📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (یک از سه)
اکنون بیاییم بر سر اقلیت و اکثریت مجلس. من نمی‌خواهم تاریخچه‌ی این مجلس را بنویسم و از همه‌ی بدیها یا نیکیهای آن سخن رانم. بلکه می‌خواهم تنها از دخالت آن در این قضیه سخن رانده اندازه‌ی مسئولیت آن را نیز معین گردانم :
باید گفت اولاً مجلس چهاردهم از روز نخست میدان کشاکش گردید ، میدان غرضرانی شد ، وکلا به یکدیگر توهینهای زشت کردند ، آبروی همدیگر را بردند ، مجلس را که بی‌اعتبار بود بی‌اعتبارتر گردانیدند.
مجلس دزدخانه نامیده شد و چون تحقیقات بعمل آمد دانسته شد از بعضی از نمایندگان کارهایی سر زده که زشتتر از دزدی بوده ، زشتتر از راهزنی بوده.
ثانیاً از مجلس کارهایی سر زد که جز غرض‌ورزی معنایی نداشت. برای مثل می‌گویم : اعتبارنامه‌ی پیشه‌وری را چرا نپذیرفتند؟!.. علتش چه بود؟!.. آیا اکثریت حق دارد بدلخواهْ یکی را بپذیرد و یکی را نپذیرد؟!.. اگر می‌گویند : پیشه‌وری هوادار شوروی بود ، هوادار شوروی دیگران هم بودند ، پس چرا تنها این را بکنار زدند؟!.. اگر می‌گویند :
انتخابش طبیعی نبود ، اولاً من آنچه شنیده‌ام انتخاب پیشه‌وری از تبریز طبیعی بوده است. ثانیاً کسانی که انتخابشان طبیعی نبود در مجلس بسیار بودند. فلان مرد که یک‌عمر در تهران زیسته در اینجا هرچه تلاش کرد بجایی نرسید ، و از فلان گوشه‌ی آذربایجان ، از شهری که ده نفر او را نمی‌شناختند ، وکیل درآمد. پس چرا او را رد نکرده‌اند؟!.. آیا اینها جز دیکتاتوری معنایی دارد؟!..
تصور نشود من می‌خواهم از پیشه‌وری طرفداری کنم ، یا چون اکنون در آذربایجان یکی از سران دمکراتست می‌خواهم بدلجویی پردازم. من آقای جعفر پیشه‌وری را تاکنون ندیده‌ام و کمترین آشنایی ندارم و ازو هم دلجویی نمی‌خواهم. من طرفداری از حقیقت می‌نمایم. این نمونه‌ای از کارهای بد مجلس بود.
ثالثاً در قضیه‌ی صدرالاشراف مجلس یکباره میدان نبرد گردیده تنها آن ماند که نمایندگان قمه و غداره بندند و در سالون مجلس شکم یکدیگر را پاره کنند.
ما ندانستیم اکثریت چه محسناتی در صدرالاشراف دیده بود که در چنان هنگامی او را برگزید؟!.. چه مزایایی در او سراغ داشت که در دیگران نبود؟!..
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (یک از سه)
اکنون بیاییم بر سر اقلیت و اکثریت مجلس. من نمی‌خواهم تاریخچه‌ی این مجلس را بنویسم و از همه‌ی بدیها یا نیکیهای آن سخن رانم. بلکه می‌خواهم تنها از دخالت آن در این قضیه سخن رانده اندازه‌ی مسئولیت آن را نیز معین گردانم :
باید گفت اولاً مجلس چهاردهم از روز نخست میدان کشاکش گردید ، میدان غرضرانی شد ، وکلا به یکدیگر توهینهای زشت کردند ، آبروی همدیگر را بردند ، مجلس را که بی‌اعتبار بود بی‌اعتبارتر گردانیدند.
مجلس دزدخانه نامیده شد و چون تحقیقات بعمل آمد دانسته شد از بعضی از نمایندگان کارهایی سر زده که زشتتر از دزدی بوده ، زشتتر از راهزنی بوده.
ثانیاً از مجلس کارهایی سر زد که جز غرض‌ورزی معنایی نداشت. برای مثل می‌گویم : اعتبارنامه‌ی پیشه‌وری را چرا نپذیرفتند؟!.. علتش چه بود؟!.. آیا اکثریت حق دارد بدلخواهْ یکی را بپذیرد و یکی را نپذیرد؟!.. اگر می‌گویند : پیشه‌وری هوادار شوروی بود ، هوادار شوروی دیگران هم بودند ، پس چرا تنها این را بکنار زدند؟!.. اگر می‌گویند :
انتخابش طبیعی نبود ، اولاً من آنچه شنیده‌ام انتخاب پیشه‌وری از تبریز طبیعی بوده است. ثانیاً کسانی که انتخابشان طبیعی نبود در مجلس بسیار بودند. فلان مرد که یک‌عمر در تهران زیسته در اینجا هرچه تلاش کرد بجایی نرسید ، و از فلان گوشه‌ی آذربایجان ، از شهری که ده نفر او را نمی‌شناختند ، وکیل درآمد. پس چرا او را رد نکرده‌اند؟!.. آیا اینها جز دیکتاتوری معنایی دارد؟!..
تصور نشود من می‌خواهم از پیشه‌وری طرفداری کنم ، یا چون اکنون در آذربایجان یکی از سران دمکراتست می‌خواهم بدلجویی پردازم. من آقای جعفر پیشه‌وری را تاکنون ندیده‌ام و کمترین آشنایی ندارم و ازو هم دلجویی نمی‌خواهم. من طرفداری از حقیقت می‌نمایم. این نمونه‌ای از کارهای بد مجلس بود.
ثالثاً در قضیه‌ی صدرالاشراف مجلس یکباره میدان نبرد گردیده تنها آن ماند که نمایندگان قمه و غداره بندند و در سالون مجلس شکم یکدیگر را پاره کنند.
ما ندانستیم اکثریت چه محسناتی در صدرالاشراف دیده بود که در چنان هنگامی او را برگزید؟!.. چه مزایایی در او سراغ داشت که در دیگران نبود؟!..
🌸
📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سومین : شیر و خورشید چگونه شهرت یافته و از کی نشان رسمی ایران شده؟ (تکه‌ی چهار از چهار)
اکنون می‌رسیم بدوره‌ای که شیر و خورشید نشان رسمی ایران می‌گردد. تفصیل این سخن آنکه از ناصرالدین‌شاه یک رشته فلوسهایی با نقش شیر و خورشید در دست هست که شیر خوابیده ولی از هر حیث مانند شیر نشانهای امروزی است. تاریخ این فلوسها 1272 و این سالهاست. ولی در یک رشته فلوسهای دیگر که نیز در دست است و چند سال پس از آن فلوسها در 1284 و آن نزدیکیها زده شده ناگهان شیر بپا خاسته و برای نخستین بار شمشیر بدست گرفته است.
از اینجا پیداست که شمشیر بدست گرفتن شیر از سال 1280 و آن نزدیکیهاست و ما گمان می‌کنیم که نشان رسمی ایران شدن شیر [و] خورشید هم از همان زمان آغاز کرده.
بدین تفصیل که در زمانهای پیشین در ایران و دیگر دولتهای مشرق این رسم که هر کدام نشان خاصی برای خود داشته باشد نبوده. چنانکه دیدیم در زمان صفویان و دیگران شکلهای گوناگون بکار می‌رفته. در زمان فتحعلی‌شاه که دیگر شکلها را از میان برده بودند باز در درفشها گذشته از شیر و خورشید نقش ذوالفقار را هم بکار می‌برده‌اند و بر سکه‌ها مرغ و آفتاب را هم می‌نگاشته‌اند. به هر حال این یقین است که در قرنهای باستان نشان دولتی باین معنی که امروز هست نبوده. لیکن در زمان ناصرالدین‌شاه که ایران با دولتهای اروپا رابطه‌ی بسیار یافته ناچار شده که همچون آن دولتها این نیز نشان خاصی داشته باشد و برای این کار گویا دو شکل ذوالفقار و شیر و خورشید پیشین را یکی کرده و آن شمشیر را که به تنهایی نشانی بوده بدست شیر داده‌اند. چیزی که هست بپاس شکوه امام تیغ دوسر بدست شیر نداده‌اند. از همین زمان است که شیر و خورشید شکل ثابتی پیدا کرده که در همه جا به یک شکل نگارده شده و می‌شود. بدینسان که در همه جا روی شیر بسوی دست چپ و دُمش برانگیخته و گردنش یالدار است و پیوسته ایستاده رویش برگشته بسوی بیرون است. (1) مگر در نشانهای وزارت خارجه که هنوز بشکل زمان فتحعلی‌شاه شیر خوابیده است. و گویا این تفاوت برای پاره‌ای جهتهای سیاسی و بپاس ارتباطی است که میان آن وزارتخانه و دولتهای بیگانه هست.
در اینجا هم یک رشته از فلوسهای قاجاریان را گراور می‌نماییم :
[پیکره در پایین همین پست]
شماره‌ی یک از سکه‌های فتحعلی‌شاه است زیرا تاریخ 1222 وارونه‌وار در زیر آن پیداست. شماره‌ی دو از آن سکه‌هایی است که گفتیم گویا از زمان فتحعلی‌شاه بازمانده باشد. شماره‌ی سه از آن رشته فلوسهای ناصرالدین‌شاه است که گفتیم در سال 1272 و آن نزدیکیها زده شده‌اند. از شماره‌ی چهار که در تبریز زده شده نگارنده دو دانه بیشتر در تصرف ندارم و با آنکه از شمشیر شیر هویداست که پس از سال 1280 که تاریخ رسمی شدن شیر [و] خورشید است زده شده با شکل ثابت نقش مزبور یکسان نیست. ولی این فلوسها بسیار کم است. شماره‌ی پنجم از آن رشته فلوسهاست که گفتیم پس از سال 1280 زده شده و نخستین سکه‌ها با شکل رسمی شیر و خورشید می‌باشند. در اینجا دم شیر فروآویخته ولی سپس آن را برانگیخته نگاشته‌اند که اکنون هم بدین شکل می‌نگارند.
در اینجا [گفتگوی] ما از تاریخچه‌ی شیر و خورشید بپایان می‌رسد. ما آنچه می‌دانستیم تا اینجا نگاشتیم ولی بیگفتگوست که از نوشته‌های کهنه‌ی وزارتخانه‌ها و فرمانهای کهنه که در پاره‌ای از خاندانها هست می‌توان آگاهیهای دیگر بدست آورد. بویژه درباره‌ی گزارشهای آخری شیر و خورشید که از آرشیو وزارتخانه‌ها بویژه وزارت خارجه می‌توان استفاده‌ی فراوان جست. افسوس که ما دسترسی باین آرشیوها نداشته‌ایم و امیدواریم که دیگران آنچه از این راه آگاهی دارند آنان نیز نوشته و چاپ نمایند که موضوع هرچه بیشتر روشن و آشکار شود.
در پایان سخن این نکته را می‌افزاییم که با آنکه شاعران و نویسندگان ایران پیوسته پی مضمون می‌گردند و از هرچه دیدنی و پنداشتنی است استفاده می‌جویند گِرد شیر و خورشید کمتر گردیده‌اند با آنکه دیدیم از قرنهاست که شیر و خورشید در ایران معروف و مشهور گشته است و بایستی جایی در ادبیات پارسی داشته باشد.
گو که این شاعران داستان شگفت و شیرین شیر و خورشید را که ما در این تاریخچه نگاشتیم نمی‌دانسته‌اند نه خود شکل مزبور همگونه شگفتی دارد؟! بلکه ما دیدیم که پیش از پیدایش این شکل قطران از ارتباط پنداری شیر و آفتاب استفاده جسته و مضمون زیبایی درآورده است. پس از پیدایش شیر و خورشید که این ارتباط استوارتر گردیده بایستی بیشتر بکار شاعران آید!
تا آنجا که ما می‌دانیم تنها شاعری که یاد شیر و خورشید در شعر کرده انوشه‌روان ملک‌الشعرا صبوری است که این دوبیتی ازوست :
گر شیر نشان دولت جاوید است خورشید به پشت اوست هر کس دید است
آن ترک‌پسر که این نشان هِشته بسر شیری باشد که روی او خورشید است.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتار سومین : شیر و خورشید چگونه شهرت یافته و از کی نشان رسمی ایران شده؟ (تکه‌ی چهار از چهار)
اکنون می‌رسیم بدوره‌ای که شیر و خورشید نشان رسمی ایران می‌گردد. تفصیل این سخن آنکه از ناصرالدین‌شاه یک رشته فلوسهایی با نقش شیر و خورشید در دست هست که شیر خوابیده ولی از هر حیث مانند شیر نشانهای امروزی است. تاریخ این فلوسها 1272 و این سالهاست. ولی در یک رشته فلوسهای دیگر که نیز در دست است و چند سال پس از آن فلوسها در 1284 و آن نزدیکیها زده شده ناگهان شیر بپا خاسته و برای نخستین بار شمشیر بدست گرفته است.
از اینجا پیداست که شمشیر بدست گرفتن شیر از سال 1280 و آن نزدیکیهاست و ما گمان می‌کنیم که نشان رسمی ایران شدن شیر [و] خورشید هم از همان زمان آغاز کرده.
بدین تفصیل که در زمانهای پیشین در ایران و دیگر دولتهای مشرق این رسم که هر کدام نشان خاصی برای خود داشته باشد نبوده. چنانکه دیدیم در زمان صفویان و دیگران شکلهای گوناگون بکار می‌رفته. در زمان فتحعلی‌شاه که دیگر شکلها را از میان برده بودند باز در درفشها گذشته از شیر و خورشید نقش ذوالفقار را هم بکار می‌برده‌اند و بر سکه‌ها مرغ و آفتاب را هم می‌نگاشته‌اند. به هر حال این یقین است که در قرنهای باستان نشان دولتی باین معنی که امروز هست نبوده. لیکن در زمان ناصرالدین‌شاه که ایران با دولتهای اروپا رابطه‌ی بسیار یافته ناچار شده که همچون آن دولتها این نیز نشان خاصی داشته باشد و برای این کار گویا دو شکل ذوالفقار و شیر و خورشید پیشین را یکی کرده و آن شمشیر را که به تنهایی نشانی بوده بدست شیر داده‌اند. چیزی که هست بپاس شکوه امام تیغ دوسر بدست شیر نداده‌اند. از همین زمان است که شیر و خورشید شکل ثابتی پیدا کرده که در همه جا به یک شکل نگارده شده و می‌شود. بدینسان که در همه جا روی شیر بسوی دست چپ و دُمش برانگیخته و گردنش یالدار است و پیوسته ایستاده رویش برگشته بسوی بیرون است. (1) مگر در نشانهای وزارت خارجه که هنوز بشکل زمان فتحعلی‌شاه شیر خوابیده است. و گویا این تفاوت برای پاره‌ای جهتهای سیاسی و بپاس ارتباطی است که میان آن وزارتخانه و دولتهای بیگانه هست.
در اینجا هم یک رشته از فلوسهای قاجاریان را گراور می‌نماییم :
[پیکره در پایین همین پست]
شماره‌ی یک از سکه‌های فتحعلی‌شاه است زیرا تاریخ 1222 وارونه‌وار در زیر آن پیداست. شماره‌ی دو از آن سکه‌هایی است که گفتیم گویا از زمان فتحعلی‌شاه بازمانده باشد. شماره‌ی سه از آن رشته فلوسهای ناصرالدین‌شاه است که گفتیم در سال 1272 و آن نزدیکیها زده شده‌اند. از شماره‌ی چهار که در تبریز زده شده نگارنده دو دانه بیشتر در تصرف ندارم و با آنکه از شمشیر شیر هویداست که پس از سال 1280 که تاریخ رسمی شدن شیر [و] خورشید است زده شده با شکل ثابت نقش مزبور یکسان نیست. ولی این فلوسها بسیار کم است. شماره‌ی پنجم از آن رشته فلوسهاست که گفتیم پس از سال 1280 زده شده و نخستین سکه‌ها با شکل رسمی شیر و خورشید می‌باشند. در اینجا دم شیر فروآویخته ولی سپس آن را برانگیخته نگاشته‌اند که اکنون هم بدین شکل می‌نگارند.
در اینجا [گفتگوی] ما از تاریخچه‌ی شیر و خورشید بپایان می‌رسد. ما آنچه می‌دانستیم تا اینجا نگاشتیم ولی بیگفتگوست که از نوشته‌های کهنه‌ی وزارتخانه‌ها و فرمانهای کهنه که در پاره‌ای از خاندانها هست می‌توان آگاهیهای دیگر بدست آورد. بویژه درباره‌ی گزارشهای آخری شیر و خورشید که از آرشیو وزارتخانه‌ها بویژه وزارت خارجه می‌توان استفاده‌ی فراوان جست. افسوس که ما دسترسی باین آرشیوها نداشته‌ایم و امیدواریم که دیگران آنچه از این راه آگاهی دارند آنان نیز نوشته و چاپ نمایند که موضوع هرچه بیشتر روشن و آشکار شود.
در پایان سخن این نکته را می‌افزاییم که با آنکه شاعران و نویسندگان ایران پیوسته پی مضمون می‌گردند و از هرچه دیدنی و پنداشتنی است استفاده می‌جویند گِرد شیر و خورشید کمتر گردیده‌اند با آنکه دیدیم از قرنهاست که شیر و خورشید در ایران معروف و مشهور گشته است و بایستی جایی در ادبیات پارسی داشته باشد.
گو که این شاعران داستان شگفت و شیرین شیر و خورشید را که ما در این تاریخچه نگاشتیم نمی‌دانسته‌اند نه خود شکل مزبور همگونه شگفتی دارد؟! بلکه ما دیدیم که پیش از پیدایش این شکل قطران از ارتباط پنداری شیر و آفتاب استفاده جسته و مضمون زیبایی درآورده است. پس از پیدایش شیر و خورشید که این ارتباط استوارتر گردیده بایستی بیشتر بکار شاعران آید!
تا آنجا که ما می‌دانیم تنها شاعری که یاد شیر و خورشید در شعر کرده انوشه‌روان ملک‌الشعرا صبوری است که این دوبیتی ازوست :
گر شیر نشان دولت جاوید است خورشید به پشت اوست هر کس دید است
آن ترک‌پسر که این نشان هِشته بسر شیری باشد که روی او خورشید است.
👇
همو در قصیده‌ای که در ستایش مؤیدالدوله والی خراسان و درباره‌ی شمشیر فرستادن ناصرالدین‌شاه برای او سروده می‌گوید :
چون نشان شاه ما خورشید و شمشیر است و شیر
داده شمشیری بدست شیر خود خورشیدوار
در اثنای چاپ تاریخچه که هنوز صفحه‌های آخری چاپ نیافته بود ناگهان دانه‌ی دیگری از سکه‌ی مسی که در صفحه‌ی 19 یاد آن کرده‌ایم از بازار بدست آوردم و خوشبختانه نوشته‌های آن همه خواناست : بدین شرح که بر یک روی بر فراز شیر و خورشید عبارت «الجایتو سلطان محمد خلدالله ملکه» و بر دیگر روی درمیانه عبارتهای «لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله» و بر گرد آن نامهای دوازده‌امام نگاشته شده. در سکه‌ی پیشین هم نام پادشاه و هم عبارت «علی ولی‌الله» و هم نامهای امامان ساییده شده اینست که نمی‌دانستیم از کدام زمان و کدام پادشاه است ولی خوشبختانه پیدا شدن این دانه‌ی دومی دشوار ما را آسان ساخت و دانستیم که سکه ازآنِ سلطان‌محمد خدابنده‌ی مغول است و نقش شیر و خورشید بر سکه‌ها در زمان مغولان نیز معمول بوده ، بلکه باید گفت در زمان ایشان است که این نقش از آسیای کوچک به ایران آمده و معروف گردیده است.
پانوشت :
1ـ تفاوت بزرگ دیگر شیر و خورشیدهای امروزی با شیر و خورشیدهای پیشین اینست که شیر امروزی یالدار است و در نقشهای پیشین چنانکه در گراورها دیدیم شیر بی‌یال بوده. این نکته را یکی از دانشمندان روسی که در تهران نشیمن دارد به نگارنده یادآوری کرد که شیرهای ایران تا صد و دویست سال پیش بسیار فراوان بوده و اکنون کم شده و هم نر و هم ماده‌شان بی‌یال است و از اینجاست که در نقشهای پیشین همه جا شیر بی‌یال نگاشته‌اند و شیر یالدار که از زمان ناصرالدین‌شاه بدین سوی دیده می‌شود از روی نقشهای اروپاست.
🌸
چون نشان شاه ما خورشید و شمشیر است و شیر
داده شمشیری بدست شیر خود خورشیدوار
در اثنای چاپ تاریخچه که هنوز صفحه‌های آخری چاپ نیافته بود ناگهان دانه‌ی دیگری از سکه‌ی مسی که در صفحه‌ی 19 یاد آن کرده‌ایم از بازار بدست آوردم و خوشبختانه نوشته‌های آن همه خواناست : بدین شرح که بر یک روی بر فراز شیر و خورشید عبارت «الجایتو سلطان محمد خلدالله ملکه» و بر دیگر روی درمیانه عبارتهای «لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله» و بر گرد آن نامهای دوازده‌امام نگاشته شده. در سکه‌ی پیشین هم نام پادشاه و هم عبارت «علی ولی‌الله» و هم نامهای امامان ساییده شده اینست که نمی‌دانستیم از کدام زمان و کدام پادشاه است ولی خوشبختانه پیدا شدن این دانه‌ی دومی دشوار ما را آسان ساخت و دانستیم که سکه ازآنِ سلطان‌محمد خدابنده‌ی مغول است و نقش شیر و خورشید بر سکه‌ها در زمان مغولان نیز معمول بوده ، بلکه باید گفت در زمان ایشان است که این نقش از آسیای کوچک به ایران آمده و معروف گردیده است.
پانوشت :
1ـ تفاوت بزرگ دیگر شیر و خورشیدهای امروزی با شیر و خورشیدهای پیشین اینست که شیر امروزی یالدار است و در نقشهای پیشین چنانکه در گراورها دیدیم شیر بی‌یال بوده. این نکته را یکی از دانشمندان روسی که در تهران نشیمن دارد به نگارنده یادآوری کرد که شیرهای ایران تا صد و دویست سال پیش بسیار فراوان بوده و اکنون کم شده و هم نر و هم ماده‌شان بی‌یال است و از اینجاست که در نقشهای پیشین همه جا شیر بی‌یال نگاشته‌اند و شیر یالدار که از زمان ناصرالدین‌شاه بدین سوی دیده می‌شود از روی نقشهای اروپاست.
🌸
📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (دو از سه)
درباره‌ی صدرالاشراف ما هرچه انصاف بخرج دهیم باز چند ایراد بزرگی باو وارد است :
نخست او نام بدی در تاریخ مشروطه بیادگار گزارده. در آن روزی که مردان غیرتمند در برابر استبداد بالا افراشته برای استوار گردانیدن بنیاد مشروطه می‌کوشیدند ، این مرد در نتیجه‌ی نافهمی و غرض‌ورزی ، با مشروطه‌خواهان دشمنی نموده ، افزار دست هواداران استبداد گردیده ، عضو انجمن آل‌محمد بوده ، در باغشاه مستنطقی کرده. این بدنامی نبایستی فراموش گردد.
دوم صدرالاشراف مرد بی‌دانشیست که نه چیزی از زبانهای اروپا می‌داند و نه از اوضاع جهان آگاهست. دانسته‌های او بیش از اندازه‌ی یک پیشنماز محله‌ای نیست.
سوم بسیار کهنه‌اندیش است. در واقع یک آخوند حسابیست و بخرافات عامیانه پابند است.
چهارم این مرد با نداری وارد میدان زندگی شده و اکنون دارای ثروت هنگفتی می‌باشد. یک مرد وقتی که بکارهای اجتماعی دخالت کرد و در اداره‌های دولتی دارای مقامی بود ، تحصیل ثروت برای او دشوار نخواهد بود. لازم نیست رشوه بگیرد. غیر از رشوه راههای استفاده فراوانست. چیزی که هست باید مصالح کشور را زیر پا گذاشته همه را قربانی استفاده گرداند. باید وظیفه‌ی خود را فراموش سازد. از این راه است که می‌توان ثروتمند گردید. اینست کسانی که از دخالت در کارهای اجتماعی ثروت پیدا کرده‌اند ، حسن عقیده بآنها نتوان داشت.
اینها عیبهاییست که در محسن صدر هست و جای انکار هم نیست. با اینحال اکثریت مجلس او را به نخست‌وزیری برگزید ، و چون روزنامه‌ها و آزادیخواهان و اقلیت ناخرسندی نمودند ، ایستادگی نشان داد. از اینسو اقلیت هم لجاجت نموده اوبسترکسیون [1] را پیش کشید و چند ماه مجلس بحال وقفه افتاد. هر چند روز یک بار کشاکش بمیان آمد ، سخنان زشتی درمیانه گفته شد. در همان هنگام ، صدرالاشراف ، بجای اینکه اقتضای موقع را فهمیده کناره جوید و بآن کشاکش خاتمه دهد ، با صد پررویی نشست و کارها را دنبال کرد و بخشم آزادیخواهان افزوده آنها را از حال اعتدال بیرون برد ، که باید گفت در آن زمان بود که تخمهای فتنه که از چند سال پیش در این کشور پاشیده شده بود ، آبیاری شده سر از خاک برآورد.
در آن قضیه اقلیت و اکثریت هر دو لجاجت کردند. ولی ایراد بیشتر باکثریت متوجه بود. زیرا آنها رشته‌ی کارهای این کشور را بدست داشته مسئولیت بزرگی بگردن گرفته بودند. اینبود نبایستی لجاجت کنند. نبایستی تنها دربند پیشرفت دادن بسخن خود باشند.
آنها بایستی مصالح توده را به هر چیزی مقدم دارند. بایستی در نظر گیرند که از آن ایستادگی که در برابر اقلیت و روزنامه‌ها می‌نمودند ، چه نتیجه حاصل خواهد شد. اگر شورویها در شمال عکس‌العملی نشان دادند چه اشکالاتی پدید خواهد آمد. آنها نمی‌توانستند بگویند ما چون اکثریت داریم حرف خود را پیش خواهیم برد ، هرچه بادا باد!.. این با مسئولیتی که بگردن داشتند منافی بود.
پانوشت :
[ 1ـ اُبسترکسیون (به فرانسه‌ای : Obstruction) یا نصاب‌شکنی ، نیامدن عمدی گروهی از نمایندگان مجلس در هنگام رأی‌گیری ، به قصد از اکثریت انداختن مجلس و جلوگیری از تصویب یک لایحه یا طرح می‌باشد. ]
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (دو از سه)
درباره‌ی صدرالاشراف ما هرچه انصاف بخرج دهیم باز چند ایراد بزرگی باو وارد است :
نخست او نام بدی در تاریخ مشروطه بیادگار گزارده. در آن روزی که مردان غیرتمند در برابر استبداد بالا افراشته برای استوار گردانیدن بنیاد مشروطه می‌کوشیدند ، این مرد در نتیجه‌ی نافهمی و غرض‌ورزی ، با مشروطه‌خواهان دشمنی نموده ، افزار دست هواداران استبداد گردیده ، عضو انجمن آل‌محمد بوده ، در باغشاه مستنطقی کرده. این بدنامی نبایستی فراموش گردد.
دوم صدرالاشراف مرد بی‌دانشیست که نه چیزی از زبانهای اروپا می‌داند و نه از اوضاع جهان آگاهست. دانسته‌های او بیش از اندازه‌ی یک پیشنماز محله‌ای نیست.
سوم بسیار کهنه‌اندیش است. در واقع یک آخوند حسابیست و بخرافات عامیانه پابند است.
چهارم این مرد با نداری وارد میدان زندگی شده و اکنون دارای ثروت هنگفتی می‌باشد. یک مرد وقتی که بکارهای اجتماعی دخالت کرد و در اداره‌های دولتی دارای مقامی بود ، تحصیل ثروت برای او دشوار نخواهد بود. لازم نیست رشوه بگیرد. غیر از رشوه راههای استفاده فراوانست. چیزی که هست باید مصالح کشور را زیر پا گذاشته همه را قربانی استفاده گرداند. باید وظیفه‌ی خود را فراموش سازد. از این راه است که می‌توان ثروتمند گردید. اینست کسانی که از دخالت در کارهای اجتماعی ثروت پیدا کرده‌اند ، حسن عقیده بآنها نتوان داشت.
اینها عیبهاییست که در محسن صدر هست و جای انکار هم نیست. با اینحال اکثریت مجلس او را به نخست‌وزیری برگزید ، و چون روزنامه‌ها و آزادیخواهان و اقلیت ناخرسندی نمودند ، ایستادگی نشان داد. از اینسو اقلیت هم لجاجت نموده اوبسترکسیون [1] را پیش کشید و چند ماه مجلس بحال وقفه افتاد. هر چند روز یک بار کشاکش بمیان آمد ، سخنان زشتی درمیانه گفته شد. در همان هنگام ، صدرالاشراف ، بجای اینکه اقتضای موقع را فهمیده کناره جوید و بآن کشاکش خاتمه دهد ، با صد پررویی نشست و کارها را دنبال کرد و بخشم آزادیخواهان افزوده آنها را از حال اعتدال بیرون برد ، که باید گفت در آن زمان بود که تخمهای فتنه که از چند سال پیش در این کشور پاشیده شده بود ، آبیاری شده سر از خاک برآورد.
در آن قضیه اقلیت و اکثریت هر دو لجاجت کردند. ولی ایراد بیشتر باکثریت متوجه بود. زیرا آنها رشته‌ی کارهای این کشور را بدست داشته مسئولیت بزرگی بگردن گرفته بودند. اینبود نبایستی لجاجت کنند. نبایستی تنها دربند پیشرفت دادن بسخن خود باشند.
آنها بایستی مصالح توده را به هر چیزی مقدم دارند. بایستی در نظر گیرند که از آن ایستادگی که در برابر اقلیت و روزنامه‌ها می‌نمودند ، چه نتیجه حاصل خواهد شد. اگر شورویها در شمال عکس‌العملی نشان دادند چه اشکالاتی پدید خواهد آمد. آنها نمی‌توانستند بگویند ما چون اکثریت داریم حرف خود را پیش خواهیم برد ، هرچه بادا باد!.. این با مسئولیتی که بگردن داشتند منافی بود.
پانوشت :
[ 1ـ اُبسترکسیون (به فرانسه‌ای : Obstruction) یا نصاب‌شکنی ، نیامدن عمدی گروهی از نمایندگان مجلس در هنگام رأی‌گیری ، به قصد از اکثریت انداختن مجلس و جلوگیری از تصویب یک لایحه یا طرح می‌باشد. ]
🌸
📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید
🖌 احمد کسروی
🔸 پیوستها : پرسش ـ پاسخ (تکه‌ی یک از یک)
... «شیر و خورشید» از کجا و چه زمان در ایران آمده و برای چه خوبست و چه نشانه است؟.. (اصفهان ، ع کتابچی)
درباره‌ی شیر خورشید چون دارنده‌ی پیمان کتابچه‌ی جداگانه‌ای در این زمینه بنام «تاریخچه‌ی شیر و خورشید» پرداخته و چاپ نموده از این جهت در اینجا درباره‌ی آن بگفتگو نمی‌پردازیم و برای آنکه پرسش شما پاک بی‌پاسخ نماند شرحی را که در آن کتابچه در زمینه‌ی پیدایش شیر و خورشید نگاشته شده در اینجا می‌آوریم :
خاندان سلجوقیان روم که در بخشی از آسیای کوچک فرمانروا بودند مشهور است. ابن‌عبری درباره‌ی غیاث‌الدین کیخسرو پسر علاءالدین کیکاوس که از پادشاهان آن خاندان و دومین کیخسرو از ایشان و در سال 643 هجری بجای پدر خود پادشاهی یافته بود می‌نویسد که او دختر پادشاه گرجستان را بزنی گرفت.
در آن زمانها زیبایی زنان گرجستان بویژه زیبایی خانم شاهزادگان گرجی در سراسر شرق و غرب شهرت یافته و بسیاری از فرمانروایان دور و نزدیک از مسلمان و ترسا زن از آن خاندان می‌گرفتند. در این باره داستانهایی در تاریخ هست که در اینجا فرصت یاد کردن نداریم.
ابن‌عبری می‌گوید کیخسرو شیدای رخسار دلارای شاهزاده‌خانم گرجی گردیده دل و دین و تاب و توان از دست داد و بفرمان عشق می‌خواست روی درهم و دینار را با نقش آن رخسار دلارا بیاراید. نزدیکان کیخسرو بپاس اسلام رأی بدین کار نمی‌دادند ولی چون او پافشاری داشت چنین تدبیر اندیشیدند که صورت شیری نگاشته روی همچون خورشید آن شاهزاده‌ی گرجی را همچون خورشیدی بر فراز آن بنگارند که هم دلخواه کیخسرو انجام گرفته هم مردم پی بحقیقت کار نبرده چنین پندارند که مقصود نقش صورت طالع پادشاه است.
مقصود ابن عبری نکوهش کیخسرو است که چرا بدانسان زبون عشق زنی بوده. بر ابن‌عبری باید بخشود! زیرا او از زیر چرخُشت استخوانسای عشق درنیامده بود و از اندیشه‌ی خام و دل بیدرد بهتر از این چه تراود؟! بلکه باید خرسند بود که او بدین نکوهش برخاسته که ما از سخنانش بدینسان سود برداشته دشوار تاریخی خود را آسان می‌سازیم. و چون او در آغاز جوانیش زمان کیخسرو را دریافته و زادگاهش نیز مَلَطیه یکی از شهرهای آسیای کوچک بوده از اینرو در تاریخ سلجوقیان روم بویژه در سرگذشت و داستان کیخسرو و جانشینانش بینا و آگاه بوده. وآنگاه آن یکی از مؤلفان دانشمند است که پیرامون گزافه نمی‌گردد و از اینجا سخن او بسی استوار و از نظر تاریخ ایران درخور ارزش بسیار است.
سکه بر استواری گفته‌ی ابن‌عبری بهترین دلیل است. زیرا کسانی که در فن سکه‌شناسی دست دارند می‌دانند که پیش از این سکه‌های کیخسرو هرگز سکه‌ای با نقش شیر و خورشید دیده نشده و این سکه‌ها نخستین سکه با نقش مزبور می‌باشد و چون از هر حیث با نوشته‌ی ابن‌عبری درست می‌آید از اینجا استواری آن نوشته هویداست.
(مهنامه‌ی پیمان ، سال 2 ، ش 4 ، س 262)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 پیوستها : پرسش ـ پاسخ (تکه‌ی یک از یک)
... «شیر و خورشید» از کجا و چه زمان در ایران آمده و برای چه خوبست و چه نشانه است؟.. (اصفهان ، ع کتابچی)
درباره‌ی شیر خورشید چون دارنده‌ی پیمان کتابچه‌ی جداگانه‌ای در این زمینه بنام «تاریخچه‌ی شیر و خورشید» پرداخته و چاپ نموده از این جهت در اینجا درباره‌ی آن بگفتگو نمی‌پردازیم و برای آنکه پرسش شما پاک بی‌پاسخ نماند شرحی را که در آن کتابچه در زمینه‌ی پیدایش شیر و خورشید نگاشته شده در اینجا می‌آوریم :
خاندان سلجوقیان روم که در بخشی از آسیای کوچک فرمانروا بودند مشهور است. ابن‌عبری درباره‌ی غیاث‌الدین کیخسرو پسر علاءالدین کیکاوس که از پادشاهان آن خاندان و دومین کیخسرو از ایشان و در سال 643 هجری بجای پدر خود پادشاهی یافته بود می‌نویسد که او دختر پادشاه گرجستان را بزنی گرفت.
در آن زمانها زیبایی زنان گرجستان بویژه زیبایی خانم شاهزادگان گرجی در سراسر شرق و غرب شهرت یافته و بسیاری از فرمانروایان دور و نزدیک از مسلمان و ترسا زن از آن خاندان می‌گرفتند. در این باره داستانهایی در تاریخ هست که در اینجا فرصت یاد کردن نداریم.
ابن‌عبری می‌گوید کیخسرو شیدای رخسار دلارای شاهزاده‌خانم گرجی گردیده دل و دین و تاب و توان از دست داد و بفرمان عشق می‌خواست روی درهم و دینار را با نقش آن رخسار دلارا بیاراید. نزدیکان کیخسرو بپاس اسلام رأی بدین کار نمی‌دادند ولی چون او پافشاری داشت چنین تدبیر اندیشیدند که صورت شیری نگاشته روی همچون خورشید آن شاهزاده‌ی گرجی را همچون خورشیدی بر فراز آن بنگارند که هم دلخواه کیخسرو انجام گرفته هم مردم پی بحقیقت کار نبرده چنین پندارند که مقصود نقش صورت طالع پادشاه است.
مقصود ابن عبری نکوهش کیخسرو است که چرا بدانسان زبون عشق زنی بوده. بر ابن‌عبری باید بخشود! زیرا او از زیر چرخُشت استخوانسای عشق درنیامده بود و از اندیشه‌ی خام و دل بیدرد بهتر از این چه تراود؟! بلکه باید خرسند بود که او بدین نکوهش برخاسته که ما از سخنانش بدینسان سود برداشته دشوار تاریخی خود را آسان می‌سازیم. و چون او در آغاز جوانیش زمان کیخسرو را دریافته و زادگاهش نیز مَلَطیه یکی از شهرهای آسیای کوچک بوده از اینرو در تاریخ سلجوقیان روم بویژه در سرگذشت و داستان کیخسرو و جانشینانش بینا و آگاه بوده. وآنگاه آن یکی از مؤلفان دانشمند است که پیرامون گزافه نمی‌گردد و از اینجا سخن او بسی استوار و از نظر تاریخ ایران درخور ارزش بسیار است.
سکه بر استواری گفته‌ی ابن‌عبری بهترین دلیل است. زیرا کسانی که در فن سکه‌شناسی دست دارند می‌دانند که پیش از این سکه‌های کیخسرو هرگز سکه‌ای با نقش شیر و خورشید دیده نشده و این سکه‌ها نخستین سکه با نقش مزبور می‌باشد و چون از هر حیث با نوشته‌ی ابن‌عبری درست می‌آید از اینجا استواری آن نوشته هویداست.
(مهنامه‌ی پیمان ، سال 2 ، ش 4 ، س 262)
🌸
📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (سه از سه)
یک چیز که در این کشاکشها دانسته شد آن بود که این اکثریت درمیان خود دارای اتحاد نظر نمی‌باشند و مسلک و مقصد روشنی درمیان آنها نیست ، و اگر در انتخاب یک نخست‌وزیر توافق می‌کنند بیش از همه از روی اشتراک منافع می‌باشد ، و اینست پس از چندی آن توافق بهم می‌خورد و کابینه متزلزل می‌گردد. می‌باید گفت : این ننگ بزرگی در تاریخ دوره‌ی چهاردهم مجلس شوراست.
یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی بدبختی شده اینست که دخالت در کارهای اجتماعی کسب گردیده. کسانی که در کارهای اجتماعی دخالت می‌کنند از آن راه نان می‌خورند ، دارایی می‌اندوزند. این رفتاریست که از آغاز مشروطه در ایران رواج یافته و شما بیگمان باشید که یکی از علل رسوایی مشروطه همین بوده.
مردک خود را کاندید وکالت می‌کند و با وسایل نامشروع وکیل می‌شود برای آنکه از نفوذ نمایندگی استفاده کند و بمعاملات نامشروع دولتی وارد شود و یا از این و از آن پولها گیرد و کار انجام دهد. این رذالت و پستی در اکثریت دوره‌ی چهاردهم بیش از همیشه نمودار گردید.
به هر حال در این غائله نمایندگان مجلس از مسئولیت بَری نیستند. اگر روزی پای داوری بمیان آید ، باید همه را ، چه اقلیت و چه اکثریت ، بدادگاه کشانید. اینها یا نمی‌فهمیدند صلاح کشور چیست ، و یا فهمیده نمی‌کردند. در هر دو صورت گناهکار می‌باشند.
آمدیم بموضوع تحریم انتخابات در بودن آرتشهای بیگانه ، من باین کار مجلس ایراد ندارم. مجلس خواسته است آرزوی خود را درباره‌ی تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه اظهار کند ، خواسته است باین موضوع علاقه‌مندی نشان دهد. از سوی دیگر پیداست که با بودن بیگانگان در ایران ، انتخابات خالی از اشکال نخواهد بود. پیداست که هر دو طرف دخالت خواهند کرد و هر یکی خواهد کوشید هواداران سیاست خود را بنمایندگی رساند ، و با چنان وضعی جای گفتگو نیست که مجلس آینده بدتر از این مجلس خواهد بود و رسوایی بیشتر از این خواهد گردید.
پس بد نبوده که انتخابات دوره‌ی پانزده به پس از تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه بماند. این کار مجلس درخور تحسین است. ولی باید دید اگر بیرون رفتن بیگانگان بتأخیر افتاد تکلیف کشور چه خواهد بود؟.. آیا این ، فَترَت و آشفتگی را بیشتر نخواهد گردانید؟.. آیا کار بدیکتاتوری نخواهد کشید؟.. پرسشهاییست که پاسخی برای آنها نوشته نشده.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (سه از سه)
یک چیز که در این کشاکشها دانسته شد آن بود که این اکثریت درمیان خود دارای اتحاد نظر نمی‌باشند و مسلک و مقصد روشنی درمیان آنها نیست ، و اگر در انتخاب یک نخست‌وزیر توافق می‌کنند بیش از همه از روی اشتراک منافع می‌باشد ، و اینست پس از چندی آن توافق بهم می‌خورد و کابینه متزلزل می‌گردد. می‌باید گفت : این ننگ بزرگی در تاریخ دوره‌ی چهاردهم مجلس شوراست.
یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی بدبختی شده اینست که دخالت در کارهای اجتماعی کسب گردیده. کسانی که در کارهای اجتماعی دخالت می‌کنند از آن راه نان می‌خورند ، دارایی می‌اندوزند. این رفتاریست که از آغاز مشروطه در ایران رواج یافته و شما بیگمان باشید که یکی از علل رسوایی مشروطه همین بوده.
مردک خود را کاندید وکالت می‌کند و با وسایل نامشروع وکیل می‌شود برای آنکه از نفوذ نمایندگی استفاده کند و بمعاملات نامشروع دولتی وارد شود و یا از این و از آن پولها گیرد و کار انجام دهد. این رذالت و پستی در اکثریت دوره‌ی چهاردهم بیش از همیشه نمودار گردید.
به هر حال در این غائله نمایندگان مجلس از مسئولیت بَری نیستند. اگر روزی پای داوری بمیان آید ، باید همه را ، چه اقلیت و چه اکثریت ، بدادگاه کشانید. اینها یا نمی‌فهمیدند صلاح کشور چیست ، و یا فهمیده نمی‌کردند. در هر دو صورت گناهکار می‌باشند.
آمدیم بموضوع تحریم انتخابات در بودن آرتشهای بیگانه ، من باین کار مجلس ایراد ندارم. مجلس خواسته است آرزوی خود را درباره‌ی تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه اظهار کند ، خواسته است باین موضوع علاقه‌مندی نشان دهد. از سوی دیگر پیداست که با بودن بیگانگان در ایران ، انتخابات خالی از اشکال نخواهد بود. پیداست که هر دو طرف دخالت خواهند کرد و هر یکی خواهد کوشید هواداران سیاست خود را بنمایندگی رساند ، و با چنان وضعی جای گفتگو نیست که مجلس آینده بدتر از این مجلس خواهد بود و رسوایی بیشتر از این خواهد گردید.
پس بد نبوده که انتخابات دوره‌ی پانزده به پس از تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه بماند. این کار مجلس درخور تحسین است. ولی باید دید اگر بیرون رفتن بیگانگان بتأخیر افتاد تکلیف کشور چه خواهد بود؟.. آیا این ، فَترَت و آشفتگی را بیشتر نخواهد گردانید؟.. آیا کار بدیکتاتوری نخواهد کشید؟.. پرسشهاییست که پاسخی برای آنها نوشته نشده.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید
🖌 احمد کسروی
🔸 پیوستها : تاریخچه‌ی شیر و خورشید (تکه‌ی یک از یک)
این دفتر که چند سال پیش چاپ شده داستان آن اینست که در پانزده یا شانزده سال پیش پرسشی در این باره از اروپا شده و از ایران جز چیزهای بیپایی پاسخ نداده بودند. یک روز در جایی گفتگو شد من گفتم : هر کاری راه دارد. چیزهای تاریخی را باید از تاریخ جست. در این باره از سکه‌ها نیز می‌توان آگهیهایی بدست آورد. اینکه کسانی پشت میزی نشسته از پندار خود چیزهایی می‌بافند از آن جز لغزش و گمراهی نزاید. گفتند : این در تاریخ نیست. گفتم : تاریخ را نجسته از کجا می‌گویید نیست؟. وانگاه گیرم که در تاریخ از آن یادی نشده باشد باری می‌توان چیزهایی بدست آورد. یکی می‌گفت : این از زمان هخامنشیان مانده. دیگری می‌گفت : یادگار زمان شاه‌عباس است. از اینگونه سخنها می‌گفتند.
از آن هنگام این در یاد من بود که در تاریخ آن را پیدا کنم و خرسندم که بسیار آسان پیدا نمودم و آن دفترچه را نوشتم و این را از بهر آن می‌نگارم که دانسته شود پنداربافی با جستجو تا چه اندازه جدایی دارد.
این خود بیماری برای مردم شده که همینکه سخنی می‌شنوند می‌خواهند در پیرامون آن پنداربافی یا بعبارت بهتر «فلسفه‌سرایی» کنند. از نادانی می‌خواهند تاریخ را نیز با اندیشه دریابند.
باری این دفترچه با آنکه جز یک آگاهی کوچکی دربر ندارد خوشایند افتاده. در چندی پیش آقای دکتر ویکتور چخارگاوا که کنون در پشتکوه سرپرست تندرستی را دارند خواستار شدند این دفتر به یکی از زبانهای فرانسه و روسی و انگلیسی ترجمه شود که دررفتش [هزینه] را ایشان بدهند و بچاپ رسد. در این میان دانسته شد آقای قاطان که از جوانان دانشمند ایرانست آن را به فرانسه ترجمه نموده و یک بخش را در ژورنال دوتهران بچاپ رسانیده که من در اینجا هم بر دکتر ویکتور و هم بر آقای قاطان سپاس می‌گزارم.
دکتر ویکتور یکی هم خواستار است که تاریخی در زمینه‌ی «پیوستگیهای ایران و گرجستان» پرداخته شود و این خود زمینه‌ی سودمندیست زیرا تاریخ ایران از دیرین‌زمان با گرجستان پیوستگی داشته. چیزی که هست مرا فرصت تاریخنویسی نمانده اگر تاریخ مشروطه را می‌نویسم آن نه از راه تاریخنگاری بلکه از راه یک رشته کوششهاییست که بامید خرسندی خدا می‌کنم. من توده‌ی گرجی را از نخست دوست می‌داشتم و چون یک ماه و نیم در تفلیس ماندم آن دوستی بیشتر گردید در جستجوهای تاریخی خود نیز گاهی یادداشتهایی در این زمینه کرده‌ام ولی آنها پراکنده است.
اینبود من نتوانستم خواهش آقای دکتر را انجام دهم لیکن خرسندم آن خواهش بیکبار بی‌انجام نماند و آقای محمدی که جوان شایسته‌ایست بگردن گرفت در زمینه‌ی ایران و گرجستان جستجوهایی کند و کتابی بنگارد و من امیدوارم این کتاب بپایان رسیده چاپ شود.
(مهنامه‌ی پیمان ، سال 4 ، ش 1 ، س 43)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 پیوستها : تاریخچه‌ی شیر و خورشید (تکه‌ی یک از یک)
این دفتر که چند سال پیش چاپ شده داستان آن اینست که در پانزده یا شانزده سال پیش پرسشی در این باره از اروپا شده و از ایران جز چیزهای بیپایی پاسخ نداده بودند. یک روز در جایی گفتگو شد من گفتم : هر کاری راه دارد. چیزهای تاریخی را باید از تاریخ جست. در این باره از سکه‌ها نیز می‌توان آگهیهایی بدست آورد. اینکه کسانی پشت میزی نشسته از پندار خود چیزهایی می‌بافند از آن جز لغزش و گمراهی نزاید. گفتند : این در تاریخ نیست. گفتم : تاریخ را نجسته از کجا می‌گویید نیست؟. وانگاه گیرم که در تاریخ از آن یادی نشده باشد باری می‌توان چیزهایی بدست آورد. یکی می‌گفت : این از زمان هخامنشیان مانده. دیگری می‌گفت : یادگار زمان شاه‌عباس است. از اینگونه سخنها می‌گفتند.
از آن هنگام این در یاد من بود که در تاریخ آن را پیدا کنم و خرسندم که بسیار آسان پیدا نمودم و آن دفترچه را نوشتم و این را از بهر آن می‌نگارم که دانسته شود پنداربافی با جستجو تا چه اندازه جدایی دارد.
این خود بیماری برای مردم شده که همینکه سخنی می‌شنوند می‌خواهند در پیرامون آن پنداربافی یا بعبارت بهتر «فلسفه‌سرایی» کنند. از نادانی می‌خواهند تاریخ را نیز با اندیشه دریابند.
باری این دفترچه با آنکه جز یک آگاهی کوچکی دربر ندارد خوشایند افتاده. در چندی پیش آقای دکتر ویکتور چخارگاوا که کنون در پشتکوه سرپرست تندرستی را دارند خواستار شدند این دفتر به یکی از زبانهای فرانسه و روسی و انگلیسی ترجمه شود که دررفتش [هزینه] را ایشان بدهند و بچاپ رسد. در این میان دانسته شد آقای قاطان که از جوانان دانشمند ایرانست آن را به فرانسه ترجمه نموده و یک بخش را در ژورنال دوتهران بچاپ رسانیده که من در اینجا هم بر دکتر ویکتور و هم بر آقای قاطان سپاس می‌گزارم.
دکتر ویکتور یکی هم خواستار است که تاریخی در زمینه‌ی «پیوستگیهای ایران و گرجستان» پرداخته شود و این خود زمینه‌ی سودمندیست زیرا تاریخ ایران از دیرین‌زمان با گرجستان پیوستگی داشته. چیزی که هست مرا فرصت تاریخنویسی نمانده اگر تاریخ مشروطه را می‌نویسم آن نه از راه تاریخنگاری بلکه از راه یک رشته کوششهاییست که بامید خرسندی خدا می‌کنم. من توده‌ی گرجی را از نخست دوست می‌داشتم و چون یک ماه و نیم در تفلیس ماندم آن دوستی بیشتر گردید در جستجوهای تاریخی خود نیز گاهی یادداشتهایی در این زمینه کرده‌ام ولی آنها پراکنده است.
اینبود من نتوانستم خواهش آقای دکتر را انجام دهم لیکن خرسندم آن خواهش بیکبار بی‌انجام نماند و آقای محمدی که جوان شایسته‌ایست بگردن گرفت در زمینه‌ی ایران و گرجستان جستجوهایی کند و کتابی بنگارد و من امیدوارم این کتاب بپایان رسیده چاپ شود.
(مهنامه‌ی پیمان ، سال 4 ، ش 1 ، س 43)
🌸
📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
🖌 احمد کسروی
🔸 ٤ـ کابینه‌هایی که آمده و رفته‌اند : (یک از دو)
در این دو سال و نیم که یک طرف حزب توده بوده و یک طرف آقا سید ضیاء و پیروان او ، و همیشه این دو دسته باهم کشاکش کرده‌اند ، هر بافهمی می‌دانست که پایان آن کشاکش به ایران خطرناک می‌باشد. هر کسی می‌دانست که با ارتباط قطعی که این دسته‌بندیها با سیاست همسایگان دارد ، در آینده غائله‌ی بزرگی در این کشور برپا خواهد گردید.
دولتهایی که در این مدت آمده و رفته‌اند ، از این حیث مسئولند که بایستی فتنه تا بزرگ نشده جلو گیرند. بایستی دوراندیشی نمایند و چاره‌هایی بدیده گیرند.
ممکنست ما این اندازه را بآنها ایراد نگیریم. چه می‌دانیم این کابینه‌ها که آمده و رفته‌اند آن پایداری و استواری را نداشته‌اند که بتوانند در مصالح کشور غور کنند و دوراندیشیها نمایند. آنگاه چنانکه می‌دانیم بسیاری از ایشان وزارت‌پیشگانی بوده‌اند که وزارت را شغلی می‌دانند و جز دربند آن حقوق گزافی که چند ماهه خواهند گرفت نمی‌باشند. اینها کدام اندیشه‌ی سیاسی را بر سر می‌دارند؟!.. تاکنون کدام شایستگی را از خود نشان داده‌اند؟!.. مثلاً ساعد مراغه‌ای که بوده و چه بوده که ما ازو توقع دوراندیشی درباره‌ی کشور داشته باشیم؟!..
از این باره می‌توان معذورشان داشت. چیزی که هست آنها در این اندازه هم نایستاده با رفتار خود بآتش دامن زده‌اند :
نخست آنها بارتجاع هواداری آشکار کرده بنومیدی آزادیخواهان افزوده‌اند. من نمی‌دانم آنها چه عذری در این باره دارند؟!.. اگر روزی پای محاکمه بمیان آید از آن پافشاری که در زمینه‌ی بازپس گردانیدن ایران نشان داده‌اند چه پاسخی خواهند گفت؟!.. ساعد مراغه‌ای که نامش را با توهین بردم بیجهت نبود. این مرد که دوباره کابینه تشکیل داد دشمنی خود را با ایران ـ با آن کشوری که همه چیزش ازوست ـ بجایی رسانیده که با نفوذ دولتی به ازدیاد گدایان و ویلگردان سعی کرده و بدست یک سید گردن کلفت گدایی نوشته‌ی دولتی داده.
دوم آنها درمیان دو دسته‌ی متخالف ، بیطرفی ننموده‌اند که باری مقام و احترام دولت را محفوظ دارند. آنها بایستی یا با حزب توده مخالفت آشکار کنند و با زبان منطق زیانهای آن را بکشور و بسیاست دولت روشن گردانند و آن را ببندند ، و یا چون ببودنش اجازه داده بودند جدایی درمیانه‌ی آن با حزب آقا سید ضیاء نگزارند و مخصوصاً در مقام اجرای قانون در شهربانی و در عدلیه کمترین جدایی درمیانه‌ی آنها گزارده نشود.
در این دو سال و نیم ، دولت ـ یا بهتر بگویم : این یک دسته وزراء ـ رفتاری کرده‌اند که بهمه ثابت نموده‌اند بآزادی و دمکراسی احترامی قایل نیستند و اگر روزی فرصت یافتند با آزادیخواهان هیچ گونه بدرفتاری دریغ نخواهند داشت.
مخصوصاً در کابینه‌ی صدر این مسئله محرز گردید. بهنگامی که هنوز بکابینه رأی اعتماد داده نشده بلکه زمینه هم آماده نگردیده بود و درمیانه‌ی اقلیت و اکثریت کشاکش می‌رفت ، آقای صدر بی‌باک و بی‌پروا دست بکار گشاد و با مخالفین خود به هر گونه بدرفتاری برخاست.
کارهایی که این آخوند محلاتی در زمان نخست‌وزیری خود کرد ، همه می‌دانند و نیاز بگفتگو نیست. من می‌خواهم تنها این بگویم که رفتار صدرالاشراف یک درسی بآزادیخواهان داد ، یک معنای نافهمیده‌ای را بآنان فهمانید ، و آن اینکه اگر آرتشهای متفقین از ایران بروند ، اختیار کشور در دست امثال صدرالاشراف خواهد بود و آنها نه تنها بساط آزادی را خواهند درچید ، دستگاه انکیزیسیون برپا کرده جلو اندیشه و عقیده را هم خواهند گرفت.
شاید کسانی نمی‌دانند که صدرالاشراف دست بکار انکیزیسیون هم زده بود. در دادسرا پرونده‌ها تشکیل می‌یافت ، چرا که فلان نویسنده فلان کتابها را نوشته است.
در زمان این مرد فرماندار نظامی کلوپ حزب توده را بست و سختگیریهای بسیار کرد. من بآنها ایراد نمی‌گیرم. دولت باید در کار خود پافشار و استوار باشد. دولت آگاهی یافته بود که نقشهای برای کودتا کشیده شده ، پیش افتاد و از آن جلو گرفت. در تهران چون گمان آشوب می‌رفت باحتیاطهایی برخاست. این کار بد نبود و نیک بود. ما باید بیطرفانه قضاوت کنیم.
ولی بشکستن سر دکتر کشاورز چه گوییم؟!.. آیا به یک نماینده‌ی پارلمان احترام نباید گزاشت؟!.. آنچه دانسته شد افسری او را شناخته و با شناختن ، سرش را شکسته. بهانه‌هایی که آوردند پذیرفتنی نبود. سر نماینده‌ی مجلس را شکستند و این یک خطا ، قضیه را وارونه بازنمودند و این خطای دیگر.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٤ـ کابینه‌هایی که آمده و رفته‌اند : (یک از دو)
در این دو سال و نیم که یک طرف حزب توده بوده و یک طرف آقا سید ضیاء و پیروان او ، و همیشه این دو دسته باهم کشاکش کرده‌اند ، هر بافهمی می‌دانست که پایان آن کشاکش به ایران خطرناک می‌باشد. هر کسی می‌دانست که با ارتباط قطعی که این دسته‌بندیها با سیاست همسایگان دارد ، در آینده غائله‌ی بزرگی در این کشور برپا خواهد گردید.
دولتهایی که در این مدت آمده و رفته‌اند ، از این حیث مسئولند که بایستی فتنه تا بزرگ نشده جلو گیرند. بایستی دوراندیشی نمایند و چاره‌هایی بدیده گیرند.
ممکنست ما این اندازه را بآنها ایراد نگیریم. چه می‌دانیم این کابینه‌ها که آمده و رفته‌اند آن پایداری و استواری را نداشته‌اند که بتوانند در مصالح کشور غور کنند و دوراندیشیها نمایند. آنگاه چنانکه می‌دانیم بسیاری از ایشان وزارت‌پیشگانی بوده‌اند که وزارت را شغلی می‌دانند و جز دربند آن حقوق گزافی که چند ماهه خواهند گرفت نمی‌باشند. اینها کدام اندیشه‌ی سیاسی را بر سر می‌دارند؟!.. تاکنون کدام شایستگی را از خود نشان داده‌اند؟!.. مثلاً ساعد مراغه‌ای که بوده و چه بوده که ما ازو توقع دوراندیشی درباره‌ی کشور داشته باشیم؟!..
از این باره می‌توان معذورشان داشت. چیزی که هست آنها در این اندازه هم نایستاده با رفتار خود بآتش دامن زده‌اند :
نخست آنها بارتجاع هواداری آشکار کرده بنومیدی آزادیخواهان افزوده‌اند. من نمی‌دانم آنها چه عذری در این باره دارند؟!.. اگر روزی پای محاکمه بمیان آید از آن پافشاری که در زمینه‌ی بازپس گردانیدن ایران نشان داده‌اند چه پاسخی خواهند گفت؟!.. ساعد مراغه‌ای که نامش را با توهین بردم بیجهت نبود. این مرد که دوباره کابینه تشکیل داد دشمنی خود را با ایران ـ با آن کشوری که همه چیزش ازوست ـ بجایی رسانیده که با نفوذ دولتی به ازدیاد گدایان و ویلگردان سعی کرده و بدست یک سید گردن کلفت گدایی نوشته‌ی دولتی داده.
دوم آنها درمیان دو دسته‌ی متخالف ، بیطرفی ننموده‌اند که باری مقام و احترام دولت را محفوظ دارند. آنها بایستی یا با حزب توده مخالفت آشکار کنند و با زبان منطق زیانهای آن را بکشور و بسیاست دولت روشن گردانند و آن را ببندند ، و یا چون ببودنش اجازه داده بودند جدایی درمیانه‌ی آن با حزب آقا سید ضیاء نگزارند و مخصوصاً در مقام اجرای قانون در شهربانی و در عدلیه کمترین جدایی درمیانه‌ی آنها گزارده نشود.
در این دو سال و نیم ، دولت ـ یا بهتر بگویم : این یک دسته وزراء ـ رفتاری کرده‌اند که بهمه ثابت نموده‌اند بآزادی و دمکراسی احترامی قایل نیستند و اگر روزی فرصت یافتند با آزادیخواهان هیچ گونه بدرفتاری دریغ نخواهند داشت.
مخصوصاً در کابینه‌ی صدر این مسئله محرز گردید. بهنگامی که هنوز بکابینه رأی اعتماد داده نشده بلکه زمینه هم آماده نگردیده بود و درمیانه‌ی اقلیت و اکثریت کشاکش می‌رفت ، آقای صدر بی‌باک و بی‌پروا دست بکار گشاد و با مخالفین خود به هر گونه بدرفتاری برخاست.
کارهایی که این آخوند محلاتی در زمان نخست‌وزیری خود کرد ، همه می‌دانند و نیاز بگفتگو نیست. من می‌خواهم تنها این بگویم که رفتار صدرالاشراف یک درسی بآزادیخواهان داد ، یک معنای نافهمیده‌ای را بآنان فهمانید ، و آن اینکه اگر آرتشهای متفقین از ایران بروند ، اختیار کشور در دست امثال صدرالاشراف خواهد بود و آنها نه تنها بساط آزادی را خواهند درچید ، دستگاه انکیزیسیون برپا کرده جلو اندیشه و عقیده را هم خواهند گرفت.
شاید کسانی نمی‌دانند که صدرالاشراف دست بکار انکیزیسیون هم زده بود. در دادسرا پرونده‌ها تشکیل می‌یافت ، چرا که فلان نویسنده فلان کتابها را نوشته است.
در زمان این مرد فرماندار نظامی کلوپ حزب توده را بست و سختگیریهای بسیار کرد. من بآنها ایراد نمی‌گیرم. دولت باید در کار خود پافشار و استوار باشد. دولت آگاهی یافته بود که نقشهای برای کودتا کشیده شده ، پیش افتاد و از آن جلو گرفت. در تهران چون گمان آشوب می‌رفت باحتیاطهایی برخاست. این کار بد نبود و نیک بود. ما باید بیطرفانه قضاوت کنیم.
ولی بشکستن سر دکتر کشاورز چه گوییم؟!.. آیا به یک نماینده‌ی پارلمان احترام نباید گزاشت؟!.. آنچه دانسته شد افسری او را شناخته و با شناختن ، سرش را شکسته. بهانه‌هایی که آوردند پذیرفتنی نبود. سر نماینده‌ی مجلس را شکستند و این یک خطا ، قضیه را وارونه بازنمودند و این خطای دیگر.
🌸