📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٩ـ سه پایه‌ی سیاست : ـ (9 تکه)


اینها مقدمه بود. چون سخن از سیاستست خواستم بگذشته نیز نگاهی اندازیم.

گفتم کسانی می‌پندارند ما درمیان سیاست نیستیم. می‌بینند با دولت کشاکش نمی‌کنیم ، به روس و انگلیس بد نمی‌گوییم ، درپی وزیر شدن یا وکیل بودن نمی‌باشیم ، همه از آلودگیهای توده سخن می‌رانیم ، همه با نادانیها می‌نبردیم . اینها در اندیشه‌ی آنها سیاست نیست و ما را «درمیان سیاست» نمی‌توانند شمرد.

ولی ما درمیان سیاستیم و از روزی که بکوشش برخاسته‌ایم بحال این کشور و توده اندیشیده آینده‌ی آن را بدیده گرفته آنچه می‌شایست و می‌بایست فرونگزارده‌ایم. این یکی از هوده‌های[نتیجه] بیگمان کوششهای ماست که ایرانیان براه پیشرفت افتند و با دیگر توده‌های پیشرفته‌ی جهان همگام باشند و آزادی و استقلال خود را نگاه دارند و کشور خود را آباد گردانند و از خوشیها و نیکنامیها بهره‌مند گردند و در تاریخ سرفراز باشند. این یکی از خواستهای ماست و در راه آن گام برمی‌داریم.

اگر در سیاست باید درپی دست یافتن بسررشته‌داری (یا حکومت) بود ، ما از آن بازنایستاده‌ایم و از راهش پیش رفته گام بگام بآن نزدیک می‌شویم.

اگر در سیاست باید دسته‌ای (یا حزبی) پدید آورد و پشتیبان خود گردانید ، ما آن را هم فراموش نکرده‌ایم و باهَماد[=حزب] ما بهتر و شاینده‌تر از همه‌ی دسته‌هاست.

ما سیاست را بمعنی راستش گرفته بکوشش نیز از روی فهم و بینش درآمده‌ایم. ما راهی را برگزیده‌ایم که راستترین و روشنترین راه است و از اکنون تا هزار سال دیگر راه سیاسی این کشور و دیگر کشورهای شرقی تواند بود.

خواهید خواست که آن را شرح دهیم. بکوتاهی می‌گویم. ایرانیان باید بنیاد زندگانی آینده‌ی خود را بروی سه پایه گزارند :

یکم : کوشش به پیراستن توده و رها شدن از نادانیها و آلودگیها.

دوم : بدست خود گرفتن رشته‌ی کارهای کشور و نیکخواهی نمودن با دو دولت روس و انگلیس و یکسان گرفتن هر دوی آنها.

سوم : دلبستگی داشتن به نیکی جهان و نبرد با بدیها و همراهی نمودن در این زمینه با دیگر نیکخواهان جهان.

این سه چیز است که من «سه پایه‌ی سیاست» می‌نامم و در نشستهای آینده از یکایک آنها سخن خواهم راند. در این نشست گفتگو را در اینجا بپایان می‌آوریم.


🌸

✴️ سال نو 1403

بخش 1 از 2

🖌 کوشاد تلگرام : چنانکه رسم است ، در سر سال پیامهای خجسته باد است که از این آشنا و دوست و خویش به ما می‌رسد و از ما به آنها روانه می‌گردد. آنچه در این پیامهاست دعاها و آرزوهای گوناگون تندرستی ، فیروزی و شادمانی و مانند اینها می‌باشد. ما نیز در این اندازه آرزو می‌کنیم که نوروز بر ایرانیان خجسته باد. ولی نمی‌خواهیم تنها به دعا و آرزوهای خشک بس کنیم .. از آرزو چه سودی برمی‌خیزد؟! از هزار آرزو یک ریگ تکان نمی‌خورد. حال کشور وخیمتر از آنست که جای اندک بی‌پروایی باشد. از اینرو خواهانیم که ایرانیان در این نوروز و سال نو همچون هر خردمندی که همیشه کارنامه‌ی گذشته و بویژه سال پیش خود را به سنجش می‌کشد ، اندیشیده پاسخ پرسشهایی را که برای ایران بسیار ارجدار است بیابند :

ــ آیا ویرانی و عقب‌ماندگی کشور جز بدست خود مردم از میان خواهد برخاست؟!

ــ آیا تنها با گله و ناله و خرده‌گیری از حکومت ، بلکه با آشکار گردانیدن فساد حکومتیان کار این کشور اصلاح شدنی است؟!

ــ آیا چه باعث شده که در این چند دهه ایرانیانِ جنگ‌دیده ، آسیب‌دیده ، ناخشنود ، خشمگین و آرزومندِ تغییرات بنیادی ، نتوانسته‌اند به خواست خود برسند؟!

ــ اساساً ریشه‌ی گرفتاریهای ما از چیست و راز درماندگی و عقب‌ماندگی‌مان کدامست؟!

ــ چرا ایرانیان پس از نزدیک به 120 سال که در آرزوی آزادی بوده‌اند هنوز به آن دست نیافته‌اند؟!

ــ در سال 1357 مردم چگونه توانستند حکومت شاه را سرنگون کنند؟!

ــ آیا جنبش آن سال سودمند بود یا زیانمند؟! اگر سودمند نبود از چه راه زیانمند افتاد؟! مگر مردم خواهان زیاندیدگی بودند؟! مگر مردم خواهان آزادی ، دمکراسی ، خرسندی و آسایش نبودند؟!

ــ چه باید کرد که از یک سوراخ دو بار گزیده نشویم؟!

باید بدانیم اگر این کشور را ایرانیان خود نگه ندارند ، هیچ راه رهایی دیگری نخواهد بود و چه بسا حال ما خوارتر و زندگیمان پستتر از فلسطینیان بیچاره و آواره بلکه بدبختتر از ایشان خواهیم بود. زیرا آیین خدا یا قانون طبیعت نیز جز این نیست. این آیین خدا نیست که مردمی بیخردیها کنند و ستم و ناروایی درمیانشان بیداد کند و روز بروز حالشان بدتر گردد تا امام ناپیدایی ، پیدا شده ، او ستم و ناراستیها را از میان بردارد. خدا چنین قانونی نگزارده و چنان چیزی جز افسانه‌ نیست.

آن قانون طبیعت که یادش کردیم به استواریِ حقیقت گرد بودن زمین یا گردش آن بگرد خورشید است. آن قانون اینست : «یک مردمی تا خود نیک نباشند از نیکیهای جهان بهره نخواهند برد». کسروی که این قانون را برای نخست بار بازنموده «نیکی» را هم معنی کرده می‌گوید : «نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست».

پارسال سر سال هنوز اندوه آسیب‌دیدگانِ جنبش مردم که با کشته شدن مهسا امینی آغاز شد در یادها بود که ما گفتیم : دلهای مردم هوای روزبه بسر ندارد. گفتیم برای آنکه شادی به دلها بازگردد یک راه بیشتر نیست و آن کوششِ درست در راه درست است که چند گامی پیش رویم و این سال را سال نیكی و فیروزی سازیم. امسال نیز حال بهتری نداریم. بلکه باید گفت کشور حال بدتری هم پیدا کرده.

ما در نوبت خود در سال گذشته به روشنی اندیشه‌ها کوشیده‌ایم ولی باز باید دهها برابر کوشش بیشتر کنیم. زیرا چنانکه پارسال گفتیم و همه هم می‌بینند ، کشور همچون ترنِ بی‌ترمزی در سراشیبیِ نابودی هر دم شتاب بیشتر می‌گیرد. پیداست در این حال جایی برای شادمانی و سرخوشی نیست. نمی‌توان دست روی دست گزاشت. اگر حکومتیان در اندیشه نیستند آیا ما نیز نباید در اندیشه باشیم؟! اگر این ترن از ریل بیرون افتد و به کوه و تخته سنگها برخورَد یا به دره فروافتد آیا تنها حکومتیان نابود خواهند گردید؟!

در سال گذشته ما جز صدها نوشتاری که از آن بزرگمرد آوردیم که بیشترش درباره‌ی «حقایق زندگانی» ، گرفتاریهای ایرانیان و راه چاره به آنها بود ، یک رشته نوشتار نیز در زمینه‌ی «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در کانال آوردیم. در آنها آمارهایی از سرمایه‌ی انسانی ، رفاه ، سرمایه‌ی اجتماعی و فساد برخی کشورها آمده. از دیدن آنها هر ایرانی باید بخود بلرزد. کشوری که چند هزار سال پیشینه‌ی شهریگری (تمدن) داشته و بر نیمی از جهان فرمان می‌رانده امروز چنین درمانده می‌باشد که در نشانگرهای رشد و پیشرفت همپای کشورهایی همچون ترکیه و اردن و مصر هم نیست. از همینجا وخامت حال میهنمان و سختی بیماری او را توان دریافت. البته امروز مردم خود از چنین آمارهایی آگاهند و درماندگی کشور و مردم را نیک می‌دانند. لیکن بعلتهایی هیچ تکانی بخود نمی‌دهند.
👇

اینست انگیزه‌ی آنکه ما از همین روز نخست سال این جستارها را پیش می‌کشیم و می‌خواهیم هم‌میهنانمان به اینها بیندیشند. بیندیشند و گفتارهای ما را که به این پرسشها پاسخ می‌دهد بخوانند و اگر آنها را براست یافتند در راه رسانیدن آنها به گوشها و دلهای مردم بکوشند.

بخش پایانی این نوشتار فردا خواهد آمد.
.

این سخن راهنمای آزادگان گرچه درباره‌ی روزبه مشروطه می‌باشد ولی درباره‌ی دیگر روزبه‌ها و همچنین نوروز راست می‌آید :

«عيد بزرگ ما آن زمانی خواهد رسيد كه مردم اين كشور از اين پراكندگی و درماندگی رها گردند».

متن کامل در زیر می‌آید :

«ما از رسیدن این روز تاریخی ـ روز عید مشروطه ـ خشنود و شادمانیم و اینک به نام ارجشناسی از مشروطه و سررشته‌داری توده پیام خجسته باد به همه‌ی ایرانیان ـ به ویژه به همراهان خود ـ میفرستیم. ولی باید پوشیده نداریم كه جشن و شادی اساسی ما آن روزی خواهد بود كه همگی ایرانیان معنی درست مشروطه را بدانند و شایسته‌ی چنان سررشته‌داری باشند. عید بزرگ ما آن زمانی خواهد رسید كه مردم این كشور از این پراكندگی و درماندگی رها گردند».

(پرچم روزانه  شماره‌ی 161 ، 13 مرداد ماه 1321)

💐🌸🌷🌹

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 از خوانندگان پیمان ـ تکه‌ی یک از یک


دو سه روز پیش از جایی می‌گذشتم دو نفر از شاگردان دبیرستان تدین را که یکی تقریباً دوازده ساله و دیگری شاید بسن شانزده می‌رسید دیدم. دوازده ساله جزوه‌ای از اشعار ایرج (که ندانستم جزوه‌ی هفتم بود یا عارفنامه) در دست داشت و برای رفیق بزرگتر از خودش می‌خواند. من هنگامی نزدیک شدم که این بیت را می‌خواند . . . .

راستی از نوشتن و تکرار نمودن آن دوباره در اینجا شرم می‌کنم. پس از خواندن آن علاوه نمود (ببخشید می‌خواهم گفته‌ی خود آن طفل را بنویسم) : این پدرسوخته چون بچه‌باز بود تمام اشعار و گفته‌هایش در همین زمینه است.

خدا می‌داند از دیدن این وضع به چه حالی افتادم و دلم باین طفل و امثال او که غیر از نفهمی و اقتضای عالم کودکی گناهی ندارند چه اندازه سوخت. آری گناه در آن مرد خدانشناس و فرومایه است که برای خاطر پول و پر کردن سر کیسه‌ی خود آنها را گرد آورده و در جزوه‌های کوچکی که خواسته است بقیمت ارزانی تمام شده و خرید آن درخور توانایی هر کس حتا اطفال خردسال نیز باشد با یک آب و تاب چاپ نموده است.
نامرد خجالت نکشیده روی جلد آنها هم نوشته است :

اگرچه خریدار ندارد سخن
گرمی بازار ندارد سخن

دلسوزی تماشا کنید مردکه‌ی مزخرف این ذَنب لایُغفَر [=گناه نیامرزیدنی] را نموده بس نیست آرزو داشته است که همه‌ی مردم با دیدن این چرندها بیدریغ مطابق دلخواه او پول ریخته و دودستی آنها را بآغوش بکشند زهی نادانی و نابخردی که این مزخرفات را شعر گفت. زهی سیه‌روزی و بدبختی ملتی که آنها را بعنوان شاهکار ادبی ضبط نماید.

ملاحظه نمایید خواندن و شنیدن این اشعار بیشرمانه که اعمال قبیحه و ننگ‌آوری را که انسان از بردن نام آنها شرم می‌کند مجسم نموده و لابد هر خواننده و شنونده را تهییج می‌نماید در نوباوگان و اطفال خردسال چه تأثیری نموده و اگر از طفولیت گوششان با اینها آشنا شده و از اول با این قبیل اشعار چشم و گوششان باز گردد که البته آنهمه کارهای ننگین از نظر آنها نخواهد رفت ـ سرانجام چه نتیجه بار خواهد آورد؟. گمان می‌کنید صدی ده آنها می‌توانند جلو نفس را کشیده و در اثر خواندن آنها که شهوت تحریک خواهد شد دامن عصمت خود را لکه‌دار ننماید؟ پس در این صورت گوینده و گردآورنده و چاپ‌کننده و فروشنده‌ی آن سزاوار نفرین نیست؟

باری بی‌اختیار جلو رفته و با مهربانی زیاد گفتم : عزیزم تو محصلی و درپی تحصیل علم هستی و خودت باید بدانی که از خواندن این مزخرفات غیر از بداخلاقی و بیشرمی نتیجه حاصل نمی‌شود حیف نیست که با خواندن آنها عمر گرانبهای خود را هدر دهی؟ خدا پدرش را بیامرزد که مثل بعضیها در برابر این نصیحت دوستانه‌ی من پرخاش ننموده با کمال ادب جواب داد : چشم آقا اطاعت می‌کنم.

اینجاست که باید نوشته‌های آقای کسروی را که درباره‌ی شعر و شاعری در پیمان می‌نویسد گردن نهاده تمامی این قبیل مجموعه‌ها را گرد آورده و آتش زده و سوزاند. ولی این را باید گفت که در این قسمت تنها سوزاندن آنها کافی نبوده باید وزارت جلیله‌ی معارف نیز باین موضوع مواظبت و دقت کامل نموده بهیچ وجه اجازه‌ی بچاپ و نشر آنها ندهد و باین وسیله اخلاق عموم مردم مخصوصاً شاگردان مدارس را بیمه نماید و همه کس را هم وظیفه‌ی فرضی است که برای از بین بردن آنها از هیچ گونه اقدامی فروگذاری ننمایند تا بلکه بتوانیم این لکه‌ی ننگین را از دامن ایران و ایرانیان پاک کرد.

تبریز ـ واعظپور


پیمان : آفرین بر جوان پاکدل ، حلالت باد نام ایرانی ، آری امروز بر هر ایرانی غیرتمند است که در برابر این سیاهکاریها خاموشی نگزیند و نکوهش و سختگیری دریغ نسازد. امروز چاره گفتن است و داد زدن ولی بزودی خواهد رسید روزی که توده‌ی غیرتمند ایران جنبشی کرده همه‌ی این کتابها و نوشته‌های سیاه را بآتش بسوزانند و یک لکه‌ی ننگی را از دامن شرافت ایران سترده دارند. ایرج پست نابکار بجای خود هزارها شاعر و مؤلف فدای یک نام نیک ایرانی باد.

مگر قافیه بافتن و سخن بقالب زدن چه ارجی دارد که از رهگذر آن اینهمه بدنامیها و نارواییها را برتابیم؟! اگر این شعرها و کتابها نباشد چه از ایران خواهد کاست؟!

آن بی‌آزرمی که دم از ساده‌بازی زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت نه اینکه بی‌آزرمیهای او را کتابی ساخت و بدست بچگان ساده دل بیگناه داد! ما امیدواریم در سایه‌ی این جنبش غیرتمندانه که آغاز شده و اثر آن پیداست بزودی چاره‌ی این سیاهکاریها خواهد شد.


🌸

✴️ سخنی با خوانندگان در پیرامون نوشتار بالا

کوشاد تلگرام : کسانی که این رشته گفتارها را دنبال می‌کنند ، بیگمان این دریافته‌اند که احمد کسروی به چه کار بزرگی برخاسته است. کاری که سده‌ها از آن غفلت شده. زیرا یک بیراهی و گمراهی که در توده‌ای رواج می‌گیرد ، این بگردن نیکخواهان و خردمندان آن توده است که با آن به نبرد برخیزند و اندیشه‌های مردم را در آن باره روشن گردانند و از هر راهی بکوشند آن گمراهی و بیراهی را بازگردانند.

شعر و شاعری که از هزار سال پیش در ایران از سادگی و بی‌آلایشی خود بیرون رفته و دچار صد بدی گردیده بود کسی به چنان سخنانی برنخاسته و به چنین نبرد سختی نپرداخته بود. این کسروی ، آن مرد جانسپار بود که باک از هیاهوی شعرپرستان بی‌آزرم و هجو و زشت‌زبانیهای آنان نکرده به برگردانیدن این پتیاره (=بلا) برخاست.

امروز یک جوّی بر اندیشه‌ها چیره گردیده که بسیاری کوشش سیاسی را تنها سخن گفتن از حکومتها و مهره‌های آنها و بدست آوردن آگاهیهایی از زندگی (راستیها و ناراستیهاشان) و مانند اینها می‌دانند. در حالی که آسیبهای فرهنگی در چنین جوّی بیکباره فراموش می‌شود. تو گویی اینگونه خیانتها که با ایران و ایرانی شده هیچ ارجی ندارد و نباید عمر را با پرداختن به آنها کوتاه گردانید.

در حالی که چنین اندیشه‌ای بس بیجا و خام است. درسخوانده و نخوانده‌ی همین توده را با اینگونه بیهوده‌کاریها و زیانکاریها سرگرم گردانیده و از کوشش در راه میهن بازداشته‌اند. صدهزاران بلکه میلیونها جوانان را با شعر و صوفیگری و «عرفان» فریفته و نیروهای جوانی آنان را براه شعرپرستی و عرفانجویی و قلندری و مانند اینگونه گمراهیها انداخته‌اند.

پس نوشتارهایی را که آن یگانه‌مرد نوشته و ما پیاپی در کانال می‌آوریم برای آن نیست که نقشی بر روی صفحه نمایش کامپیوتر یا موبایل خوانندگان باشد. ما از این سخنان انتظارهای بزرگی داریم. ما خواستاریم جوانان و کوشندگان که دلبستگی به حال کشور دارند و دلسوزانه نیروهای خود را در آن راه بکار می‌اندازند به این سخنان و این جنبش بی‌پروایی نکنند. این بدانند که حکومت هرچه باشد خائنانی (ایرانی یا بیگانه) کوشیده و هم‌اکنون نیز می‌کوشند مغزها را با چنین سرگرمیهای شومی بیاشوبند.

ما چشم داریم خوانندگانمان این ناکسان را بشناسند ، خیانتهاشان را خُرد نشمارند ، خوارشان دارند ، نامهاشان را همیشه با خواری برند و آشنایان خود را با کوششهای بدخواهانه‌ی آنان آشنا گردانند.

این نوشتار از میان چندین گرفتاری ایران تنها به دو گرفتاری و گمراهی (شعر و صوفیگری) پرداخته است. در زمینه‌ی شعر ، در نوشته‌ی بالا تنها یادی از ایرج (میرزا) رفته ولی تنها او نیست. از گذشتگان شاعران بنام بسیاری هست که مردم باید آنان را بشناسند و از زیان دیوانها و شعرهاشان آگاه شوند. از امروزیان ما هنوز زبان به نکوهش باز نکرده نخواسته‌ایم پرده‌دری کنیم. ولی این حال دیری نخواهد پایید. در میان آنها نیز رسواییها هست. بلکه برخی از آنان گناهشان پرداختن پیاپی به ادبیات زمان مغول است که این بدخواهیشان باید آشکار گردد. چنانکه بارها پیکره‌ی کتابهاشان را نشان داده و به کوششهای شومشان اشاره کرده‌ایم.
.

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست دوم

🖌 احمد کسروی

🔸 در نشست گذشته گفتیم باید بنیاد زندگانی ایرانیان بروی سه پایه گزارده شود که یکی از آنها «کوشش به پیراستگی توده و رهایی از نادانیها و آلودگیها» را شمردیم. در این نشست در آن زمینه سخن خواهم راند :

🔸 ١٠ـ پیراستن توده کجا و سیاست کجا؟.. (10 تا 17)


در این زمینه نخست چیزی که باندیشه‌ها خواهد رسید آنست که پیراستن توده از آلودگیها چه همبستگی بسیاست دارد؟!.. آن چیزی دیگر است و این چیزی دیگر می‌باشد. بارها این ایراد را شنیده‌ام. با زبان خودشان می‌گویند : «اصلاحات چه ربط بسیاست دارد؟!.. سیاست آنست که ما خودمان را از زورآزمایی روس و انگلیس نگه داریم و استقلال خود را از دست ندهیم. این چه ارتباط به نیکی یا بدی توده دارد؟!..».

ولی این ایراد راست نیست. زیرا سیاست تنها نگهداری خودمان از زورآزمایی روس و انگلیس نیست. باید سیاست را به یک معنی بزرگتر از آن گرفت. چنانکه گفتیم سیاست آن راهیست که ما برای زیست و پیشرفت خود از میان دیگر توده‌ها برگزینیم. سیاست راه همگامی ما با دیگر توده‌هاست.

اکنون اگر ایرانیان می‌خواهند با دیگر توده‌ها همسر باشند و بتوانند با آنان از روی برابری زندگی کنند باید خود را از حال کنونی بیرون آورند. با این آلودگیها با آنان همراهی و همگامی نخواهند توانست.

آنگاه گرفتم که سیاستْ نگهداری خودمان از چیرگی روس و انگلیس است. شما از چه راه می‌خواهید خودتان را نگه دارید؟!.. خواهشمندیم بما بازنمایید. با زبان خودتان گویم : «آن فعالیتهای سیاسی که در نظر گرفته‌اید کدامست؟!.. آیا با هایهوی و یا ناله و گله ، کاری از پیش تواند رفت؟!..».

چه شده که روس و انگلیس نیرومند شده‌اند و شما ناتوان می‌باشید؟!.. چه شده که آنها می‌توانند با شما زور ورزند؟!.. اینها را هیچ اندیشیده‌اید؟!.. پی بریشه و شُوَند[=سبب] اینها برده‌اید؟!..

چیزیست بسیار آشکار : توده‌ی شما آلوده است ، پس‌مانده است. توده‌ی آلوده و پس‌مانده سرگذشتش جز خواری و توسری‌خوری نتواند بود. این «آیین سپهر» است. آیا شما می‌خواهید با سپهر (طبیعت) بجنگید؟!.. آیا می‌خواهید آیین او را بهم زنید؟!..

شما چیزهایی بگوشتان رسیده : «قوانین بین‌الملل» ، «حقوق بین‌الملل». ولی اینها بآن معنی نیست که فهمیده‌اید. شما باید بدانید :

نخست آن دستگاهی که «قوانین بین‌الملل» را بکار بندد نیست. (سازمان ملل متحد (1) بکار می‌آغازد. ولی دانسته نیست چه نتیجه خواهد داد). امروز جلو زورآزمایی دولتی را (جز با زور) نتوان گرفت. آن دولتی که درپی زورآزماییست بهانه‌هایی هم از «قوانین بین‌الملل» تواند یافت. داستان ایتالیا و حبشه را ما هنوز فراموش نکرده‌ایم. افسانه‌ی داوری گرگ و بره را همه شنیده‌ایم.

دوم اگر چنان دستگاهی باشد باز بشما سودی نخواهد داشت. در «قوانین بین‌الملل» همه‌ی توده‌ها به یک دیده ، دیده نشده‌اند.

به هر حال «قوانین بین‌الملل» و «حقوق بین‌الملل» جلو «آیین سپهر» را نتواند گرفت. «مردمی که نیک نباشند از نیکیهای جهان بهره نتوانند یافت». این آیین سپهر است.


پانوشت :
1ـ چاپ دوم این کتاب پس از پایان جنگ جهانی دوم ، در زمستان سال 1324 بیرون آمد که سازمان ملل متحد تازه آغاز بکار کرده بود و برخی ترجمانها در ایران آن را «سازمان ملل متفق» ترجمه کرده بودند. اینست در اصل کتاب نیز «سازمان ملل متفق» آمده است.


🌸

✴️ سال نو 1403

بخش 2 از 2

🖌 کوشاد تلگرام

بجاست سخنی از آن یگانه‌مرد درباره‌ی فزونی درماندگیهایی که پیش‌بینی کرده و بما هشدارها داده بیاوریم :

«شما امروز بر سر یک دو راهی ایستاده‌اید که اختیار دارید هر کدام را بپذیرید.
یکی آنکه به همین حال که هستید باشید : این اندیشه‌های پراکنده همچنان در مغزها باشد. از شعر و شاعری دست برندارید ، کتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانکه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر کسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ... پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، ‌و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یک جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و کردار خود ندهید.
این یک راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود که هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید. اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت. یک جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلکه روز بروز سخت‌تر گردیده کم‌کم نوبت نابودی خواهد رسید.
یک راه دیگر آنست که این حقایق را که ما یاد می‌کنیم و یکایک روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر کسی در سهم خود بکار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یک تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یک راه هم اینست.
اختیار با شماست که کدام یکی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانکه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود که هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یک حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست بلکه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست که دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.
یک بیچارگی که من در شما می‌بینم آنست که نمی‌خواهید نیک بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیکی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ کم نکنید. ولی نتیجه‌ی آنها را که زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست که باید گفت : معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست که باید گفت : یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.
این کار کودکانست که دست بآتش دراز می‌کنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو کندوی عسل به بازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانیِ شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنکه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درک نمی‌کنید. شما هر یکی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : «مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.
شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید که در این جهان هر چیزی از یک علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند. این نمی‌دانید که هر گرفتاری یا بیماری که برای کسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یک علتی برخاسته که باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالای سر ما اگر اکنون خاموش گردد شاید کسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند ولی یک اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را کرده و بدست آورده و چاره خواهد کرد.
این یک قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنکه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره کنید تنها بگله و ناله بس می‌کنید ، و یا بیخردانه امیدوارید که ایران یک طلسمی دارد و کسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را می‌کشید و هم بیهوده ناله و فریاد می‌کنید که این خود زیان دیگری می‌باشد. شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری می‌گزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، کهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام می‌دهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد می‌کنید ، گمراهیهای پراکنده و کشاکشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ... بدینسان به هر یکی از آلودگیهای خود عنوان دیگری می‌دهید و ما هر یکی را که دنبال می‌کنیم به هایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با اینحال نیکی از جهان می‌خواهید. دوباره می‌گویم : این خود نشان درماندگی شماست.
.

دوباره می‌گویم : شما یا چنانکه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی می‌خواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر کسی تکانی بخود دهید و هر کسی این آلودگیها را از خود دور گردانید». (پرچم روزانه 2/3/1321)

بیایید این سال را سال فیروزی گردانیم. بیایید حقایق زندگی را بپذیریم و در راه پیشرفت آنها بکوشیم. بیگمان راه از میان رفتن بدبختیها جز این راه نیست. وگرنه چنانکه اشاره شد ایرانیان همیشه به این حال نبوده زمانی از پیشرفته‌ترین مردمان جهان بوده‌اند.
.

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5 ـ تکه‌ی یک از یک


یکی از رفقا که در چند ماه پیش مرا با پیمان آشنا می‌ساخت در ضمن تشویق می‌گفت پیمان چشم و گوش آدم را باز می‌کند. من حالا اعتراف می‌کنم که بیان آن رفیق ما کاملاً بجا بوده و خود من در این چند ماه که پیمان را قرائت می‌کنم در اغلب موضوعها تغییر نظر پیدا کرده‌ام و چون انصاف می‌دهم که هر کسی باید شهادت خود را در این زمینه‌ها کتمان ننماید اینست که باین شرح مبادرت می‌کنم :

من از کسانی بودم دیوان خواجه حافظ را بسیار خوانده همیشه از تکرار اشعار او لذت می‌بردم. اگر در مجلسی مذاکره از خواجه بمیان می‌آمد دخالت کرده باظهار عقیده می‌پرداختم. از این جهت مقاله‌ای که آقای فخرالتجار کرمانشاهی نوشته و در شماره‌ی پنجم درج شده سپس هم از طرف خود پیمان چنین عبارتی : «آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند ..» قید گردیده سخت بر من ناگوار افتاد زیرا دانستم مقصود خواجه حافظ می‌باشد پیش خود گفتم پیمان در این باره راه بی‌انصافی پیش گرفته زیرا خواجه اگرهم اشعار او مخالف عقیده‌ی غالب اشخاص است به هر حال معانی عالیه را دربر دارد.

قضا را همان شب از روی عادتی که در موقع خواب بخواندن کتاب دارم دیوان خواجه را برداشتم و چون باز کردم از شما چه پنهان که هرچه خواندم نه فقط لذتی نیافتم اساساً دیدم منظره‌ی کتاب تغییر یافته و جلوه‌ای که همیشه اشعارش داشت این زمان ندارد. غزلی را که شروع بخواندن کرده بودم چندین بار که قرائت نمودم هر دفعه بی‌معناتر از سابق درآمد. در اینجا بفکر فرورفته چنین دریافتم که همان طور که شخص در بیابان اگر سنگی را از دور مشاهده نمود و آن را آدم تصور کرد چه‌بسا که بقوه‌ی وهم برای او چشم و گوش و دهان نیز تصور می‌نماید ما نیز در سایه‌ی حسن عقیده یک رشته معانی را برای این اشعار توهم می‌کنیم که خود آنها ندارد.

این عبارت که آقای کسروی غالباً بکار می‌برد : «خردها پستی پذیرفته» شاید تا بحال مفاد آن را درنیافته بودم ولی اکنون گواهی می‌دهم که عقل من تاکنون مقهور وهم بوده. سبحان الله انسان تا چه اندازه ضعیف است و تا چه اندازه می‌تواند دستخوش اوهام و خیالات باشد.

هنوز گاهی تردید پیدا می‌کنم که آیا اشعار خواجه بنحوی که الان در نظر من جلوه نموده بی‌معنی است یا اینکه من در تحت تأثیر مقالات پیمان بچنان تخیلی راه یافته‌ام از طرفی هم شهرت خواجه حافظ و عزتی که نزد خودی و بیگانه دارد مرا مانع از آنست که بصراحت اظهار عقیده نمایم. از این جهت می‌خواهم غزلی را که مورد بحث است در اینجا نقل کرده یکایک ایرادهای خود را ذکر کنم تا مگر کسانی از خوانندگان دستی بجانب من دراز نموده از این حیرت و تردد بیرونم بیاورد. به هر حال از خوانندگان خواهشمندم بلاتأمل زبان بطعن و بدگویی نگارنده باز نکنند. این مباحث بالاخره باید مطرح گردیده تکلیف معلوم شود و الا از تناقض عقیده چه نتیجه حاصل خواهد شد.

غزل خواجه :

گر میفروش حاجت رندان روا کند
ایزد گنه ببخشد و دفع بلا کند

در معنی این بیت درمانده‌ام. زیرا رندان چه حاجتی بمیفروش داشتند؟ اگر مقصود می خواستن است البته بایستی پول داده می بخورد و الا میفروش که بکسی می مجانی نمی‌دهد. اما مصرع دوم دیگر زشتتر است. زیرا قطع نظر از اینکه می حرام است یا حلال ، می دادن به یک دسته رندان چه کاریست که خدا در قبال آن گناه بخشد و دفع بلا بکند؟! من متحیرم حافظ که دعوای مسلمانی داشته به چه جسارت این عبارتهای طعن‌آمیز را بزبان می‌آورده؟!

در کارخانه‌ای که ره عقل و علم نیست
وهم ضعیف‌رای فضولی چرا کند

رسم خواجه است که در غالب غزلهای خود یک شعر پرمعنایی می‌آورد. در این غزل هم این یک بیت معنای عالی دارد. مقصود اینست در دستگاه آفرینش که علم و عقل راه به کنه آن درنیافته اشخاصی چرا از روی وهم تفوهاتی می‌کنند؟! ولی باید پرسید که مناسبت این مطلب با مضمون شعر اول چیست؟! التماس بمیفروش بتکدی می خواستن کجا این مطلب مهم کجا؟!

مطرب بساز عود که کس بی‌اجل نمرد
هر کو نه این ترانه سراید خطا کند

این مطلب بسیار بجاست که هر کسی تا اجلش نرسد نخواهد مرد ولی این موضوع چه تناسب با مطرب و ساز دارد؟! مگر کسانی که غصه‌ی مرگ را نمی‌خورند باید همیشه وقت را با عود و ساز بگذرانند؟! بعلاوه تناسب این شعر با بیت سابق چیست؟!.

گر رنج پیشت آید و گر راحت ای حکیم
نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند

در این شعر خواجه دم از عقیده‌ی جبری زده و این عقیده چه درست و چه خطا چه ربط به یک شاعر دارد؟! آن هم شاعری که همیشه سرش بمی و معشوقه بند است؟! گذشته از اینها شاعر در شعر پیش روی سخن را با مطرب داشت چگونه روی آن را بسوی حکیم برگردانید؟!

👇

ما را که درد عشق و بلای خمار هست
یا وصل دوست یا می صافی دوا کند

بمردم چه شما درد عشق دارید و خمار هستید؟! این مطلب چه فایده را متضمن است که مرد عاقلی زحمت کشیده آن را بنظم آورد؟! و آنگاه ارتباطش با بیت سابق چیست؟!

حقا که درزمان برسد مژده‌ی امان
گر سالکی بعهد امانت وفا کند

کدام سالک؟ کدام امانت؟ تو که صحبت از خمار و درد عشق داشتی چه شد که یکبار بسروقت سالک رفتی و دخالت در کار او نمودی؟! وانگاه مقصود از امانت چیست؟! از این یک شعر مبهم و مجمل چه فایده منظور است؟

ساقی بجام عدل بده باده تا گدا
غیرت نیاورد که جهان پربلا کند

در معنی این شعر نیز درمانده‌ام. زیرا باده‌خواری و مست‌بازی این بساطها را ندارد که گدا و توانگر بر سر آن از هم برنجند. هر کس پول داد از میفروش می می‌گیرد و اگر نداد نمی‌گیرد. در آنجا صحبت عدالت چیست؟! اگر نظر شاعر به یک مجلس است که در آنجا توانگر و گدا باهم نشسته باده‌خواری می‌نموده‌اند در آن صورت پس شعر اول غزل چیست؟!

جان رفت در سر می و حافظ ز عشق سوخت
عیسا دمی کجاست که احیای ما کند

من در این باره متحیرم که اینهمه گفتگوی می و باده از خواجه و دیگران چه بوده؟! آن تأویلاتی که سابق می‌شنیدم که می‌گفتند مقصود از می و شاهد و عشق خداپرستی است یقین کرده‌ام که بی‌اساس است. زیرا علنی می‌بینم که شاعر از شراب تلخ و مسکر گفتگو می‌کند و دستور می‌دهد که شراب را باید شب خورد و روز بکسب هنر کوشید از این جهت سخت درمانده‌ام. همچنین نمی‌دانم مقصود از عشق که اینهمه نام آن می‌برند چیست؟! از اشعار خود خواجه می‌بینم که مقصود عشق خدایی نیست ولی چه عشقی است نمی‌دانم.

همچنین شعرهای دیگر حافظ که هر یکی چندین ایراد دارد؟! حقیقت من نمی‌دانم چه فایده بر این اشعار مترتب است؟! یا این چه حالی است که کسانی لذت از خواندن اینها می‌برند. چنانکه خود من آنهمه لذت می‌بردم ولی بگفته‌ی آقای فخرالتجار حالا دلم را بهم می‌زند. امیدوارم در این باره در پیمان بحثهایی بشود و پرده از روی کار برداشته شود.

ذبیح‌زاده


🌸