ایران رواج یافته و کسانی بی‌آنکه بسخنی نیاز باشد ، بنام قافیه‌بافی شعر می‌گویند ، کار بیخردانه‌ایست. گفته‌ایم : سعدی و حافظ و خیام و دیگران گذشته از اینکه یاوه‌بافی کرده‌اند ، درمیان شعرهای خود چند [رشته] بدآموزیهای زهرآلوده را ـ از جبریگری و خراباتیگری و باده‌خواری و چاپلوسی و ساده‌بازی و مانند اینها رواج داده‌اند.
اینهاست فشرده‌ی گفته‌های ما درباره‌ی شعر و شاعران. سخنانی باین استواری ، چون پروردگان فرهنگ نمی‌خواهند دست از یاوه‌گویی بکشند ، در برابر ما ایستاده هر زمان فلسفه‌ی بیخردانه‌ی دیگری برای هوسبازی خود می‌تراشند. بتازگی نیز دکتری که خود شاعر است (1) در مهنامه‌ی رسمی وزارت فرهنگ در برابر گفته‌های ما بسخنان پوچ بیفرهنگانه‌ای پرداخته و از جمله چنین نوشته است : «باید یقین داشت که در باب شعر در اشتباهند و هنوز بتفاوت طرز فکر و بیان شاعرانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اند».
نیک اندیشید که این دکتر چه می‌گوید و برای یاوه‌بافی خودش و دیگران چه بهانهای می‌تراشد؟!. این می‌گوید : سخنانی که شما درباره‌ی شعر و شاعران می‌گویید سخنان دینی و فلسفی است و شاعر اندیشه‌اش جز اندیشه‌های فلسفی یا دینی یا مانند آنهاست.
باید گفت : ما هیچگاه نامی از فلسفه یا دین نبرده‌ایم و نمی‌بریم. آنچه ما گفتیم یک رشته آمیغهاییست که هر باخردی باید آن را پذیرد. ما می‌گوییم : در جهان آمیغهایی هست و خدا به هر کسی خرد داده که آن آمیغها را دریابد. می‌گوییم : هر کسی باید در زندگانی پیروی از خرد کند و هیچ کس آزاد نیست دنبال هوسهای خود گیرد. کسانی که می‌خواهند پیروی از خرد ننموده در هوسبازی آزاد باشند ، باید بروند همچون گرگان و شغالان در کوهها و دره‌ها بتنهایی زندگی کنند. درمیان توده هیچ کس در هوسبازی آزاد نتواند بود.
گفته‌ی آقای دکتر هیچ معنایی نمی‌دارد و جز جمله‌های پوچی نیست. آمیغها نه چیزیست که شاعر و فیلسوف و دیندار و دانشمند در برابر آن جدایی پیدا کند. هنگامی که گفته می‌شود : «سخن بی‌نیازانه یاوه‌گوییست» باید شاعر و فیلسوف و دیندار و دانشمند و دیگران همگی آن را بپذیرند ، و بسیار سخن پوچیست که کسی بگوید شاعر جدا از دیگران است. چنین سخنی جز از مغز پوچ یک یاوه‌باف نتواند تراوید. چه شده که شاعر جدا از دیگران باشد و آمیغها را نپذیرد؟!.
آنگاه اگر همین بهانه را دیگر بدکاران نیز بیاورند. قماربازان ، انبارداران ، راهزنان ، تاراجگران ، جیب‌بران ، همین بهانه را آورده ، مثلاً ما که بقماربازی ایراد گرفته می‌گوییم کار بد است ، قماربازان پاسخ داده بگویند : «هنوز شما بتفاوت طرز فکر قماربازانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اید» ـ آیا شما دکتر چه پاسخی بآنان خواهید داشت؟! قمارباز با قافیه‌باف چه جدایی می‌دارد که این در هوسبازی آزاد باشد و آن نباشد؟!. بگویید تا ما هم بدانیم.
این یک نمونه‌ایست که چگونه این جوانان نیروهای ساده‌ی خدادادی را از دست داده‌اند که از کارهای بد خود نه تنها سرافکنده نمی‌شوند ، از راه سرکشی درآمده فلسفه نیز برای آنها می‌بافند.
پابرگی :
1ـ دکتر رعدی آذرخشی. ـ ویراینده
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سوم : از کار وارونه جز نتیجه‌ی وارونه برنخیزد (پنج از شش)
چنانکه گفتیم این هنر بزرگی از پروردگان فرهنگ است که برای هوسبازیها و بدکاریهای خود فلسفه ببافند ، و چون این کار یک گناه بزرگی از ایشانست و خود نشانی از تباهی آنان می‌باشد ، در اینجا از آن سخن رانده و یک داستانی را که بتازگی در این باره رخ داده یاد می‌کنم :
چنانکه خوانندگان می‌دانند ما درباره‌ی شعر سخنان بسیاری رانده و این زمینه را با دلیلهای استواری روشن گردانیده‌ایم. همچنین از سعدی و حافظ و دیگران سخن رانده زیانهای بسیار شعرهای آنان را با دلیلهای فراوان بازنموده‌ایم. کوتاه‌شده‌ی گفته‌های ما آنست که شعر سخن است و کسی که سخنی می‌دارد ، می‌خواهد آن را با شعر گوید یا می‌خواهد با نثر گوید. چیزی که هست سخن ـ چه شعر و چه نثر ـ باید از راه نیاز باشد. سخنی که از روی نیاز نباشد یاوه‌گوییست و خرد از آن بیزار باشد. گفته‌ایم : اینگونه شعرگویی که در ایران رواج یافته و کسانی بی‌آنکه بسخنی نیاز باشد ، بنام قافیه‌بافی شعر می‌گویند ، کار بیخردانه‌ایست. گفته‌ایم : سعدی و حافظ و خیام و دیگران گذشته از اینکه یاوه‌بافی کرده‌اند ، درمیان شعرهای خود چند [رشته] بدآموزیهای زهرآلوده را ـ از جبریگری و خراباتیگری و باده‌خواری و چاپلوسی و ساده‌بازی و مانند اینها رواج داده‌اند.
اینهاست فشرده‌ی گفته‌های ما درباره‌ی شعر و شاعران. سخنانی باین استواری ، چون پروردگان فرهنگ نمی‌خواهند دست از یاوه‌گویی بکشند ، در برابر ما ایستاده هر زمان فلسفه‌ی بیخردانه‌ی دیگری برای هوسبازی خود می‌تراشند. بتازگی نیز دکتری که خود شاعر است (1) در مهنامه‌ی رسمی وزارت فرهنگ در برابر گفته‌های ما بسخنان پوچ بیفرهنگانه‌ای پرداخته و از جمله چنین نوشته است : «باید یقین داشت که در باب شعر در اشتباهند و هنوز بتفاوت طرز فکر و بیان شاعرانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اند».
نیک اندیشید که این دکتر چه می‌گوید و برای یاوه‌بافی خودش و دیگران چه بهانهای می‌تراشد؟!. این می‌گوید : سخنانی که شما درباره‌ی شعر و شاعران می‌گویید سخنان دینی و فلسفی است و شاعر اندیشه‌اش جز اندیشه‌های فلسفی یا دینی یا مانند آنهاست.
باید گفت : ما هیچگاه نامی از فلسفه یا دین نبرده‌ایم و نمی‌بریم. آنچه ما گفتیم یک رشته آمیغهاییست که هر باخردی باید آن را پذیرد. ما می‌گوییم : در جهان آمیغهایی هست و خدا به هر کسی خرد داده که آن آمیغها را دریابد. می‌گوییم : هر کسی باید در زندگانی پیروی از خرد کند و هیچ کس آزاد نیست دنبال هوسهای خود گیرد. کسانی که می‌خواهند پیروی از خرد ننموده در هوسبازی آزاد باشند ، باید بروند همچون گرگان و شغالان در کوهها و دره‌ها بتنهایی زندگی کنند. درمیان توده هیچ کس در هوسبازی آزاد نتواند بود.
گفته‌ی آقای دکتر هیچ معنایی نمی‌دارد و جز جمله‌های پوچی نیست. آمیغها نه چیزیست که شاعر و فیلسوف و دیندار و دانشمند در برابر آن جدایی پیدا کند. هنگامی که گفته می‌شود : «سخن بی‌نیازانه یاوه‌گوییست» باید شاعر و فیلسوف و دیندار و دانشمند و دیگران همگی آن را بپذیرند ، و بسیار سخن پوچیست که کسی بگوید شاعر جدا از دیگران است. چنین سخنی جز از مغز پوچ یک یاوه‌باف نتواند تراوید. چه شده که شاعر جدا از دیگران باشد و آمیغها را نپذیرد؟!.
آنگاه اگر همین بهانه را دیگر بدکاران نیز بیاورند. قماربازان ، انبارداران ، راهزنان ، تاراجگران ، جیب‌بران ، همین بهانه را آورده ، مثلاً ما که بقماربازی ایراد گرفته می‌گوییم کار بد است ، قماربازان پاسخ داده بگویند : «هنوز شما بتفاوت طرز فکر قماربازانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اید» ـ آیا شما دکتر چه پاسخی بآنان خواهید داشت؟! قمارباز با قافیه‌باف چه جدایی می‌دارد که این در هوسبازی آزاد باشد و آن نباشد؟!. بگویید تا ما هم بدانیم.
این یک نمونه‌ایست که چگونه این جوانان نیروهای ساده‌ی خدادادی را از دست داده‌اند که از کارهای بد خود نه تنها سرافکنده نمی‌شوند ، از راه سرکشی درآمده فلسفه نیز برای آنها می‌بافند.
پابرگی :
1ـ دکتر رعدی آذرخشی. ـ ویراینده
🌸
📖 فرهنگ چیست؟
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سوم : از کار وارونه جز نتیجه‌ی وارونه برنخیزد (شش از شش)
یک چیز بیم‌آورتر درباره‌ی این جوانان (یا مردان) آنکه چون سرچشمه‌ی جوش و جنبشان جز هوسبازی و خودنمایی و سودجویی نیست و در هیچ کاری باندیشه نمی‌پردازند و درباره‌ی آینده کمترین پروایی نمی‌دارند ، بآسانی فریب توانند خورد و بآسانی افزار دست بیگانگان توانند بود.
بلکه راستی آنست که اینان با حالی که می‌دارند و همیشه درپی دستاویزهایی می‌باشند که بخودنمایی پردازند ، خود درپی بیگانگان و بدخواهانند و نیازی بآنکه کسی فریبشان دهد نیست.
اینان با آن کمی مایه هیچ نمی‌دانند آینده‌ی کشور چه باید بود و هر کسی به چه باید کوشد ، و یک راه روشنی در پیش پا نمی‌دارند ، و در سایه‌ی هوسمندی ، با هر آوازی تکان می‌خورند و با هر نوایی برقص می‌پردازند.
یک روزی در اروپا هیتلری پیدا می‌شود و نامی درمی‌آورد ، و ناگهان اینان در ایران بتکان می‌آیند و هواداریها از وی می‌کنند و با صد بیخردی چنین می‌گویند : «اگر آلمان غلبه کند ما هم نجات خواهیم یافت». یک روز می‌بینی بازگشته‌اند و بی‌آنکه بدانند کمونیستها چه می‌گویند دم از کمونیستی می‌زنند ، و یا از یک دسته‌ی دیگری هواداری نشان می‌دهند. با صد بیخردی این بهانه را بزبان می‌آورند : «ما چون ضعیفیم باید به یکی از دولتهای بزرگ استناد کنیم». یگانه‌چیزی که باندیشه‌ی این «سیاسی‌دانان» بیخرد می‌رسد همین است. بی‌آنکه کسی برقصاندشان خود می‌رقصند.
این دلبستگی‌ای که جوانان و دیگران بسعدی و حافظ و دیگر شاعران نشان می‌دهند و در آن پافشاری را از اندازه می‌گذرانند ، سرچشمه‌ی این کار آنست که چند تن از شرقشناسان که خود از کارکنان سیاسی دولتهای غربی می‌باشند ، کتابها درباره‌ی این شاعران نوشته و ستایشها از آنان کرده‌اند ، و اینان که خود فهم و خرد درستی برای شناختن نیک و بد و راست و دروغ نمی‌دارند ، و خود از هوسمندی در جستجوی عنوانی برای جنب و جوش می‌باشند ، از همان نوشته‌های شرقشناسان بتکان آمده‌اند و دیدنیست که چه دلبستگی‌ای بشاعران می‌نمایند ، و چه بافندگیهایی در آن باره می‌کنند.
همین داستان بهترین نمونه از بیکارگی فهمها و خردهای آنان می‌باشد. ببینید با چه آسانی توان آنان را از راه برد. با چه آسانی توان کلنگ بدستشان داد و بکندن بنیاد خودشان واداشت.
همگی می‌دانیم در ایران پیش از مشروطه ، شاعران جایگاهی نمی‌داشتند و ارجی بآنها گزارده نمی‌شد. سپس در جنبش مشروطه ، هرچه خوارتر و بی‌ارجتر گردیدند و یکی از سخنانی که بزبانها افتاده بود مایه‌ی بدبختی بودن شاعران چاپلوس و ستایشگر می‌بود و گفته‌های سعدی و دیگران درباره‌ی پادشاهان با ریشخند یاد میشد.
لیکن سپس که پرفسور براون و دیگر شرقشناسان بستایشهایی از آن شاعران پرداختند و چند کتابی نوشتند ، در اندک‌زمانی در شهرهای ایران تکانی پیدا و دلبستگی بشاعران پدید آمد ، و همان شاعران یاوه‌گو از بزرگان شمارده شدند و نام «مفاخر ملی» پیدا کردند و کتابهای آنها بنیاد فرهنگ ایران گردید.
در اینجا سخن بسیار است و من چون فرصت نمی‌دارم تنها به یک مثلی بس می‌کنم : می‌گویند کسی را اسبی می‌بود ، لاغر و تنبل و پیر و چموش که از دست آن بتنگ آمده بود. روزی آن را به بازار برد که بفروشد و خود را آسوده گرداند. در بازار دلال سوار اسب گردیده با زور تازیانه آن را چندی دوانید و بانگ برداشته چنین گفت : «کیست بخرد اسبی را که جوانست و چابک و راهوار ...» ، و از اینگونه ستایشها چندان سرود که دارنده‌ی اسب خود پیش آمده جلوش را گرفت و گفت : «اگر چنین است چرا بفروشم؟!..» و اسب را بخانه بازگردانید.
«پایان»
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سوم : از کار وارونه جز نتیجه‌ی وارونه برنخیزد (شش از شش)
یک چیز بیم‌آورتر درباره‌ی این جوانان (یا مردان) آنکه چون سرچشمه‌ی جوش و جنبشان جز هوسبازی و خودنمایی و سودجویی نیست و در هیچ کاری باندیشه نمی‌پردازند و درباره‌ی آینده کمترین پروایی نمی‌دارند ، بآسانی فریب توانند خورد و بآسانی افزار دست بیگانگان توانند بود.
بلکه راستی آنست که اینان با حالی که می‌دارند و همیشه درپی دستاویزهایی می‌باشند که بخودنمایی پردازند ، خود درپی بیگانگان و بدخواهانند و نیازی بآنکه کسی فریبشان دهد نیست.
اینان با آن کمی مایه هیچ نمی‌دانند آینده‌ی کشور چه باید بود و هر کسی به چه باید کوشد ، و یک راه روشنی در پیش پا نمی‌دارند ، و در سایه‌ی هوسمندی ، با هر آوازی تکان می‌خورند و با هر نوایی برقص می‌پردازند.
یک روزی در اروپا هیتلری پیدا می‌شود و نامی درمی‌آورد ، و ناگهان اینان در ایران بتکان می‌آیند و هواداریها از وی می‌کنند و با صد بیخردی چنین می‌گویند : «اگر آلمان غلبه کند ما هم نجات خواهیم یافت». یک روز می‌بینی بازگشته‌اند و بی‌آنکه بدانند کمونیستها چه می‌گویند دم از کمونیستی می‌زنند ، و یا از یک دسته‌ی دیگری هواداری نشان می‌دهند. با صد بیخردی این بهانه را بزبان می‌آورند : «ما چون ضعیفیم باید به یکی از دولتهای بزرگ استناد کنیم». یگانه‌چیزی که باندیشه‌ی این «سیاسی‌دانان» بیخرد می‌رسد همین است. بی‌آنکه کسی برقصاندشان خود می‌رقصند.
این دلبستگی‌ای که جوانان و دیگران بسعدی و حافظ و دیگر شاعران نشان می‌دهند و در آن پافشاری را از اندازه می‌گذرانند ، سرچشمه‌ی این کار آنست که چند تن از شرقشناسان که خود از کارکنان سیاسی دولتهای غربی می‌باشند ، کتابها درباره‌ی این شاعران نوشته و ستایشها از آنان کرده‌اند ، و اینان که خود فهم و خرد درستی برای شناختن نیک و بد و راست و دروغ نمی‌دارند ، و خود از هوسمندی در جستجوی عنوانی برای جنب و جوش می‌باشند ، از همان نوشته‌های شرقشناسان بتکان آمده‌اند و دیدنیست که چه دلبستگی‌ای بشاعران می‌نمایند ، و چه بافندگیهایی در آن باره می‌کنند.
همین داستان بهترین نمونه از بیکارگی فهمها و خردهای آنان می‌باشد. ببینید با چه آسانی توان آنان را از راه برد. با چه آسانی توان کلنگ بدستشان داد و بکندن بنیاد خودشان واداشت.
همگی می‌دانیم در ایران پیش از مشروطه ، شاعران جایگاهی نمی‌داشتند و ارجی بآنها گزارده نمی‌شد. سپس در جنبش مشروطه ، هرچه خوارتر و بی‌ارجتر گردیدند و یکی از سخنانی که بزبانها افتاده بود مایه‌ی بدبختی بودن شاعران چاپلوس و ستایشگر می‌بود و گفته‌های سعدی و دیگران درباره‌ی پادشاهان با ریشخند یاد میشد.
لیکن سپس که پرفسور براون و دیگر شرقشناسان بستایشهایی از آن شاعران پرداختند و چند کتابی نوشتند ، در اندک‌زمانی در شهرهای ایران تکانی پیدا و دلبستگی بشاعران پدید آمد ، و همان شاعران یاوه‌گو از بزرگان شمارده شدند و نام «مفاخر ملی» پیدا کردند و کتابهای آنها بنیاد فرهنگ ایران گردید.
در اینجا سخن بسیار است و من چون فرصت نمی‌دارم تنها به یک مثلی بس می‌کنم : می‌گویند کسی را اسبی می‌بود ، لاغر و تنبل و پیر و چموش که از دست آن بتنگ آمده بود. روزی آن را به بازار برد که بفروشد و خود را آسوده گرداند. در بازار دلال سوار اسب گردیده با زور تازیانه آن را چندی دوانید و بانگ برداشته چنین گفت : «کیست بخرد اسبی را که جوانست و چابک و راهوار ...» ، و از اینگونه ستایشها چندان سرود که دارنده‌ی اسب خود پیش آمده جلوش را گرفت و گفت : «اگر چنین است چرا بفروشم؟!..» و اسب را بخانه بازگردانید.
«پایان»
🌸
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی یک از پنج
یکی از کارشکنیهای بدخواهان ما دروغهایی است که ساخته و می‌سازند : «قرآنسوزی» ، «ادعای پیغمبری» ، «دشمن شعر و ادبیات بودن» ، «دشمن دین بودن» اندکی از بسیارِ چنان دروغها و تهمتهاست.
آنان از کوتاه‌اندیشی گمان دارند این سنگها که بر سر راه ما می‌غلتانند ما را از پیمودن راهمان بازخواهد داشت. لیکن «كدام لاف و دروغ است كه در نيمه‌راه درنمانده و در برابر راستي از پا نیفتد؟!».
یکی از آنان دروغی را زیرکانه به شکل «خاطره» درآورده و در اینترنت نشر کرده که ما در سال 1388 در پیوست کتاب «در پیرامون رمان» پیش کشیده و ساخته و دروغ بودنش را نشان دادیم. اگر کسی آگاهی نیکی از نوشته‌های کسروی و نیز تاریخچه‌ی کوششهای او دارد ، خواهد دریافت که «بازگوینده‌ی خاطره» در رخت دوستی به دشمنی کوشیده.
ما از همان هنگام به بازگوینده‌ی خاطره بدگمان بودیم و چون سپس سخنرانیهای دیگری ازو در دشمنی با کسروی شنیدیم ریشهی دشمنی او با ما نیز آشکار گردید. چگونگی آنکه دیدیم او یک پان‌ترکیست دو آتشه است و از روی چنان اندیشه‌ای است که بدینسان به کسروی می‌تازد و در این راه از زیر پا گزاردن راستیها نیز دریغ ندارد.
در هر حال آنچه ما را برانگیخت که بار دیگر از آن سخن بمیان آوریم اینست که دیده شد نه تنها کسان عادی این دروغ را باور کرده‌اند بلکه کسانی که با نوشته‌های کسروی بیگانه نیستند ، بویژه یکی از آنها در رخت «کسروی‌شناس» در گفتگو با گزارشگری به این خاطره‌ی ساختگی اشاره کرده و نتیجه‌ی غلطی هم از آن گرفته است.
بدینسان ، دیگر جا نداشت در برابر چنین فریبکاری‌ای ما به یک پیوست در آن کتاب بسنده کنیم. می‌بایست تا دامنه‌ی بدفهمی و فریب آن خاطره‌ی دروغ بیشتر نشده به رسوا گردانیدن آن در این کانال و جاهای دیگر بپردازیم.
چندی پیش هم (برای چندمین بار) سخن دیگری را که دشمنان دانا یا دوستان نادان از زبان کسروی ساخته‌اند (مردم ما یک حکومت به آخوندها بدهکارند) در کانال پیش کشیده و با شرحهایی دروغ بودنش را نشان دادیم.
ما در اینجا به کوتاهیِ سخن خواهیم کوشید. خوانندگانی اگر بخواهند آگاهیهای بیشتر بدست آورند ، کتاب «در پیرامون رمان» و پیوست آن را که به این خاطره به گشادی پرداخته بخوانند.
بازگوینده‌ی خاطره ، خاطره را از زبان دکتر محسن هشترودی استاد بنام ریاضیات بدینسان باز‌می‌گوید :
«دكتر محسن هشترودی ...در دهه‌ی چهل [1] ...صحبت را به شخصیت و شخص كسروی كشانده و گفتند : «من ایشان را در عین داشتن تعصب زیاد به عقایدشان ، شخصیتی پاكدل ، حقیقتجو و شریف و نستوه یافتم». آنگاه در بیان علت قضاوت خود درباره‌ی همشهری كسروی افزودند : «یكبار در مراسم اول دی كه جشن «كتابسوزان» كسروی و پیروانش بود از روی كنجكاوی به محل «باهَماد آزادگان» رفتم. دیدم كتابهایی مانند مفاتیح‌الجنان ، امیر ارسلان نامدار ، دیوان بعضی از شعرا ، كتابهای دعا و فلسفه ، با مقداری رمان خارجی در وسط حیاط ، به صورت تلی كوچک جمع كرده‌اند. كسروی و پیروانش از جنبه‌ی سمبلیک با سوزاندن آن كتابها ، می‌خواستند هم حرمت ساختگی و تقدس دروغین آنها را از میان ببرند و هم به اصطلاح به «ضاله بودن» آن كتابها از نظر خودشان برای جامعه‌ی ایران اشاره كنند. ضمن تماشای كتابها نظرم به یک «رمان تاریخی» به زبان فرانسه جلب شد كه خود آن را خریده و تماماً خوانده بودم. همان كتاب را برداشته پیش آقای كسروی رفتم كه با اصحابش در صندلیها نشسته و منتظر فرارسیدن ساعت موعود بودند. پس از سلام و معرفی خود ، از ایشان پرسیدم :
«چرا این رمان فرانسه را می‌سوزانید؟»
آقای كسروی در جواب من گفت :
«این با خرد ناسازگار است! آیا شما كتاب «در پیرامون رمان» مرا خوانده‌اید؟ جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] و مطمئن هستم كه شما این كتاب رمان تاریخی را نخوانده‌اید. متأسفانه نظر شما در آن كتابتان ناظر به حكایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین كُرد شبستری و ... است اما ، رمان آن نیست كه مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است. اجازه بدهید با مثالی موضوع را روشن كنم».
👇
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی یک از پنج
یکی از کارشکنیهای بدخواهان ما دروغهایی است که ساخته و می‌سازند : «قرآنسوزی» ، «ادعای پیغمبری» ، «دشمن شعر و ادبیات بودن» ، «دشمن دین بودن» اندکی از بسیارِ چنان دروغها و تهمتهاست.
آنان از کوتاه‌اندیشی گمان دارند این سنگها که بر سر راه ما می‌غلتانند ما را از پیمودن راهمان بازخواهد داشت. لیکن «كدام لاف و دروغ است كه در نيمه‌راه درنمانده و در برابر راستي از پا نیفتد؟!».
یکی از آنان دروغی را زیرکانه به شکل «خاطره» درآورده و در اینترنت نشر کرده که ما در سال 1388 در پیوست کتاب «در پیرامون رمان» پیش کشیده و ساخته و دروغ بودنش را نشان دادیم. اگر کسی آگاهی نیکی از نوشته‌های کسروی و نیز تاریخچه‌ی کوششهای او دارد ، خواهد دریافت که «بازگوینده‌ی خاطره» در رخت دوستی به دشمنی کوشیده.
ما از همان هنگام به بازگوینده‌ی خاطره بدگمان بودیم و چون سپس سخنرانیهای دیگری ازو در دشمنی با کسروی شنیدیم ریشهی دشمنی او با ما نیز آشکار گردید. چگونگی آنکه دیدیم او یک پان‌ترکیست دو آتشه است و از روی چنان اندیشه‌ای است که بدینسان به کسروی می‌تازد و در این راه از زیر پا گزاردن راستیها نیز دریغ ندارد.
در هر حال آنچه ما را برانگیخت که بار دیگر از آن سخن بمیان آوریم اینست که دیده شد نه تنها کسان عادی این دروغ را باور کرده‌اند بلکه کسانی که با نوشته‌های کسروی بیگانه نیستند ، بویژه یکی از آنها در رخت «کسروی‌شناس» در گفتگو با گزارشگری به این خاطره‌ی ساختگی اشاره کرده و نتیجه‌ی غلطی هم از آن گرفته است.
بدینسان ، دیگر جا نداشت در برابر چنین فریبکاری‌ای ما به یک پیوست در آن کتاب بسنده کنیم. می‌بایست تا دامنه‌ی بدفهمی و فریب آن خاطره‌ی دروغ بیشتر نشده به رسوا گردانیدن آن در این کانال و جاهای دیگر بپردازیم.
چندی پیش هم (برای چندمین بار) سخن دیگری را که دشمنان دانا یا دوستان نادان از زبان کسروی ساخته‌اند (مردم ما یک حکومت به آخوندها بدهکارند) در کانال پیش کشیده و با شرحهایی دروغ بودنش را نشان دادیم.
ما در اینجا به کوتاهیِ سخن خواهیم کوشید. خوانندگانی اگر بخواهند آگاهیهای بیشتر بدست آورند ، کتاب «در پیرامون رمان» و پیوست آن را که به این خاطره به گشادی پرداخته بخوانند.
بازگوینده‌ی خاطره ، خاطره را از زبان دکتر محسن هشترودی استاد بنام ریاضیات بدینسان باز‌می‌گوید :
«دكتر محسن هشترودی ...در دهه‌ی چهل [1] ...صحبت را به شخصیت و شخص كسروی كشانده و گفتند : «من ایشان را در عین داشتن تعصب زیاد به عقایدشان ، شخصیتی پاكدل ، حقیقتجو و شریف و نستوه یافتم». آنگاه در بیان علت قضاوت خود درباره‌ی همشهری كسروی افزودند : «یكبار در مراسم اول دی كه جشن «كتابسوزان» كسروی و پیروانش بود از روی كنجكاوی به محل «باهَماد آزادگان» رفتم. دیدم كتابهایی مانند مفاتیح‌الجنان ، امیر ارسلان نامدار ، دیوان بعضی از شعرا ، كتابهای دعا و فلسفه ، با مقداری رمان خارجی در وسط حیاط ، به صورت تلی كوچک جمع كرده‌اند. كسروی و پیروانش از جنبه‌ی سمبلیک با سوزاندن آن كتابها ، می‌خواستند هم حرمت ساختگی و تقدس دروغین آنها را از میان ببرند و هم به اصطلاح به «ضاله بودن» آن كتابها از نظر خودشان برای جامعه‌ی ایران اشاره كنند. ضمن تماشای كتابها نظرم به یک «رمان تاریخی» به زبان فرانسه جلب شد كه خود آن را خریده و تماماً خوانده بودم. همان كتاب را برداشته پیش آقای كسروی رفتم كه با اصحابش در صندلیها نشسته و منتظر فرارسیدن ساعت موعود بودند. پس از سلام و معرفی خود ، از ایشان پرسیدم :
«چرا این رمان فرانسه را می‌سوزانید؟»
آقای كسروی در جواب من گفت :
«این با خرد ناسازگار است! آیا شما كتاب «در پیرامون رمان» مرا خوانده‌اید؟ جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] و مطمئن هستم كه شما این كتاب رمان تاریخی را نخوانده‌اید. متأسفانه نظر شما در آن كتابتان ناظر به حكایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین كُرد شبستری و ... است اما ، رمان آن نیست كه مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است. اجازه بدهید با مثالی موضوع را روشن كنم».
👇
استاد هشترودی افزود : مرحوم كسروی در صندلی خود كمی جابجا شد و گفت بفرمایید :
گفتم شما مورخ هستید به عنوان یك مورخ وقتی مثلاً از قهرمانان و ضد قهرمانان مشروطیت صحبت می‌كنید نمی‌توانید تمام گفتگوهای آنها را در تاریخ خود بیاورید و عیناً آنها را بیان نمایید. اگر در كنار كتاب تاریخ مشروطیت شما ، یك رمانِ تاریخی هم راجع به مشروطیت (مانند غرش توفان الكساندر دوما درباره‌ی انقلاب كبیر فرانسه) نوشته شود می‌توان [در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود. این رمان تاریخی فرانسه نیز مربوط به حادثه‌ای در جنگ جهانی اول است و بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شكل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت می‌كند همچنانكه قضاوت مورخ در سنجش نیك و بد حوادث تاریخی مؤثر می‌افتد. وقتی سخنان من تمام شد آقای كسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله همچون یك انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاكدل ، بلند شد و درمیان تمام حاضران كه اغلب از مریدان و پیروان او بودند با صدای رسایی گفت :
«ما این ندانسته بودیم!»
گفتم : «پس بدانید!»
فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل كتاب بیرون بیاورند یعنی بلافاصله خطایش را كه ناشی از عدم آگاهی بود جبران كرد كه این ، مهمترین نشانه‌ی شرافت و شجاعت اخلاقی هر فرد محسوب می‌شود. سپس از من صمیمانه تشكر نمود».
تا اینجاست آن خاطره. ولی به آن ایرادهای بسیار وارد است. نخست ، از این راه که برداشت غلطی از کتاب «در پیرامون رمان» دارد و برای رماننویسی بهانهی سستی می‌تراشد ، در حالی که کتاب پیشتر به آن بهانه پرداخته و پاسخ داده و دوم از این راه که چنین داستانی ساختگی می‌نماید ـ چنانکه دلیلهای آن خواهد آمد.
پابرگیها :
1ـ زیر خطیها بعنوان تأکید از ماست.
🌸
گفتم شما مورخ هستید به عنوان یك مورخ وقتی مثلاً از قهرمانان و ضد قهرمانان مشروطیت صحبت می‌كنید نمی‌توانید تمام گفتگوهای آنها را در تاریخ خود بیاورید و عیناً آنها را بیان نمایید. اگر در كنار كتاب تاریخ مشروطیت شما ، یك رمانِ تاریخی هم راجع به مشروطیت (مانند غرش توفان الكساندر دوما درباره‌ی انقلاب كبیر فرانسه) نوشته شود می‌توان [در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود. این رمان تاریخی فرانسه نیز مربوط به حادثه‌ای در جنگ جهانی اول است و بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شكل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت می‌كند همچنانكه قضاوت مورخ در سنجش نیك و بد حوادث تاریخی مؤثر می‌افتد. وقتی سخنان من تمام شد آقای كسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله همچون یك انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاكدل ، بلند شد و درمیان تمام حاضران كه اغلب از مریدان و پیروان او بودند با صدای رسایی گفت :
«ما این ندانسته بودیم!»
گفتم : «پس بدانید!»
فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل كتاب بیرون بیاورند یعنی بلافاصله خطایش را كه ناشی از عدم آگاهی بود جبران كرد كه این ، مهمترین نشانه‌ی شرافت و شجاعت اخلاقی هر فرد محسوب می‌شود. سپس از من صمیمانه تشكر نمود».
تا اینجاست آن خاطره. ولی به آن ایرادهای بسیار وارد است. نخست ، از این راه که برداشت غلطی از کتاب «در پیرامون رمان» دارد و برای رماننویسی بهانهی سستی می‌تراشد ، در حالی که کتاب پیشتر به آن بهانه پرداخته و پاسخ داده و دوم از این راه که چنین داستانی ساختگی می‌نماید ـ چنانکه دلیلهای آن خواهد آمد.
پابرگیها :
1ـ زیر خطیها بعنوان تأکید از ماست.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی دو از پنج
کتاب به زمینه‌ای که این خاطره پیش می‌کشد به گشادی پرداخته و روشن گردانیده که رمانهای تاریخی خود از پرزیانترین رمانهاست. پس چه پرت بوده که گفته شود : «اگر ... یک رمان تاریخی هم راجع به مشروطیت ... نوشته شود می‌توان [در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای [تخیلی] آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود»؟!. یا «این رمان تاریخی فرانسه نیز ... بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شکل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت می‌کند»؟! ، چه بیجا بوده که گفته شود : «جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] ... متأسفانه نظر شما در آن کتابتان ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است. اما رمان آن نیست که مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است»؟!.
آیا براستی کتاب در پیرامون رمان «ناظر» بر افسانه‌های شرقی است و سخن از رمانهای اروپا در آن نرفته و خرده‌ها بر آنها گرفته نشده. زهی بی‌انصافی! نخستین سطرهای آن کتاب را به همانسان می‌آوریم تا بیجا بودن سخن بالا هرچه روشنتر گردد :
«از عادتهایی که از اروپا نزد ما آمده یکی هم رماننویسی و رمانخوانی است. تا دیرزمانی رمانها بزبانهای اروپایی می‌آمد و کسانی که آشنای آن زبانها بودند می‌خواندند. سپس دوره‌ی ترجمه رسید و رمانهایی بزبان عربی یا فارسی یا بدیگر زبانهای شرقی ترجمه گردید. سپس هم رماننویسانی از خود شرقیان در هر کجا پدید آمدند.
اکنون هم رمانها بزبانهای اروپایی در همه جا پراکنده است. هم ترجمه‌های فراوانی از آنها چاپ یافته و می‌یابد و هم کسان بسیاری برماننویسی یا بعبارت بهتر بدروغ‌پردازی و افسانه‌بافی برخاسته‌اند».
با چنین سطرهایی کتاب آغاز می‌یابد و اساساً خواست از این نوشته‌ها بیش از همه نبرد با آن بیماری اروپایی است.
ما در اینجا به دلیلهای کتاب که نشان می‌دهد برداشت این خاطره از آن و بویژه سخنانش از رمانهای تاریخی بیکبار بیپاست نخواهیم پرداخت. در کتاب و همچنین در پیوست آن به گشادی به آن پرداخته شده است. تنها این تکه را که در آن عبرتی نیز هست در زیر می‌آوریم.
«... یکی از ایرادهایی را که بر این بدعت زشت اروپایی داشتیم این بود که چون داستان تاریخی را با افسانه درهم می‌آمیزند این خود زیان بزرگی را دربر دارد و باعث آن می‌شود که خوانندگان افسانه‌های بی‌بنیاد را بجای تاریخ بیاد خود سپارند و در اینجا و آنجا بازگویند. ...
یکی از رمانهای جرجی زیدان رمان «الانقلاب العثمانی» است که در آنجا افسانه‌بافیها کرده و یک مرد و یک زن را بنام «رامز» و «شیرین» دست اندر کار شورش عثمانی ساخته است. بتازگی یکی از خوانندگان الهلال چنین پرسشی از آن مهنامه نموده : «آیا رامز و شیرین دو قهرمان شورش عثمانی هنوز زنده‌اند و آیا کنون را در کجا هستند؟»
مهنامه پاسخ داده که رامز و شیرین دروغی بودند!
کسی از نویسنده‌ی الهلال بپرسد که آیا سود آن دروغ‌پردازیها چه بود؟ آیا از چه راهی می‌توان آن دروغها را که در مغزهای خوانندگانِ رمانهای شما جا گرفته از مغزهای ایشان بیرون آورد؟!»
پس ببینید چه بیجا بوده گفته شود : «جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] ... متأسفانه نظر شما در آن کتابتان ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است. اما رمان آن نیست که مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است»!.
شگفتتر از همه این گفته است : «آقای کسروی در جواب من گفت : این با خرد ناسازگار است!». کسی که زمینه‌ی رمان را به آن توانایی شکافته و بازنموده و همه‌ی گوشه و کنارش را روشن گردانیده در پاسخ تنها به یک جمله‌ی نارسایی بسنده کند که : «این با خرد ناسازگار است». در کجا کسروی پاسخ پرسشی را چنین دم‌بریده می‌داده؟! خاطره‌گو این را به چه کسانی می‌گوید؟! اگر مخاطبش کتابی از کسروی نخوانده یا اینکه دو سه کتابی خوانده و فراموش کرده چه‌بسا این خاطره‌ی افسانه‌وار را باور کند ولی کسی که چند کتاب ازو را نیک خوانده و هنوز فراموش نکرده هیچگاه چنین پاسخ بی‌مقدمه و ناشیانه‌ای را باور نخواهد کرد.
🌸
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی دو از پنج
کتاب به زمینه‌ای که این خاطره پیش می‌کشد به گشادی پرداخته و روشن گردانیده که رمانهای تاریخی خود از پرزیانترین رمانهاست. پس چه پرت بوده که گفته شود : «اگر ... یک رمان تاریخی هم راجع به مشروطیت ... نوشته شود می‌توان [در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای [تخیلی] آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود»؟!. یا «این رمان تاریخی فرانسه نیز ... بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شکل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت می‌کند»؟! ، چه بیجا بوده که گفته شود : «جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] ... متأسفانه نظر شما در آن کتابتان ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است. اما رمان آن نیست که مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است»؟!.
آیا براستی کتاب در پیرامون رمان «ناظر» بر افسانه‌های شرقی است و سخن از رمانهای اروپا در آن نرفته و خرده‌ها بر آنها گرفته نشده. زهی بی‌انصافی! نخستین سطرهای آن کتاب را به همانسان می‌آوریم تا بیجا بودن سخن بالا هرچه روشنتر گردد :
«از عادتهایی که از اروپا نزد ما آمده یکی هم رماننویسی و رمانخوانی است. تا دیرزمانی رمانها بزبانهای اروپایی می‌آمد و کسانی که آشنای آن زبانها بودند می‌خواندند. سپس دوره‌ی ترجمه رسید و رمانهایی بزبان عربی یا فارسی یا بدیگر زبانهای شرقی ترجمه گردید. سپس هم رماننویسانی از خود شرقیان در هر کجا پدید آمدند.
اکنون هم رمانها بزبانهای اروپایی در همه جا پراکنده است. هم ترجمه‌های فراوانی از آنها چاپ یافته و می‌یابد و هم کسان بسیاری برماننویسی یا بعبارت بهتر بدروغ‌پردازی و افسانه‌بافی برخاسته‌اند».
با چنین سطرهایی کتاب آغاز می‌یابد و اساساً خواست از این نوشته‌ها بیش از همه نبرد با آن بیماری اروپایی است.
ما در اینجا به دلیلهای کتاب که نشان می‌دهد برداشت این خاطره از آن و بویژه سخنانش از رمانهای تاریخی بیکبار بیپاست نخواهیم پرداخت. در کتاب و همچنین در پیوست آن به گشادی به آن پرداخته شده است. تنها این تکه را که در آن عبرتی نیز هست در زیر می‌آوریم.
«... یکی از ایرادهایی را که بر این بدعت زشت اروپایی داشتیم این بود که چون داستان تاریخی را با افسانه درهم می‌آمیزند این خود زیان بزرگی را دربر دارد و باعث آن می‌شود که خوانندگان افسانه‌های بی‌بنیاد را بجای تاریخ بیاد خود سپارند و در اینجا و آنجا بازگویند. ...
یکی از رمانهای جرجی زیدان رمان «الانقلاب العثمانی» است که در آنجا افسانه‌بافیها کرده و یک مرد و یک زن را بنام «رامز» و «شیرین» دست اندر کار شورش عثمانی ساخته است. بتازگی یکی از خوانندگان الهلال چنین پرسشی از آن مهنامه نموده : «آیا رامز و شیرین دو قهرمان شورش عثمانی هنوز زنده‌اند و آیا کنون را در کجا هستند؟»
مهنامه پاسخ داده که رامز و شیرین دروغی بودند!
کسی از نویسنده‌ی الهلال بپرسد که آیا سود آن دروغ‌پردازیها چه بود؟ آیا از چه راهی می‌توان آن دروغها را که در مغزهای خوانندگانِ رمانهای شما جا گرفته از مغزهای ایشان بیرون آورد؟!»
پس ببینید چه بیجا بوده گفته شود : «جواب دادم بلی خوانده‌ام[!!] ... متأسفانه نظر شما در آن کتابتان ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است. اما رمان آن نیست که مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است»!.
شگفتتر از همه این گفته است : «آقای کسروی در جواب من گفت : این با خرد ناسازگار است!». کسی که زمینه‌ی رمان را به آن توانایی شکافته و بازنموده و همه‌ی گوشه و کنارش را روشن گردانیده در پاسخ تنها به یک جمله‌ی نارسایی بسنده کند که : «این با خرد ناسازگار است». در کجا کسروی پاسخ پرسشی را چنین دم‌بریده می‌داده؟! خاطره‌گو این را به چه کسانی می‌گوید؟! اگر مخاطبش کتابی از کسروی نخوانده یا اینکه دو سه کتابی خوانده و فراموش کرده چه‌بسا این خاطره‌ی افسانه‌وار را باور کند ولی کسی که چند کتاب ازو را نیک خوانده و هنوز فراموش نکرده هیچگاه چنین پاسخ بی‌مقدمه و ناشیانه‌ای را باور نخواهد کرد.
🌸
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی سه از پنج
فشرده‌ی خاطره اینست : چون در تاریخ گفتگوهای کسان نیامده یا کوتاه آمده و از این نمی‌توان نمایشنامه یا فیلم فراهم نمود خوبست رماننویس «در حد مجاز» تخیلش را بکار اندازد و چنان افسانه‌ای را ببافد. این بهانه برای پاک و بجا وانمودن رمان در حالی آورده می‌شود که کتاب «در پیرامون رمان» پیشتر به آن پرداخته و پاسخ داده :
«اگر در تاریخها تنها از قضایای سیاسی سخن می‌رانند از این جهت است که جز خبر آن قضایا از زمانهای باستان بدست نرسیده. خود تاریخنگاران باین نقص تاریخ اقرار دارند ولی چاره برای آن نمی‌شناسند. اگر رماننگار می‌خواهد جبران این نارسایی تاریخ را با پندار خود کند این کار او بدان خواهد مانست که کسی چون دسترس به پول ندارد جیب و بغل خود را با سفال انباشته در دلِ خود آنها را پول انگارد».
در نتیجه‌ی این پاسخ و پاسخهای دیگر که در کتاب آمده ، آنچه باورنکردنیست آنکه گفته شده : «آقای کسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله ... بلند شد و درمیان تمام حاضران ... گفت : ما این ندانسته بودیم!»
شگفتتر آنکه می‌گوید : «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند ...». گیریم چنین داستانی راست بوده و کسروی سخن خاطره‌گو را درباره‌ی رمانهای تاریخی پذیرفته ، چه انگیزه‌ای بوده که دستور دهد «تمام رمانهای خارجی» (هرچه ایرانی نبوده : تاریخی و جز آن) را از تل کتابها بیرون آورند؟!. مثلاً اگر رمانهای آناتول فرانس درمیان کتابها بوده ، به گفته‌ی خاطره‌نویس ، کسروی گفته : همه‌ی آنها را (از جمله رمانهای آناتول) از تل کتابها بیرون آورید! حال آنکه در کتاب «در پیرامون رمان» در گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح (کسی که پایاننامه‌ی دکتریش درباره‌ی آناتول فرانس بود) به سرسامگویی و یاوه‌بافی همان رماننویس می‌پردازد و آن بانو در برابر دلیلهای او بی‌پاسخ می‌ماند.
نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان درباره‌ی رمان در سال 1312 بیرون آمد و چنانکه رسم آن مهنامه بود از خوانندگان همیشه درخواست می‌نمود که آنچه ایراد به نوشته‌ها دارند بنویسند و خود به آنها پاسخ می‌داد و می‌خواست واکنش خوانندگان به آن پاسخها را نیز بسنجد (یک بازخورد درستی از نوشته‌های مهنامه بدست آید). چنانکه در زمینه‌های بسیاری از جمله اروپاییگری ، شعر و ادبیات ، فلسفه و دین ، دهها انتقاد در مهنامه بچاپ رسیده و به آنها پاسخ داده شده. ولی ما تا سال 1322 هیچ سراغ نداریم که در این زمینه ایرادِ گیرایی در مهنامه پیمان و نامه‌ی پرچم چاپ شده باشد.
همان خرده‌گیری که در این خاطره نمایانست به رویه‌ی دیگری در سال سوم مهنامه بدین مضمون آمده : «اگر عادت رماننویسی ترک گردد در آنحال فیلمها و سینماها نیز تعطیل خواهد بود» و در مهنامه به آن پاسخ داده شده.
ایراد دیگر برداشتِ نادرست از داستان کتابسوزان است. در خاطره آمده که کسروی و همباورانش (آزادگان) این کار را از جنبه‌ی «سمبولیک» می‌کرده‌اند. این غلط آشکاریست! باید گفت خاطره‌گو هرگز نزدیک نیامده تا ببیند کسروی و آزادگان چه می‌گویند و چه می‌خواهند زیرا در همان سخنرانیهای روز یکم دی‌ماه که یاد می‌کند ، این بروشنی بازنموده شده که این کار بسیار جدی است (1) و خواست ایشان براستی نابودی کتابهای زیانمند است. از سمبولیک نامیدن کتابسوزان پی می‌بریم که خاطره‌گو از گوهرِ اندیشه‌های کسروی دور بوده یا از در ندانستن درآمده.
در گفتارهایی که در پیرامون کتابسوزان نوشته شده و سخنانی که در آن باره رانده شده ، گفتگو در آن است که این توده گرفتار چند رشته آلودگیهایی همچون صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون ، مادیگری ، اروپاییگری ، رمان ، «ادبیات» (به آن معنی که بدخواهان به آن داده‌اند) ، فلسفه‌ی کهنِ یونان و باورهای زیانمندی همچون بد یمن و خوش یمن ، ساعت و قدم خوب و بد ، استخاره ، چشم زدن ، قضا و قدر ، فالگیری و برای هر گرفتاری دخیل بستن ، نذر دادن و دعا خواندن و اینگونه پندارها می‌باشد. از آنسو سرچشمه‌ی آنها کتابهاست و تا این کتابها هست آن آلودگیها هم هست و مردم از گرفتاریها رها نگردیده و روی نیکروزی را نخواهند دید. پس می‌باید ریشهی این آلودگیها را نیز خشک کرد و کتابهای زیانمند را نابود گردانید و سوزانیدن یکی از راههای آنست ـ همانگونه که مأموران نبرد با مواد مخدر کشتزارهای تریاک را می‌سوزانند.
اینجا چیزی که بیجا بکار رفته واژه‌ی «سمبولیک» می‌باشد. زیرا بیرون و درون داستان یکیست : کوشش به نابودی سرچشمه‌ی آلودگیهای اندیشه‌ای!
آن برداشت به همان اندازه غلطست که بگوییم بآتش کشیدن کشتزارهای تریاک و ویران گردانیدن کارگاههای ساخت مواد مخدر بدست پلیسِ کشورهای جهان نه نبرد با مواد مخدر بلکه شناسانیدن «سمبولیک» زیانمندی آنست.
👇
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی سه از پنج
فشرده‌ی خاطره اینست : چون در تاریخ گفتگوهای کسان نیامده یا کوتاه آمده و از این نمی‌توان نمایشنامه یا فیلم فراهم نمود خوبست رماننویس «در حد مجاز» تخیلش را بکار اندازد و چنان افسانه‌ای را ببافد. این بهانه برای پاک و بجا وانمودن رمان در حالی آورده می‌شود که کتاب «در پیرامون رمان» پیشتر به آن پرداخته و پاسخ داده :
«اگر در تاریخها تنها از قضایای سیاسی سخن می‌رانند از این جهت است که جز خبر آن قضایا از زمانهای باستان بدست نرسیده. خود تاریخنگاران باین نقص تاریخ اقرار دارند ولی چاره برای آن نمی‌شناسند. اگر رماننگار می‌خواهد جبران این نارسایی تاریخ را با پندار خود کند این کار او بدان خواهد مانست که کسی چون دسترس به پول ندارد جیب و بغل خود را با سفال انباشته در دلِ خود آنها را پول انگارد».
در نتیجه‌ی این پاسخ و پاسخهای دیگر که در کتاب آمده ، آنچه باورنکردنیست آنکه گفته شده : «آقای کسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله ... بلند شد و درمیان تمام حاضران ... گفت : ما این ندانسته بودیم!»
شگفتتر آنکه می‌گوید : «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند ...». گیریم چنین داستانی راست بوده و کسروی سخن خاطره‌گو را درباره‌ی رمانهای تاریخی پذیرفته ، چه انگیزه‌ای بوده که دستور دهد «تمام رمانهای خارجی» (هرچه ایرانی نبوده : تاریخی و جز آن) را از تل کتابها بیرون آورند؟!. مثلاً اگر رمانهای آناتول فرانس درمیان کتابها بوده ، به گفته‌ی خاطره‌نویس ، کسروی گفته : همه‌ی آنها را (از جمله رمانهای آناتول) از تل کتابها بیرون آورید! حال آنکه در کتاب «در پیرامون رمان» در گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح (کسی که پایاننامه‌ی دکتریش درباره‌ی آناتول فرانس بود) به سرسامگویی و یاوه‌بافی همان رماننویس می‌پردازد و آن بانو در برابر دلیلهای او بی‌پاسخ می‌ماند.
نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان درباره‌ی رمان در سال 1312 بیرون آمد و چنانکه رسم آن مهنامه بود از خوانندگان همیشه درخواست می‌نمود که آنچه ایراد به نوشته‌ها دارند بنویسند و خود به آنها پاسخ می‌داد و می‌خواست واکنش خوانندگان به آن پاسخها را نیز بسنجد (یک بازخورد درستی از نوشته‌های مهنامه بدست آید). چنانکه در زمینه‌های بسیاری از جمله اروپاییگری ، شعر و ادبیات ، فلسفه و دین ، دهها انتقاد در مهنامه بچاپ رسیده و به آنها پاسخ داده شده. ولی ما تا سال 1322 هیچ سراغ نداریم که در این زمینه ایرادِ گیرایی در مهنامه پیمان و نامه‌ی پرچم چاپ شده باشد.
همان خرده‌گیری که در این خاطره نمایانست به رویه‌ی دیگری در سال سوم مهنامه بدین مضمون آمده : «اگر عادت رماننویسی ترک گردد در آنحال فیلمها و سینماها نیز تعطیل خواهد بود» و در مهنامه به آن پاسخ داده شده.
ایراد دیگر برداشتِ نادرست از داستان کتابسوزان است. در خاطره آمده که کسروی و همباورانش (آزادگان) این کار را از جنبه‌ی «سمبولیک» می‌کرده‌اند. این غلط آشکاریست! باید گفت خاطره‌گو هرگز نزدیک نیامده تا ببیند کسروی و آزادگان چه می‌گویند و چه می‌خواهند زیرا در همان سخنرانیهای روز یکم دی‌ماه که یاد می‌کند ، این بروشنی بازنموده شده که این کار بسیار جدی است (1) و خواست ایشان براستی نابودی کتابهای زیانمند است. از سمبولیک نامیدن کتابسوزان پی می‌بریم که خاطره‌گو از گوهرِ اندیشه‌های کسروی دور بوده یا از در ندانستن درآمده.
در گفتارهایی که در پیرامون کتابسوزان نوشته شده و سخنانی که در آن باره رانده شده ، گفتگو در آن است که این توده گرفتار چند رشته آلودگیهایی همچون صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون ، مادیگری ، اروپاییگری ، رمان ، «ادبیات» (به آن معنی که بدخواهان به آن داده‌اند) ، فلسفه‌ی کهنِ یونان و باورهای زیانمندی همچون بد یمن و خوش یمن ، ساعت و قدم خوب و بد ، استخاره ، چشم زدن ، قضا و قدر ، فالگیری و برای هر گرفتاری دخیل بستن ، نذر دادن و دعا خواندن و اینگونه پندارها می‌باشد. از آنسو سرچشمه‌ی آنها کتابهاست و تا این کتابها هست آن آلودگیها هم هست و مردم از گرفتاریها رها نگردیده و روی نیکروزی را نخواهند دید. پس می‌باید ریشهی این آلودگیها را نیز خشک کرد و کتابهای زیانمند را نابود گردانید و سوزانیدن یکی از راههای آنست ـ همانگونه که مأموران نبرد با مواد مخدر کشتزارهای تریاک را می‌سوزانند.
اینجا چیزی که بیجا بکار رفته واژه‌ی «سمبولیک» می‌باشد. زیرا بیرون و درون داستان یکیست : کوشش به نابودی سرچشمه‌ی آلودگیهای اندیشه‌ای!
آن برداشت به همان اندازه غلطست که بگوییم بآتش کشیدن کشتزارهای تریاک و ویران گردانیدن کارگاههای ساخت مواد مخدر بدست پلیسِ کشورهای جهان نه نبرد با مواد مخدر بلکه شناسانیدن «سمبولیک» زیانمندی آنست.
👇
گرچه کتابهایی که سوزانده میشد همه از خانه‌های آزادگان آمده بود و بسیاری هم شعر و رمانهایی بوده که نویسندگانِ آن پس از پی بردن به بیهودگی و زیانمندیشان خود آورده سوزانیده‌اند. لیکن خواست اصلی آنست که کتابسوزان دامنه یابد و دیگران نیز بایشان بپیوندند. از یکسو زیانمندی و خواری آن کتابها دانسته گردد و از سوی دیگر آوازشان بگوش همه رسد تا بدانند آنچه ارجمند و مقدس دانسته‌اند در حقیقت مسبب بدبختیهاشان بوده و اینست درنگ نکرده ایشان هم آن سرچشمه‌های بدبختی را نابود گردانند. پس واژه‌ی سمبولیک در اینجا هرچه بیجاتر می‌باشد؟!
پابرگی :
1ـ این سخنرانیها پس از پایان جشن چاپ و پراکنده میشد. دفترهای یکم دی‌ماه 1322 ، و یکم دی‌ماه 1323 دیده شود.
🌸
پابرگی :
1ـ این سخنرانیها پس از پایان جشن چاپ و پراکنده میشد. دفترهای یکم دی‌ماه 1322 ، و یکم دی‌ماه 1323 دیده شود.
🌸
🔶 آیا جنبش کتابسوزان بیهوده است؟!
🔸 نویساد (هیئت تحریریه)
(یک از دو)
کوشاد تلگرام : میان ما و یکی از خوانندگان کانال یک دو سال پیش گفتگویی رفته که چون گفت و شنید ارجداریست آن را (با شرح بیشتر) در اینجا می‌آوریم.
یک تکه از نوشته‌ی ایشان چنین است :
«گفته‌های کسروی را بسیار خوانده‌ام کسروی درباره‌ی شعر و شعرا بسیار سخن گفته و سخنان بجایی هم گفته اما بحث سوزاندن کتاب جداست. با سوزاندن کتاب بجایی نخواهید رسید نتیجه‌ایی نخواهد داشت هر قدر هم که نیت شما پاک باشد اگر قرار براین باشد که شما شعرا را نقد کرده و آثار بجا مانده از شاعران مغول را بخوانید و فرق خوب و بد را بفهمید باید کتابها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد ، سوزاندنِ کتاب عمل شایانی نیست مخصوصا در این زمان که تکنولوژی پیشرفت کرده و آدمیان هر کتاب و مطلبی که بخواهند در اینترنت سرچ کرده و بدست خواهند آورد پس سوزاندن کتاب بیهوده است ، باید جلسات و کلاسها برگزار شود تا درباره‌ی کتابها گفتگو شود وگرنه همگیتان جمع شوید توانتان نمیرسد که همه‌ی کتابهای زیانمند را بسوزانید».
می‌گوییم : نیک کردید که ایرادهاتان را درباره‌ی کتابسوزان نوشتید. این همان کاری بود که می‌بایست در آغاز می‌کردید.
زیرا یک جمله‌ی «کتابسوزان مورد انتقاد است» ، نقد نیست. ایراد گرفتن نیست. حقیقتی را هم روشن نمی‌کند.
اما دلیلهایی که آورده‌اید بیپاست.
نخست ، کتابسوزان فرق گزاشتن میان نیک و بد ، میان بدآموزی و نیک‌آموزی است. پی بردن به این نکته است که کتاب به صرف کتاب بودن سودمند نیست (خلاف نظریه‌ی رایج).
یک عیب اساسی درمیان ایرانیان اینست که فرق میان نیک و بد از میان برخاسته و مرز این دو شکسته و بهم نزدیک شده‌اند. این خود جستاریست که باید به آن در جایی دیگر جداگانه پرداخت. [1]
کتابسوزان را نباید تنها سوزانیدن کتابهای زیانمند و بدآموز شمارد. این تنها ظاهر آنست. کتابسوزان یک تحولی در اندیشه‌هاست. یک «نوزایی» است. همانست که ایران امروز به آن بسیار نیازمندست.
کتابسوزان دانستن این نکته است که تودهی ایرانی (همچنین شرقیان) افتاده‌ی چه‌ها هستند. دانستن اینست که اندیشه‌ی زیانمند چه بدبختیها به سر مردم می‌آورد.
بیشتر ماها تنها جنگ یا سیل و زمین‌لرزه یا گاهی تصادف خودروها و سرنگونی هواپیماها یا مانندهای اینها را فاجعه بار می‌دانیم. اگر بپرسند که افزارهای ویرانگر را بشمارید شمشیر ، تفنگ ، موشک ، و بمب بیادمان خواهد آمد. آنهاست که جان می‌گیرد و خانه‌ها را ویران می‌گرداند. آنهاست که آدمیان را به بدبختی و آوارگی می‌اندازد. ولی کمتر کسی به این می‌اندیشد که اندیشه‌ی بدآموز و گمراه نیز به همان اندازه بلکه ویرانگرتر است. اگر ایرانی بداند که افتاده و خوار گردیده‌ی ادبیات زمان مغول می‌باشد ، آنگاه خواهد دانست که گمراهی و بدآموزی بیش از بمب و توپ و تانک جان گرفته و ویران کرده. بیش از زمین‌لرزه ویرانی ببار آورده. همچون مخدرها ، عزمها و اراده‌ها را از نیرو انداخته. اندیشیدن به ریشهی بدبختیها و چاره‌جویی را فراموش گردانیده. یک کلمه باید گفت : ریشهی غیرت را خشکانیده.
کتابسوزان آنست که ایرانی بداند افتاده‌ی «حکمت» و «عرفان» و «ادبیات» زهرآلود و نوشته‌های پست و بیخردانه‌ی هزارساله و گمراهیهای جبریگری ، مادیگری ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، بهاییگری و کیشهای دیگرست.
کتابسوزان برانگیختن غیرت است. غیرت آنکه یک مرد یا زن ایرانی در برابر پلشتی‌هایِ (ناپاکی) تودهی خود بیدرد ننشیند ، دست روی دست نگزارد. خود را با پندارها نفریبد (مثلاً این پندار که هر کتابی به یک بار خواندنش می‌ارزد).
کتابسوزان گرچه یک نام ولی خود جنبشی سترگ است. باید فراتر از سوختن کاغذ را به اندیشه درآورد. کتاب زیانمند را می‌توان در چاه فروریخت در رود انداخت و همچنین می‌توان خمیر کرد. کتابسوزان نبرد با پلشتیها از هر گونه می‌باشد. برای روشنی سخن شرح بیشتری می‌دهیم.
کتابسوزان یک مقدمه دارد و یک نتیجه. مقدمه آنست که اندیشههایی هست که بدآموزند. باید آنها را زیانمند دانست و از بیزیانها و سودمندها جدا گرفت. این را انکار نمی‌توان کرد که این اندیشه‌هاست که آدمیان را به رفتارها برمی‌انگیزد. و رفتارهاست که خویها را پدید می‌آورد. پس اندیشه‌هاست که خویها را در آدمیان می‌پروراند. چنانکه ما به پاکی خوراک خود توجه داریم و هر چیزی نمی‌خوریم و میان خوراکِ مانده و آلوده با خوراک تازه و بهداشتی فرق می‌گزاریم ، باید میان اندیشه‌ی نیک و غیرت‌پرور با اندیشه‌ی پست و خواری‌آور هم فرق بگزاریم.
👇
🔸 نویساد (هیئت تحریریه)
(یک از دو)
کوشاد تلگرام : میان ما و یکی از خوانندگان کانال یک دو سال پیش گفتگویی رفته که چون گفت و شنید ارجداریست آن را (با شرح بیشتر) در اینجا می‌آوریم.
یک تکه از نوشته‌ی ایشان چنین است :
«گفته‌های کسروی را بسیار خوانده‌ام کسروی درباره‌ی شعر و شعرا بسیار سخن گفته و سخنان بجایی هم گفته اما بحث سوزاندن کتاب جداست. با سوزاندن کتاب بجایی نخواهید رسید نتیجه‌ایی نخواهد داشت هر قدر هم که نیت شما پاک باشد اگر قرار براین باشد که شما شعرا را نقد کرده و آثار بجا مانده از شاعران مغول را بخوانید و فرق خوب و بد را بفهمید باید کتابها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد ، سوزاندنِ کتاب عمل شایانی نیست مخصوصا در این زمان که تکنولوژی پیشرفت کرده و آدمیان هر کتاب و مطلبی که بخواهند در اینترنت سرچ کرده و بدست خواهند آورد پس سوزاندن کتاب بیهوده است ، باید جلسات و کلاسها برگزار شود تا درباره‌ی کتابها گفتگو شود وگرنه همگیتان جمع شوید توانتان نمیرسد که همه‌ی کتابهای زیانمند را بسوزانید».
می‌گوییم : نیک کردید که ایرادهاتان را درباره‌ی کتابسوزان نوشتید. این همان کاری بود که می‌بایست در آغاز می‌کردید.
زیرا یک جمله‌ی «کتابسوزان مورد انتقاد است» ، نقد نیست. ایراد گرفتن نیست. حقیقتی را هم روشن نمی‌کند.
اما دلیلهایی که آورده‌اید بیپاست.
نخست ، کتابسوزان فرق گزاشتن میان نیک و بد ، میان بدآموزی و نیک‌آموزی است. پی بردن به این نکته است که کتاب به صرف کتاب بودن سودمند نیست (خلاف نظریه‌ی رایج).
یک عیب اساسی درمیان ایرانیان اینست که فرق میان نیک و بد از میان برخاسته و مرز این دو شکسته و بهم نزدیک شده‌اند. این خود جستاریست که باید به آن در جایی دیگر جداگانه پرداخت. [1]
کتابسوزان را نباید تنها سوزانیدن کتابهای زیانمند و بدآموز شمارد. این تنها ظاهر آنست. کتابسوزان یک تحولی در اندیشه‌هاست. یک «نوزایی» است. همانست که ایران امروز به آن بسیار نیازمندست.
کتابسوزان دانستن این نکته است که تودهی ایرانی (همچنین شرقیان) افتاده‌ی چه‌ها هستند. دانستن اینست که اندیشه‌ی زیانمند چه بدبختیها به سر مردم می‌آورد.
بیشتر ماها تنها جنگ یا سیل و زمین‌لرزه یا گاهی تصادف خودروها و سرنگونی هواپیماها یا مانندهای اینها را فاجعه بار می‌دانیم. اگر بپرسند که افزارهای ویرانگر را بشمارید شمشیر ، تفنگ ، موشک ، و بمب بیادمان خواهد آمد. آنهاست که جان می‌گیرد و خانه‌ها را ویران می‌گرداند. آنهاست که آدمیان را به بدبختی و آوارگی می‌اندازد. ولی کمتر کسی به این می‌اندیشد که اندیشه‌ی بدآموز و گمراه نیز به همان اندازه بلکه ویرانگرتر است. اگر ایرانی بداند که افتاده و خوار گردیده‌ی ادبیات زمان مغول می‌باشد ، آنگاه خواهد دانست که گمراهی و بدآموزی بیش از بمب و توپ و تانک جان گرفته و ویران کرده. بیش از زمین‌لرزه ویرانی ببار آورده. همچون مخدرها ، عزمها و اراده‌ها را از نیرو انداخته. اندیشیدن به ریشهی بدبختیها و چاره‌جویی را فراموش گردانیده. یک کلمه باید گفت : ریشهی غیرت را خشکانیده.
کتابسوزان آنست که ایرانی بداند افتاده‌ی «حکمت» و «عرفان» و «ادبیات» زهرآلود و نوشته‌های پست و بیخردانه‌ی هزارساله و گمراهیهای جبریگری ، مادیگری ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، بهاییگری و کیشهای دیگرست.
کتابسوزان برانگیختن غیرت است. غیرت آنکه یک مرد یا زن ایرانی در برابر پلشتی‌هایِ (ناپاکی) تودهی خود بیدرد ننشیند ، دست روی دست نگزارد. خود را با پندارها نفریبد (مثلاً این پندار که هر کتابی به یک بار خواندنش می‌ارزد).
کتابسوزان گرچه یک نام ولی خود جنبشی سترگ است. باید فراتر از سوختن کاغذ را به اندیشه درآورد. کتاب زیانمند را می‌توان در چاه فروریخت در رود انداخت و همچنین می‌توان خمیر کرد. کتابسوزان نبرد با پلشتیها از هر گونه می‌باشد. برای روشنی سخن شرح بیشتری می‌دهیم.
کتابسوزان یک مقدمه دارد و یک نتیجه. مقدمه آنست که اندیشههایی هست که بدآموزند. باید آنها را زیانمند دانست و از بیزیانها و سودمندها جدا گرفت. این را انکار نمی‌توان کرد که این اندیشه‌هاست که آدمیان را به رفتارها برمی‌انگیزد. و رفتارهاست که خویها را پدید می‌آورد. پس اندیشه‌هاست که خویها را در آدمیان می‌پروراند. چنانکه ما به پاکی خوراک خود توجه داریم و هر چیزی نمی‌خوریم و میان خوراکِ مانده و آلوده با خوراک تازه و بهداشتی فرق می‌گزاریم ، باید میان اندیشه‌ی نیک و غیرت‌پرور با اندیشه‌ی پست و خواری‌آور هم فرق بگزاریم.
👇
برای جلوگیری از خوراک غیربهداشتی در یک کشور چه سازمانهای بسیاری که دست اندر کارند تا خوراک و نوشاک مردمان درست و پاکیزه ، تولید یا وارد کشور شده بدستشان برسد. همان تاریخ انقضاء روی خوراکیها نشانه‌ایست از چنان توجهی.
این مقدمه بود. نتیجه هم اینست که ناچاریم جلو اندیشه‌های بدآموز و زیانمند را بگیریم. زایشگاه چنان اندیشههایی بیش از همه کتابست. کتابهای بدآموز و غیرتکش. چنانکه بهداشت خوراک دربایست (لازم) است ، بهداشت اندیشه و مغز نیز دربایست است. برای مثال آیا نباید جلو چاپ کتابی را گرفت که مضمونهای زیر در آن گنجانیده شده :
«به گذشته و آینده اندیشیدن خطاست. باید تنها خوش بود و دم را غنیمت دانست. اگر این خوشی بخودی خود بدست نیامد ، باید با مستی گذرانید. به دنیا نباید دل بست. این دنیا ارزش اندیشیدن و نگران بودن را ندارد. باید سراسر زندگی را با شراب و مستی بسر برد. در جایی که همه چیز در روز ازل نوشته و سرنوشتِ همه تعیین شده ، کوشیدن ما بیهوده است»؟!
خوب بیندیشید در این جهان با این سیاستهای آزمندانه‌ی کشورهای زورگو و نیرنگباز ، چنان اندیشههایی بکار دشمنان بیشتر می‌آید یا یک میلیون سپاهی؟!
نتیجه آنکه یک توده‌ای بدانسان که به خوراک و نوشاک و هوای شهرهای خود توجه دارد نمی‌باید و نمی‌تواند به اندیشههایی که به مغز مردمش راه می‌یابد بی‌توجه باشد.
اکنون باید دید در برابر این مقدمه و نتیجه شما برای سخن خود چه دلیلی آورده‌اید. شما تنها نوشته‌اید : «سوزاندن کتاب عمل شایانی نیست». پیداست این دلیل نیست. اظهار نظر است.
باید پرسید : چرا؟! چه هنگام و چگونه عملی «شایان» خواهد بود؟! معیار شایانی چیست؟!
معیار ما برای سنجش نیک و بد کارها ، سود و زیان توده است. بگویید معیار شما چیست؟!
آنگاه چون دلیلی نیافته به بهانهای دست یازیده‌اید : چون کتابها در اینترنت برویه‌ی دیجیتالی درآمده پس سوزاندن کتاب بیهوده است. این نیز بهانهی سستی است. زیرا نخست نکته آنکه کتاب کاغذی هنوز هست. در کتابخانه‌ها و کتابفروشیها و خانه‌ها و مدرسه و دانشگاهها نیز خواهد بود.
اگر در اینترنت همه‌ی آنها هست ، کتابسوزان چرا باید مایه‌ی نگرانی و برآشفتگی کسانی گردد؟! راستی آنست که آنان خود بهتر می‌دانند که کتابسوزان تنها یک جنبش برای نابودی کتابهای کاغذی بدآموز نیست. جنبشی است که مردمان را به اندیشیدن و پی بردن به چیزی برمی‌انگیزد که تاکنون درباره‌اش بیعمل بوده‌اند.
پابرگی :
[۱] : درین باره کتاب «دردها و درمانها» خوانده شود.
🌸
این مقدمه بود. نتیجه هم اینست که ناچاریم جلو اندیشه‌های بدآموز و زیانمند را بگیریم. زایشگاه چنان اندیشههایی بیش از همه کتابست. کتابهای بدآموز و غیرتکش. چنانکه بهداشت خوراک دربایست (لازم) است ، بهداشت اندیشه و مغز نیز دربایست است. برای مثال آیا نباید جلو چاپ کتابی را گرفت که مضمونهای زیر در آن گنجانیده شده :
«به گذشته و آینده اندیشیدن خطاست. باید تنها خوش بود و دم را غنیمت دانست. اگر این خوشی بخودی خود بدست نیامد ، باید با مستی گذرانید. به دنیا نباید دل بست. این دنیا ارزش اندیشیدن و نگران بودن را ندارد. باید سراسر زندگی را با شراب و مستی بسر برد. در جایی که همه چیز در روز ازل نوشته و سرنوشتِ همه تعیین شده ، کوشیدن ما بیهوده است»؟!
خوب بیندیشید در این جهان با این سیاستهای آزمندانه‌ی کشورهای زورگو و نیرنگباز ، چنان اندیشههایی بکار دشمنان بیشتر می‌آید یا یک میلیون سپاهی؟!
نتیجه آنکه یک توده‌ای بدانسان که به خوراک و نوشاک و هوای شهرهای خود توجه دارد نمی‌باید و نمی‌تواند به اندیشههایی که به مغز مردمش راه می‌یابد بی‌توجه باشد.
اکنون باید دید در برابر این مقدمه و نتیجه شما برای سخن خود چه دلیلی آورده‌اید. شما تنها نوشته‌اید : «سوزاندن کتاب عمل شایانی نیست». پیداست این دلیل نیست. اظهار نظر است.
باید پرسید : چرا؟! چه هنگام و چگونه عملی «شایان» خواهد بود؟! معیار شایانی چیست؟!
معیار ما برای سنجش نیک و بد کارها ، سود و زیان توده است. بگویید معیار شما چیست؟!
آنگاه چون دلیلی نیافته به بهانهای دست یازیده‌اید : چون کتابها در اینترنت برویه‌ی دیجیتالی درآمده پس سوزاندن کتاب بیهوده است. این نیز بهانهی سستی است. زیرا نخست نکته آنکه کتاب کاغذی هنوز هست. در کتابخانه‌ها و کتابفروشیها و خانه‌ها و مدرسه و دانشگاهها نیز خواهد بود.
اگر در اینترنت همه‌ی آنها هست ، کتابسوزان چرا باید مایه‌ی نگرانی و برآشفتگی کسانی گردد؟! راستی آنست که آنان خود بهتر می‌دانند که کتابسوزان تنها یک جنبش برای نابودی کتابهای کاغذی بدآموز نیست. جنبشی است که مردمان را به اندیشیدن و پی بردن به چیزی برمی‌انگیزد که تاکنون درباره‌اش بیعمل بوده‌اند.
پابرگی :
[۱] : درین باره کتاب «دردها و درمانها» خوانده شود.
🌸
🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)
🖌 احمد کسروی
🔹12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند
(یک از دو)
👈 متن را از اینجا بخوانید.
🛎 سرسخن از ماست.
💐 💐 💐
🖌 احمد کسروی
🔹12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند
(یک از دو)
👈 متن را از اینجا بخوانید.
🛎 سرسخن از ماست.
💐 💐 💐
Telegraph
دفتر «گفت و شنید» (گفتارها) : 12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند (یک از دو)
نویساد (هیئت تحریریه) ما پارسال پیش از همه درباره‌ی دین سخن راندیم و آن را به یک روشنی و استواری‌ای که تاکنون هیچگاه نبوده رسانیدیم. پایه‌هایی را که ما در زمینه‌ی دین نهادیم و سخنانی که راندیم چندان روشن است که هر کسی آن را تواند فهمید و چنان استوار است که…
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی چهار از پنج
اما دلیلها بر ساختگی بودن این داستان. نخست ببینیم این خاطره در چه زمانی بوده. چون خرده‌گیر می‌گوید : «من کتاب شما را خوانده‌ام» ، و می‌دانیم که کتاب «در پیرامون رمان» نخستین بار در تیرماه 1322 چاپ شده و کسروی در اسفند 1324 کشته گردیده پس این دیدار و گفتگو (به فرض راست بودن) تنها می‌تواند در یکم دی‌ماه 22 ، 23 و یا 24 رخ داده باشد. از آنسو از این سه جشن تنها در یکم دی‌ماه 22 نشست بروی همگان آزاد بوده. زیرا پس از وحشیگریهای پستی که ملایان و دیگران در بهمن‌ماه 22 در تبریز و مراغه و میاندوآب پیش آورده و همچنین کمی پیش از یکم دی‌ماه سال بعد (1323) ، بدستیاری دروغ بیشرمانه‌ی «قرآنسوزی» در تهران مردم عامی را شورانیده و هایهوی بسیار در بازار و مسجدها برپا کرده بودند ، آزادگان در یکم دی‌ماه 23 جز خودیها کس دیگری را به جشن راه ندادند. سال دیگر (1324) هم باز به همان انگیزه چون این بار دامنه‌ی هایهوی و دروغسازی بالاتر رفته بود و کسانی از دولتیان نیز پرده از روی همدستی با ملایان برداشته و دسیسه‌ها رویه‌ی آشکارتری بخود گرفت و آشکاره از کشتن کسروی و آزادگان در این مسجد و آن مسجد سخن بمیان می‌آوردند و در سی‌ام آذر آن سال این را در اعلامیه‌ای چاپ کرده در سراسر شهر پراکندند ، کسانی از آزادگان که شنیده بودند همان روز به کانون آزادگان آمدند و چون جمعیتی گرد آمد و کتابهایی هم از پیش برای سوختن فراهم آمده بود تصمیم این شد که همان روز را (30 ام آذر) جشن کتابسوزان بگیرند. پس چنان دیداری ، به فرض راست بودن ، تنها در یکم دی‌ماه 1322 می‌توانسته روی دهد.
از روی این خاطره کسروی همینکه سخن دکتر را شنیده «خطایش را که ناشی از عدم آگاهی بود» دریافته و «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند». معنی چنان خاطره‌ای آنست که کسروی از سخن دکتر همه‌ی آنچه را درباره‌ی رمان و بویژه رمانهای تاریخی نوشته بوده در همان نشست نادرست و غلط یافته و از آنها روی برگردانیده. همچنین شماری از آزادگان آن شب گواه بوده‌اند که دکتر با دلیلی که آورده نیمی از سخنان کتاب را که درباره‌ی رمانهای تاریخی بوده پوچ گردانیده. اگر خاطره را راست انگاریم اینهاست نتیجه‌های آن.
ولی این نتیجه‌ها با راستیها نمی‌سازد و اینست ناچار به این خاطره بدگمان می‌گردیم. زیرا نخست ، چون پرچم از مهرماه 1322 تا پایان آن سال و از آخرهای اردی‌بهشت 1323 تا پایان همان سال در بازداشت بوده ، شرح نشستهای سالهای 1322 و 1323 بنام همان روزهای نشست (همچون : یکم آذرماه 1322 ، یکم دی‌ماه 1323 ، سیزده مرداد 1323 ، بهمن‌ماه 1323) جداگانه در دفترهایی چاپ شده و این نشدنیست که چنان گفتگوی مهمی رخ داده باشد و در آن دفتر (یکم دی‌ماه 1322) نیامده باشد.
در آن دفترها همه‌ی سخنرانیها و گفتگوهای مهم نشست نوشته شده و اکنون همه در دست است. از روی همان دفتر یکم دی‌ماه 1322 پس از آنکه چهار تن یکی پس از دیگری سخنرانی کردند (و سخنرانیهاشان کامل آمده) ، چون میان کسروی و تنی چند از یارانش در همان زمینه‌ی کتابهای زیانمند گفتگوهایی رفته آنها نیز آمده.
کوتاه‌سخن ، نه در دفتر یکم دی‌ماه 1322 و نه در هیچ یک از دیگر دفترها ما نشانی از گفتگوی دکتر با کسروی نمی‌یابیم. آنگاه این دیدار و گفتگو اگر راست بود چگونه شدنیست که یاران کسروی ، بویژه آنها که گواه گفتگوی آن دو بودند ، نپرسند : «شما که سخنان نشستها را بی‌کم و کاست پیاپی بروی کاغذ می‌آورید و از آنها دفترها پدید آورده بچاپ می‌رسانید چرا درباره‌ی گفتگوی خود با دکتر و اعتراف به ناآگاهی خود در آن شب چیزی نمی‌نویسید؟!. چرا از رمانها یا باری رمانهای تاریخی «رفع اتهام» نمی‌کنید؟!. در نشستْ «ما این ندانسته بودیم» می‌گویید و از اینکه دکتر شما را به اشتباهتان آگاه گردانیده خشنودی می‌نمایید ولی باز همان کتاب را بی‌کم و کاست بچاپ دوم می‌رسانید (1324). آیا این دورویی نمودن نیست؟!..». چرا اینها را ازو نپرسیده و چنین رفتار دورویانه‌ای را به رخ نکشیده‌اند؟!
از آنسو در آذرماه 1324 کسروی در همین زمینه گفتار دیگری (تاریخ را آلوده می‌گردانند) نوشته و در دفتر «آذرماه» بچاپ می‌رساند (1) و در آن گفتار بار دیگر همان ایرادها را به درآمیختن دروغ با راستیهای تاریخ می‌گیرد. باآنکه زمینه‌ی گفتار رمان است و فرصتی بوده که درباره‌ی «رمانهای خارجی» و نیز «رمانهای تاریخی» سخنی رانده شود ، در آن چنین چیزی دیده نمی‌شود. کوتاه‌سخن آنکه در دو سال و اندی پس از زمان خاطره‌ی یاد شده نمی‌بینیم یک جمله در این باره چه از کسروی و چه از یارانش در مهنامه‌ها یا در همان کتاب «در پیرامون رمان» (چاپ دوم) نوشته شود.
پابرگی :
1ـ این گفتار به چاپهای بعدی کتاب «در پیرامون رمان» که بدست یاران کسروی انجام گرفته افزوده شده است.
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی چهار از پنج
اما دلیلها بر ساختگی بودن این داستان. نخست ببینیم این خاطره در چه زمانی بوده. چون خرده‌گیر می‌گوید : «من کتاب شما را خوانده‌ام» ، و می‌دانیم که کتاب «در پیرامون رمان» نخستین بار در تیرماه 1322 چاپ شده و کسروی در اسفند 1324 کشته گردیده پس این دیدار و گفتگو (به فرض راست بودن) تنها می‌تواند در یکم دی‌ماه 22 ، 23 و یا 24 رخ داده باشد. از آنسو از این سه جشن تنها در یکم دی‌ماه 22 نشست بروی همگان آزاد بوده. زیرا پس از وحشیگریهای پستی که ملایان و دیگران در بهمن‌ماه 22 در تبریز و مراغه و میاندوآب پیش آورده و همچنین کمی پیش از یکم دی‌ماه سال بعد (1323) ، بدستیاری دروغ بیشرمانه‌ی «قرآنسوزی» در تهران مردم عامی را شورانیده و هایهوی بسیار در بازار و مسجدها برپا کرده بودند ، آزادگان در یکم دی‌ماه 23 جز خودیها کس دیگری را به جشن راه ندادند. سال دیگر (1324) هم باز به همان انگیزه چون این بار دامنه‌ی هایهوی و دروغسازی بالاتر رفته بود و کسانی از دولتیان نیز پرده از روی همدستی با ملایان برداشته و دسیسه‌ها رویه‌ی آشکارتری بخود گرفت و آشکاره از کشتن کسروی و آزادگان در این مسجد و آن مسجد سخن بمیان می‌آوردند و در سی‌ام آذر آن سال این را در اعلامیه‌ای چاپ کرده در سراسر شهر پراکندند ، کسانی از آزادگان که شنیده بودند همان روز به کانون آزادگان آمدند و چون جمعیتی گرد آمد و کتابهایی هم از پیش برای سوختن فراهم آمده بود تصمیم این شد که همان روز را (30 ام آذر) جشن کتابسوزان بگیرند. پس چنان دیداری ، به فرض راست بودن ، تنها در یکم دی‌ماه 1322 می‌توانسته روی دهد.
از روی این خاطره کسروی همینکه سخن دکتر را شنیده «خطایش را که ناشی از عدم آگاهی بود» دریافته و «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند». معنی چنان خاطره‌ای آنست که کسروی از سخن دکتر همه‌ی آنچه را درباره‌ی رمان و بویژه رمانهای تاریخی نوشته بوده در همان نشست نادرست و غلط یافته و از آنها روی برگردانیده. همچنین شماری از آزادگان آن شب گواه بوده‌اند که دکتر با دلیلی که آورده نیمی از سخنان کتاب را که درباره‌ی رمانهای تاریخی بوده پوچ گردانیده. اگر خاطره را راست انگاریم اینهاست نتیجه‌های آن.
ولی این نتیجه‌ها با راستیها نمی‌سازد و اینست ناچار به این خاطره بدگمان می‌گردیم. زیرا نخست ، چون پرچم از مهرماه 1322 تا پایان آن سال و از آخرهای اردی‌بهشت 1323 تا پایان همان سال در بازداشت بوده ، شرح نشستهای سالهای 1322 و 1323 بنام همان روزهای نشست (همچون : یکم آذرماه 1322 ، یکم دی‌ماه 1323 ، سیزده مرداد 1323 ، بهمن‌ماه 1323) جداگانه در دفترهایی چاپ شده و این نشدنیست که چنان گفتگوی مهمی رخ داده باشد و در آن دفتر (یکم دی‌ماه 1322) نیامده باشد.
در آن دفترها همه‌ی سخنرانیها و گفتگوهای مهم نشست نوشته شده و اکنون همه در دست است. از روی همان دفتر یکم دی‌ماه 1322 پس از آنکه چهار تن یکی پس از دیگری سخنرانی کردند (و سخنرانیهاشان کامل آمده) ، چون میان کسروی و تنی چند از یارانش در همان زمینه‌ی کتابهای زیانمند گفتگوهایی رفته آنها نیز آمده.
کوتاه‌سخن ، نه در دفتر یکم دی‌ماه 1322 و نه در هیچ یک از دیگر دفترها ما نشانی از گفتگوی دکتر با کسروی نمی‌یابیم. آنگاه این دیدار و گفتگو اگر راست بود چگونه شدنیست که یاران کسروی ، بویژه آنها که گواه گفتگوی آن دو بودند ، نپرسند : «شما که سخنان نشستها را بی‌کم و کاست پیاپی بروی کاغذ می‌آورید و از آنها دفترها پدید آورده بچاپ می‌رسانید چرا درباره‌ی گفتگوی خود با دکتر و اعتراف به ناآگاهی خود در آن شب چیزی نمی‌نویسید؟!. چرا از رمانها یا باری رمانهای تاریخی «رفع اتهام» نمی‌کنید؟!. در نشستْ «ما این ندانسته بودیم» می‌گویید و از اینکه دکتر شما را به اشتباهتان آگاه گردانیده خشنودی می‌نمایید ولی باز همان کتاب را بی‌کم و کاست بچاپ دوم می‌رسانید (1324). آیا این دورویی نمودن نیست؟!..». چرا اینها را ازو نپرسیده و چنین رفتار دورویانه‌ای را به رخ نکشیده‌اند؟!
از آنسو در آذرماه 1324 کسروی در همین زمینه گفتار دیگری (تاریخ را آلوده می‌گردانند) نوشته و در دفتر «آذرماه» بچاپ می‌رساند (1) و در آن گفتار بار دیگر همان ایرادها را به درآمیختن دروغ با راستیهای تاریخ می‌گیرد. باآنکه زمینه‌ی گفتار رمان است و فرصتی بوده که درباره‌ی «رمانهای خارجی» و نیز «رمانهای تاریخی» سخنی رانده شود ، در آن چنین چیزی دیده نمی‌شود. کوتاه‌سخن آنکه در دو سال و اندی پس از زمان خاطره‌ی یاد شده نمی‌بینیم یک جمله در این باره چه از کسروی و چه از یارانش در مهنامه‌ها یا در همان کتاب «در پیرامون رمان» (چاپ دوم) نوشته شود.
پابرگی :
1ـ این گفتار به چاپهای بعدی کتاب «در پیرامون رمان» که بدست یاران کسروی انجام گرفته افزوده شده است.
🔶 آیا جنبش کتابسوزان بیهوده است؟!
🔸 نویساد (هیئت تحریریه)
(دو از دو)
دوم ، کتابسوزان خود نمونه‌ای از نبرد با گمراهیها و بدآموزیهاست. از دو حال بیرون نیست. شما یا اساساً نبرد با گمراهیها را برنمی‌تابید یا آن را نامؤثر می‌دانید؟!. اگر آن یکمی است ما را با شما سخنی نیست. اگر این دومی است (چنانکه کتاب دیجیتالی را مثال می‌آورید ، و نبرد با آن را دشوار می‌دانید) این سخن و زمینه‌ی جداییست. این سنگر عوض کردن است. نخست با «شایان» نبودن به دفاع برمی‌خیزید و آنگاه که خود را تهی از دلیل می‌یابید به این بهانه پناه می‌برید.
باید گفت : جنبش کتابسوزان یک بانگ بلند است. بانگ نبرد با بدآموزیها و گمراهیها. چگونگی آنکه ، کسروی آن یگانه‌مرد از سال 1312 که به نبرد با گمراهیها برخاست ، از همان سالهای نخست از زیان بی‌اندازه‌ی این کتابها و اندیشههایی که ریشه در آنها دارد نیک آگاه بود.
در مدت چندین سال که به انتشار مهنامه‌ی «پیمان» می‌کوشید به بازنمودن گمراهیها و بدآموزیها و تأثیر پرزیان آنها بر ایرانیان و شرقیان و نشان دادن ریشهی بدبختیهای ایشان پرداخت. در همان نخستین شماره‌های پیمان دیده می‌شود که به چنین جنبشی اشاره دارد. آنجا که در پایان گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح در پیرامون رمان می‌نویسد :
«با همه‌ی لافها و ستایشها که امروز درباره‌ی رمان بر زبانهاست پس از دیری رمان نکوهیده‌ترین چیزی در نزد مردمان بویژه مردمان شرق خواهد بود و شاید روزی برسد که کسانی به رمانسوزی برخیزند که هر کجا کتاب رمانی بدست آوردند بیدرنگ آن را خوراک آتش سازند. من این پیش‌بینی را می‌کنم و خود چشم براه چنان روزی هستم. نزد من رمان امروز در حکم تعزیه‌خوانی دیروز است. چرا که هر دو کار بیهوده و بیخردانه است. چنانکه تعزیه‌خوانی پس از آنهمه ارجمندی و پس از آن تکیه‌بندیهای پادشاهان ، امروز کارش به پس‌کوچه‌ها کشیده و مایه‌ی دریوزه‌گردی شده یقین می‌دانم که بزودی رماننویسی هم بِروز او خواهد افتاد و این حال او را پیدا خواهد کرد».
یا در یک رشته گفتگوهایی بنام «ما چه می‌خواهیم؟» چنین می‌نویسد :
«یکی از کوششهایی که برای کندن ریشهی بدآموزیها و گمراهیها باید کرد از میان بردن هزارها کتابهاست. یکی از مایه‌های درماندگی شرق اینها را باید شمرد و همه را از میان باید برد. از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چرکاب همه‌ی آنها در کتابها ته‌نشین گردیده».
در همان سالها کتابسوزان در نشستهای یکم آذرماه در خانه‌ی او انجام می‌گرفت. چون کوششهای چندین ساله‌ی او یارانی را در راه «پاکدینی» گرد آورد و زمینه فراهم آمد ، جنبش کتابسوزان را به آشکار آوردند و برای آن ، روز جدای یکم دی‌ماه را بدیده گرفتند. پس کتابسوزان برای گسترش و همگانی نمودن آن نبرد و رسانیدن بانگ آن بگوش خفتگانست.
می‌دانید یا نه ، این رسم پیمان بود که آنچه می‌نوشت از خوانندگان می‌خواست هر ایرادی دارند بنویسند. ایرادها چاپ و پاسخ داده میشد. این رفتار دیری ادامه می‌یافت تا اینکه دیگر ایرادی بازنمی‌ماند و رشته گفتارهای تازه‌ای آغاز میشد. گذشته از این ، هر شبِ آدینه کسروی در خانه‌ی خود نشست داشت که دانشورانی می‌آمدند و درباره‌ی نوشته‌های پیمان گفتگو می‌کردند. نمی‌دانیم شما که می‌نویسید : «باید جلسات و کلاسها برگزار شود تا درباره‌ی کتابها گفتگو شود» ، خواستتان چیست. آیا در این باره گفتگو نشده و همه‌ی گوشه و کنارش بررسی نشده؟! این سخن مانند آنست که همه‌ی نوشته‌های هفت‌ساله‌ی پیمان نادیده گرفته شود.
اساساً آیا بهتر نیست خود شما اندیشه‌تان درباره‌ی آن کتابها را بروشنی بنویسید؟! بنویسید از آنها زیانی به توده نمیرسد تا ما نیز بدانیم. در هر حال باید بدانید آن «جلسات و کلاسها» بارها برگزار شده است. در همان زمان که اینها در پیمان نوشته میشد ، «ادبا» و «فضلا»ی بسیاری که دلبسته‌ی آن کتابها بودند هرچه کوشیدند نتوانستند دلیلهای استوار پیمان را بشکنند. آیا بهتر از این چه دلیلی به زیانمندی آنها توان شمرد؟!
به هر حال دیر یا زود ، یک نبرد بزرگی میان راستیها و گمراهیها درخواهد گرفت و یک نوزایی در ایران پدید خواهد آمد. جنبش کتابسوزان بر همان کسانی که کتابهای زهرآلود را در اینترنت می‌گزارند تأثیر خواهد کرد. بر کسانی که آنها را می‌خوانند تأثیر خواهد کرد. زشتی نشر و خواندن آنها آشکارتر خواهد شد. ما نیز بیزاری مردمان از آنها را می‌خواهیم. مردم باید بتوانند نیک از بد جدا گردانند. کسروی سالها با جان و قلم به این کوشیده و مایه‌ی افسوس فراوانست که شما بجای خشنودی با سخنان سستی به گله‌گزاری می‌پردازید.
👇
🔸 نویساد (هیئت تحریریه)
(دو از دو)
دوم ، کتابسوزان خود نمونه‌ای از نبرد با گمراهیها و بدآموزیهاست. از دو حال بیرون نیست. شما یا اساساً نبرد با گمراهیها را برنمی‌تابید یا آن را نامؤثر می‌دانید؟!. اگر آن یکمی است ما را با شما سخنی نیست. اگر این دومی است (چنانکه کتاب دیجیتالی را مثال می‌آورید ، و نبرد با آن را دشوار می‌دانید) این سخن و زمینه‌ی جداییست. این سنگر عوض کردن است. نخست با «شایان» نبودن به دفاع برمی‌خیزید و آنگاه که خود را تهی از دلیل می‌یابید به این بهانه پناه می‌برید.
باید گفت : جنبش کتابسوزان یک بانگ بلند است. بانگ نبرد با بدآموزیها و گمراهیها. چگونگی آنکه ، کسروی آن یگانه‌مرد از سال 1312 که به نبرد با گمراهیها برخاست ، از همان سالهای نخست از زیان بی‌اندازه‌ی این کتابها و اندیشههایی که ریشه در آنها دارد نیک آگاه بود.
در مدت چندین سال که به انتشار مهنامه‌ی «پیمان» می‌کوشید به بازنمودن گمراهیها و بدآموزیها و تأثیر پرزیان آنها بر ایرانیان و شرقیان و نشان دادن ریشهی بدبختیهای ایشان پرداخت. در همان نخستین شماره‌های پیمان دیده می‌شود که به چنین جنبشی اشاره دارد. آنجا که در پایان گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح در پیرامون رمان می‌نویسد :
«با همه‌ی لافها و ستایشها که امروز درباره‌ی رمان بر زبانهاست پس از دیری رمان نکوهیده‌ترین چیزی در نزد مردمان بویژه مردمان شرق خواهد بود و شاید روزی برسد که کسانی به رمانسوزی برخیزند که هر کجا کتاب رمانی بدست آوردند بیدرنگ آن را خوراک آتش سازند. من این پیش‌بینی را می‌کنم و خود چشم براه چنان روزی هستم. نزد من رمان امروز در حکم تعزیه‌خوانی دیروز است. چرا که هر دو کار بیهوده و بیخردانه است. چنانکه تعزیه‌خوانی پس از آنهمه ارجمندی و پس از آن تکیه‌بندیهای پادشاهان ، امروز کارش به پس‌کوچه‌ها کشیده و مایه‌ی دریوزه‌گردی شده یقین می‌دانم که بزودی رماننویسی هم بِروز او خواهد افتاد و این حال او را پیدا خواهد کرد».
یا در یک رشته گفتگوهایی بنام «ما چه می‌خواهیم؟» چنین می‌نویسد :
«یکی از کوششهایی که برای کندن ریشهی بدآموزیها و گمراهیها باید کرد از میان بردن هزارها کتابهاست. یکی از مایه‌های درماندگی شرق اینها را باید شمرد و همه را از میان باید برد. از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چرکاب همه‌ی آنها در کتابها ته‌نشین گردیده».
در همان سالها کتابسوزان در نشستهای یکم آذرماه در خانه‌ی او انجام می‌گرفت. چون کوششهای چندین ساله‌ی او یارانی را در راه «پاکدینی» گرد آورد و زمینه فراهم آمد ، جنبش کتابسوزان را به آشکار آوردند و برای آن ، روز جدای یکم دی‌ماه را بدیده گرفتند. پس کتابسوزان برای گسترش و همگانی نمودن آن نبرد و رسانیدن بانگ آن بگوش خفتگانست.
می‌دانید یا نه ، این رسم پیمان بود که آنچه می‌نوشت از خوانندگان می‌خواست هر ایرادی دارند بنویسند. ایرادها چاپ و پاسخ داده میشد. این رفتار دیری ادامه می‌یافت تا اینکه دیگر ایرادی بازنمی‌ماند و رشته گفتارهای تازه‌ای آغاز میشد. گذشته از این ، هر شبِ آدینه کسروی در خانه‌ی خود نشست داشت که دانشورانی می‌آمدند و درباره‌ی نوشته‌های پیمان گفتگو می‌کردند. نمی‌دانیم شما که می‌نویسید : «باید جلسات و کلاسها برگزار شود تا درباره‌ی کتابها گفتگو شود» ، خواستتان چیست. آیا در این باره گفتگو نشده و همه‌ی گوشه و کنارش بررسی نشده؟! این سخن مانند آنست که همه‌ی نوشته‌های هفت‌ساله‌ی پیمان نادیده گرفته شود.
اساساً آیا بهتر نیست خود شما اندیشه‌تان درباره‌ی آن کتابها را بروشنی بنویسید؟! بنویسید از آنها زیانی به توده نمیرسد تا ما نیز بدانیم. در هر حال باید بدانید آن «جلسات و کلاسها» بارها برگزار شده است. در همان زمان که اینها در پیمان نوشته میشد ، «ادبا» و «فضلا»ی بسیاری که دلبسته‌ی آن کتابها بودند هرچه کوشیدند نتوانستند دلیلهای استوار پیمان را بشکنند. آیا بهتر از این چه دلیلی به زیانمندی آنها توان شمرد؟!
به هر حال دیر یا زود ، یک نبرد بزرگی میان راستیها و گمراهیها درخواهد گرفت و یک نوزایی در ایران پدید خواهد آمد. جنبش کتابسوزان بر همان کسانی که کتابهای زهرآلود را در اینترنت می‌گزارند تأثیر خواهد کرد. بر کسانی که آنها را می‌خوانند تأثیر خواهد کرد. زشتی نشر و خواندن آنها آشکارتر خواهد شد. ما نیز بیزاری مردمان از آنها را می‌خواهیم. مردم باید بتوانند نیک از بد جدا گردانند. کسروی سالها با جان و قلم به این کوشیده و مایه‌ی افسوس فراوانست که شما بجای خشنودی با سخنان سستی به گله‌گزاری می‌پردازید.
👇
نبرد با گمراهیها و ناراستیها ، همچنین با زیانمندیها و آسیبها در همه جای جهان یک رویه‌ی ثابت نداشته و ندارد. مثلاً نبرد پلیس با قاچاق را بدیده گیرید. آیا نه آنست که قاچاقچیان دمادم روشهاشان را دیگر می‌گردانند؟! پلیس هم پیاپی آن راهها را می‌یابد و جلو می‌گیرد. این دو همیشه در تلاش و برخوردند ولی آیا می‌توان نتیجه گرفت که کار پلیس در این زمینه بیهوده است؟! نبرد با گمراهیهای اندیشه‌ای نیز همین وضع را دارد. این روزها کتاب دیجیتالی رفته‌رفته جانشین کتاب کاغذی می‌شود و فردا نوآوری دیگری بکار خواهد آمد. ولی نبرد بجای خود هست و تنها روشها دیگر می‌گردد.
در همین زمینه‌ی کتاب و روزنامه ، در جاهای دیگر چه می‌کنند؟! چنانکه برخی از آنها مخالف مصالح کشوری باشد ، ناچار آنها را بازداشت کرده از راهی ـ مثلاً خمیر گردانیدن ـ به نابودی آنها می‌کوشند. آیا باید چه گفت؟! باید گفت : کار شایانی نمی‌کنند؟! یا آن را کار بیهوده‌ای شمارد؟!
در همین کشور خودمان بهزیستی ، سازمان غذا و دارو ، وزارت صمت و بازرگانی و اداره‌ی استاندارد و دیگر جاها بر خوراک نظارت دارند ولی باز هم کسانی در تولید خوراک تقلب می‌کنند. آیا باید گفت : نظارت این اداره‌ها بیهوده است؟!
چندین سال پیش بیماری «جنون گاوی» در برخی کشورهای جهان پیش آمد. آیا ندیدید گاوها ـ آن جانوران پرسود ـ را که به بیماری دچار بودند چگونه کشتار کردند و از میان بردند؟! آیا نه آن بود که این کار را برای تندرستی توده‌ها کردند؟! همین را در زمینه‌ی نبرد با آنفلوآنزای مرغی کردند. ده‌هزارها بلکه صدهزارها مرغ بیمار را نابود کردند تا از گسترش آن بیماری جلو گیرند. اگر کسانی سخن از شایان نبودن این کارها می‌راندند درباره‌شان چه می‌اندیشیدند؟!
کِی هنگام آنست که ما نیک را از بد جدا گیریم؟! با بد همان نکنیم که با نیک می‌کنیم؟! کِی خواهیم فهمید که نیک و بدیِ کتاب توأمست و هر کتابی نیک نیست؟! کی خواهیم دانست که اینگونه اندیشه‌ها که «کتاب (از هر گونه‌اش) یار مهربانست» ، یا «از خواندن هر کتابی آدمی بهره می‌بَرَد» سراسر زیانمند است؟!.
در همان موضوع قاچاق ، پلیس یک بار رخت و پوشاک قاچاق را می‌گیرد ، یک بار مواد مخدر قاچاق را. آیا رفتارش با هر دو یکسانست؟! نه آنست که پوشاک را که کالاییست سودمند با ترتیبات قانونی بدست نیازمندش می‌رساند و مواد مخدر را نابود می‌گرداند؟! همان کاری که ما با کتابهای سراسر زیانمند می‌کنیم.
اینکه نوشته‌اید : (هرچند که زیانمندی آن کتابها بر شما آشکار شده باشد) ، «... باید کتابها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد» ، سخنتان روشن نیست. اگر خواستتان اینست که دلیلهایی که برای زیانمندی آنها آورده‌ایم روزی دیگر شود ، این پندار بیهوده‌ایست. چه چیزی آن دلیلها را سست تواند گردانید؟! اندیشههایی که هزار سال پیش هم بر مردمان تأثیر زیان‌آوری داشته همچنان امروز و در آینده نیز همان اثر را خواهد داشت. مگر گمان دارید گوهر آدمی و تأثیرپذیریش از بدآموزیها دیگر خواهد شد؟!
آمدیم که خواستتان اینست که باید نسخه‌هایی از آنها باشد که بکار زبانشناسی یا تاریخ (از هر گونه‌اش) بیاید ، این سخنیست که با آن مخالفتی نکرده‌ایم. ما می‌گوییم بودن این کتابها درمیان تودهی انبوه ، انتشار پیاپی آنها ، در کتابهای درسی آمدنش ، تکرار آنها در فیلم و سخنرانی و گفتار روزنامه‌ها و پیامرسانها ، اینها همه زیان است. یک مردمی اگر می‌خواهند رو بسوی پیشرفت و آینده دارند ، باید آنچه از دوره‌ی زبونی کشورشان بازمانده بدور ریزند. اگر بناست همچنان پی چنان باور‌هایی را گیرند بهترست اندیشه‌ی آینده و زندگی و آزادی و استقلال را از سر بیرون برند.
گرفتاری شما در اینست که اسیر الفاظ شده و از معنیها دور افتاده‌اید. یک چیزی شنیده‌اید و بی‌آنکه درباره‌اش اندیشه را بکار اندازید ، می‌خواهید با یک کلمه‌ی «شایان نیست» ، اثر حقایق را درباره‌ی «مخدرهای اندیشه‌ی شرق» از میان بردارید. بدانید که این ناشدنی است. حقایق در دلها جا خواهد گرفت و پیش خواهد رفت و نادانسته‌ها دانسته خواهد شد.
🌸
در همین زمینه‌ی کتاب و روزنامه ، در جاهای دیگر چه می‌کنند؟! چنانکه برخی از آنها مخالف مصالح کشوری باشد ، ناچار آنها را بازداشت کرده از راهی ـ مثلاً خمیر گردانیدن ـ به نابودی آنها می‌کوشند. آیا باید چه گفت؟! باید گفت : کار شایانی نمی‌کنند؟! یا آن را کار بیهوده‌ای شمارد؟!
در همین کشور خودمان بهزیستی ، سازمان غذا و دارو ، وزارت صمت و بازرگانی و اداره‌ی استاندارد و دیگر جاها بر خوراک نظارت دارند ولی باز هم کسانی در تولید خوراک تقلب می‌کنند. آیا باید گفت : نظارت این اداره‌ها بیهوده است؟!
چندین سال پیش بیماری «جنون گاوی» در برخی کشورهای جهان پیش آمد. آیا ندیدید گاوها ـ آن جانوران پرسود ـ را که به بیماری دچار بودند چگونه کشتار کردند و از میان بردند؟! آیا نه آن بود که این کار را برای تندرستی توده‌ها کردند؟! همین را در زمینه‌ی نبرد با آنفلوآنزای مرغی کردند. ده‌هزارها بلکه صدهزارها مرغ بیمار را نابود کردند تا از گسترش آن بیماری جلو گیرند. اگر کسانی سخن از شایان نبودن این کارها می‌راندند درباره‌شان چه می‌اندیشیدند؟!
کِی هنگام آنست که ما نیک را از بد جدا گیریم؟! با بد همان نکنیم که با نیک می‌کنیم؟! کِی خواهیم فهمید که نیک و بدیِ کتاب توأمست و هر کتابی نیک نیست؟! کی خواهیم دانست که اینگونه اندیشه‌ها که «کتاب (از هر گونه‌اش) یار مهربانست» ، یا «از خواندن هر کتابی آدمی بهره می‌بَرَد» سراسر زیانمند است؟!.
در همان موضوع قاچاق ، پلیس یک بار رخت و پوشاک قاچاق را می‌گیرد ، یک بار مواد مخدر قاچاق را. آیا رفتارش با هر دو یکسانست؟! نه آنست که پوشاک را که کالاییست سودمند با ترتیبات قانونی بدست نیازمندش می‌رساند و مواد مخدر را نابود می‌گرداند؟! همان کاری که ما با کتابهای سراسر زیانمند می‌کنیم.
اینکه نوشته‌اید : (هرچند که زیانمندی آن کتابها بر شما آشکار شده باشد) ، «... باید کتابها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد» ، سخنتان روشن نیست. اگر خواستتان اینست که دلیلهایی که برای زیانمندی آنها آورده‌ایم روزی دیگر شود ، این پندار بیهوده‌ایست. چه چیزی آن دلیلها را سست تواند گردانید؟! اندیشههایی که هزار سال پیش هم بر مردمان تأثیر زیان‌آوری داشته همچنان امروز و در آینده نیز همان اثر را خواهد داشت. مگر گمان دارید گوهر آدمی و تأثیرپذیریش از بدآموزیها دیگر خواهد شد؟!
آمدیم که خواستتان اینست که باید نسخه‌هایی از آنها باشد که بکار زبانشناسی یا تاریخ (از هر گونه‌اش) بیاید ، این سخنیست که با آن مخالفتی نکرده‌ایم. ما می‌گوییم بودن این کتابها درمیان تودهی انبوه ، انتشار پیاپی آنها ، در کتابهای درسی آمدنش ، تکرار آنها در فیلم و سخنرانی و گفتار روزنامه‌ها و پیامرسانها ، اینها همه زیان است. یک مردمی اگر می‌خواهند رو بسوی پیشرفت و آینده دارند ، باید آنچه از دوره‌ی زبونی کشورشان بازمانده بدور ریزند. اگر بناست همچنان پی چنان باور‌هایی را گیرند بهترست اندیشه‌ی آینده و زندگی و آزادی و استقلال را از سر بیرون برند.
گرفتاری شما در اینست که اسیر الفاظ شده و از معنیها دور افتاده‌اید. یک چیزی شنیده‌اید و بی‌آنکه درباره‌اش اندیشه را بکار اندازید ، می‌خواهید با یک کلمه‌ی «شایان نیست» ، اثر حقایق را درباره‌ی «مخدرهای اندیشه‌ی شرق» از میان بردارید. بدانید که این ناشدنی است. حقایق در دلها جا خواهد گرفت و پیش خواهد رفت و نادانسته‌ها دانسته خواهد شد.
🌸
🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)
🖌 احمد کسروی
🔹12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند
(دو از دو)
👈 متن را از اینجا بخوانید.
🛎 سرسخن از ماست.
💐 💐 💐
🖌 احمد کسروی
🔹12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند
(دو از دو)
👈 متن را از اینجا بخوانید.
🛎 سرسخن از ماست.
💐 💐 💐
Telegraph
دفتر «گفت و شنید» (گفتارها) : 12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند (دواز دو)
نویساد (هیئت تحریریه) اینها را برادرانه و از راه دلسوزی گفتم. کنون بزمینه‌ی گفتگو بازمی‌گردم. آن چند سخن که شما گفتید همه بیپاست و چنانکه شنیدید من پاسخ آنها را دادم. ولی در اینجا سخن دیگری هست و آن اینکه بگویید : «ما اسلام را بگوهر خود برگردانیم» چنانکه…
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی پنج از پنج
اگر این داستان راست بود ، چاپ دوباره‌ی کتاب در تیرماه سال 1324 می‌بایست گذشته از یاران کسروی که در آن شب گواه گفتگوی آنها بودند به دکتر هم برخورد. اگر چنان داستانی راست بوده آیا نه آنست که نام این رفتار زشت «دورویی» می‌بود و یاران کسروی و نیز دکتر می‌بایست از چاپ دوم کتاب برآشوبند و آن را خرده گرفته به رخ کسروی بکشند؟ گفتگوی آن شب را گفتاری گردانده به روزنامه‌ها دهند؟! یا سپس در جایی بنویسند؟! پس چرا چنین کاری نکرده‌اند؟! چرا دکتر از همه‌ی اینها چشم‌پوشیده در «دهه‌ی چهل» ، سالها پس از کشته شدن کسروی آن را به رویه‌ی خاطره به خاطره‌گو می‌گوید؟! گذشته از همه‌ی اینها ، چرا دکتر در ستایش چنان مردی ، صفاتی همچون «پاکدل» ، «حقیقتجو» ، «شریف» و دارا بودن شجاعت اخلاقی را بکار برده؟!
پس راستی چیست؟!... راستی آنست که این خاطره با این صورت که چندین ایراد به آن وارد است دروغ اندر دروغ و ساختگیست.
در این خاطره نخست کسروی مردی شناسانده شده آزاده ، دلیر ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف. هر نیکمردی که یک یا چند کتابی ازو خوانَد و با خردِ آزاد درباره‌ی او داوری کند او را آراسته بستودگیهایی خواهد یافت که برخی از آنها در بالا آمده بویژه حقیقتجویی کسروی که در بیشترِ نوشته‌هایش درخشانست.
لیکن آنچه در این میان ناسازگار می‌نماید «داشتن تعصب زیاد به عقایدشان» با سه ستودگی «حقیقتجویی» ، «پاکدلی» و «شرافت» است. اگر خواننده‌ای همین کتاب «در پیرامون رمان» را با هوشداری خوانَد پی خواهد برد که او در پاسخ به بانو سیاح نه درپی برتری‌جویی و پیش بردن سخن خود (تعصب نشان دادن) بلکه درپی روشن گردانیدن موضوع می‌باشد. برای مثال آنجا که سخن از گفته‌ی برادران کنگور بمیان آمده می‌گوید : «نپندارید که مقصود شما را درنیافته‌ام» و سپس خواستِ دکتر سیاح را با زبان روشنتر از آنچه خود دکتر گفته بازمی‌نماید تا جای تاریکی نماند.
همین برداشت را خواهیم داشت اگر نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان را بخوانیم. چون در آن مهنامه در زمینه‌هایی که گفتار می‌نوشته پرسش و پاسخهایی از مخالفان و هواداران پیش می‌آمده و از پاسخهای او می‌توان به آسانی دانست که آن بزرگمرد تا چه اندازه به داوری خِرد پابند بوده. چرا دور برویم ، همین داستانی که خاطره‌گو یاد کرده خود با «تعصب» ناسازگارست.
باز‌گردیم به خاطره که در آنجا کسروی را کسی می‌نمایاند که در مدت ده سال (از 1312 تا 1322) نمی‌دانسته کتابش تنها «ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است» و چون شرح خرده‌گیر را درباره‌ی رمان شنیده بیکباره «با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافته» و «همچون یک انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاکدل» اعتراف کرده که این را تاکنون نمی‌دانسته. نتیجه‌ی ستایشهایی که در آغاز خاطره از کسروی شده بیجا نبوده و جایی می‌بایست از آن بهره برد و این همانجاییست که (می‌نویسد) : با پاکدلی و حقیقتجویی به «خطای» خود «اعتراف» می‌کند. همه‌ی کوشش خاطره‌سازی در آنست که ای مردم بدانید : کسروی نه تنها خطا کرده بلکه به آن اعتراف نیز کرده.
آری ، این نتیجه همان خواستِ اصلی خاطره‌گوست! اینجا از خود می‌پرسیم کدام یک پذیرفتنی است : اینکه کسروی در مدت ده سال با آنهمه گفتگو با مخالفانش (که از مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم هویداست) جدایی میان رمان خارجی و افسانه‌ی حسین کرد را درنیافته بود یا آنکه مردی بود که با «هوشمندی خاص خود» به چشم بهم زدنی در یک گفتگوی کوتاه اشتباه ده ساله‌اش را دریافت؟! آیا این کوسه و ریش پهن سرودن نیست؟! با یکی دو ستایش تعارف‌آمیز نمی‌توان نبوده را بوده کرد و هر ناراستی را در قالب «خاطره» به مردی چون او بست!
می‌پرسیم شما که کسروی را با واژه‌ها و عبارتهایی همچون با شهامت اخلاقی ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف شناسانیده‌اید و ما نیز دهها گواهی در زندگی و نوشته‌هایش بر این ستودگیها می‌یابیم آیا طبیعی آن نبود که پس از این دیدار و گفتگوی «تکان‌دهنده» معنی درستِ رمان را چنانکه خرده‌گیر گفته بود بنویسد و به اشتباه خود اعتراف کند؟!
تحریف و دروغ‌پردازی درباره‌ی کسروی کم نخوانده و نشنیده‌ایم. چنین دروغهایی اگر کوتاه‌زمانی ساده‌دلانی را تواند فریفت سرانجام به زیان سازندگان بسر خواهد آمد.
در خاطره اشاره‌ای به کتاب «غرش توفان» الکساندر دوما رفته. این کتاب را ذبیح‌الله منصوری در سال 1347 از چند کتاب برگزیده و ترجمه کرده و این نام را او بر این کتاب نهاده. جای پرسش است که خرده‌گیر چگونه نام آن را پیش از چاپ ترجمه‌ی فارسی‌اش می‌دانسته؟.. مگر آنکه بینگاریم که او از این کتاب نه در سال 22 بلکه در «دهه‌ی چهل» به خاطره‌گو نام برده.
👇
🖌 نویسادِ تلگرام
🔸 تکه‌ی پنج از پنج
اگر این داستان راست بود ، چاپ دوباره‌ی کتاب در تیرماه سال 1324 می‌بایست گذشته از یاران کسروی که در آن شب گواه گفتگوی آنها بودند به دکتر هم برخورد. اگر چنان داستانی راست بوده آیا نه آنست که نام این رفتار زشت «دورویی» می‌بود و یاران کسروی و نیز دکتر می‌بایست از چاپ دوم کتاب برآشوبند و آن را خرده گرفته به رخ کسروی بکشند؟ گفتگوی آن شب را گفتاری گردانده به روزنامه‌ها دهند؟! یا سپس در جایی بنویسند؟! پس چرا چنین کاری نکرده‌اند؟! چرا دکتر از همه‌ی اینها چشم‌پوشیده در «دهه‌ی چهل» ، سالها پس از کشته شدن کسروی آن را به رویه‌ی خاطره به خاطره‌گو می‌گوید؟! گذشته از همه‌ی اینها ، چرا دکتر در ستایش چنان مردی ، صفاتی همچون «پاکدل» ، «حقیقتجو» ، «شریف» و دارا بودن شجاعت اخلاقی را بکار برده؟!
پس راستی چیست؟!... راستی آنست که این خاطره با این صورت که چندین ایراد به آن وارد است دروغ اندر دروغ و ساختگیست.
در این خاطره نخست کسروی مردی شناسانده شده آزاده ، دلیر ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف. هر نیکمردی که یک یا چند کتابی ازو خوانَد و با خردِ آزاد درباره‌ی او داوری کند او را آراسته بستودگیهایی خواهد یافت که برخی از آنها در بالا آمده بویژه حقیقتجویی کسروی که در بیشترِ نوشته‌هایش درخشانست.
لیکن آنچه در این میان ناسازگار می‌نماید «داشتن تعصب زیاد به عقایدشان» با سه ستودگی «حقیقتجویی» ، «پاکدلی» و «شرافت» است. اگر خواننده‌ای همین کتاب «در پیرامون رمان» را با هوشداری خوانَد پی خواهد برد که او در پاسخ به بانو سیاح نه درپی برتری‌جویی و پیش بردن سخن خود (تعصب نشان دادن) بلکه درپی روشن گردانیدن موضوع می‌باشد. برای مثال آنجا که سخن از گفته‌ی برادران کنگور بمیان آمده می‌گوید : «نپندارید که مقصود شما را درنیافته‌ام» و سپس خواستِ دکتر سیاح را با زبان روشنتر از آنچه خود دکتر گفته بازمی‌نماید تا جای تاریکی نماند.
همین برداشت را خواهیم داشت اگر نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان را بخوانیم. چون در آن مهنامه در زمینه‌هایی که گفتار می‌نوشته پرسش و پاسخهایی از مخالفان و هواداران پیش می‌آمده و از پاسخهای او می‌توان به آسانی دانست که آن بزرگمرد تا چه اندازه به داوری خِرد پابند بوده. چرا دور برویم ، همین داستانی که خاطره‌گو یاد کرده خود با «تعصب» ناسازگارست.
باز‌گردیم به خاطره که در آنجا کسروی را کسی می‌نمایاند که در مدت ده سال (از 1312 تا 1322) نمی‌دانسته کتابش تنها «ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است» و چون شرح خرده‌گیر را درباره‌ی رمان شنیده بیکباره «با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافته» و «همچون یک انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاکدل» اعتراف کرده که این را تاکنون نمی‌دانسته. نتیجه‌ی ستایشهایی که در آغاز خاطره از کسروی شده بیجا نبوده و جایی می‌بایست از آن بهره برد و این همانجاییست که (می‌نویسد) : با پاکدلی و حقیقتجویی به «خطای» خود «اعتراف» می‌کند. همه‌ی کوشش خاطره‌سازی در آنست که ای مردم بدانید : کسروی نه تنها خطا کرده بلکه به آن اعتراف نیز کرده.
آری ، این نتیجه همان خواستِ اصلی خاطره‌گوست! اینجا از خود می‌پرسیم کدام یک پذیرفتنی است : اینکه کسروی در مدت ده سال با آنهمه گفتگو با مخالفانش (که از مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم هویداست) جدایی میان رمان خارجی و افسانه‌ی حسین کرد را درنیافته بود یا آنکه مردی بود که با «هوشمندی خاص خود» به چشم بهم زدنی در یک گفتگوی کوتاه اشتباه ده ساله‌اش را دریافت؟! آیا این کوسه و ریش پهن سرودن نیست؟! با یکی دو ستایش تعارف‌آمیز نمی‌توان نبوده را بوده کرد و هر ناراستی را در قالب «خاطره» به مردی چون او بست!
می‌پرسیم شما که کسروی را با واژه‌ها و عبارتهایی همچون با شهامت اخلاقی ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف شناسانیده‌اید و ما نیز دهها گواهی در زندگی و نوشته‌هایش بر این ستودگیها می‌یابیم آیا طبیعی آن نبود که پس از این دیدار و گفتگوی «تکان‌دهنده» معنی درستِ رمان را چنانکه خرده‌گیر گفته بود بنویسد و به اشتباه خود اعتراف کند؟!
تحریف و دروغ‌پردازی درباره‌ی کسروی کم نخوانده و نشنیده‌ایم. چنین دروغهایی اگر کوتاه‌زمانی ساده‌دلانی را تواند فریفت سرانجام به زیان سازندگان بسر خواهد آمد.
در خاطره اشاره‌ای به کتاب «غرش توفان» الکساندر دوما رفته. این کتاب را ذبیح‌الله منصوری در سال 1347 از چند کتاب برگزیده و ترجمه کرده و این نام را او بر این کتاب نهاده. جای پرسش است که خرده‌گیر چگونه نام آن را پیش از چاپ ترجمه‌ی فارسی‌اش می‌دانسته؟.. مگر آنکه بینگاریم که او از این کتاب نه در سال 22 بلکه در «دهه‌ی چهل» به خاطره‌گو نام برده.
👇