ما از یکسو ناگزیریم اینها را بنگاریم ـ بنگاریم تا پندارهای بیهوده‌ای که در دلها جا گرفته تکان خورد ، تا میدان براستیهایی باز شود ، تا دوسخنیها که بر سر این چیزها میان مردمست برداشته شود. از آنسو هم نمی‌خواهیم خود اینها مایه‌ی سرگرمی برای مردم باشد. نمی‌خواهیم کسانی بر سر اینها باهم بکشاکش برخیزند. ما نتیجه‌ی این سخنان را در پایان این رشته گفتار خود خواهیم بازنمود. این نگارشها از بهر یک نتیجه‌ی بسیار بزرگیست که خواهیم نگاشت و به هر حال خرسندی نمی‌دهیم کسانی اینها را دستاویز کشاکش و گفتگو گیرند. اگرهم کسانی را سخنی هست تا پایان گفتارها نگاه دارند.
پانوشتها :
1ـ این گفته یك غلط هم دربر می‌دارد و پیداست كه سازنده‌ی آن عربی را درست نمی‌دانسته. زیرا اگر درست دانستی بایستی بگوید : «لولا انت ...» «لولاك» گاهی شنیده شده ولی نتوان آن را درست شمرد. (پیمان)
[معنی : اگر تو نبودی اگر تو نبودی این چرخها را نیافریدمی.]
2ـ معنی : و اگر علی نبودی ترا هم نیافریدمی.
3ـ معنی : و اگر فاطمه نبودی علی را هم نیافریدمی.
4ـ وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ. (پیمان) [سوره‌ی آل‌عمران (3) ، آیه‌ی 144]
🌸
پانوشتها :
1ـ این گفته یك غلط هم دربر می‌دارد و پیداست كه سازنده‌ی آن عربی را درست نمی‌دانسته. زیرا اگر درست دانستی بایستی بگوید : «لولا انت ...» «لولاك» گاهی شنیده شده ولی نتوان آن را درست شمرد. (پیمان)
[معنی : اگر تو نبودی اگر تو نبودی این چرخها را نیافریدمی.]
2ـ معنی : و اگر علی نبودی ترا هم نیافریدمی.
3ـ معنی : و اگر فاطمه نبودی علی را هم نیافریدمی.
4ـ وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ. (پیمان) [سوره‌ی آل‌عمران (3) ، آیه‌ی 144]
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی شش از هفت)
ملایان بیاد داشتند که در دوره‌ی رضاشاه چگونه دکانِ ملایی یکباره بی‌رونق و کساد شده بود ولی پس از شهریور1320 می‌دیدند هرچه سختی کشیده بودند در کارِ پایان یافتنست. می‌دیدند با بدگوییهای روزنامه‌ها و یکمشت فرومایه از رضاشاه برونق بازارشان که بدشمنی با او زبانزد بودند افزوده می‌گردد. ولی خرده‌گیریهای علنی پرچم و آن پرده‌دری که از بیدینی و تباهکاریهای ملایان و از زیانهای شیعیگری می‌کرد و درماندگی ملایان در پاسخ‌نویسی ، سخت آزار دهنده بود. در گذشته دولت با گزاردن مقرراتی نمایشهای ملایان را محدود کرده از شکوهشان کاسته بود لیکن آنچه ملایان هرگز ندیده بودند وضعیتی را که بی‌هیچ غدغنی یا جلوگیرِ قانونی ، تنها با پرسیدن چند پرسش ، بدینسان درمانده گردند. دریافتند که با این زبان‌بریدگی که دچار گردیده‌اند ، این بار نه رونق بازارشان بلکه بن و دیوار و سقف آن در کارِ برافتادنست.
آنها پرسشهایی نبود که بگوشهاشان آشنا باشد. ملایان را روز آزمایش فرارسیده بود. می‌بایست مشت خود را باز کنند و بهمه نشان دهند. دهها ایرادِ بنیاد برافکن به کیششان گرفته شده بود که به یکی پاسخ دادن نمی‌توانستند. بجای پاسخ منطقی ، از ملایان رفتاری جز نوشتن دشنامنامه‌های بی‌ناموسانه و مغالطه و هوچیگری دیده نشد.
ملایان آشفته و گیجسر جستجوی چاره می‌کردند. چون هرچه بعنوان پاسخ نوشتند جز مغالطه نمی‌بود و مردم را قانع نکرده از گرایش ایشان بسوی اندیشه‌های کسروی نمی‌کاست ، خواستند با دروغهای بیشرمانه گوشها را از شنیدن سخنانش انداخته و با هوچیگری دلهای ساده‌دلان را از او برَمانند. پس بر سر منبرها هرچه باندیشه‌ی ناپاکشان آمد بر زبان روان ساخته و بروی کاغذ آوردند. کسروی در این باره بدولت خرده گرفته در کتاب «دادگاه» چنین می‌نویسد : «آن دشنامنامه‌های بی‌ناموسانه که چاپ می‌شد جلوش نگرفتید ولی کتاب شیعیگری را جلو گرفتید».
چون از این بی‌فرهنگیها هم نتیجه‌ی دلخواه بدست نیامد و از سوی دیگر بیداری مردم را برتافتن نتوانستند ، زمینه‌ی آشوبهایی را درچیده بتحریک‌هایی دست یازیدند که پیشامدهای دیگری پیش آید و آن پرسشها را از یادها بَرَد.
در بهمن سال 1322 در تبریز ، مراغه و میاندوآب با همدستی سران اداره‌های دولتی ، بوحشیگریهای پستی دست باز کرده بآزادگان گزندها رساندند. دولت با سکوت خود و دنبال نکردن مجرمان بملایان فهماند که آزادی عمل کافی دارند.
چون آگاهی داشتیم که حاجیها برای تحریک غائله صدهزار ریال پول خرج کرده‌اند ، پنداشته می‌شد این شرکت مأمورینِ شهربانی و عدلیه با اشرار بخاطر پولهاییست که گرفته‌اند. ولی چون حادثه بمرکز انعکاس یافت و من ناچار بودم برای گفتگو بوزارتخانه‌ها یا باداره‌ی کل شهربانی بروم و چند بار هم با ساعد نخست‌وزیر آنروز ملاقات کردم دانسته شد خیانت عمق بیشتر داشته است. زیرا دیده شد این وزیران نه تنها از آن پیشامد تأسف ندارند ، خشنود از آن می‌باشند ، و از بس مردان کم‌مایه‌اند خودداری نتوانسته خشنودی خود را بآشکار می‌اندازند. (1)
در آغاز 1323 کسروی پرچم هفتگی را بیرون می‌دهد و آشوبهای آذربایجان را با آشکار کردن نامهای محرکین و همبستگیهای ایشان پی گرفته و از راه قانونی خواهان شناخته شدن و کیفر دیدن مجرمان می‌شود. لیکن دولت با زبان سکوت و سستی در پیگیری مجرمان ، می‌فهمانَد که بزهکاران بس ایمن‌اند و دست قانون بایشان نخواهد رسید. بیگمان همین آشکار کردن نام محرکین و بی‌پرده شدن پشتیبانی دولت از ایشان علت اصلی بازداشت آن هفته‌نامه بود.
پانوشت :
1ـ گفتار کسروی در نشست سوم شهریور ـ (نشست روزنامه‌نویسها) ، ماهنامه‌ی شهریورماه 1324 ص1.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی شش از هفت)
ملایان بیاد داشتند که در دوره‌ی رضاشاه چگونه دکانِ ملایی یکباره بی‌رونق و کساد شده بود ولی پس از شهریور1320 می‌دیدند هرچه سختی کشیده بودند در کارِ پایان یافتنست. می‌دیدند با بدگوییهای روزنامه‌ها و یکمشت فرومایه از رضاشاه برونق بازارشان که بدشمنی با او زبانزد بودند افزوده می‌گردد. ولی خرده‌گیریهای علنی پرچم و آن پرده‌دری که از بیدینی و تباهکاریهای ملایان و از زیانهای شیعیگری می‌کرد و درماندگی ملایان در پاسخ‌نویسی ، سخت آزار دهنده بود. در گذشته دولت با گزاردن مقرراتی نمایشهای ملایان را محدود کرده از شکوهشان کاسته بود لیکن آنچه ملایان هرگز ندیده بودند وضعیتی را که بی‌هیچ غدغنی یا جلوگیرِ قانونی ، تنها با پرسیدن چند پرسش ، بدینسان درمانده گردند. دریافتند که با این زبان‌بریدگی که دچار گردیده‌اند ، این بار نه رونق بازارشان بلکه بن و دیوار و سقف آن در کارِ برافتادنست.
آنها پرسشهایی نبود که بگوشهاشان آشنا باشد. ملایان را روز آزمایش فرارسیده بود. می‌بایست مشت خود را باز کنند و بهمه نشان دهند. دهها ایرادِ بنیاد برافکن به کیششان گرفته شده بود که به یکی پاسخ دادن نمی‌توانستند. بجای پاسخ منطقی ، از ملایان رفتاری جز نوشتن دشنامنامه‌های بی‌ناموسانه و مغالطه و هوچیگری دیده نشد.
ملایان آشفته و گیجسر جستجوی چاره می‌کردند. چون هرچه بعنوان پاسخ نوشتند جز مغالطه نمی‌بود و مردم را قانع نکرده از گرایش ایشان بسوی اندیشه‌های کسروی نمی‌کاست ، خواستند با دروغهای بیشرمانه گوشها را از شنیدن سخنانش انداخته و با هوچیگری دلهای ساده‌دلان را از او برَمانند. پس بر سر منبرها هرچه باندیشه‌ی ناپاکشان آمد بر زبان روان ساخته و بروی کاغذ آوردند. کسروی در این باره بدولت خرده گرفته در کتاب «دادگاه» چنین می‌نویسد : «آن دشنامنامه‌های بی‌ناموسانه که چاپ می‌شد جلوش نگرفتید ولی کتاب شیعیگری را جلو گرفتید».
چون از این بی‌فرهنگیها هم نتیجه‌ی دلخواه بدست نیامد و از سوی دیگر بیداری مردم را برتافتن نتوانستند ، زمینه‌ی آشوبهایی را درچیده بتحریک‌هایی دست یازیدند که پیشامدهای دیگری پیش آید و آن پرسشها را از یادها بَرَد.
در بهمن سال 1322 در تبریز ، مراغه و میاندوآب با همدستی سران اداره‌های دولتی ، بوحشیگریهای پستی دست باز کرده بآزادگان گزندها رساندند. دولت با سکوت خود و دنبال نکردن مجرمان بملایان فهماند که آزادی عمل کافی دارند.
چون آگاهی داشتیم که حاجیها برای تحریک غائله صدهزار ریال پول خرج کرده‌اند ، پنداشته می‌شد این شرکت مأمورینِ شهربانی و عدلیه با اشرار بخاطر پولهاییست که گرفته‌اند. ولی چون حادثه بمرکز انعکاس یافت و من ناچار بودم برای گفتگو بوزارتخانه‌ها یا باداره‌ی کل شهربانی بروم و چند بار هم با ساعد نخست‌وزیر آنروز ملاقات کردم دانسته شد خیانت عمق بیشتر داشته است. زیرا دیده شد این وزیران نه تنها از آن پیشامد تأسف ندارند ، خشنود از آن می‌باشند ، و از بس مردان کم‌مایه‌اند خودداری نتوانسته خشنودی خود را بآشکار می‌اندازند. (1)
در آغاز 1323 کسروی پرچم هفتگی را بیرون می‌دهد و آشوبهای آذربایجان را با آشکار کردن نامهای محرکین و همبستگیهای ایشان پی گرفته و از راه قانونی خواهان شناخته شدن و کیفر دیدن مجرمان می‌شود. لیکن دولت با زبان سکوت و سستی در پیگیری مجرمان ، می‌فهمانَد که بزهکاران بس ایمن‌اند و دست قانون بایشان نخواهد رسید. بیگمان همین آشکار کردن نام محرکین و بی‌پرده شدن پشتیبانی دولت از ایشان علت اصلی بازداشت آن هفته‌نامه بود.
پانوشت :
1ـ گفتار کسروی در نشست سوم شهریور ـ (نشست روزنامه‌نویسها) ، ماهنامه‌ی شهریورماه 1324 ص1.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ چهارمین آسیب کیشها مردمان را سرگرم گذشته داشتنست (یک از یک)
چهارمین آسیب کیشهاست که هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بی‌ارج می‌نماید ، این زیان را هم با خود می‌دارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه می‌گزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکسیت و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم : «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم : «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. می‌گویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بت‌پرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساخته‌اید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید. آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینه‌ی زاده‌ی قحافه و زاده‌ی خطاب [1] را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزار و سیصد و چهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایه‌ی دین او رخنه‌ها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را درباره‌ی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دسته‌بندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمی‌یابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمی‌گزارند ، آنان که خود را جز دنباله‌ی کاروان زندگی نمی‌شناسند ، آنان که می‌پندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بت‌پرستان قریش داشته‌اند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نموده‌اند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازه‌ی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. [2] من گاهی چیزهایی از اینها می‌شنوم که درمی‌مانم و نمی‌دانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمی‌گزارم و آن را بیهوده می‌شمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری می‌سرود درباره‌ی آنکه خلافت ، امام علی‌بن‌ابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
پس از هزار و سیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه می‌رانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد می‌کنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفته‌ی خود از ایمان) می‌شمارند. در اینجاست که می‌گویم من نمی‌دانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که می‌گویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علی‌بن‌ابیطالب را با دو خلیفه‌ی دیگر (صدّیق و فاروق) در یک جا می‌برم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بت‌پرستی بسر برده بودند. این را کسی می‌نویسد که خود در بت‌پرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشه‌ی داستانهای سیزده صده‌ی پیش می‌باشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی می‌خواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی می‌دمیده‌اند یا می‌خورانیده‌اند بیکبار بیخویشتن می‌شده که زیر پای خود را نمی‌دیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمی‌خاسته آگاه نمی‌گردیده و تکانی بخود نمی‌داده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را می‌دیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمی‌یافته و از آنها بتکان می‌آمده ، بیگمان چنین افسانه‌ای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا می‌کنیم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ چهارمین آسیب کیشها مردمان را سرگرم گذشته داشتنست (یک از یک)
چهارمین آسیب کیشهاست که هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بی‌ارج می‌نماید ، این زیان را هم با خود می‌دارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه می‌گزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکسیت و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم : «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم : «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. می‌گویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بت‌پرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساخته‌اید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید. آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینه‌ی زاده‌ی قحافه و زاده‌ی خطاب [1] را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزار و سیصد و چهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایه‌ی دین او رخنه‌ها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را درباره‌ی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دسته‌بندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمی‌یابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمی‌گزارند ، آنان که خود را جز دنباله‌ی کاروان زندگی نمی‌شناسند ، آنان که می‌پندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بت‌پرستان قریش داشته‌اند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نموده‌اند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازه‌ی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. [2] من گاهی چیزهایی از اینها می‌شنوم که درمی‌مانم و نمی‌دانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمی‌گزارم و آن را بیهوده می‌شمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری می‌سرود درباره‌ی آنکه خلافت ، امام علی‌بن‌ابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
پس از هزار و سیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه می‌رانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد می‌کنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفته‌ی خود از ایمان) می‌شمارند. در اینجاست که می‌گویم من نمی‌دانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که می‌گویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علی‌بن‌ابیطالب را با دو خلیفه‌ی دیگر (صدّیق و فاروق) در یک جا می‌برم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بت‌پرستی بسر برده بودند. این را کسی می‌نویسد که خود در بت‌پرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشه‌ی داستانهای سیزده صده‌ی پیش می‌باشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی می‌خواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی می‌دمیده‌اند یا می‌خورانیده‌اند بیکبار بیخویشتن می‌شده که زیر پای خود را نمی‌دیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمی‌خاسته آگاه نمی‌گردیده و تکانی بخود نمی‌داده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را می‌دیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمی‌یافته و از آنها بتکان می‌آمده ، بیگمان چنین افسانه‌ای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا می‌کنیم.
👇
پانوشتها :
1ـ زاده‌ی قحافه = ابوبکر ، زاده‌ی خطّاب = عمر.
2ـ این داستان را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آورده‌اند که ما در اینجا بگواهی می‌آوریم :
«نقل می‌كنند كه یكی از علمای بزرگ در یكی از شهرستانها تا اندازه‌ای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی كه روی منبر گفته می‌شد اعتراض می‌كرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته كنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشكیل داد و همان واعظ را دعوت كرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من می‌خواهم به عنوان نمونه یك مجلسی ترتیب بدهم كه در آن ، روضه‌ی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی كه جز از كتابهای معتبر ، هیچ روضه‌ای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت كه از آن زهرماری‌ها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت می‌شود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع كرد به خواندن روضه و خود را مقید كرده بود كه جز روضه‌ی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تكان نخورد و مجلس همین طور یخ كرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه می‌گویند ، تصور می‌کنند که لابد آقا نیتش پاک نیست كه مجلسش نمی‌گیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا كربلا شده بود. دید كه آبرویش می‌رود به فکر رفت که چه بكند؟ یواشكی و زیر چشمی به واعظ گفت یک كمی از آن زهرماری‌ها قاطی كن. حماسه‌ی حسینی (شهید مطهری)».
🌸
1ـ زاده‌ی قحافه = ابوبکر ، زاده‌ی خطّاب = عمر.
2ـ این داستان را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آورده‌اند که ما در اینجا بگواهی می‌آوریم :
«نقل می‌كنند كه یكی از علمای بزرگ در یكی از شهرستانها تا اندازه‌ای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی كه روی منبر گفته می‌شد اعتراض می‌كرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته كنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشكیل داد و همان واعظ را دعوت كرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من می‌خواهم به عنوان نمونه یك مجلسی ترتیب بدهم كه در آن ، روضه‌ی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی كه جز از كتابهای معتبر ، هیچ روضه‌ای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت كه از آن زهرماری‌ها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت می‌شود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع كرد به خواندن روضه و خود را مقید كرده بود كه جز روضه‌ی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تكان نخورد و مجلس همین طور یخ كرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه می‌گویند ، تصور می‌کنند که لابد آقا نیتش پاک نیست كه مجلسش نمی‌گیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا كربلا شده بود. دید كه آبرویش می‌رود به فکر رفت که چه بكند؟ یواشكی و زیر چشمی به واعظ گفت یک كمی از آن زهرماری‌ها قاطی كن. حماسه‌ی حسینی (شهید مطهری)».
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی هفت از هفت)
پرچم هفتگی بیش از هفت هفته منتشر نشده ببهانه‌ی رسوا و دروغِ «توهین به اسلام» از سوی دولت بازداشت می‌شود.
"... در حالی که همه می‌دانند که ما از اسلام هواداریهای بسیار می‌کنیم و این دروغ آشکاری بود. من سه بار نامه نوشته از فرمانداری نظامی پرسیدم : در کدام شماره و کدام گفتار چیزی «مخالف اسلام» بوده؟. پاسخی ندادند و پیداست که پاسخی نداشتند.
روزی خودم رفتم و با سرهنگ شعری سخن راندم. گفت : در روزنامه چیزی نبوده. ولی چون ملایان هایهوی می‌کردند برای خاموش گردانیدن ایشان این کار را کردیم. گفتم : اگر ملایان هایهوی کنند شما باید قانون را کنار گزارید و آنگاه دروغی نیز بما بندید؟!. خندید و گفت : «راستش آنست که دستور نخست‌وزیر بود»." (1)
این زمان نخست‌وزیر ساعد (مراغه‌ای) بود. در آن سال آزادگان بتشکیلات خود سر و سامانی داده دامنه‌ی کوششهای خود را به 44 شهر گستردند. کسروی در آغاز آن سال شیعیگری را با تغییراتی بنام «بخوانند و داوری کنند» (داوری) ، چاپ کرد و از خردمندان خواست تا درباره‌ی نوشته‌های آن کتاب داوری کنند.
او که تا این هنگام با همه‌ی کینه‌ورزیهایی که کسانی از دولت با او و باهماد آزادگان می‌کردند بمخالفت آشکار با دولت برنخاسته بود ، پس از آنکه دستِ سران دولت را در تقویت ارتجاع و آن وحشیگریها پدیدار و پایشان را در کارِ لگدمال کردن قانونهایی که ببهای خون هزاران جوان برومند بدست آمده بود دید ، کتاب کوبنده‌ی «دادگاه» را نوشته منتشر کرد. «دادگاه» بیگمان نخستین کتابیست که بآشکاری پرده از بدخواهیهای کمپانی خیانت برمی‌دارد.
در این کتاب از زمینه‌های اجتماعی و سیاسی پرارجی سخن بمیان آمده. این کتاب از ریشه‌ی درماندگیهای ایرانیان گفتگو می‌کند. خواستِ عمده‌ی کتاب روشن گردانیدن یک راز بزرگِ سیاسی و همبستگی آن با بدبختیهای مردم و کوششهای آزادگانست. لیکن «دادگاه» درمیانِ گفتگو بناچار از چند وزیر و نخست‌وزیر ، رییس شهربانی و استاندار ، سران ادارات و امیران لشکر و نماینده‌ی مجلس نام برده با شماردن دلیلهایی یکایک ایشان را به پشتیبانی از ارتجاع و قانون‌شکنی آشکار و تعمد داشتن در آنها متهم می‌کند. سرِ کار آمدن و پیشرفت در منصبهاشان را مشروط بجلوگیری از آزادی و اندیشه‌های پیشروانه و در نتیجه بدبختی بیست‌میلیون مردم و خیانت بکشور می‌شناسانَد و خواستار آن می‌شود که دادگاهی از نیکخواهان و خردمندان برپا گردد و بکارهای ایشان یکایک رسیده محاکمه کند.
«دادگاه» خواننده را از خوش‌باوری بدولتمردان آن زمان درآورده علتهای زبونی و درماندگی ایران را چه آنها که ریشه‌های هزارساله دارند و چه آنها که پس از پانگرفتنِ جنبش مشروطه دامنگیر کشور گردیده شرح می‌دهد. محسن صدر یکی از وزیرانی بود که در کتاب دادگاه نامش بعنوان خائن برده شده. او سال بعد به نخست‌وزیری رسید و در دشمنی با کسروی از بکار بردن هیچ افزاری دریغ نکرد.
پانوشت :
1ـ کسروی ، دادگاه ص 34 و 35.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی هفت از هفت)
پرچم هفتگی بیش از هفت هفته منتشر نشده ببهانه‌ی رسوا و دروغِ «توهین به اسلام» از سوی دولت بازداشت می‌شود.
"... در حالی که همه می‌دانند که ما از اسلام هواداریهای بسیار می‌کنیم و این دروغ آشکاری بود. من سه بار نامه نوشته از فرمانداری نظامی پرسیدم : در کدام شماره و کدام گفتار چیزی «مخالف اسلام» بوده؟. پاسخی ندادند و پیداست که پاسخی نداشتند.
روزی خودم رفتم و با سرهنگ شعری سخن راندم. گفت : در روزنامه چیزی نبوده. ولی چون ملایان هایهوی می‌کردند برای خاموش گردانیدن ایشان این کار را کردیم. گفتم : اگر ملایان هایهوی کنند شما باید قانون را کنار گزارید و آنگاه دروغی نیز بما بندید؟!. خندید و گفت : «راستش آنست که دستور نخست‌وزیر بود»." (1)
این زمان نخست‌وزیر ساعد (مراغه‌ای) بود. در آن سال آزادگان بتشکیلات خود سر و سامانی داده دامنه‌ی کوششهای خود را به 44 شهر گستردند. کسروی در آغاز آن سال شیعیگری را با تغییراتی بنام «بخوانند و داوری کنند» (داوری) ، چاپ کرد و از خردمندان خواست تا درباره‌ی نوشته‌های آن کتاب داوری کنند.
او که تا این هنگام با همه‌ی کینه‌ورزیهایی که کسانی از دولت با او و باهماد آزادگان می‌کردند بمخالفت آشکار با دولت برنخاسته بود ، پس از آنکه دستِ سران دولت را در تقویت ارتجاع و آن وحشیگریها پدیدار و پایشان را در کارِ لگدمال کردن قانونهایی که ببهای خون هزاران جوان برومند بدست آمده بود دید ، کتاب کوبنده‌ی «دادگاه» را نوشته منتشر کرد. «دادگاه» بیگمان نخستین کتابیست که بآشکاری پرده از بدخواهیهای کمپانی خیانت برمی‌دارد.
در این کتاب از زمینه‌های اجتماعی و سیاسی پرارجی سخن بمیان آمده. این کتاب از ریشه‌ی درماندگیهای ایرانیان گفتگو می‌کند. خواستِ عمده‌ی کتاب روشن گردانیدن یک راز بزرگِ سیاسی و همبستگی آن با بدبختیهای مردم و کوششهای آزادگانست. لیکن «دادگاه» درمیانِ گفتگو بناچار از چند وزیر و نخست‌وزیر ، رییس شهربانی و استاندار ، سران ادارات و امیران لشکر و نماینده‌ی مجلس نام برده با شماردن دلیلهایی یکایک ایشان را به پشتیبانی از ارتجاع و قانون‌شکنی آشکار و تعمد داشتن در آنها متهم می‌کند. سرِ کار آمدن و پیشرفت در منصبهاشان را مشروط بجلوگیری از آزادی و اندیشه‌های پیشروانه و در نتیجه بدبختی بیست‌میلیون مردم و خیانت بکشور می‌شناسانَد و خواستار آن می‌شود که دادگاهی از نیکخواهان و خردمندان برپا گردد و بکارهای ایشان یکایک رسیده محاکمه کند.
«دادگاه» خواننده را از خوش‌باوری بدولتمردان آن زمان درآورده علتهای زبونی و درماندگی ایران را چه آنها که ریشه‌های هزارساله دارند و چه آنها که پس از پانگرفتنِ جنبش مشروطه دامنگیر کشور گردیده شرح می‌دهد. محسن صدر یکی از وزیرانی بود که در کتاب دادگاه نامش بعنوان خائن برده شده. او سال بعد به نخست‌وزیری رسید و در دشمنی با کسروی از بکار بردن هیچ افزاری دریغ نکرد.
پانوشت :
1ـ کسروی ، دادگاه ص 34 و 35.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 12ـ امروز این کیشها افزار سیاستند (یک از یک)
دریغا ! درماندگی بدتر از این چه باشد که مردمانی با گرفتاریهای بس سختی روبرو هستند ، و دشمنان ریشه‌براندازی پیرامون آنان را گرفته‌اند پروای حال و گرفتاری خود نکنند و در اندیشه‌ی پیشامدها و سرگذشتهای هزار سال پیش باشند؟!.. اگر دشمنان شرق ملیونها و بلیونها لیره بکار بردندی بچنین نتیجه‌ای که همه بسود ایشانست نرسیدندی. یک دسته را چه خوشبختی بالاتر از آنکه هماوردانشان از خود و پیرامون خود ناآگاه باشند و دیده بجاهای بس دوری دوزند؟!.. چه فیروزبختی بهتر از اینکه بر کشوری که تاخته‌اند و تاراج می‌کنند مردمش را با دشمنان بیگانه هیچ کاری نیست و جز بکینه‌های کهنی که میان خود داشته‌اند نمی‌پردازند؟!.. بیهوده نیست که می‌کوشند و نمی‌گزارند اینها از میان برخیزد. بیهوده نیست همیشه باد بر آتش این گرفتاریها می‌زنند.
ببینید «دکتر جوزف» از شما چه می‌خواهد؟.. می‌خواهد که شما ستمدیدگی حسین را فراموش نکنید و بکوشید و کینه‌ی او را از پیروان یزید (سنیان) بازجویید ، بکوشید و با زور گریه شیعیگری را پیش برید و شصت‌ملیون مردم جز درپی این کار نباشید ـ بدینسان سرگرم شوید و هرگز یادی از فشار و ستم آزمندان اروپا بخود راه ندهید ، آن «ترقیات محیرالعقول شیعه» که می‌گوید جز همین کارها نیست و خود او داستان نصیرالدین توسی را مثل آورده که بکینه‌ی سنی و شیعی خونخواران مغول را بر سر بغداد برد و ملیونها خون بیگناهان را ریخت ، یا داستان نیرنگهای ننگین باطنیان را می‌گوید که در آفریقا بنیاد خلافت باطنیان را گزاردند و سالیان دراز با خلیفگان بغداد دشمنی و کشاکش داشتندی. از شما نیز همان کارها را می‌خواهد وگرنه کدام ترقیاتی شیعه را در هند و یا جاهای دیگری هست؟! یک دسته مردم پندارپرست کجا و ترقی کجاست؟!..
بیش از این بگفتار دامنه نمی‌دهیم و باین آسیبهای چهارگانه بس می‌کنیم. سخنان دیگری هست ولی جای گفتن نیست. کوتاه‌سخن اینکه میانه‌ی دین و زندگانی فاصله‌ی بسیار دوری پیدا شده و از هر راه که درنگریم دین را ـ یا بهتر گویم کیشها را ـ با زندگانی سازشی نتواند بود. ما اگر امروز خواهیم آزاد و آبرومند زندگی کنیم و در برابر غربیان گردن افرازیم و از آنان پس نمانیم چنین زندگانی مردمان را یکدل و یکدست می‌خواهد ولی کیشها آنها را از هم پراکنده است. دانشها پیش رفته و بسیاری از رازهای طبیعت بیرون افتاده و زندگانی باید با آیین طبیعت و از روی دانشها باشد و ما ناگزیر از رواج دادن بدانشها می‌باشیم لیکن کیشها را با آنها سازشی نیست و از آیین طبیعت بس دور افتاده. زندگانی از مردم جانفشانی و غیرتمندی و مردانگی می‌خواهد و این کیشها آنان را با چیزهای دیگری سرگرم می‌سازد. در زندگانی همه باید بزمان خود پرداخت و اینها مردمان را بزمانهای بس دوری می‌کشاند.
این ناسازگاری که درمیانست نتیجه آن شده که دین و زندگانی هر دو ناانجام می‌ماند ، و تا حال اینست شرق را نه دین درستی خواهد بود و نه زندگانی آبرومندی ، و شرقیان از هر دو بی‌بهره خواهند گردید. شما اگر از کسانی پرسید : «چرا شرق اینهمه پس مانده و پیش نمی‌تواند رفت؟!.. چرا اینهمه گرفتار است و رها نمی‌گردد؟!..» خواهند گفت : توده‌ها همیشه به یک حال نمانند و گاهی پیش روند و گاهی پس مانند ، ولی این پاسخ عامیانه است و ارجی ندارد. در جهان هیچ چیزی بی‌انگیزه نتواند بود. این گرفتاریهای شرق را نیز انگیزه‌هایی هست ولی سرچشمه‌ی همه‌ی آنها دو چیز است و بیگمان یکی از آن این ناسازگاری دین با زندگانی می‌باشد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 12ـ امروز این کیشها افزار سیاستند (یک از یک)
دریغا ! درماندگی بدتر از این چه باشد که مردمانی با گرفتاریهای بس سختی روبرو هستند ، و دشمنان ریشه‌براندازی پیرامون آنان را گرفته‌اند پروای حال و گرفتاری خود نکنند و در اندیشه‌ی پیشامدها و سرگذشتهای هزار سال پیش باشند؟!.. اگر دشمنان شرق ملیونها و بلیونها لیره بکار بردندی بچنین نتیجه‌ای که همه بسود ایشانست نرسیدندی. یک دسته را چه خوشبختی بالاتر از آنکه هماوردانشان از خود و پیرامون خود ناآگاه باشند و دیده بجاهای بس دوری دوزند؟!.. چه فیروزبختی بهتر از اینکه بر کشوری که تاخته‌اند و تاراج می‌کنند مردمش را با دشمنان بیگانه هیچ کاری نیست و جز بکینه‌های کهنی که میان خود داشته‌اند نمی‌پردازند؟!.. بیهوده نیست که می‌کوشند و نمی‌گزارند اینها از میان برخیزد. بیهوده نیست همیشه باد بر آتش این گرفتاریها می‌زنند.
ببینید «دکتر جوزف» از شما چه می‌خواهد؟.. می‌خواهد که شما ستمدیدگی حسین را فراموش نکنید و بکوشید و کینه‌ی او را از پیروان یزید (سنیان) بازجویید ، بکوشید و با زور گریه شیعیگری را پیش برید و شصت‌ملیون مردم جز درپی این کار نباشید ـ بدینسان سرگرم شوید و هرگز یادی از فشار و ستم آزمندان اروپا بخود راه ندهید ، آن «ترقیات محیرالعقول شیعه» که می‌گوید جز همین کارها نیست و خود او داستان نصیرالدین توسی را مثل آورده که بکینه‌ی سنی و شیعی خونخواران مغول را بر سر بغداد برد و ملیونها خون بیگناهان را ریخت ، یا داستان نیرنگهای ننگین باطنیان را می‌گوید که در آفریقا بنیاد خلافت باطنیان را گزاردند و سالیان دراز با خلیفگان بغداد دشمنی و کشاکش داشتندی. از شما نیز همان کارها را می‌خواهد وگرنه کدام ترقیاتی شیعه را در هند و یا جاهای دیگری هست؟! یک دسته مردم پندارپرست کجا و ترقی کجاست؟!..
بیش از این بگفتار دامنه نمی‌دهیم و باین آسیبهای چهارگانه بس می‌کنیم. سخنان دیگری هست ولی جای گفتن نیست. کوتاه‌سخن اینکه میانه‌ی دین و زندگانی فاصله‌ی بسیار دوری پیدا شده و از هر راه که درنگریم دین را ـ یا بهتر گویم کیشها را ـ با زندگانی سازشی نتواند بود. ما اگر امروز خواهیم آزاد و آبرومند زندگی کنیم و در برابر غربیان گردن افرازیم و از آنان پس نمانیم چنین زندگانی مردمان را یکدل و یکدست می‌خواهد ولی کیشها آنها را از هم پراکنده است. دانشها پیش رفته و بسیاری از رازهای طبیعت بیرون افتاده و زندگانی باید با آیین طبیعت و از روی دانشها باشد و ما ناگزیر از رواج دادن بدانشها می‌باشیم لیکن کیشها را با آنها سازشی نیست و از آیین طبیعت بس دور افتاده. زندگانی از مردم جانفشانی و غیرتمندی و مردانگی می‌خواهد و این کیشها آنان را با چیزهای دیگری سرگرم می‌سازد. در زندگانی همه باید بزمان خود پرداخت و اینها مردمان را بزمانهای بس دوری می‌کشاند.
این ناسازگاری که درمیانست نتیجه آن شده که دین و زندگانی هر دو ناانجام می‌ماند ، و تا حال اینست شرق را نه دین درستی خواهد بود و نه زندگانی آبرومندی ، و شرقیان از هر دو بی‌بهره خواهند گردید. شما اگر از کسانی پرسید : «چرا شرق اینهمه پس مانده و پیش نمی‌تواند رفت؟!.. چرا اینهمه گرفتار است و رها نمی‌گردد؟!..» خواهند گفت : توده‌ها همیشه به یک حال نمانند و گاهی پیش روند و گاهی پس مانند ، ولی این پاسخ عامیانه است و ارجی ندارد. در جهان هیچ چیزی بی‌انگیزه نتواند بود. این گرفتاریهای شرق را نیز انگیزه‌هایی هست ولی سرچشمه‌ی همه‌ی آنها دو چیز است و بیگمان یکی از آن این ناسازگاری دین با زندگانی می‌باشد.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی یک از چهار)
ساعد نخست‌وزیر آن زمان (در 14/2/23 ـ در نامهای «فوری خیلی محرمانه») (1) به وزارت پُست و تلگراف و تلفن دستور داد «ادارات پست از قبول و توزیع نشریات آقای کسروی در تبریز خودداری نمایند». ساعد نخست‌وزیر و هژیر وزیر کشور در تبعید کردن آزادگان از آذربایجان و فشار بایشان بیشترین بدخواهی را نشان دادند. ساعد و هژیر از وزیران و نخست‌وزیرانی بودند که کتاب «دادگاه» خیانتهاشان را بازمی‌نمود. در پنجاه سال گذشته هیچگاه بدینسان پرده از رازهای کمپانی برنیفتاده بود.
تا اینجا ، ارتجاع با چوب زیر بغلِ یاوریهای دولتها لنگان لنگان گامهایی برمی‌دارد لیکن هنوز پاهایش ناتوانست و نمی‌تواند خود گام بردارد. یکی از سندهایی که «روزگار سیاه» ملایان را در آن زمان بنیکی نشان می‌دهد گفتار کوتاهیست از روح الله خمینی در 15/2/ 23 که در دفتر یادبود علـی‌مـحـمـد وزیـری نامی با عنوانِ «بخوانید و بکار ببندید» نوشته. (به تشابه این عنوان با «بخوانند و داوری کنند» توجه کنید) در این نوشته از یکسو کارهایی که «خیره‌سران بیدین» با «زمزمه‌ی بیدینی آغاز کرده‌اند» شمرده می‌شود همچون دست گزاردن «مشتی هرزه‌گرد بیشرف» بر موقوفات و «برداشتن چادر عفت از سر زنهای عفیف مسلمان» و از اینکه «برخی از این وکلای قاچاق در پارلمان بر علیه دین و روحانیت هرچه می‌خواهند» می‌گویند و «نفس از هیچ کسی درنمی‌آید» و روزنامه‌ها «این کالای[!] پخش فساد اخلاق» ، «امروز همان نقشه‌ها را که از مغز خشک رضاخان بیشرف تراوش می‌کرد تعقیب می‌کنند» گله کرده و از سوی دیگر نکوهش و مژده و هشدار را درهم آمیخته چنین می‌گوید : «این چه ضعف و بیچارگیست که شماها را فراگرفته؟ ... امـروز ، روزیست که نسیـم روحانـی الهی وزیـدن گـرفته و بـرای قیام اصـلاحـی ، بهتـریـن روزست. اگر مجال را از دست بدهید و قیام برای خدا نکنید و مراسم را عودت ندهید فرداست که مشتی هرزه‌گرد شهوتران بر شما چیره شوند» (2)
از این نوشته دانسته می‌گردد که ملایان از مشتهای کوبنده‌ای که از «زمزمه‌ی بیدینی» خورده‌اند هنوز گیج و درهم شکسته بوده و تا ماههای نخست سال 23 بیش و کم نیازمند چوب زیر بغل‌اند. گرانیگاه نوشته دو چیزست : یکی «موقوفات» که از دست علما و ملایان گرفته شده بود و برای این دسته حُکم وزارت دارایی و وزارت نفت برای یک حکومت را دارد ، دیگری «عودت دادنِ» مراسم که 16 سال تعطیلی آن همچون حکمِ «ممنوعیتِ بازیگری» است برای یک هنرپیشه. «قیام برای خدا» که از آن یاد می‌کند هم جز خاک بچشم مردم پاشیدن نیست. این دروغ بیشرمانه از کجا آمده که خدا این بازیچه‌ها و مراسمِ وحشیانه را دین و دینداری می‌داند و از آفریده‌هایش چنین کارهایی را انتظار دارد؟! مگر دیگر مسلمانان هم چنین بازیچه‌هایی دارند؟! دین برای اینست که مردمان از این بیراهه‌ها و بیهوده‌کردارها دست بردارند و بداوری خرد گردن گزارند. در حالی که ملایان دین را همین مراسم یا نمایشهای کودکانه و کارهای بیخردانه‌ای از اینگونه می‌دانند. «قیام برای خدا» همان داستانِ واژه‌ی «اسلام» است در سخنرانیهای خمینی. اگر کسی معنی دین و اسلام را نیک بشناسد خواهد دانست که آنچه ملایان بنام «اسلام» می‌گویند چیزی جز «شیعیگری» یا بهتر گوییم ، «دکان بهشت‌فروشی» نیست.
خمینی هموست که 35 سال بعد آشکاره گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته». خوانندگان اندازه‌ی دینداری و معنی دین در نزد ملایان را از همین جمله‌ها توانند دریافت. اینان «اسلام» می‌گویند ولی خواستشان «دکان آخوندی» است. اسلام می‌گویند و شیعیگری در نظرشان است. اسلام می‌گویند ، حال آنکه پولهای مفتی که از «موقوفات» و «سهمِ امام» و «ردِ مظالم» و روضه‌خوانی بدست می‌آورند در اندیشه دارند.
ما در این چهل و اند سالِ اخیر هزارها بار از زبانِ سرانِ کشور واژه‌های «دین» و «اسلام» را شنیده‌ایم. لیکن اگر شما بسخنانشان دست یابید و در معنی آنها اندیشه باریک گردانید جز آن معنیها نخواهید یافت. خواست ملا از دین چیزی جز همین مراسم نیست. آن «دعوا بر سر لحاف ملا» که گفته شده همینست. زیرا اگر «مراسم» نباشد بیم آن می‌رود که مردم سرگرم باورها و کارهای دیگری شوند ، پولهاشان در جای دیگری خرج گردد و بازار دینفروشی از گرمی بیفتد.
پانوشتها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 246.
2ـ محمدتقی حاج‌بوشهری ، چشم‌انداز ، شماره‌ی 6 ، پاریس ، تابستان 68 ، ص 24 و 25 ـ همچنین : پیشین ص 138 و 139.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی یک از چهار)
ساعد نخست‌وزیر آن زمان (در 14/2/23 ـ در نامهای «فوری خیلی محرمانه») (1) به وزارت پُست و تلگراف و تلفن دستور داد «ادارات پست از قبول و توزیع نشریات آقای کسروی در تبریز خودداری نمایند». ساعد نخست‌وزیر و هژیر وزیر کشور در تبعید کردن آزادگان از آذربایجان و فشار بایشان بیشترین بدخواهی را نشان دادند. ساعد و هژیر از وزیران و نخست‌وزیرانی بودند که کتاب «دادگاه» خیانتهاشان را بازمی‌نمود. در پنجاه سال گذشته هیچگاه بدینسان پرده از رازهای کمپانی برنیفتاده بود.
تا اینجا ، ارتجاع با چوب زیر بغلِ یاوریهای دولتها لنگان لنگان گامهایی برمی‌دارد لیکن هنوز پاهایش ناتوانست و نمی‌تواند خود گام بردارد. یکی از سندهایی که «روزگار سیاه» ملایان را در آن زمان بنیکی نشان می‌دهد گفتار کوتاهیست از روح الله خمینی در 15/2/ 23 که در دفتر یادبود علـی‌مـحـمـد وزیـری نامی با عنوانِ «بخوانید و بکار ببندید» نوشته. (به تشابه این عنوان با «بخوانند و داوری کنند» توجه کنید) در این نوشته از یکسو کارهایی که «خیره‌سران بیدین» با «زمزمه‌ی بیدینی آغاز کرده‌اند» شمرده می‌شود همچون دست گزاردن «مشتی هرزه‌گرد بیشرف» بر موقوفات و «برداشتن چادر عفت از سر زنهای عفیف مسلمان» و از اینکه «برخی از این وکلای قاچاق در پارلمان بر علیه دین و روحانیت هرچه می‌خواهند» می‌گویند و «نفس از هیچ کسی درنمی‌آید» و روزنامه‌ها «این کالای[!] پخش فساد اخلاق» ، «امروز همان نقشه‌ها را که از مغز خشک رضاخان بیشرف تراوش می‌کرد تعقیب می‌کنند» گله کرده و از سوی دیگر نکوهش و مژده و هشدار را درهم آمیخته چنین می‌گوید : «این چه ضعف و بیچارگیست که شماها را فراگرفته؟ ... امـروز ، روزیست که نسیـم روحانـی الهی وزیـدن گـرفته و بـرای قیام اصـلاحـی ، بهتـریـن روزست. اگر مجال را از دست بدهید و قیام برای خدا نکنید و مراسم را عودت ندهید فرداست که مشتی هرزه‌گرد شهوتران بر شما چیره شوند» (2)
از این نوشته دانسته می‌گردد که ملایان از مشتهای کوبنده‌ای که از «زمزمه‌ی بیدینی» خورده‌اند هنوز گیج و درهم شکسته بوده و تا ماههای نخست سال 23 بیش و کم نیازمند چوب زیر بغل‌اند. گرانیگاه نوشته دو چیزست : یکی «موقوفات» که از دست علما و ملایان گرفته شده بود و برای این دسته حُکم وزارت دارایی و وزارت نفت برای یک حکومت را دارد ، دیگری «عودت دادنِ» مراسم که 16 سال تعطیلی آن همچون حکمِ «ممنوعیتِ بازیگری» است برای یک هنرپیشه. «قیام برای خدا» که از آن یاد می‌کند هم جز خاک بچشم مردم پاشیدن نیست. این دروغ بیشرمانه از کجا آمده که خدا این بازیچه‌ها و مراسمِ وحشیانه را دین و دینداری می‌داند و از آفریده‌هایش چنین کارهایی را انتظار دارد؟! مگر دیگر مسلمانان هم چنین بازیچه‌هایی دارند؟! دین برای اینست که مردمان از این بیراهه‌ها و بیهوده‌کردارها دست بردارند و بداوری خرد گردن گزارند. در حالی که ملایان دین را همین مراسم یا نمایشهای کودکانه و کارهای بیخردانه‌ای از اینگونه می‌دانند. «قیام برای خدا» همان داستانِ واژه‌ی «اسلام» است در سخنرانیهای خمینی. اگر کسی معنی دین و اسلام را نیک بشناسد خواهد دانست که آنچه ملایان بنام «اسلام» می‌گویند چیزی جز «شیعیگری» یا بهتر گوییم ، «دکان بهشت‌فروشی» نیست.
خمینی هموست که 35 سال بعد آشکاره گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته». خوانندگان اندازه‌ی دینداری و معنی دین در نزد ملایان را از همین جمله‌ها توانند دریافت. اینان «اسلام» می‌گویند ولی خواستشان «دکان آخوندی» است. اسلام می‌گویند و شیعیگری در نظرشان است. اسلام می‌گویند ، حال آنکه پولهای مفتی که از «موقوفات» و «سهمِ امام» و «ردِ مظالم» و روضه‌خوانی بدست می‌آورند در اندیشه دارند.
ما در این چهل و اند سالِ اخیر هزارها بار از زبانِ سرانِ کشور واژه‌های «دین» و «اسلام» را شنیده‌ایم. لیکن اگر شما بسخنانشان دست یابید و در معنی آنها اندیشه باریک گردانید جز آن معنیها نخواهید یافت. خواست ملا از دین چیزی جز همین مراسم نیست. آن «دعوا بر سر لحاف ملا» که گفته شده همینست. زیرا اگر «مراسم» نباشد بیم آن می‌رود که مردم سرگرم باورها و کارهای دیگری شوند ، پولهاشان در جای دیگری خرج گردد و بازار دینفروشی از گرمی بیفتد.
پانوشتها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 246.
2ـ محمدتقی حاج‌بوشهری ، چشم‌انداز ، شماره‌ی 6 ، پاریس ، تابستان 68 ، ص 24 و 25 ـ همچنین : پیشین ص 138 و 139.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 13ـ این کیشها نه با زندگانی سازگارست نه با دمکراسی (یک از دو)
جنبش مشروطه بهترین گواه در این باره می‌باشد. زیرا این جنبش خود گامهایی بسوی زندگانی آبرومند می‌بود و کسانی از درماندگی و ناتوانی ایران در برابر بیگانگان و از آشفتگی کارها بستوه آمده و شوریده بودند و همی‌خواستند راه دیگری پیش گیرند. ولی چون تکان خوردند و براه افتادند به هر گامی از دین دور شدند و کم‌کم درمیانه کشاکش برخاست و خونریزیها بمیان آمد. اگرچه در این باره پای اروپاییگری [1] و بلهوسیهای دیگری نیز درمیان می‌بود لیکن انبوه آزادیخواهان کسان دینداری می‌بودند و از روی ناگزیری و از بهر پیشرفت کار آزادیخواهی بود که از دین چشم می‌پوشیدند. در این باره داستانی هست که کمتر کسی می‌داند و آن اینکه آخوند خراسانی و حاجی شیخ مازندرانی که هواداری سخت از مشروطه‌خواهی نمودند اینان آن را با دین ناسازگار می‌دانستند و چنین می‌گفتند کنون که نمی‌شود از روی دستورهای دین زندگی کرد و ناگزیر راه دیگری باید گرفت باری آن راه قانونی و مشروطه باشد ، و از اینرو بود که چون ملای تبریزی [2] تلگراف می‌کرد که باید مشروطه «مشروعه» باشد حاج شیخ پاسخ می‌داد : «گاو مجسم مشروطه مشروعه نمی‌شود» . . ببینید : ناسازگاری کیش شیعی و مشروطه را آنان می‌دانسته‌اند ، چیزی که هست چون بکیش و پیشرفت آن امیدی نمی‌داشته‌اند در برابر خودکامگی و ستمگری محمدعلی‌میرزا مشروطه را بهتر می‌دانسته‌اند. لیکن دیگران بر روی کیش ایستادگی نموده با مشروطه آن دشمنیها را می‌کرده‌اند. اگرچه بسیاری از ملایان سود خود را در مشروطه نمی‌دیدند و بیشتر از این راه بود که با آن دشمنی می‌نمودند لیکن اینان جز دسته‌ی اندکی نبودند و بیشتر دشمنیها با مشروطه جز بنام هواداری از کیش برنخاسته و این ناگزیر بود که میان آن دو کشاکش پیش آید و کار بجنگ و خونریزی کشد ، و همانا نتیجه‌ی این کشاکش و ناسازگاری بود که از یکسو مشروطه ناانجام ماند و میوه‌ای که بایستی دهد نداد ، و از یکسو دین رخنه پذیرفته بحالی افتاد که امروز هست و همه آن را می‌شناسیم.
ما گفته‌های خود را در تاریخ مشروطه فراموش نکرده‌ایم و این می‌دانیم که این ناانجامی مشروطه بیش از همه در نتیجه‌ی کارشکنی همسایگان بود که کسانی از کارکنان آزادی افزار دست ایشان بودند و کردند آنچه را که در جای خود گفته‌ایم [3] . لیکن این را هم فراموش نکرده‌ایم که دشمنی ملایان و شورانیدن ایشان مردم را ، گزند بسیاری بآزادی رسانید و ما می‌بینیم همین دینداران ستیزگی را بجایی رسانیدند که بکینه‌ی مشروطه رو بسوی بیگانگان آوردند و آن پستیها و ننگین‌کاریها را از خود نشان دادند. نیز می‌بینیم که بیگانگان برای پیشرفت نیرنگهای خود پشتیبانی از این دینداران نادان دریغ نگفتند و در خفه کردن مشروطه بآنان یاوریها کردند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 13ـ این کیشها نه با زندگانی سازگارست نه با دمکراسی (یک از دو)
جنبش مشروطه بهترین گواه در این باره می‌باشد. زیرا این جنبش خود گامهایی بسوی زندگانی آبرومند می‌بود و کسانی از درماندگی و ناتوانی ایران در برابر بیگانگان و از آشفتگی کارها بستوه آمده و شوریده بودند و همی‌خواستند راه دیگری پیش گیرند. ولی چون تکان خوردند و براه افتادند به هر گامی از دین دور شدند و کم‌کم درمیانه کشاکش برخاست و خونریزیها بمیان آمد. اگرچه در این باره پای اروپاییگری [1] و بلهوسیهای دیگری نیز درمیان می‌بود لیکن انبوه آزادیخواهان کسان دینداری می‌بودند و از روی ناگزیری و از بهر پیشرفت کار آزادیخواهی بود که از دین چشم می‌پوشیدند. در این باره داستانی هست که کمتر کسی می‌داند و آن اینکه آخوند خراسانی و حاجی شیخ مازندرانی که هواداری سخت از مشروطه‌خواهی نمودند اینان آن را با دین ناسازگار می‌دانستند و چنین می‌گفتند کنون که نمی‌شود از روی دستورهای دین زندگی کرد و ناگزیر راه دیگری باید گرفت باری آن راه قانونی و مشروطه باشد ، و از اینرو بود که چون ملای تبریزی [2] تلگراف می‌کرد که باید مشروطه «مشروعه» باشد حاج شیخ پاسخ می‌داد : «گاو مجسم مشروطه مشروعه نمی‌شود» . . ببینید : ناسازگاری کیش شیعی و مشروطه را آنان می‌دانسته‌اند ، چیزی که هست چون بکیش و پیشرفت آن امیدی نمی‌داشته‌اند در برابر خودکامگی و ستمگری محمدعلی‌میرزا مشروطه را بهتر می‌دانسته‌اند. لیکن دیگران بر روی کیش ایستادگی نموده با مشروطه آن دشمنیها را می‌کرده‌اند. اگرچه بسیاری از ملایان سود خود را در مشروطه نمی‌دیدند و بیشتر از این راه بود که با آن دشمنی می‌نمودند لیکن اینان جز دسته‌ی اندکی نبودند و بیشتر دشمنیها با مشروطه جز بنام هواداری از کیش برنخاسته و این ناگزیر بود که میان آن دو کشاکش پیش آید و کار بجنگ و خونریزی کشد ، و همانا نتیجه‌ی این کشاکش و ناسازگاری بود که از یکسو مشروطه ناانجام ماند و میوه‌ای که بایستی دهد نداد ، و از یکسو دین رخنه پذیرفته بحالی افتاد که امروز هست و همه آن را می‌شناسیم.
ما گفته‌های خود را در تاریخ مشروطه فراموش نکرده‌ایم و این می‌دانیم که این ناانجامی مشروطه بیش از همه در نتیجه‌ی کارشکنی همسایگان بود که کسانی از کارکنان آزادی افزار دست ایشان بودند و کردند آنچه را که در جای خود گفته‌ایم [3] . لیکن این را هم فراموش نکرده‌ایم که دشمنی ملایان و شورانیدن ایشان مردم را ، گزند بسیاری بآزادی رسانید و ما می‌بینیم همین دینداران ستیزگی را بجایی رسانیدند که بکینه‌ی مشروطه رو بسوی بیگانگان آوردند و آن پستیها و ننگین‌کاریها را از خود نشان دادند. نیز می‌بینیم که بیگانگان برای پیشرفت نیرنگهای خود پشتیبانی از این دینداران نادان دریغ نگفتند و در خفه کردن مشروطه بآنان یاوریها کردند.
👇
این درخور گفتگو نیست که گرفتاری کیش زیان بسیار بزرگی را به پیشرفت کار مشروطه رسانید ، و انبوهی از مردم نیکنهاد و نیکخواه که توانستندی در چنان روزی نیکوکاریهای پُربها بکشور و میهن خود کنند باورهای کیشی جلو آنان را گرفت و بلکه کسانی را بزیانکاریها برانگیخت. دسته‌های بزرگی از اینان نخست هوادار مشروطه می‌بودند و سپس چون ناسازگاری میانه‌ی آن و دلبستگیهای خود دیدند رو برگردانیدند و کسانی که در هواداری بازماندند بپای دیگران نتوانستند رسید. هرگز نتوان انکار کرد که یکی از انگیزه‌های ناانجامی مشروطه همین کارها بوده. هنوز ما تنها کیش شیعی را که ازآنِ انبوه توده است در دیده می‌گیریم. باید نگاهی نیز بکیشهای بیشمار دیگر اندازیم و بیاد آوریم که اینان بدستاویز همان دوکیشی خود را از ایران و ایرانیگری جدا می‌گیرند ، و در ایران خوش می‌زیند و بهره‌ها می‌برند ولی همیشه دل در جاهای دیگری می‌دارند و در جنبش مشروطه نیز بیشتر آنان خود را کنار گرفتند و بلکه در نهان دشمنیهایی نیز نمودند. بدبختی تماشا کنید : در روزی که گروهی از مردان جانباز و غیرتمندی دست از جان شسته و چشم از خانه و زندگی پوشیده و بآرزوی آنکه ما نیز یک کشور آزادی داریم و درمیان دیگران سرفراز و روسفید باشیم پاکدلانه می‌کوشیدند ، یک دسته کیش را پابند خود ساخته از یاری آنان بازمی‌نشستند بلکه بدشمنی نیز می‌کوشیدند و خونشان می‌ریختند. یک دسته دغلکارانه در کنار ایستاده بر آن می‌بودند که کی آن جانبازیها به نتیجه رسد و اینان پیش آیند و آن مردان جانباز را پس زنند. یک دسته خود را به بیگانگان فروخته و خود را بمیان کار انداخته همه می‌کوشیدند نگزارند آن جانبازیها به نتیجه‌ی درستی رسد و آن جانبازان زنده مانند. دسته‌های گوناگونی نیز بنام آنکه پیشوایانشان دستور داده خود را کنار می‌گرفتند و یا در نهان زیانها می‌رسانیدند ـ با چنان آسیبهایی چگونه توانستی آن کوششها به نتیجه‌ی درستی رسد و ناانجام نماند؟!.. چگونه توانستندی ستارخان‌ها و یِفرِمخان‌ها و حیدر عمواُغلی‌ها و یارمحمدخان‌ها و فرید‌الدوله‌ها کاری از پیش برند؟! در کشوری که توده‌ی انبوه پابندهای دیگر دارد و نتواند در جنبشهای کشوری همگام گردد چگونه می‌توان چشم فیروزی از کارهای آنجا داشت؟!.. اگر این راست است که نیروی یک توده از رویهم‌رفته‌ی نیروهای یکایک آن پدید آید ، از توده‌ای که نیروهای یکایکشان رویهم نمی‌آید و در برابر یکدیگر بکار می‌رود به چه پیشرفتی امید توان بست؟!..
پانوشتها :
1ـ اروپاییگری = ستایش بی‌اندازه از غرب کردن و پیروی بیچون و چرا از ایشان.
2ـ حاجی میرزاحسن مجتهد‌تبریزی
3ـ تاریخ مشروطه.
🌸
پانوشتها :
1ـ اروپاییگری = ستایش بی‌اندازه از غرب کردن و پیروی بیچون و چرا از ایشان.
2ـ حاجی میرزاحسن مجتهد‌تبریزی
3ـ تاریخ مشروطه.
🌸
✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 1
کوشاد تلگرام : خوانندگان بیاد دارند که ما در پیرامون انتخابات اخیر ریاست جمهوری یک رشته نوشتارهایی در کانال آوردیم. خواست ما اظهار نظر تنها در پیرامون انتخابات نبود. چون انتخابات فرارسید و خوانندگان از ما انتظار اظهار نظر در آن باره داشتند ، از آن سخن بمیان آوردیم وگرنه خواست ما بیش از همه یافتن راه چاره به بدبختیهای این توده است. روی هم‌رفته سخنان ما هرچند جدا و پراکنده بنظر برسد ، یک زمینه را دنبال می‌کند و آن جز چاره‌جویی به دردهای کنونی این کشور نیست. سخنان ما در این زمینه دامنه‌دار است. [1] ولی از سوی دیگر ، خواهانیم دیگران نیز به این گفتگوها بپیوندند تا از آنها یک نتیجه‌ی شایانی بدست آوریم.
جای خشنودی است که امروز بیشتر دلسوختگان و کوشندگان در ایران ، خواهان دمکراسی‌اند. گفتیم جای خشنودیست ، از آن جهت که در گذشته همیشه چنین نبوده. برای مثال چون برخی از کشورها همچون شوروی ، ایتالیا و آلمان که آغازگران جنگ جهانی دوم بودند ، از دمکراسی دوری جسته بنای دیکتاتوری را گزاشته بودند ، کسانی در ایران به این گمان افتادند که مگر دمکراسی کهنه گردیده است. در حالی که نیکیها تا جانشینی برای آنها یافت نشود هیچگاه کهنه شدنی نیست.
دست یافتن به دمکراسی هرچند بسیاری از کوشندگان بر سر آن هم‌سخن باشند ، ساده و آسان نیست. ولی در ایران کسان بسیاری چنان از آن سخن می‌رانند تو گویی همینکه خواهان دمکراسی شدند راه آن باز است و بدست خواهد آمد. در حالی که خواستن مردم دمکراسی را در این کشور ، گوشه و کنار و موانع بسیار دارد که باید جست و دانست و نوشت و یاد گرفت. بی‌جهت نیست که ما با آنکه در این کانال تاکنون دهها بار نوشته‌هایی از روزنامه‌ی پرچم بقلم کسروی و نویسندگانِ دیگر آورده‌ایم ، بر آنیم که هنوز جای فراوانی برای آن باز است.[2]
یکی از موانع دمکراسی در ایران خود مردمند. می‌دانیم که این سخن به کسان بسیاری گران می‌افتد و برایشان باورکردنی نیست. به گمان ایشان دیکتاتوری در این کشور از یک تن سرچشمه گرفته. همینکه او کنار رود راه بروی دمکراسی باز خواهد شد و مردمی که خواهان دست یافتن به آنند به آسانی دارایش خواهند شد.
بر بطلان این باور ، گواههای چندی در تاریخ همین کشور هست. با رفتن محمدعلیشاه ، رضاشاه و محمدرضاشاه که هر سه دیکتاتور بودند ، ما به دمکراسی نرسیدیم. نزدیکترین گواه به این سخن ، پیشامدهای سال 57 بود که کوشندگان سیاسی آن زمان ، مانع دمکراسی شاه را می‌نمودند و چون دوسخنیهایی (اختلاف) در اندیشه‌هاشان دیده می‌شد همیشه از کنار آنها بدینسان می‌گذشتند : «اکنون باید دوسخنیهامان را کنار گزاریم. باید دست بهم داده شاه را که تنها مانع دمکراسی است از سرِ راه برداریم. در فردای انقلاب در یک فضای دمکراتیک هر دسته‌ای آزادست راه و اندیشه‌ی خود را پیش کشد. هر دسته‌ای آزادست تا تواند مردم را به سوی اندیشه‌های خود کشد».
بکسانی که آن روزها را دیده‌اند این خام‌اندیشیها ناآشنا نمی‌آید.
ما هرچه خشنودی کنیم که اکنون مردم خواهان دمکراسی بلکه تشنه‌ی آنند ، باز نمی‌توانیم چشم‌پوشی کنیم از اینکه چنین خامیهایی هنوز پس از چهل و اند سال از کوشندگان دیده می‌شود. اینست خودداری نمی‌کنیم از اینکه آنچه را در این زمینه نادیده گرفته شده و مایه‌ی آنهمه گمراهیها و آسیبها گردیده و ممکنست بار دیگر تکرار شود پیش دیدگان بیاوریم.
در این زمینه تکه‌ای از نوشتار‌های روزنامه‌ی پرچم (1321) بقلم واعظپور را مناسب حال دانسته و از فردا در سه روز پیاپی می‌آوریم. نوشتار در پیرامون تاریخچه و خواستها‌ی باهَماد آزادگانست. نویسنده شرح حال مردم را از مشروطه تا پادشاهی رضاشاه و پس از افتادن او با زبان شیرینی بازمی‌نماید. پانوشتها را ما افزوده‌ایم.
پانوشتها :
[1] : یک رشته از آنها را اخیراً زیر عنوان «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در سیزده بخش در همین کانال می‌پراکنیم.
[2] : از جمله نوشتارهایی که در دفترهای «معنی دمکراسی» ، «موانع دمکراسی در ایران» و «از دمکراسی چه می‌دانیم؟» گرد آورده‌ایم.
.
کوشاد تلگرام : خوانندگان بیاد دارند که ما در پیرامون انتخابات اخیر ریاست جمهوری یک رشته نوشتارهایی در کانال آوردیم. خواست ما اظهار نظر تنها در پیرامون انتخابات نبود. چون انتخابات فرارسید و خوانندگان از ما انتظار اظهار نظر در آن باره داشتند ، از آن سخن بمیان آوردیم وگرنه خواست ما بیش از همه یافتن راه چاره به بدبختیهای این توده است. روی هم‌رفته سخنان ما هرچند جدا و پراکنده بنظر برسد ، یک زمینه را دنبال می‌کند و آن جز چاره‌جویی به دردهای کنونی این کشور نیست. سخنان ما در این زمینه دامنه‌دار است. [1] ولی از سوی دیگر ، خواهانیم دیگران نیز به این گفتگوها بپیوندند تا از آنها یک نتیجه‌ی شایانی بدست آوریم.
جای خشنودی است که امروز بیشتر دلسوختگان و کوشندگان در ایران ، خواهان دمکراسی‌اند. گفتیم جای خشنودیست ، از آن جهت که در گذشته همیشه چنین نبوده. برای مثال چون برخی از کشورها همچون شوروی ، ایتالیا و آلمان که آغازگران جنگ جهانی دوم بودند ، از دمکراسی دوری جسته بنای دیکتاتوری را گزاشته بودند ، کسانی در ایران به این گمان افتادند که مگر دمکراسی کهنه گردیده است. در حالی که نیکیها تا جانشینی برای آنها یافت نشود هیچگاه کهنه شدنی نیست.
دست یافتن به دمکراسی هرچند بسیاری از کوشندگان بر سر آن هم‌سخن باشند ، ساده و آسان نیست. ولی در ایران کسان بسیاری چنان از آن سخن می‌رانند تو گویی همینکه خواهان دمکراسی شدند راه آن باز است و بدست خواهد آمد. در حالی که خواستن مردم دمکراسی را در این کشور ، گوشه و کنار و موانع بسیار دارد که باید جست و دانست و نوشت و یاد گرفت. بی‌جهت نیست که ما با آنکه در این کانال تاکنون دهها بار نوشته‌هایی از روزنامه‌ی پرچم بقلم کسروی و نویسندگانِ دیگر آورده‌ایم ، بر آنیم که هنوز جای فراوانی برای آن باز است.[2]
یکی از موانع دمکراسی در ایران خود مردمند. می‌دانیم که این سخن به کسان بسیاری گران می‌افتد و برایشان باورکردنی نیست. به گمان ایشان دیکتاتوری در این کشور از یک تن سرچشمه گرفته. همینکه او کنار رود راه بروی دمکراسی باز خواهد شد و مردمی که خواهان دست یافتن به آنند به آسانی دارایش خواهند شد.
بر بطلان این باور ، گواههای چندی در تاریخ همین کشور هست. با رفتن محمدعلیشاه ، رضاشاه و محمدرضاشاه که هر سه دیکتاتور بودند ، ما به دمکراسی نرسیدیم. نزدیکترین گواه به این سخن ، پیشامدهای سال 57 بود که کوشندگان سیاسی آن زمان ، مانع دمکراسی شاه را می‌نمودند و چون دوسخنیهایی (اختلاف) در اندیشه‌هاشان دیده می‌شد همیشه از کنار آنها بدینسان می‌گذشتند : «اکنون باید دوسخنیهامان را کنار گزاریم. باید دست بهم داده شاه را که تنها مانع دمکراسی است از سرِ راه برداریم. در فردای انقلاب در یک فضای دمکراتیک هر دسته‌ای آزادست راه و اندیشه‌ی خود را پیش کشد. هر دسته‌ای آزادست تا تواند مردم را به سوی اندیشه‌های خود کشد».
بکسانی که آن روزها را دیده‌اند این خام‌اندیشیها ناآشنا نمی‌آید.
ما هرچه خشنودی کنیم که اکنون مردم خواهان دمکراسی بلکه تشنه‌ی آنند ، باز نمی‌توانیم چشم‌پوشی کنیم از اینکه چنین خامیهایی هنوز پس از چهل و اند سال از کوشندگان دیده می‌شود. اینست خودداری نمی‌کنیم از اینکه آنچه را در این زمینه نادیده گرفته شده و مایه‌ی آنهمه گمراهیها و آسیبها گردیده و ممکنست بار دیگر تکرار شود پیش دیدگان بیاوریم.
در این زمینه تکه‌ای از نوشتار‌های روزنامه‌ی پرچم (1321) بقلم واعظپور را مناسب حال دانسته و از فردا در سه روز پیاپی می‌آوریم. نوشتار در پیرامون تاریخچه و خواستها‌ی باهَماد آزادگانست. نویسنده شرح حال مردم را از مشروطه تا پادشاهی رضاشاه و پس از افتادن او با زبان شیرینی بازمی‌نماید. پانوشتها را ما افزوده‌ایم.
پانوشتها :
[1] : یک رشته از آنها را اخیراً زیر عنوان «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در سیزده بخش در همین کانال می‌پراکنیم.
[2] : از جمله نوشتارهایی که در دفترهای «معنی دمکراسی» ، «موانع دمکراسی در ایران» و «از دمکراسی چه می‌دانیم؟» گرد آورده‌ایم.
.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 معنی دمکراسی
(گفتارهایی از نامه‌ی پرچم روزانه)
🖌 احمد کسروی
📌 کوشاد تلگرام :
اینها گفتارهایی از روزنامه‌ی پرچم است که ما زیر عنوان «معنی دمکراسی» گردآوری کرده و در یک دفتر جداگانه می‌پراکنیم.
🔹نخستین پراکنش برویه‌ی کتاب : اسفند ۱۴۰۱
🛎 کتابخانه‌ی…
(گفتارهایی از نامه‌ی پرچم روزانه)
🖌 احمد کسروی
📌 کوشاد تلگرام :
اینها گفتارهایی از روزنامه‌ی پرچم است که ما زیر عنوان «معنی دمکراسی» گردآوری کرده و در یک دفتر جداگانه می‌پراکنیم.
🔹نخستین پراکنش برویه‌ی کتاب : اسفند ۱۴۰۱
🛎 کتابخانه‌ی…
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی دو از چهار)
بسخن خود بازگردیم ، چون اجازه‌ی انتشار پرچم داده نمی‌شد ، کسروی بناچار برای پیگیری کوششهایش جهتِ برانداختن گمراهیها و آشنا گردانیدن مردم با حقایقی که امروز در یک زندگانی سرفرازانه بآنها نیازمندند ، دست بچاپ کتابها و کتابچه‌هایی زد. در آن سال ـ کمابیش ـ پانزده کتاب یا کتابچه‌ی تازه از او چاپ شد. از اینها ، «در پاسخ بدخواهان» ، «دادگاه» ، «گفت و شنید» ، «خواهران و دختران ما» ، «یکم آذر 23» ، «یکم دیماه 23» ، «زندگانی من» ، «دولت بما پاسخ دهد» ، «در پیرامون ادبیات» و «افسران ما» ، بیش از دیگران هایهوی برانگیختند.
در 29 اسفند همان سال دکتر عیسای صدیق ، وزیر فرهنگ ، علیه شیعیگری و 12 کتاب دیگرِ کسروی اعلام جرم کرد تا شکایت پارسالِ همکارش محسن صدر را علیه شیعیگری که با نداشتن صورت قانونی همچنان راکد مانده بود ، جان تازه‌ای بخشد.
پس از انتشار دادگاه دانسته شد که فرق چندانی میان ملایان و اعضای کمپانی خیانت نیست. زیرا بدانسان که ملایان در برابر پرسشهای کتاب شیعیگری جز به وحشیگری و زورورزی برنخاستند ، آنان نیز با آنکه در کتاب دادگاه متهم بخیانت بکشور شده بودند هیچیک علیه کتاب و نویسنده‌اش «اعلام جرمی» نکرد و حتا یک «دفاعیه‌ی» ساده نیز ننوشت یا بهتر بگوییم همه از درِ نشنیدن درآمدند. لیکن برای نگاه داشتن دستگاه خود بقانون‌شکنی و دسیسه‌هایی برخاستند که همانا جز خیانت و جنایت نامیده نمی‌شود.
ناگفته پیداست که ارتجاع و خیانت بستگی نزدیک بهم دارند. از نوشته‌های کسروی درمی‌یابیم که درمیانه‌ی راهِ جستجوهای تاریخی ، بدسته‌ی بدخواهان این کشور و بستگی ایشان با ارتجاع پی برده است. نتیجه‌ی آشکار چنین رازی آنست که نبرد با آلودگیهای توده نبرد با کمپانی خیانت هم هست و کسی که با ارتجاع بنبردد خائنان را نیز دیر یا زود در برابر خود خواهد یافت. اینست ، بی‌باکیهایی که در کتابهایش می‌نمود چیزی نبود که از نتیجه‌ی آنها آگاه نباشد. درست است که آن نوشته‌ها دشمنان کینه‌توز و سنگدلی را سر راه او و یارانش برافراشت ولی از آنسو رازها و حقایقی بود که تا نوشته نمی‌شد دانسته نمی‌شد :
... ولی چنانکه گفتم داستان بسیار بزرگست و پای بدبختی بیست‌ملیون مردم درمیانست و در چنین داستانی از دشمنی این و آن ترسیدن و گفتنیها را نگفتن سیاهکاریست. من که این رازها را دانسته‌ام اگر از ترسِ آزار و زیان ننویسم و توده‌ی خود را آگاه نگردانم گناه من کمتر از گناه بدخواهان نخواهد بود. (1)
از دیگر سو ، باین هم باید توجه کرد که همینها باعث یارگیری آزادگان نیز می‌شد : کسانِ گرانمایه و ارجمندی که در هنگامه‌ی وحشیگریها با بجان خریدن بیمها بایشان پیوستند.
پانوشت :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 41.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی دو از چهار)
بسخن خود بازگردیم ، چون اجازه‌ی انتشار پرچم داده نمی‌شد ، کسروی بناچار برای پیگیری کوششهایش جهتِ برانداختن گمراهیها و آشنا گردانیدن مردم با حقایقی که امروز در یک زندگانی سرفرازانه بآنها نیازمندند ، دست بچاپ کتابها و کتابچه‌هایی زد. در آن سال ـ کمابیش ـ پانزده کتاب یا کتابچه‌ی تازه از او چاپ شد. از اینها ، «در پاسخ بدخواهان» ، «دادگاه» ، «گفت و شنید» ، «خواهران و دختران ما» ، «یکم آذر 23» ، «یکم دیماه 23» ، «زندگانی من» ، «دولت بما پاسخ دهد» ، «در پیرامون ادبیات» و «افسران ما» ، بیش از دیگران هایهوی برانگیختند.
در 29 اسفند همان سال دکتر عیسای صدیق ، وزیر فرهنگ ، علیه شیعیگری و 12 کتاب دیگرِ کسروی اعلام جرم کرد تا شکایت پارسالِ همکارش محسن صدر را علیه شیعیگری که با نداشتن صورت قانونی همچنان راکد مانده بود ، جان تازه‌ای بخشد.
پس از انتشار دادگاه دانسته شد که فرق چندانی میان ملایان و اعضای کمپانی خیانت نیست. زیرا بدانسان که ملایان در برابر پرسشهای کتاب شیعیگری جز به وحشیگری و زورورزی برنخاستند ، آنان نیز با آنکه در کتاب دادگاه متهم بخیانت بکشور شده بودند هیچیک علیه کتاب و نویسنده‌اش «اعلام جرمی» نکرد و حتا یک «دفاعیه‌ی» ساده نیز ننوشت یا بهتر بگوییم همه از درِ نشنیدن درآمدند. لیکن برای نگاه داشتن دستگاه خود بقانون‌شکنی و دسیسه‌هایی برخاستند که همانا جز خیانت و جنایت نامیده نمی‌شود.
ناگفته پیداست که ارتجاع و خیانت بستگی نزدیک بهم دارند. از نوشته‌های کسروی درمی‌یابیم که درمیانه‌ی راهِ جستجوهای تاریخی ، بدسته‌ی بدخواهان این کشور و بستگی ایشان با ارتجاع پی برده است. نتیجه‌ی آشکار چنین رازی آنست که نبرد با آلودگیهای توده نبرد با کمپانی خیانت هم هست و کسی که با ارتجاع بنبردد خائنان را نیز دیر یا زود در برابر خود خواهد یافت. اینست ، بی‌باکیهایی که در کتابهایش می‌نمود چیزی نبود که از نتیجه‌ی آنها آگاه نباشد. درست است که آن نوشته‌ها دشمنان کینه‌توز و سنگدلی را سر راه او و یارانش برافراشت ولی از آنسو رازها و حقایقی بود که تا نوشته نمی‌شد دانسته نمی‌شد :
... ولی چنانکه گفتم داستان بسیار بزرگست و پای بدبختی بیست‌ملیون مردم درمیانست و در چنین داستانی از دشمنی این و آن ترسیدن و گفتنیها را نگفتن سیاهکاریست. من که این رازها را دانسته‌ام اگر از ترسِ آزار و زیان ننویسم و توده‌ی خود را آگاه نگردانم گناه من کمتر از گناه بدخواهان نخواهد بود. (1)
از دیگر سو ، باین هم باید توجه کرد که همینها باعث یارگیری آزادگان نیز می‌شد : کسانِ گرانمایه و ارجمندی که در هنگامه‌ی وحشیگریها با بجان خریدن بیمها بایشان پیوستند.
پانوشت :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 41.
🌸