(همبسته با این نوشتار)

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 14

🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکه‌ی 5)


شاید بگویید : حمدالله چون در زمان مغول می‌زیسته ناگزیر بوده که از چنگیز بد نگوید. می‌گویم : پس نیک چرا گفته؟!.. وانگاه چنانکه ما می‌دانیم او این شعرها را پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه چنگیزی سروده و در آن زمان هرگز ترس برای او درمیان نبوده.

از همه‌ی اینها می‌گذریم : بشاعر زمان ما چه می‌گویید که درباره‌ی تیمور خونخوار می‌گوید :

رایت تیمور شه گورگان
چون بجهان شد علم داستان

حکمش از ایوانگه کیهان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت!

آن تیمور که ملیونها بیگناه را سر بریده «معدلتش» تا حدی بوده که باید پس از قرنها نیز ستوده شود!

آیا اینها زبان طبیعت است؟! آیا طبیعت خواستار اینست که مردم از هر که بیشتر ستم دیدند بیشتر زبان بستایش او باز کنند؟!

آقای روایی می‌نویسد : «گناه بگردن توده می‌باشد» آیا چنین سخنی دور از انصاف نیست؟! آیا این گناه توده است که امروز پس از قرنها که از زمان تیمور پلید می‌گذرد شاعری بیخردانه زبان بستایش «معدلت» آن دیو خونخوار می‌گشاید؟! چرا گناه بگردن خود شعرا نباشد که تو گویی کاری جز ستودن این و آن نمی‌شناسند یا تو گویی هرگونه پستی و فرومایگی را در چامه‌سرایی روا می‌شمارند؟!


.

✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر

🖋 احمد کسروی

بخش 2 از 6

من از شاهِ رفته هواداری نمی‌نمایم. هنگامی كه می‌بود و با آن توانایی فرمان می‌راند هواداری از او نمی‌نمودم. چه رسد بكنون كه گزارده و رفته. هواداری من از توده‌ی ایران است. این پستیها كه شما می‌نمایید مایه‌ی بی‌آبرویی ایران است. هر كسی خواهد پنداشت همگی ایرانیان همچون شمایند و همگی این خیم پست را می‌دارند كه كسی تا تواناست او را بستایند و گزافه دریغ نگویند و چون ناتوان گردید بیكبار زبان بدگویی باز كنند. برای آبروی توده است كه این چند سخن را می‌نویسم.

آری آن شاه بدیهایی كرد و یكی از بدیهایش این بود كه مشروطه را از میان برد و مجلس را از ارج انداخت. این بدیهای او در تاریخ بازخواهد ماند. ولی من می‌پرسم : این كار را چرا كرد؟!. چه انگیزه‌هایی او را باین كار برانگیخت؟..

شما پاسخ این را نمی‌دانید ، ولی ما خود نیك می‌دانیم و در این باره آگاهیهای شایا می‌داریم. من كه دارنده‌ی پیمان و نویسنده‌ی این گفتارم در این باره آگاهیهای می‌دارم كه در سراسر ایران كمتر كسی آنها را می‌داند و اگر روزی هنگامش رسد و آنها را در پیمان و یا در جای دیگر بچاپ رسانم همگی خیره خواهید گردید.[1] صد راز بزرگی در میان است كه مردم یكی را نمی‌دانند.

اینها بماند بهنگام خود. انگیزه‌اش هرچه بوده باشد از میان بردن مشروطه گناهیست كه آمرزیده نخواهد بود. چیزی كه هست آن شاه این را تنها نكرد و شما در آن گناه همباز[=شریک] او می‌باشید. آن شما بودید كه با هر خواست او همراهی نمودید و برای سود خود پا بروی قانون اساسی نهادید. شما بودید كه هر كاری كه شد زبان بستایش و گزافه گشادید.

كنون هم زیركانه لبهای خود را پاك نموده می‌خواهید چنین وانمایید كه هیچ گناهی نكرده‌اید و هرچه كرده تنها یك تن كرده ، و گمان می‌كنید مردم این را از شما خواهند پذیرفت.

ولی بدانید مردم این را نخواهند پذیرفت. این توده آن اندازه هم درمانده نیست كه بدینسان فریب خورد. و آنگاه شما در پیشگاه خدا ، و در پیشگاه راستی ، پاسخده این گناه خود می‌باشید ، و این بدكاری شما در تاریخ بازخواهد ماند.

می‌دانم خواهید گفت : ما ناگزیر می‌بودیم. این بهانه‌ایست كه بسیاری از گناهكاران در ایران آورند. ولی بگویید چه چیز شما را ناگزیر گردانیده بود؟!.. اگر شما بكنار ایستاده آن كارهای قانونشكنانه را نمی‌پذیرفتید و یا بآن ستایشهای گزافه‌آمیز برنمی‌خاستید چه گزندی بشما می‌رسید؟!.. پس چرا دیگران كه كنار ایستادند هیچ گزندی ندیدند؟!..

شما همیشه توانید این بهانه را پیش آورید. امروز كه زبان باز كرده نكوهش و بدگویی از شاه رفته می‌كنید فردا اگر كسی از شما بازپرسی كند آنجا نیز همین بهانه را آورید. شما می‌خواهید هر روز هرچه دلتان خواست بكنید و فردا بهانه آورده بگویید ناگزیر می‌بودیم. می‌خواهید یك توده و یك كشور را بازیچه‌ی هوسهای خود گردانید.

[1] : سه سال پس از این گفتار ، کسروی کتاب «دادگاه» را بچاپ رسانید و در آنجا پرده از روی کارهای«کمپانی خیانت» برداشت. لیکن در همانجا این نکته را نیز یادآوری نمود : «... من که ده سال می‌شود باین رازها پی برده‌ام همیشه در حال افسوس گذرانیده‌ام. زیرا از یکسو دیده‌ام زمینه نیست که من این رازها را بآشکار آورم و این توده‌ی بدبخت را از یک رشته بدخواهیهایی که درباره‌ي او بکار می‌رود آگاه گردانم و از یکسو همیشه بيم داشته‌ام که زمانم بسر آید و زندگانیم پایان یابد ، بی‌آنکه بتوانم پرده از این بدخواهیها بردارم و بدخواهان را بمردم بشناسانم. اکنون نیز زمینه چنانکه بایستی آماده نشده و من ناچار خواهم بود تنها یک روی آن رازها را بازنمایم».



🌸💐🌷

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 15

🔸 پیامها (تکه‌ی 1)


قم ، آقای صفیر :

نگارش شما بعنوان نکته‌گیری بر نگارشهای من در زمینه‌ی شعر رسیده. رنج بیهوده کشیده و کار نابجایی کرده‌اید! همانا شما از شعرای غزل‌سرا می‌باشید و بدرد بیهوده‌گویی گرفتار هستید و چون آن نگارشهای من بشما برخورده بجای آنکه بچاره‌ی درد خود بکوشید و از این سپس ترک بیهوده‌گویی کنید ستیزه‌رویی نموده باین نگارش تند دشمنانه برخاسته‌اید.

شما در آغاز نگارش خود می‌نویسید : «بعمر خویش شعر نسروده‌ام ...» با آنکه آشنایان ما که شما را می‌شناسند بما خبر می‌دهند که این سخن سراپا دروغ است و شما تاکنون چندین هزار بیت شعر سروده و همیشه سر و کار با دلبرهای پنداری یا خرابات دروغی داشته‌اید. از جمله‌ این بیت از شماست :

در صف ساده‌پرستان خرابات صفیر
بد و تردامن و قلاش‌تر از من نبود

نیز از شماست :

بجای آب می افشان کنید میکده زانک
به خاک بوسی آن جا صفیر می‌آید.

خودتان بگویید که دروغ باین آشکاری را برای چه نوشته‌اید و آیا چه سودی از آن بهره‌ی شما می‌تواند بود؟!

هم از این شعرها پیداست که شما قافیه‌سنجی را دستاویز هرگونه بی‌آبروگری و پرده‌دری ساخته‌اید بی‌آنکه زشتی این کار را دریابید. کنون بگویید مقصود از خرابات چیست؟! مرد خردمندی چرا خاک می آلوده‌ی خرابات را ببوسد؟! وآنگاه آنهمه شعرهای خراباتی که دیگران پیش از شما سروده‌اند آیا چه سودی از آنها بهره‌ی گویندگان یا شنوندگان شده است که از این شعرهای شما بهره‌ی خودتان یا دیگران باشد؟!.

می‌دانم چه خواهید گفت. خواهید گفت این عبارتهایی است که معنیهای دیگری از آنها مقصود است. چنانکه پیش از شما دیگران این عذر را آورده‌اند.

ولی بدانید که این سخن عذر بدتر از گناه است. اینکه کسی «شناختن خدا» یا «از خود گذشتگی و پشت پا زدن بقیودات» را می یا میکده یا خرابات یا اینگونه نامها بخواند خود نادانی و بیخردی است.

وآنگاه مگر این تأویل و عذرخواهی در همه جا پیشرفت دارد؟

آیا در شعر پایین :

آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائثش خواند
احلی لنا و اشهی من قبلة العذاری

از «تلخ‌وش» جز می تلخ مست‌کننده چه معنی دیگری مقصد می‌تواند بود؟!

اما اینکه خود را ساده‌پرست خوانده‌اید از دو حال بیرون نیست : یکی آنکه براستی ساده‌پرست باشید. در اینجا باید شما را از پستترین و پلیدترین کسان شمرد و درخور هرگونه نکوهش دانست. دیگری آنکه براستی ساده‌پرست نیستید و تنها برای راه افتادن کار شعر و قافیه سنجی چنان تهمت زشتی را بر خود روا داشته‌اید در آنحال بدا نادانی شما. بیخرد آن کسی که از بهر شعر خود را آلوده‌ی هر ننگی گرداند.

این رسم که بسیاری از شعرا داشته‌اند و عشقبازی با ساده‌رویان کرده‌اند این یک خیانت زشتی است که از آنان سر زده و ایرانیان را سرافکنده‌ی جهان ساخته. به هر حال آن زمانی که شعرا آلوده‌ی چنین نادانیها بودند و گستاخانه زبان به هر زشتگویی باز می‌کردند و دانسته و نادانسته تیشه بریشه‌ی نیکنامی کشور خود می‌زدند سپری گردیده. امروز زمان دیگری است. امروز نیکنامی ایران گرانمایه‌تر از هر چیز می‌باشد و کسانی که با گفتار یا کردار مایه‌ی بدنامی این کشور می‌شوند باید بیباکانه بر سر آنان کوفت و هرگز نکوهش از آنان دریغ نداشت.

شما می‌پرسید : بزرگی که شعر را نکوهش کرده کیست؟. بسی شگفت است که شما آن بزرگ را نمی‌شناسید. من اینک خودِ فرموده‌ی او را می‌آورم : «وَالشُّعَرَاءُ یتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِی کلِّ وَادٍ یهِیمُونَ وَأَنَّهُمْ یقُولُونَ مَا لَا یفْعَلُونَ» [1] .

شما چه شاعر باشید و چه نباشید اگر از خرد بیگانه نیستید نبایستی از آن نگارشهای پاکدلانه‌ی من دل‌آزرده شوید. آیا این بر خود شعرا گواراست که مختاری غزنوی در قصیده‌ای که سروده بی‌غیرتانه بزشتترین گناهی اعتراف کرده و تذکره‌نویسان بیخردانه قصیده‌ی او را در همه جا نقل کرده‌اند؟! همچون انوری که قطعه در طلب شراب ساخته و خود روی شرم و آزرم را سیاه گردانیده و این قطعه‌ی او در همه جا یاد کرده شده؟! همه‌ی اینها از آنجا برخاسته که خردمندان همیشه در برابر این نادانیها و فرومایگیها بخاموشی می‌گراییده‌اند و زبان بنکوهش نمی‌گشاده‌اند. اگر کسی در آن زمان نکوهش انوری و مختاری را می‌کرد دیگر سوزنی‌ها و یغماها و صادق ملارجب‌ها و ایرج‌میرزاها پدید نمی‌آمدند و شما نمی‌توانستید بدینسان بیباکانه خود را «ساده‌پرست» بخوانید.

1ـ معنی آنكه : و شاعران را گمراهان پیروى مى‌كنند. مگر ندیده‌اى كه آنان در هر وادی سرگردانند و مى‌گویند آنچه نمى‌كنند. سوره‌ی شعراء آیه‌های 224 و 225 و 226


پابرگی :
1ـ معنی آنکه : و شاعران را گمراهان پیروى مى‌کنند. مگر ندیده‌اى که آنان در هر وادی سرگردانند و مى‌گویند آنچه نمى‌کنند. سوره‌ی شعراء آیه‌های 224 و 225 و 226


.

✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر

🖋 احمد کسروی

بخش 3 از 6

بسخن خود بازمی‌گردیم : شما امروز به هر سو نگرید راستی و استواری گفته‌های پیمان نمایان است. با یک پیشامدی ، در سراسر كشور آشفتگی پدیدار است و هر دسته‌ای فرصت یافته بكار خود می‌كوشند. راهزنان بسر راهها ریخته راهروان را لخت می‌كنند. روستاییان هرچه می‌یابند بچپاول می‌پردازند. ملایان میدان یافته به «امر بمعروف» می‌كوشند. نویسندگان در جستجوی آنند كه سخنان بی‌ارجی را برشته‌ی نوشتن كشند. هر دسته‌ای درپی هوسها و بدكاریهای خود می‌باشند و آینده‌ی كشور و توده را بیكبار فراموش ساخته‌اند. این چیزهاست كه ما از سالها پیش دانسته و بچاره می‌كوشیم. این چیزهاست كه ما آلودگی نامیده سرچشمه‌ی گرفتاریها می‌شماریم. اینها نتیجه‌ی آنست كه مردم كشور گروه بگروهند و هر گروهی خود را از دیگران جدا می‌دارند و هر گروهی با اندیشه‌های دیگری می‌زیند. ما هشت سال است فریاد زده می‌گوییم : یک توده را پیش از همه راه باید ، راهی كه همه در آن گرد آیند. می‌گوییم : در یک توده باید اندیشه‌ها یكی باشد. كنون نیز همان را خواهیم گفت و همان راه پیشین را دنبال خواهیم كرد. یگانه راه رستگاری شرق همین است كه ما پیش گرفته‌ایم.

🔸🔸🔸

می‌بینیم كسانی از پیشامدها گله می‌كنند و چنین وامی‌نمایند كه خدا این مردم را بدبخت گردانیده. می‌گوییم : جای هیچ گله نیست. شما خود بخود كرده‌اید و نتیجه‌ی كردار خودتان است كه دچار گردیده‌اید.

خدا ، یا طبیعت ، یا هرچه شما نام دهید ستمگر نیست كه یک گروهی را بدبخت گرداند. من می‌پرسم : شما چه چیزتان از دیگران كمتر است؟!.. بالاتان[قد] از دیگران كوتاه‌تر است؟!.. نیروهای مغزیتان ناتوانتر است؟!.. كدام یكی از اینهاست؟!.. پس چگونه می‌گویید : خدا شما را بدبخت گردانیده؟!.

آنچه شما بدبختی می‌نامید نتیجه‌ی رفتارهای خودتان است. شما مردم شگفتید و من نمی‌دانم بشما چه نامی دهم؟ شما می‌خواهید نكوشید و نتیجه بردارید. می‌خواهید همه بد كنید و نیک بینید.

می‌خواهید همچون كودكان درپی هوسهای خود باشید و با اینهمه در زندگی فیروز گردید. نمی‌دانم این چشمداشت از كجاست؟!. همانا خود را خویشان خدا می‌شمارید؟!.

شما بآشكارترین قانون زندگی پشت پا زده‌اید. من باز می‌گویم : یك توده را پیش از همه راه باید[=لازم است]. این باید كه همگی یک چیز خواهند ، رو به یكسو آورند ، دارای یک اندیشه باشند ، همگی به یک آیین زیند. این كه آشكارترین قاعده‌ی زندگیست شما آن را شوخی می‌شمارید و چنین می‌دانید كه اگر نبود نبوده.

من می‌پرسم : شما این قاعده را می‌دانید؟!.. اگر می‌دانید پس چرا بكار نمی‌بندید؟! چرا به یكی شدن اندیشه‌ها و آرزوها نمی‌كوشید؟! ما كه سالهاست در این زمینه در تلاشیم چرا یاوری بما نمی‌كنید؟!..

شما هر یكیتان ، اگر زنده ماندن خود را بسته بفلان چاره یا درمان دانید آیا چكار كند؟.. نه آنست كه با شتاب بجستجوی آن پردازد و از هر راه باشد بدست آورد؟.. پس چگونه است كه این قاعده را كه مایه‌ی زندگی یک توده است بكار نمی‌بندید؟!.. چگونه است چنین درمانی را خوار می‌شمارید؟!.

من می‌بینم شما معنی دانستن را هم نمی‌شناسید. چنین می‌دانید چیزی را كه شنیدید و سرسری یاد گرفتید آن دانستن است. می‌باید بگویم : این دانستن نیست. دانستن باور كردن و بكار بستن است.

شما این سخن و مانند این را شنیده‌اید ولی باور نداشته‌اید. آن پندارهای پست كیشی ، آن اندیشه‌های قلندرانه كه در مغزهای شماست نچنان گیجتان گردانیده كه اینگونه آموزاکها را فراگرفتن و باور كردن توانید.

شما یك دسته‌ی بزرگی گرفتار پندارهای شوم خراباتیانید و جهان را هیچ و پوچ می‌شمارید. یک دسته‌ی بزرگی برآنید كه باید تنها دربند «آخرت» باشید و باینجهان نپردازید. یک دسته‌ی بزرگی می‌خواهید تنها «تصفیه‌ی نفس» كنید و آنچه را كه دیگران در «آفاق» بینند شما در «انفس» بینید. یک دسته‌ی بزرگی رشته‌ی كارها را در دست مردگانی می‌دانید و برآنید كه هیچ نكوشید و با «نذر» و «ختم» و «دعا» كارهای خود را پیش برید. یک دسته‌ی بزرگی زندگی را نبرد دانسته برآنید كه تنها درپی خوشیهای خود باشید.

از آنسوی چند گروهی در میان شمایند كه هر یكی برای خود كیش جدایی و راه جدایی و آرمان جدایی می‌دارند ، و هر یكی سود خود را در گرفتاری این كشور می‌شمارند و همیشه آرزومند چنان روزی می‌باشند. اینست حال توده‌ی شما.

هلا ای مردم ایران! گوش باز كنید و بشنوید : چنین توده‌ای شایای زندگی نیست. گوش باز كنید و بشنوید : بدانسان كه زهر آدمی را كشد ، گلوله مغز را درهم شكند ، بمب سراها را از بیخ كند ، این پراكندگی و چند تیرگی ، و این بیراهی و بی‌آرمانی نیز یک توده را خوار و زبون گرداند. گوش باز كنید و بشنوید : مایه‌ی بدبختی شما این پراكندگی و بیراهیست. شما خودتان خود را بدبخت گردانیده‌اید.

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 16


دریغا ! من هرچه می‌خواهم درباره‌ی شعرا کوتاه بیاورم باز می‌بینم سخنهای گفتنی بسیار است و هرگز نباید خاموش نشست.

چه دشوار است که آدمی عیبهایی را در مردم خویش سراغ گیرد : که اگر بگوید شرمساری آن بهره‌ی خودش خواهد بود و اگر نگوید خیانت بزرگی را بآن مردم کرده.

من دوست می‌داشتم این شعرا ایرانی نبودند تا من آزادانه می‌توانستم عیبهای آنان را مو بمو گفته و همچون آفتاب روشن گردانم که یکی از بدبختیهای ایرانیان پیدایش این شعرا درمیان آنان است.

اگر کسانی از بیگانگان زبان پارسی یاد گرفته و در شعرهای شعرا بغور پرداخته بخواهند ایرانیان را تنها از روی آن اشعار بشناسند مردمی خواهند شناخت : چاپلوس و ستمکش و یاوه‌گو و دشنام‌ده و نمک‌ناشناس ـ مردمی که زنان زیبای خود را گزارده با جوانان ساده‌رو عشقبازی کنند. مردمی که از هر که ستم بیشتر بینند ستایش او بیشتر کنند. مردمی که یک روز پیغمبران و امامان را بدرجه‌ی خدایی برسانند و روز دیگر بگفته‌های آنان ریشخند نموده بی‌باکی و شرب الیهود از اندازه بیرون کنند.

آیا ایرانیان چنین‌اند؟.

آخر ای نادانان! آن جوانی که در سادگی بجای زنانش گرفته با او عشقبازی نمایند دیگر درو غیرتی بازنمی‌ماند. دیگر ازو مرد شمشیرزن برنمی‌آید. دیگر او پرده‌اش دریده شده که اگر زنده بماند و خدای نکرده روزی نیرویی در دست کند صدها پستی ازو نمایان خواهد بود!

مردم ایران باید همه‌ی این شعرای بی‌آبرو را دور بریزند و از آنان بیزاری جویند. و اگر از من بشنوند از گذشته تنها بفردوسی که شاعر آبرومند و سرفرازی بوده بسنده کرده از دیگران و شعرهای آنان چشم‌پوشی نمایند.

اینان زمانی برخاسته‌اند که دوره‌ی زبونی و اسیری ایران و در سایه‌ی چیرگی ترکان و مغولان رشته‌ی اخلاق پاک گسیخته بوده. اینست که از سراپای گفته‌های آنان جز زبونی و خواری و سرشکستگی هویدا نیست. اینست که صد گونه بیشرمی و بی‌آبرویی از سخنان آنان نمودار است.

ولی امروز که دوره‌ی آزادی و سرفرازی ایران است امروز که ایرانیان باید بکوشند و در سایه‌ی خردمندی و گردنفرازی بر سراسر جهانیان برتری یابند ـ در چنین روزی چه سزاست که آن شعرهای آن چنانی درمیان مردم پراکنده باشد؟!

امروز که ایران بیش از همه بجوانان گردنفراز و جنگجو و جانباز نیازمند است چه جای آنست که شعرهایی در عشقبازی با جوانان بر سر زبانها باشد؟!

امروز نه دوره‌ی سنجر است و نه باید اشعار پوچ و بی‌معنای شاعر او انوری را کسی بخواند!

امروز نه دوره‌ی مغول است و نه باید گفته‌های بی‌غیرتانه‌ی شعرای آن زمان را کسی بشناسد!

هرگز نباید فریب آن را خورد که کسانی از شرقشناسان اروپا هوادار این شعرا می‌باشند و درباره‌ی آنان کتابها می‌نویسند. زیرا بیشتر این شرقشناسان کارکنان سیاسی دولتهای اروپا بوده‌اند و ما از کجا بدانیم که این کار ایشان خود سیاستی نبوده و از ترویج این شعرها آن نتیجه را نخواسته‌اند که ایرانیان و مسلمانان را به بیدینی و بیباکی دلیر گردانند؟!

این درباره‌ی گذشتگان است. اما شعرای امروز یک کلمه می‌گویم که باید سخن با زبان امروزی و شایسته‌ی امروز بگویند وگرنه بیهوده عمر خود و دیگران را تباه نسازند.

آن شعرایی که غزلهای بیجا می‌سرایند کار بیهوده می‌کنند و مغز خود را فرسوده می‌سازند.

آن کسانی که شعرهای خراباتی می‌بافند و دم از شاهد و ساده می‌زنند بیشرمی خود را بجهانیان می‌رسانند.

آن روزنامه‌هایی که اینگونه شعرها را چاپ می‌کنند نوشته بنادانی خود بدست مردم می‌دهند.

کسی که امروز شعر می‌گوید اگر هوش بر سر خود دارد اگر غیرت ایرانیگری بر رگ و ریشه‌ی او دویده باید زبان به پند گشاید و عیبهای توده را بگوید تردامنی زنان را نکوهش کند مردم را براستی و درستی و گردنفرازی برانگیزد.

آنهمه شعرهای خراباتی گفته‌اند بس است. آنهمه غزل در ستایش چشم و ابروی یار پنداری سروده‌اند بس است. آنهمه چاپلوسیها کرده‌اند بس است. آنهمه طعنه بشیخ و زاهد زده‌اند بس است. آنهمه ستایش پیر میفروش (ملا حزقیل) کرده‌اند بس است.

ما امروز صد درد داریم که درمان همه‌ی آنها گفتن است. کسانی اگر زبان گویا دارند در این زمینه‌ها بگویند که سودی بمردم برسانند وگرنه بیهوده عمر خود و دیگران را تباه نگردانند. بخیره مغز خود را با آن اندیشه‌های پوچ فرسوده نسازند.

امروز زبانی که بساده‌پرستی باز می‌شود باید آن را برید.

من این سخنان را جز بنام غیرت مسلمانی و ایرانیگری نمی‌رانم. و مقصودی جز از راهنمایی ندارم. کسانی اگر ایراد بجایی دارند بنویسند. وگرنه دشمنی و بدگویی جز نادانی و بیخردی نخواهد بود.


👇

این رسم در ایران بسیار زشت است که هر کسی زبانش تند است و اندیشه و دستش کُند. ما هرچه می‌نویسیم می‌شنویم کسانی گله از آن دارند و در اینجا و آنجا بدگویی می‌کنند. ولی هرچه نگران روزنامه‌ها می‌شویم که مگر یکی از آن بدگویان پایی جلو گزارده سخنان خود را بنویسد تا ما نیز بدانیم هرگز نوشته‌ای را نمی‌بینیم. اگر گاهی هم یکی می‌نویسد همچون نگارش آقای صفیر است که باید کنار گزاشت و از چاپ آن چشم پوشید.

.

✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر

🖋 احمد کسروی

بخش 4 از 6

می‌بینیم برخی نیز امیدمندی نموده می‌گویند : «خدا كریم است». می‌گویم : این نیز از نادانیست. از نادانیست كه نكوشید و چشم یاوری از خدا دارید. مگر خدا تنها ازآنِ شماست؟!. آخر چشده كه شما نكوشید و رستگار گردید؟! چشده كه با صد آلودگی در زندگی فیروز باشید؟!

این آیین را خدا نهاده كه یك مردم چون بیراه و پراكنده باشند خوار و زبون گردند. یك مردم چون آلوده باشند به زیردستِ دیگران افتند. چشده كه این آیین درباره‌ی‌ شما دیگر گردد؟!.

می‌دانم این سخن از كدام سرچشمه تراویده : شما همیشه خود را دیندار و مسلمان شمارده و نزد خدا گرامی پنداشته‌اید ، و بآن كارهای بیهوده‌ای كه بنام «عبادت» می‌كنید ارج بسیار نهاده‌اید ، و از اینرو همیشه امیدهای بیجا بخدا بسته و همیشه چشم نگهداری و پشتیبانی ازو داشته‌اید. از بس نادانید این نمی‌دانید كه با این كیشهای پراكنده‌ی پانزده‌گانه ، و با این خویهای پست جداسری و گردنكشی ، شما از بیدین‌ترین مردمانید و نزد خدا خوار و بی‌ارج می‌باشید. از بس نادانید این نمی‌دانید كه آنچه شما می‌دارید جز بیدینی نیست. ما بارها معنی دین را بازنموده گفتیم : «دین همه به یك راه درآمدنست».

ای بیخردان اگر شما را در نزد خدا ارجی هست پس این خواری از چیست؟!. این زیر پا ماندن از كجاست؟!. شما به «عبادتهای» خود می‌نازید. بگویید سودش چیست؟!.. از آن كارهای بیهوده چه نتیجه در دست است؟!. می‌دانم شما چشم پاداش در جهان دیگر می‌دارید. ولی این نیز گمراهی دیگری از شماست. ما بارها گفتیم و دیگر بار می‌گوییم : مردمی كه در اینجهان خوارند در آنجهان خوارتر خواهند بود.

🔸🔸🔸

سخن كوتاه می‌كنم : نه این امیدمندی بجاست ، و نه آن نومیدی و گله‌مندی سزا می‌باشد. داستان بسیار روشنیست : توده‌های شرقی گرفتار پراكندگی و بیراهی و بدخیمی‌اند ، و این گرفتاریهاست كه مایه‌ی خواری و زبونی آنان گردیده. كنون می‌باید باین گرفتاریها چاره كرد و توده‌ها را از خواری و زبونی رهانید.

ما اگر باین گرفتاریها چاره كنیم هیچ پیشامدی ما را از پا نخواهد انداخت ، و اگر چاره نكنیم خود از پا افتاده‌ایم و جز زبونی و خواری سرنوشتی نخواهیم داشت.

از اینجاست كه ما باندازه‌ی دیگران به پیشامدها ارج نمی‌گزاریم ، و همچون آنان بشادی یا دلتنگی بسیار برنمی‌خیزیم. امروز تكان بسیار بزرگی در جهانست و دولتهای بزرگی ، همچون انگلیس و روس و آلمان و ایتالیا و ژاپن و آمریكا با هم می‌جنگند و دولتهای دیگری نیز ، خواه و ناخواه ، بآنان پیوسته‌اند. اینها پیشامدهاییست كه تاریخ مانندش را ندیده و هر آیینه در پایان جنگ دیگرگونیهایی در نقشه‌ی جهان پدیدار خواهد بود.

ولی این پیشامدها هرچه بزرگتر است راستیها از آن بزرگتر می‌باشد و هیچ چیزی در جهان «آیین سپهر[1] » را بهم نخواهد زد.

ما در این زمینه كه هستیم و درپی رستگاری توده‌های شرقی می‌باشیم ارج بسیار بآن پیشامدها نتوانیم گزاشت. آنها كشاكشهاییست كه توانایان بر سرچیرگی برناتوانان می‌كنند. پس چه سودی ناتوانان را خواهد بود. مایه‌ی بدبختی شرقیان از خودشان و درمیان خودشانست. پس كشاكشهای دیگران چه خواهد هنایید[2] ؟!.. من باز بر سر گفته‌ی خود رفته می‌گویم : «یك مردمی باید خود نیك باشند تا پیش روند و از پیشامدها بهره جویند». یك دسته مردم پراكنده‌ی آلوده را از پیشامدها چه بهره تواند بود؟!.

[1] : سپهر = طبیعت.
[2] : هناییدن (همچون پناهیدن) = تأثیر کردن ، هنایش = تأثیر


🌸💐🌷

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 17

در پیرامون شعر 1

بشر ابتدایی گاهی هنگام هجوم غم و اندوه و یا موقع شادی و شعف خاصه که این دو حال ناشی از شیفتگی و دلدادگی بود بی‌اختیار با بعضی عبارات و کلمات زمزمه می‌کرد بدون اینکه خود ملتفت چگونگی آن باشد و نامی بدان بگذارد حاکی از احساسات درونی او و طرز جمله بندی و آهنگش غیر از طرز گفتارهای عادی می‌بود که خود نیز نمی‌دانست و یا متوجه نبود که این فرازهای غیرعادی چیست ، از چه از کجا تراوش می‌کند الا اینکه آبی بدان بآتش درونی خود می‌ریخت و دل خود را تسلی می‌داد اکنون نیز درمیان ایلات صحرانورد و روستاییان نمونه‌های بسیاری از این جمله‌بندیها موجود است که بآهنگهای بومی خود می‌خوانند.

بی‌شبهه حکم توان کرد که این زمزمه و ترنمات تراوشهای همان قریحه‌ی شعریست که برای بشر بعضاً فطری و غریزیست و مانند همه‌ی قواء و موالید طبیعت در اول بروز و ظهور خود ساده و ناقص بوده و رفته رفته در سایه‌ی ناموس تکامل ترقی کرده و صورت کنونی را گرفته و یا خود باید گفت در اثر آلایش تمدن بشر و توسعه‌ی افکار از سرمنزل حقیقت دور افتاده و بوادی مجاز افتاده و صورت تصنع برخود گرفته است که اکنون شعرش می‌نامیم.

در هر صورت چیزی که قابل تردید نیست این است در همان عهد اول نخستین بروز آثار این قریحه در وجود بشر با تأثرات غم‌انگیز و احساسات عشقی و افکار ذوقی و هوسات درونی بوده که گویی بین اینها یک علاقه و پیوستگی معنوی موجود و یا خود عشق و هوس این قوه را در وجود بشر برای شرح اثرات پر سوز و گدازی که در دل آدمی می‌گذارد استخدام کرده ـ در هر دلی که سلطان عشق خیمه و خرگاه برافراخت و در کشوری که لشکر غم به یغما پرداخت این قوه فوراً بترجمانی برخاسته مانند آژانسهای اروپا بنشر وقایع و اخبار می‌پردازد.

این قوه‌ی فطری مادامی که سادگی خود را از دست نداده بود همیشه با غم و شادی همراز و با عشق و هوس دمساز بود و با ذوق و محبت همه جا همعنان می‌رفت ولی هر قدر بیشتر پیرایه و آرایش بر خود گرفت و به هر اندازه زیادتر بلفافه‌های تصنع و تکلف پیچیده گشت صفایش بیشتر کدر یافت و از حقیقت بسوی مجاز گرایید تا بالاخره شاهد بازاری و یا هر جایی شد و با هرکس و ناکس در آمیخت و با هر رند و اوباشی بیآویخت تا در خم اخلاق هر قومی رنگی بخود گرفت.

از قدیمترین زمانی که ما خبر از شیوع و تلون موضوعات شعری داریم در نزد یونانیان است این قوم که جماعتی بودند اندک و حکومتهای ملی کوچک داشتند در مقابل تجاوزات دشمنان قوی پنجه محتاج بودند که بوسایل ممکنه حسیات ملی جماعت را تهیج و مردم را بحفظ آزادی و وطن تحریص کنند وسیله‌ی مؤثری که برای حصول این مقصود اندیشیدند در ضمن نمایشهای شهامت‌انگیز و داستانهای پهلوانان و نیم‌خدایان قدیم و نطق و خطابه توسل باین قوه‌ی فطری بود که تا آن وقت در آنجا نیز مثل همه جای دنیا اختصاص بترجمانی حسیات ذوقی داشت و از غم و شادی خبر می‌داد.

(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
.

✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر

🖋 احمد کسروی

بخش 5 از 6

بسیاری شبانه پیرامون رادیو را می‌گیرند و گوش بآواز آن گوینده‌ی زاغ چشم تیز می‌كنند و سخن پراكنیها كه از این شهر و آن شهر می‌شود می‌شنوند ، و یك دسته باین گراییده و هواداری می‌نمایند و یك دسته بآن گراییده پشتیبانی نشان می‌دهند ، و از فیروزی این بیگانه و آن بیگانه شادی می‌نمایند ، و كسانی نیز «سیاست دانی» نشان داده گزارشهایی به پیشامدها می‌بندند و از پشت سر آنها سودی یا زیانی برای ایران چشم می‌دارند. اینان ناآگاهانیند كه از دریافت راستیها بسیار دور می‌باشند. اینان نمی‌دانند نیروی توده از چه چیز برخیزد؟.. یك توده چگونه ناتوان باشد و از چه راه توانا گردد؟.. همچون كودكان در برابر پیشامدها تنها به سَهِشها (احساسات) بس می‌كنند ، و از اندیشه و بكار بردن خرد دوری می‌گزینند. آنان را این ناآگاهی بس كه امید به بیگانگان می‌بندند. این ناآگاهی بس كه گرفتاریها و آلودگیهای خود را بحساب نمی‌آورند.

من دوست نمی‌دارم همه سخنها را در اینجا بگویم. امروز در سراسر جهان مردمان بدو دسته‌اند : یك دسته آنان كه با نیروی خود می‌زیند و خود بر سر پایند ، و یك دسته آنان كه با نیروی دیگران می‌زیند و خود برسر پا نیستند. این دسته كه با نیروی خود نمی‌زیند همیشه رشته‌ی كارهای آنان در دست دیگران می‌باشد ، و چه در زمان جنگ و چه در زمان آسایش ، هستی آنان از مویی آویخته است. كوتاه‌سخن آنكه اینان از بهر خود نمی‌زیند و از جهان چشم رستگاری و كامیابی نتوانند داشت و از گله و ناله نیز سودی نتواند بود. تنها یك راه هست و آن اینكه بكوشند و توانا گردند و خود بر سر پا ایستند ، و آن زمانست كه خواهند توانست بدلخواه و كامیابی زندگی بسر دهند. راز داستان اینست و این را باید دانست. از پرداختن به سخن‌پراكنیهای رادیوها و گوش دادن بگزافه‌سراییهای این و آن سودی بحال شما نتواند بود. این گفتگو بسیار مغزدار است و می‌بایست ما گشادتر و بازتر از این سخن رانیم. ولی چون میدان تنگ است باین جمله‌های كوتاه بس كرده فهم آن را بهوش و بینش خوانندگان بازمی‌گزاریم.

🔸🔸🔸

كسانی كه نوشته‌های مرا از آغاز خوانده‌اند نیك می‌دانند كه ما این پیشامدها را پیش‌بینی می‌نمودیم. یك كس بینایی از هر كاری پی بنتیجه‌ی آن تواند برد. آن جنگ و خونریزی در اروپا و آن ویرانی و گزند شهرها ، و این گرفتاری ایران و سرگذشت ایرانیان ، هر كدام را در جای خود پیش‌بینی نموده و آگاهی داده‌ایم.[1] در سال گذشته‌ی پیمان كمتر شماره‌ایست كه یاد این گرفتاری و سرگذشت نرفته.

كنون در اینجا هم پیش‌بینی نموده می‌گوییم : این راهی كه ما آغاز كرده‌ایم راه رهایی شرق است و چون از این راه پیش رویم از گرفتاریها رهیده و از خواری و زبونی بیرون خواهیم آمد ، و گذشته از اینها جهان را هم از گرفتاریها خواهیم رهانید. ما می‌باید دست بهم داده بكوشیم و خدا نیز بما یاریهای آشكار خواهد كرد. این چیزیست كه من می‌دانم و می‌باید بگویم. كسانی كه می‌دانند من در این هشت سال یك سخن به هوس نرانده و یك جمله بگزافه نسروده‌ام ، این گفته را از من بآسانی خواهند پذیرفت.

ما در این راه خود گذشته از نیروی مادی ، از نیروهای ناسَتَرسای[2] نهانی نیز بهره خواهیم جست ، و چون كسانی نمی‌دانند نیروی ناسترسا چیست در شماره‌ی آینده آن را باز خواهیم كرد.

[1] : بویژه جنگ جهانی دوم را نویسنده در کتابش «آیین» (1933 م.) پیش‌بینی کرده.
[2] : سَتَرسیدن (همچون نترسیدن) = محسوس گردیدن ، سترسنده و سترسا = محسوس. ناسترسا = نامحسوس.


🌸💐🌷

📘 معنی دمکراسی
(گفتارهایی از نامه‌ی پرچم روزانه)

🖌 احمد کسروی


📌 کوشاد تلگرام :

اینها گفتارهایی از روزنامه‌ی پرچم است که ما زیر عنوان «معنی دمکراسی» گردآوری کرده و در یک دفتر جداگانه می‌پراکنیم. 


🔹نخستین پراکنش برویه‌ی کتاب : اسفند ۱۴۰۱

🛎 کتابخانه‌ی پاکدینی

دریافت فایل از اینجا.

دریافت نسخه‌ی گویا از اینجا.


💐🌸

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 18

در پیرامون شعر 2

مقاومتهایی را که یونانیان در مقابل حملات قشون نیرومند ایران هخامنشی از خود ظاهر ساخته‌اند نتیجه‌ی حیرت‌آور همان تهییجات و تحریضاتست که یک سلسله افتخارات زوال‌ناپذیری را در صحایف تاریخ روزگار برای ملت یونان باقی گذارده و گرامیترین اشخاص بین یونانیان قدیم همین شعراء و خطباء بودند که نامشان سردفتر تاریخ افتخار یونان و مجسمه‌ی بعضی از آنها هنوز هم مورد ستایش یونانیان کنونی است.

همین حال را داشته است شعر و شاعری درمیان قبایل عرب دوره‌ی جاهلیت. شأن و مقامی را که این قوم بدوی برای شعراء و حماسه‌سرایان خود قایل بودند و احتراماتی را که درباره‌ی‌ آنها بجا می‌آوردند برای این بود که شهامت نفس و حس قومیت افراد قبیله در شعر و حماسه‌ی آنها تهییج می‌شد و در مقابل دشمنان خویش مردانه می‌جنگیدند و تن بذلت و خواری نمی‌دادند و تا جایی بوجود آنها اهمیت می‌دادند که هر وقت نابغه‌ای از میان یکی از قبایل طلوع می‌کرد مردم قبیله جشن بزرگی برپا کرده و مهمانیها می‌دادند و زنان برقص برخاسته و شادمانیها می‌کردند و قبایل دیگر از هر طرف برای تهنیت روی بدانجا می‌آوردند.

فی الواقع وظایفی را که حماسه سرایان عرب انجام می‌دادند عیناً همان وظایفی بود که خطباء و داستان سرایان یونان بجا می‌آوردند و این ترتیب تا اوایل دوره‌ی اسلامی درمیان اعراب جاری و موضوع شعر منحصر بهمین مغازلات عشقی بود و اگر گاهی دایر بموعظه و مدیحه‌ی اشخاص شعری در آن میان دیده شود از تفننات شعری و نادر است.

ولی از اوایل اسلام اوضاع تغییر کرد و قبایل عرب تحت حکومت اسلامی درآمدند و دوره‌ی خودسری سپری شد جنگ و جدال از بین ایشان مرتفع گردید مجاهدین اسلام نیز با وجود آیات قرآن شریف که در وجوب جهاد و اجر مجاهدت نازل گشت به تهییجات دیگری محتاج نبودند.

در دوره‌ی خلفای راشدین مدیحه خریداری نداشت مغازله مردود بود موعظه نیز با وجود قرآن و تهذیبات دینی که کاملاً نافذ بود رواجی نداشت تا اینکه دوره‌ی خلفاء جور فرارسید نظر بوضعیتی که در طرز حکومت خود اتخاذ کرده بودند سعی داشتند بوسایل گوناگون و تبلیغات از مردم جلب نظر و سیاهکاریهای خود را جبران کنند از این راه زمینه‌ی مساعدی برای مدیحه‌سرایی درست شد و بازار شعر و شاعری گرم گردید و رفته رفته دامنه‌ی آن وسعت گرفت و موضوعهای مختلف ایجاد گشت ولی در همه حال شالوده‌ی آن بروی مدیحه سرایی بود که علت غایی و مقصود اصلی شمرده می‌شد.
تا در دوره‌ی خلفای عباسی شعر و ادبیات عرب بمنتها درجه‌ی کمال خود رسید و بین ملل غیر عرب از قبیل ایران و مصر و سوریه و غیر آنها منتشر و مورد توجه گردید.

بعد از اینکه صفاریان سپس سامانیان در نقاط شرقی ایران بیرق استقلال برافراشتند آنان نیز در تبعیت خلفاء و امرای عرب برای نشر مفاخر و مدایح و شرح فتوحات خود بترویج شعر و شاعری بزبانی که محیط اقتضا داشت کوشیدند تا در اندک زمانی شعراء و گویندگان پارسی‌زبان از اقطار ایران برخاستند و در دربار گرد آمدند و بمرور ادبیات فارسی بوجود آمد و در برابر ادبیات پهناور عرب شروع بخودنمایی کرد.

هلم جراًً [=بدینسان] تا قرنی پیش شعر و شاعری در دربار پادشاهان ایران و دیگر سلاطین اسلامی یکی از شعایر مهم و شئون بزرگ پادشاهی شمرده می‌شد حتی از بین وزراء و سلاطین و امراء بعضاً شعرا و ادبای نامی برخاسته که دربارشان مجمع فضلا و محط رحال [=جای فرود آمدن حاجت‌خواهان] رجال علم و ادب بوده و فی الواقع مقام یک (محفل) علمی و ادبی را داشته و قدمهای بلندی را در راه ترقی علم و دانش برداشته و آثار گرانبهایی بیادگار گذاشته‌اند.

(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
.

✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر

🖋 احمد کسروی

بخش 6 از 6

كسانی می‌گویند : این راه دور است. می‌گویم دور است ولی یگانه راهست و چاره جز پیش گرفتن آن نمی‌باشد. شما جز از این راه چكار توانید كرد؟!.. از نشستن و بد گفتن و گله كردن و امید باین بیگانه و آن بیگانه بستن ، و یا ناآزموده به جست وخیزهایی برخاستن چسودی در دست باشد؟!..
شما از راه سَهِش[=احساسات] سخن ناسنجیده می‌گویید و درپی نتیجه هم نیستید ولی من از روی بینش و آگاهی می‌نویسم و یك جمله‌ای به سهش یا بهوس بمیان نمی‌آورم. من اندیشه‌ی هزار سال پس از این را می‌كنم.

دوباره می‌گویم : شما نگاهی بتوده‌ی خود بیندازید و كنون كه اندك تكانی در كشور پیدا شده ببینید هر دسته‌ای درپی چه می‌باشند و چه آرمانی برای خود می‌دارند. اینها را دیده و آنگاه نیك اندیشید كه با چنین مردم پراكنده چكار توانید كرد؟!.. شما مگر توانید آیین سپهر را بهم زنید؟!.. شما اگر توانید از یك بیمار بستری ، بی‌هیچ چاره و درمانی ، یك پهلوان كشتی‌گیر پدید آورید خواهید توانست از یك چنین توده‌ی آلوده و پراكنده‌ای هم پیشرفت و فیروزی چشم دارید.

می‌گویید : این راه دور است ، می‌گویم : با رفتن نزدیك خواهد بود. چرا نمی‌روید كه نزدیك گردد؟!.. چرا بزرگی كار را به پیش چشم نمی‌آورید تا بدانید كه برای چنان كار بزرگی راه نزدیكتری نتوانید یافت؟!..

چه دور و چه نزدیك ، ما جز از این راه را نخواهیم پیمود و بیاری خدا آن را بسر خواهیم برد. دیگران می‌خواهند در برابر پیشامدها كودكانه سهشهایی نمایند و جنبشهایی از خود نشان دهند ، و پس از آن همه چیز را فراموش كرده و گردن بخواری و زبونی گزارده پی كارهای خود باشند و یا گناه را بگردن توده انداخته خود را بیگناه نشان دهند. این خواست آنانست. ولی ما می‌خواهیم بگرفتاری و آلودگی از ریشه چاره كنیم و تا فیروز نگردیم از پا ننشینیم. این دو خواست از هم جداست. از اینرو اگر این راه بدیگران دور می‌نماید ما را نزدیكست. در این راه خواست آفریدگار راهنمای ماست و هیچگاه ما آن را دور نخواهیم شمرد و هیچگاه از آن رو نخواهیم گردانید.

كسانی می‌گویند : «پیمان مرام سیاسی دنبال نمی‌كند». می‌گویم : «مرام سیاسی» چیست؟.. بهتر است آن را روشن گردانید. شما چند تن گردِ هم آمدن ، و یك نامی از سوسیال یا دموكرات یا كارگر یا مانند این بروی خود گزاردن ، و چند زمانی رفتن و آمدن و نشستن و برخاستن را ، كه هیچ نتیجه‌ای درپی آنها نخواهد بود ، «سیاست» می‌شمارید و یك رشته سخنان پوچ و آرزوهای دوری را كه در یك دفتری نویسید و چاپ كنید و پراكنده گردانید «مرام سیاسی» می‌خوانید. به چنین كارهای بیهوده‌ای كه هیچ سودی نتواند داشت و سراپا زیانست ارج می‌گزارید و می‌خواهید ما را نیز بآنها وادارید. در اینجاست كه می‌باید گفت : «ما می‌خواهیم جلو سیلاب را گیریم و سیلاب زور آورده می‌خواهد ما را از جلو بردارد». ما می‌خواهیم شما از این كارهای سرسری دست بردارید و بدردها و آلودگیهای توده كه ما یكایك می‌شماریم پرداخته بكندن ریشه‌ی آنها كوشید ، و شما برآنید كه ما را نیز از كار بازداشته در آن جست و خیزهای بیهوده‌ی هوسبازانه ما را همپای خود گردانید.

شما می‌پندارید «سیاست» آنست كه كسی پیروی از حزبهای سیاسی اروپا كند و «مرام سیاسی» آنست كه از اروپاییان گرفته شود. اینها همه لغزشهای شماست. اینها همه از آنست كه نمی‌اندیشید. از آنست كه فهم و خرد خود را بكار نمی‌اندازید. سخنانی را از اینجا و آنجا فراگرفته و به دل سپارده‌اید و نمی‌خواهید از آنها دست بردارید.

شما اگر خرد بكار برید بهترین راه سیاست اینست كه پیمان می‌پیماید. دوباره می‌گویم : این راهی كه ما پیش گرفته‌ایم برای رهایی توده‌های شرقیست. برای آنست كه شرقیان از این گرفتاریها و درماندگیها رها گردند. ما را با نام كار نیست ، خواست ما اینست و این را از راهش دنبال می‌كنیم و بیگمان به نتیجه خواهیم رسید.

🔸🔸🔸

دیگران ایراد دیگری گرفته می‌گویند : «پیمان از اقتصادیات گفتگو نمی‌كند» می‌گویم : ما در زمینه‌ی داراك و پیشه و كار كه شما «اقتصادیات» می‌نامید ، و همچنین در زمینه‌ی «باهمی» كه شما «اجتماع» می‌خوانید ارجدارترین سخنان را می‌داریم. ما چنانكه در زمینه‌ی دین ، و معنی جهان و زندگانی ، و درباره‌ی آدمی و گوهر آدمیگری ، استوارترین سخنان را گفته‌ایم و در هر چیزی راستی آن را پیش آورده‌ایم ، در زمینه‌ی داراك و كار و پیشه و باهمیدن آدمیان نیز استوارترین سخنان را می‌داریم كه چون جایش رسد خواهیم نوشت. ما با آیین خود دشواریهای زندگانی را (تا آنجا كه می‌توان) آسان خواهیم گردانید.

ما برآنیم كه همیشه والاترین و استوارترین اندیشه‌ها را بمیان آوریم. ما اگر پیروی از اروپاییان نمی‌نماییم برای آنست كه خود سخنان بسیار والاتر از گفته‌های اروپاییان می‌داریم.
👇

كسانی كه «راه رستگاری» را خوانده‌اند می‌دانند كه ما دو گفتاری در آن (گفتارهای 22 و 23) درباره‌ی آیین زندگانی نوشته‌ایم. ما می‌گوییم : «هر كس باید باندازه‌ی شایستگی و كوشش خود از زندگی بهره یابد». این یك دستور خداییست و ما آن را بكار خواهیم بست و در پیرامون آن زندهایی خواهیم نوشت.

پایان



🌸💐🌷

🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 19

در پیرامون شعر 3

بالجمله آنچه از این بیانات بدست می‌آید این است فطرتاً تظاهرات شعری مولود افكار هوس‌آمیز و ذوقیات و شعر حقیقی همان است كه در این معنی سروده شود موضوعات دیگر آنچه تاكنون بمیان آمده استعمال شعر در آنها از روی استطراد و مجازی است با همه این باز می‌بینیم مطالبی كه نظماً گفته می‌شود در هر زمینه باشد در سایه‌ی مزایای شعری اثر آن نزد همگان بیشتر از نثر و طباع بالفطره بدان متمایلتر است.

و این خاصه گویندگان را واداشت شعر را در هر موردی كه مذاق جامعه و مقتضیات وقت اقتضا كند استعمال نمایند چنانكه یونانیان و اعراب برای تهییج حس ملیت بكار برده و نتایج مهمی از آن گرفته‌اند تا رفته رفته عمومیت یافته و حتی در مواردی استعمال شده است كه سوء اثرش قابل انكار نیست كه از جمله‌ی آنها هجو و هزلیاتی است كه خارج از حدود ادب باشد.

گرچه در عالم شعر و شاعری پروراندن مضامین نغز و لطیف و یا خود بذله‌گویی نوعی از مزایای ادبی و نزد همگان مطبوع و خوشایند است و بلكه این معنی خود قریحه‌ی مخصوصی است غیر از طبع شعر چنانكه هر شاعری از عهده‌ی آن برنیاید و سرودن اشعار نغز و یا بذله‌گویی مخصوص بعضی است كه بالفطره دارای این قوه هستند مانند آقا جمال خوانساری و عبید زاكانی و مانندگان آنها ـ آنانی كه فاقد این قریحه هستند چون بتقلید برمی‌خیزند در نتیجه‌ی عدم استعداد فطری لابد كارشان بهرزه‌درایی و یاوه‌گویی می‌كشد مانند انوری و نظایر او و سخنانی گویند كه منافی ادب و اخلاق است و نام آن را مطایبه گذارند.

متأسفانه تاكنون كسی برنخاسته كه مضرات چنین بی‌ادبیها را در ادبیات ما بشمارد و مفاسدش را كه قطعاً كمتر از رمانهای اروپایی نیست بازنماید.

اكنون نكوهشهایی كه در مجله‌ی گرامی پیمان از اینگونه اشعار ننگین مندرج است تصور نمی‌كنم امروز كسی از چنین یاوه‌سراییها طرفداری كرده و در مقابل انتقادات آقای كسروی بتواند عذری برای شعرای هرزه‌درای بتراشد قطع نظر از اینكه سخنوران امروزی ایران باید از چنین گفتار ناهنجار سخت پرهیز كنند سزاوار آنست از طرف وزارت جلیله‌ی معارف اكیداً مقرر شود پس از این هر یك از چاپخانه‌ها بخواهد دواوین شعرای سلف را مجدداً طبع نماید هر قسمتی از اشعار آنها را كه منافی ادب و مخالف فضایل اخلاقی است حذف كنند تا مگر اخلا‏ف از مفاسد خواندن چنین اشعاری ایمن و نیز این لكه‌ی عار از ناصیه‌ی حال شعراء در آتیه دور شود این خود نیكی و احسان بزرگی است بجای آنانكه چنین اشعار را سروده‌اند ولو اینكه سزاوار نیكی نیستند.

بالجمله علاقه‌مندان ایران را اكنون از شرح مفاسد و انتقاد این قبیل اشعار مقصودی جز این نیست كه نظر توجه گویندگان عهد حاضر را بدین معایب عطف و آنان را بگفتارهای سودمند وادارند.

بالفعل جامعه‌ی ایران از قریحه‌ی سرشار و ذوق ادبی گویندگان خود انتظار استفاده‌های بزرگی را دارد امروز افكار ایرانیان سخت محتاج تكان و تهییجات مؤثری است كه باید بوسیله‌ی بیانات سحرآمیز و تلقینات با حرارت سخنوران بعمل آید ـ اكنون شعر و شاعری باید صرف بیداری حس ملیت ایرانیان و تولید شهامت نفس و علو همت و سایر مزایای اخلاقی آنان گردد.

(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)


🌸💐🌷

🔶 دفتر امروز چه باید کرد؟

🔸 احمد کسروی

(یک از دو)

کوشاد تلگرام :

این دفتر از گفتاری فراهم آمده که اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور1320 در نشستی از ایرانخواهان و هواخواهان مهنامه‌ی «پیمان» (پیمانیان) خوانده شده و سپس در همان مهنامه ، سال هفتم ، شماره‌ی آبانماه چاپ گردیده.

چون در جنگ جهانی دوم کشورهای محور (همچون آلمان ، ایتالیا ، ژاپن) بدمکراسی پشت کرده بودند ، دو دولت آمریکا و انگلیس نیز این را دستاویز ساخته هایهوی هواداری از «دمکراسی» در سراسر جهان راه ‌انداخته آن را افزاری برای کشیدن دلهای استبداد‌زدگان بخود گرفتند. از آنسو دو دولت روس و انگلیس در شهریور 1320 لشکرهاشان ‌بایران آورده رضاشاه را ناچار بکناره‌گیری کردند. سپس کارها را بدست فروغیها سپارده و دست ایشان را در بهم زدن اصلاحات دوره‌ی آن شاه باز گزاردند.

هایهوی «دمکراسی» و راندن «دیکتاتور» از ایران ، هوای سیاسی کشور را چندان دگرگون ساخته بود که در سایه‌ی آزادی بدست آمده زبانها باعتراض و قلمها به نوشتنِ انتقاد گشاده شد.

در آن زمان هر کس بیگمان بود که کشور نیازمند یک رشته اصلاحاتست و چون گام نخست هر اصلاحی شناختن گرفتاریها و ریشه‌ی آنهاست ، اینبود در بیشتر دلها آرزوی یافتن ریشه‌ی گرفتاریها گرمی گرفت و از اینجا پرسشهایی پدیدار گردید : چرا این گرفتاریها بسر ایران آمده؟ گناه ‌این وضعیت بگردن کیست؟ ، چه باید کرد؟ و راه انجام آنها چیست؟.

نوشتارهای روزنامه‌ها و گفتار سخنرانان در آن زمان پر بود از چنان مضمونهایی. همه خواهان دانستن ریشه‌ی گرفتاریها و چاره‌جویی بودند. ولی هیچ نشانی از هم‌اندیشگی نبود. کشور یکی و مردم یکی و گرفتاریها یکی ، ولی راههای چاره‌ای که پیشروان توده نشان می‌دادند ده تا بیشتر بود.

هر کسی سزا می‌دید دانش‌نیندوخته و جستجونکرده بسخن درآید و از ریشه‌ی گرفتاریها بگوید و راه چاره نشان دهد‌. هر دسته‌ای سخن جدایی می‌راند : مثلاً یک دسته ریشه‌ی گرفتاریها را در اختناق دوره‌ی رضاشاه نشان داده و چون او رفته بود می‌گفتند : «تنها مانع دیکتاتوری بود که آن هم از میان رفت» و بدینسان نوید روزهای خوش آینده را می‌دادند ، دسته‌ی دیگر گرفتاریها را در اقتصاد ناتوان و سختی معیشت می‌نمود ، گاهی هم ریشه‌ی گرفتاریها را بزبانی دیگر «نابرابری اقتصادی» عنوان می‌کرد و چاره را در این می‌دانست که نخست اقتصاد کشور و معیشت مردم درست گردد. آن دیگری ریشه‌ی گرفتاریها را از بی‌پروایی بمراسم کیش شیعی و مشروب‌فروشیها و باز بودن روی زنان یاد می‌کرد و پافشاری در بازگردانیدن آن مراسم و بستن مشروب‌فروشیها و روگیری زنان داشت. دسته‌ای نیز به تقلید از کشورهای محور ، دمکراسی را کهنه شده شمارده خواهان حکومتی مانند آنها بودند. دسته‌های دیگر نیز هر یک سخن دیگری می‌راند.

هنوز دیری نگذشته ، نخستین میوه‌های تلخ آن پراکنده‌اندیشیها که در رختِ اظهار نظرهای ناسنجیده و مغرضانه خود را می‌نمود از راه رسید. زیرا چنانکه شیوه‌ی عامیان است ، بجای جستجو و پژوهش که بشکیبایی و سرمایه‌ی دانشی نیاز دارد ، آسانترین و در همان حال گمراه‌ کننده‌‌ترین پاسخ به پرسشهای یاد شده بزبانها افتاد و بدینسان پرسندگان را از رنج جستجو و ریشه‌یابی آسوده ساخت. زیرا اختناق و دیکتاتوری را تنها از چشم رضاشاه دیدند و بهم خوردن ارتش ، نایابی و گرانیها و دیگر ناکامیهای پیش آمده همه بپای او نوشته گردید. گذشته از آنکه رو باز کردن زنان را نیز ازو می‌دانستند.

در دامن زدن ‌باین عامیگری همه پا درمیان داشتند :

نخست ، پیشروانی که از اداره‌ی سیاسی و شهربانی رضاشاه آسیبها دیده و رنجهای زندان را چشیده بودند. دوم ، یکمشت فرومایه که نان را به نرخ روز می‌خوردند : همانها که تا دیروز زبانها و قلمهاشان آلوده‌ی چاپلوسی بود و از راه بندگی و چاکری زندگی خود را راه می‌انداختند و چون آن دوره بسر آمده بود بخود سزا می‌دیدند که ‌این بار با بدگوییهای ناروا از شاه گذشته و پرده‌کشی بروی حقایق دوره‌ی او ، هم خود را از اتهامها دور گردانند و هم از کامیابیهای دوره‌ی نوین بی‌بهره نمانند. گروهی از روزنامه‌نویسان از همین دسته بودند. سوم ، درسخواندگانِ ناآزموده که انبوهِ کوشندگان سیاسی آنان بودند. اینان استقلال رای نداشته و پیروی از پیشروان توده می‌کردند. حال عامیان نیز بی‌نیاز از گفتگوست.


👇

نتیجه‌ی چنین رفتارهایی جز آن نتوانستی بود که خشم و کینه‌های شخصی جای داوری خرد را گیرد و بجای یافتن ریشه‌ی گرفتاریها و کوشش بچاره‌ی آنها ، کینه‌جویی‌ها و نابخردیها میدان یابد ، چنانکه پاسخ «امروز چه باید کرد؟» نیز زود بدست آمد : «چون هیأت حاکمه مانع هر گونه اصلاحی می‌باشد باید به هر بهایی شده ، قدرت حکومتی را بدست آورد و آنگاهست که می‌توان اصلاحاتی کرد». باین علت بود که کوشندگان سیاسی بی‌آنکه پروای حال بیمناک کشور و بازگشت ارتجاع را کنند یگانه کوشش و آرمان خود را بدست آوردن کرسیهای پارلمان و جایگاههای وزارت می‌پنداشتند ـ اگرچه‌ به بهای نیرومندی ارتجاع یا تجزیه‌ی کشور بدست آید. بآنچه در این میان هیچ پروا نمی‌شد کوشش به تربیت مردم و آنچه قربانی ‌گردید افسوسمندانه رشد سیاسی ایشان بود.


🌸