📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من می‌دانم درمیان پیشگامان مشروطه‌خواهی کسان بافهم بسیار می‌بودند که از حال جهان و از همبستگیهای توده‌ها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی می‌داشتند. خود آن جنبش می‌رساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشه‌ی آینده‌ی این کشور و توده می‌بودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلی‌ها و علی‌مسیوها و شریفزاده‌ها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمی‌بودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده می‌بودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه می‌کردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده می‌پنداشتند همانکه ریشه‌ی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکده‌ها در هر شهری برپا گردد ، توده‌ی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای توده‌های فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویه‌کارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه می‌نمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حب‌وطن» و مانند اینها برمی‌خاست ، آنان را فریفته‌ی خود می‌گردانید که از شادی بتکان می‌آمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها می‌خواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان می‌آوردند : «این طفل یک‌شبه ره صدساله می‌رود».
می‌باید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال می‌کردند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من می‌دانم درمیان پیشگامان مشروطه‌خواهی کسان بافهم بسیار می‌بودند که از حال جهان و از همبستگیهای توده‌ها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی می‌داشتند. خود آن جنبش می‌رساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشه‌ی آینده‌ی این کشور و توده می‌بودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلی‌ها و علی‌مسیوها و شریفزاده‌ها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمی‌بودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده می‌بودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه می‌کردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده می‌پنداشتند همانکه ریشه‌ی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکده‌ها در هر شهری برپا گردد ، توده‌ی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای توده‌های فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویه‌کارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه می‌نمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حب‌وطن» و مانند اینها برمی‌خاست ، آنان را فریفته‌ی خود می‌گردانید که از شادی بتکان می‌آمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها می‌خواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان می‌آوردند : «این طفل یک‌شبه ره صدساله می‌رود».
می‌باید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال می‌کردند.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکه‌ی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانسته‌ایم که دسته‌ای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بی‌ادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانه‌سر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشه‌ی این بی‌ادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشته‌اند کنون هم دست از نادانی و بی‌ادبی برنمی‌دارند ، خود سزای ایشان است که صد بی‌احترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجسته‌ی «ایرانی» که بی‌ادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین می‌فرستیم و از خداوند فیروزی آنان را می‌خواهیم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکه‌ی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانسته‌ایم که دسته‌ای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بی‌ادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانه‌سر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشه‌ی این بی‌ادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشته‌اند کنون هم دست از نادانی و بی‌ادبی برنمی‌دارند ، خود سزای ایشان است که صد بی‌احترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجسته‌ی «ایرانی» که بی‌ادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین می‌فرستیم و از خداوند فیروزی آنان را می‌خواهیم.
🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانه‌ی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینه‌ی گفتگو بیرون است بهتر می‌دانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست می‌دارند جنبش مشروطه را بی‌ارج نشان دهند. چنین وامی‌نمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطه‌خواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت می‌برند و بآسانی نمی‌خواهند از آن دست بردارند.
می‌توان گفت : سرچشمه‌ی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامی‌ای را که خود در آن شرکت نداشته‌اند نمی‌توانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت می‌یابند. برخی نیز می‌خواهند از آن راه ، خود را سیاست‌فهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همه‌اش سیاست انگلیس بوده» گردن می‌کشند و بخود می‌بالند.
بارها این سخن را شنیده‌ام و می‌توانم گفت یکی از انگیزه‌هایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان می‌بود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنموده‌ام چندی پیش مهنامه‌ای بدستم افتاده می‌بینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارنده‌ی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان می‌گفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاه‌شده‌ی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمی‌بودند. بلکه واژه‌ی مشروطه باین معنی هیچ نمی‌بود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفته‌های پدر خود را که از بست‌نشینان سفارت می‌بوده بگواهی می‌آورد که چنین نامی را بست‌نشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه می‌رسد که واژه‌ی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده می‌خواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدین‌شاه می‌دانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشته‌اند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکه‌ی ننگی بتاریخ توده‌ی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمی‌آید و باری از بدی بازنمی‌ایستند.
درباره‌ی جنبش مشروطه و اندازه‌ی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژه‌ی مشروطه : آنچه من می‌دانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژه‌ی Conditionnel فرانسه‌ای گزارده‌اند. باین‌معنی که آن واژه‌ی اروپایی را با این واژه‌ی عربی ترجمه کرده‌اند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطه‌خواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواسته‌اند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفته‌اند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامه‌ها بوده است. اگر کسی در شماره‌های حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌های زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همه‌ی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجه‌ی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته می‌بود ، و گفته‌های این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانه‌ی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینه‌ی گفتگو بیرون است بهتر می‌دانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست می‌دارند جنبش مشروطه را بی‌ارج نشان دهند. چنین وامی‌نمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطه‌خواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت می‌برند و بآسانی نمی‌خواهند از آن دست بردارند.
می‌توان گفت : سرچشمه‌ی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامی‌ای را که خود در آن شرکت نداشته‌اند نمی‌توانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت می‌یابند. برخی نیز می‌خواهند از آن راه ، خود را سیاست‌فهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همه‌اش سیاست انگلیس بوده» گردن می‌کشند و بخود می‌بالند.
بارها این سخن را شنیده‌ام و می‌توانم گفت یکی از انگیزه‌هایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان می‌بود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنموده‌ام چندی پیش مهنامه‌ای بدستم افتاده می‌بینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارنده‌ی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان می‌گفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاه‌شده‌ی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمی‌بودند. بلکه واژه‌ی مشروطه باین معنی هیچ نمی‌بود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفته‌های پدر خود را که از بست‌نشینان سفارت می‌بوده بگواهی می‌آورد که چنین نامی را بست‌نشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه می‌رسد که واژه‌ی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده می‌خواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدین‌شاه می‌دانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشته‌اند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکه‌ی ننگی بتاریخ توده‌ی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمی‌آید و باری از بدی بازنمی‌ایستند.
درباره‌ی جنبش مشروطه و اندازه‌ی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژه‌ی مشروطه : آنچه من می‌دانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژه‌ی Conditionnel فرانسه‌ای گزارده‌اند. باین‌معنی که آن واژه‌ی اروپایی را با این واژه‌ی عربی ترجمه کرده‌اند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطه‌خواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواسته‌اند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفته‌اند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامه‌ها بوده است. اگر کسی در شماره‌های حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌های زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همه‌ی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجه‌ی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته می‌بود ، و گفته‌های این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی یک از دو
گفتار پایین از مهنامه‌ی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامه‌های کهنسال ایران است آورده می‌شود. این مهنامه گفتاری را که ما در شماره‌ی هجدهم سال گذشته‌ی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی می‌سروده‌اند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشته‌اند که در شماره‌ی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا می‌آوریم :
بنده نمی‌دانم مجله‌ی شریفه‌ی پیمان در کجا طبع می‌شود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شماره‌ی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجله‌ای عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیده‌اند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نموده‌اند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر می‌خوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر می‌گویم و حظ می‌کنم (حظ می‌کردم) و این صحبتها در بین نبود و گاه‌گاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده بازست هنوز
برای رفقا می‌خواندم صدای احسنت احسنت بلند می‌شد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعه‌ی مقاله‌ی مندرجه در مجله‌ی شریفه‌ی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم می‌آید دلم بهم می‌زند. می‌گویند : «المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر می‌کنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمی‌رسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. می‌گویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد. استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابه‌ی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقاله‌ی پیمان باید کلیه‌ی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایه‌ی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه ، فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمی‌شناسند. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سروده‌اند و معنایی قصد کرده‌اند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بی‌معنی باز کرده‌اند بی‌آنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کرده‌اند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا می‌نویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر می‌کنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمی‌مانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی یک از دو
گفتار پایین از مهنامه‌ی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامه‌های کهنسال ایران است آورده می‌شود. این مهنامه گفتاری را که ما در شماره‌ی هجدهم سال گذشته‌ی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی می‌سروده‌اند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشته‌اند که در شماره‌ی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا می‌آوریم :
بنده نمی‌دانم مجله‌ی شریفه‌ی پیمان در کجا طبع می‌شود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شماره‌ی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجله‌ای عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیده‌اند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نموده‌اند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر می‌خوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر می‌گویم و حظ می‌کنم (حظ می‌کردم) و این صحبتها در بین نبود و گاه‌گاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده بازست هنوز
برای رفقا می‌خواندم صدای احسنت احسنت بلند می‌شد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعه‌ی مقاله‌ی مندرجه در مجله‌ی شریفه‌ی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم می‌آید دلم بهم می‌زند. می‌گویند : «المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر می‌کنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمی‌رسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. می‌گویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد. استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابه‌ی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقاله‌ی پیمان باید کلیه‌ی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایه‌ی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه ، فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمی‌شناسند. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سروده‌اند و معنایی قصد کرده‌اند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بی‌معنی باز کرده‌اند بی‌آنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کرده‌اند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا می‌نویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر می‌کنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمی‌مانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
🌸