اکنون می‌گوییم : ای مردم ، ارج این کارتان را بدانید ولی بدانید در آغاز راهید و باید کوششهای بجا و استوارتری به انجام رسانید وگرنه با انداختن یا نینداختن یک برگ کاغذ به صندوق ، دمکراسی بدست نخواهد آمد و شما همیشه ناچار خواهید بود همچون «بنده» بازیچه‌ی دست خودکامگان و سودجویان و زیردست ستمگران باشید. اگر می‌خواهید «آقا» باشید و فرمانبر نباشید باید بکوشید خود را شایسته‌ی دمکراسی گردانید. باید به چنان جایگاهی از شایستگی برسید که اجازه ندهید از این پس اختیاراتی که حق شماست از شما بگیرند.

کسانی که مردم را از نتیجه‌ی رای ندادن به نامزد خود می‌ترسانند از این زمینه‌ها دورند. آنها به تربیت مردم و رشد سیاسی ایشان توجهی ندارند. اینست همه‌ی چشمداشتشان از مردم ، و کوششهاشان در پیرامون انتخابات و تشویق به اینگونه کارهای کم‌ژرفا و ظاهریست.


🌸💐🌷🌹

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی دو از هفت)


کسروی نخستین کسیست که به زیانهای «دولت در دولت» یا فرمانروایی غیررسمی ملایان در کشور پروای ویژه دارد و آن را بسیار زیانمند دانسته پافشارانه می‌خواهد تکلیف این دعوا روشن گردیده مردم از سرگردانی برهند و همچنین دولت که این دعوای ملایان همیشه ناتوانش می‌گرداند توانا باشد. او این موضوع را تا پایان سال 1324 ، اندکی پیش از کشته شدنش ، همچنان دنبال می‌کند. در همین دفتر خواهید دید که آن پرسشها را برای چندمین بار پیش می‌کشد و می‌خواهد از این کوششها نتیجه گرفته تکلیف دعوای حکومت ملایان یکسره شود. او می‌نویسد :

هر کاری همانکه عادت شد زشتیش از میان می‌رود. در ایران هم این دوتیرگی در میانه‌ی دولت و مردم عادت شده و کمتر کسی زشتی آن را درمی‌یابد. (1)


مثالهای فراوانی می‌آورد و از جمله اینکه دولت ، رفتن به مکه را در سال 1322 قدغن کرد ولی مردم از روی باورهای کیششان که همان آموزاکهای ملایان می‌باشد شش‌هزار تن قاچاقی به حج رفتند و حاجی بازگشتند. چون در حج همان سال ، دولت عربستان یک حاجی ایرانی را به گناهی گردن زد ، حاجیهای قاچاق و روزنامه‌ها به دولت ایراد می‌گرفتند که چرا به عربستان اعتراض نمی‌کند. کسی هم نمی‌گفت : کسانی که قانون شکسته‌اند را نمی‌رسد چنین شکایتی کنند. او چنین توده‌ای را ناشاینده می‌داند :

این نمونه‌ی دیگری از حال توده است. آیا چنین مردمی ‌بهره از مشروطه توانند برد؟! بیخرد آن کسانیند که از این توده چشم پیشرفت دارند ، بیخرد آن کسانیند که ‌این آلودگیها را می‌بینند و تکانی بخود نمی‌دهند و بچاره نمی‌پردازند! (2)

ما نمی‌بایست در برابر چنین حالی خاموشی گزینیم. نمی‌بایست چنان دستگاه سراپا زیانی را ببینیم و نادیده انگاریم. ما بدستگاه ملایان از راههای دیگر ایرادها داشتیم. اینها بخدا توهینها کرده‌اند ، باسلام آسیبها رسانیده‌اند. آنها بیکسو و این بیکسوست که مایه‌ی بدبختی بیست‌ملیون مردم گردیده‌اند. از اینرو در سال 1321 که روزنامه‌ی پرچم انتشار می‌یافت در آن روزنامه پرسشهایی از ملایان کردیم. (3) بدینسان :

1ـ این دعوا‌ی حکومت که شما می‌کنید دلیلش چیست؟... اگر دلیلش داستان خلافت اسلامیست ، که امروز بیکبار از میان رفته و زمینه‌ی آن نیز نمانده است. آن تیره‌های مردم که بهم پیوسته کشور بزرگ اسلامی را پدید آورده بودند و در زیر سرپرستی خلافت زندگی می‌کردند امروز از هم جدا گردیده‌اند و هر تیره‌ای کشوری جداگانه پدید آورده و زندگانی نژادی پیش گرفته‌اند. همین ایرانیان امروز بنام ایرانیگری می‌زیند نه بنام مسلمانی ، از قانونهای خود پیروی می‌کنند نه از قانونهای اسلام. عراقیان نیز چنینند ، مصریان نیز چنینند ، سوریان نیز چنینند. پس کشور اسلامی نمانده که سخن از خلافتش رود.

2ـ حکومت را بکدام یکی از شما دهند؟. هزار تن که حکومت نتوانند کرد. حکومت یا شوراییست[کارها را با مشورت پیش می‌برد] و در آنحال باید مجلسی برپا گردد ، و یا استبدادیست و در آنحال باید تنها به یک تن سپرده شود. شما کدام یکی را می‌گویید؟.

3ـ اگر حکومت را بشما ملایان بسپارند آیا خواهید توانست با احکام خود آن را راه برید؟. خواهید توانست با زکات شتر و گاو و گوسفند و سهم امام سپاه آرایید؟. خواهید توانست در چنین زمانی با گماردن «قاضی و شرطه» کشور را ایمن گردانید؟.

4ـ این دعوای شما با مشروطه سازش نمی‌دارد. آیا چشم می‌دارید که ایرانیان از آن دست کشند و بحال چهل سال پیش بازگردند؟.

اینها پرسشهایی بود که ما از ملایان می‌کردیم و درخواستمان این بود که دولت علما را گرد آورده اینها را بپرسد و البته مقصود علمای نجف می‌بود. زیرا اگر دیگران باشند هر ملایی که چیزی بگوید دیگران تصدیق نخواهند کرد و نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد. (4)



پانوشتها :
1ـ انکیزیسیون در ایران بخش دوم ، بند هشتم.
2ـ همانجا.
3ـ پیشین ، بخش دوم ، بند نهم.
4ـ ماهنامه‌ی بهمن‌ماه 1323.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 9ـ سومین آسیب کیشها کسان‌پرستی است (دو از دو)


در بیست سال پیش [1] که گرانی و خشکسالی بس سختی در ایران رخ داد و می‌توان گفت یک ‌سه‌یک مردم را از میان برد در آن هنگامه‌ی دلگداز من در تبریز می‌بودم و آشکاره می‌دیدم بسیاری از توانگران (نه همه‌شان) دست بینوایان نمی‌گرفتند و همسایگانشان که از گرسنگی بدم مرگ رسیده بودند پروای حال ایشان نمی‌کردند. در کویی که ما می‌نشستیم و سرپرستی بینوایان را من بگردن کشیده بودم هر روز هنگام شام که بکوی بازمی‌گشتم چندین مرده را می‌دیدم که در مرده‌شورخانه گزارده‌اند و کسی براه انداختن آنها برنخاسته ، و من ناگزیر می‌شدم در آنجا بایستم و از خودم و دیگران پولی گرد آورده برای شستن و کفن کردن و زیر خاک سپردن آنان دهم. بارها فرستادم و توانگرانی را از روضه‌خوانیها بیرون کشیدم و هر یکی را براه انداختن کار یک مرده‌ای واداشتم. در آن سال چلوار بس گران بود و بسیاری از بینوایان را بپارچه‌های کهن از سیاه و سبز و زرد پیچیده بخاک سپردند. بدینسان یک زمستان سوزانی بمردم می‌گذشت. ولی چون بهار رسید و راه عراق که تا آن هنگام بسته می‌بود باز شد ناگهان چاوشان راه افتادند و مردم را شورانیدند و از یک تبریز بیش از سه‌هزار تن با شکوه و آذین آهنگ عراق کردند. کسانی که گندم را صد من سه‌هزار ریال فروخته [2] و پول اندوخته بودند روی بکربلا آوردند که برات رستگاری گیرند.

بسیاری چون این داستانها را می‌شنوند باین بسنده می‌کنند که روی درهم کشند و از نادانی مردم رنجیدگی نمایند. ولی این نه درست است. ما اگر می‌خواهیم مردم گمراه نگردند می‌باید شاهراهی بروی ایشان باز کنیم. آنان چه گناه می‌داشتند در جایی که سخنانی را شنیده و در دل جا داده و از روی آنها رفتار می‌کردند؟!.. گرفتم که آنان از باورهایی که می‌داشتند دست می‌کشیدند ، آیا جز آن بودی که بیدین ‌گردند و بدتر و تباهتر شوند؟!. کسی هنوز نمی‌داند که چه شد من باین راه برخاستم. من نیز درپی گفتن آن نیستم ولی این را می‌نویسم که از چندین سال پیش همیشه اندوه این می‌خوردم که می‌دیدم دسته‌ی انبوهی از مردان نیک و پاکدرون می‌خواهند به نیکی زندگی کنند ولیکن راهی برای آن پیدا نمی‌کنند. زیرا اگر رو بسوی دینداری می‌آورند می‌باید باین کارهای بیهوده پردازند و چون بیدین می‌شوند می‌باید دامن به هر زشتی بیالایند. میان دو گمراهی درمانده و راهی پیدا نمی‌کنند.

همیشه کسانی که آن کارها را می‌دیدند چنین می‌گفتند : «اینان عامیانند و درس نخوانده‌اند» ، و چنین می‌پنداشتند تنها درس خواندن چاره‌ی دردها را خواهد کرد. دلم می‌خواهد کنون آن کسان نگاهی بحال درسخواندگان بی‌همه‌چیز اندازند و بخطای خود پی برند. یک توده را که راه نبود چه درسخوانده و چه عامی همه سرگردان و گمراه باشند. اگر از ما می‌پرسند آن عامیان گمراه (با نکوهشهایی که ما بر کارهاشان روا می‌شماریم) بهتر از این درسخواندگان بی‌همه‌چیز بوده‌اند و شایستگی زندگانی را بیشتر داشته‌اند.

از سخن خود دور نیفتیم ، آنهمه ستایشها که من از تبریزیان کرده‌ام این ننگین‌کاری را فراموش نمی‌کنم که چون در محرم 1330[=1290خ] روسیان با مجاهدان جنگیدند و بر ایشان چیره درآمدند و آن کارها را در شهر می‌کردند یک دسته از مردم بروی خود نیاورده و همچون سالهای پیش در بازارها و کوچه‌ها بسینه کوفتن و زنجیر زدن می‌پرداختند و دسته‌ها می‌گردانیدند و این را یک کار نیک و بس بزرگی می‌شماردند که در چنان هنگام بیمناکی ترس بخود راه نداده و دست از دینداری برنداشته‌اند ، و آشکاره می‌گفتند : «ما را چه کار که روسیان چه کردند و کیان را کشتند ، ما را باید دست از دامن امام برنداریم و این دستگاه را نخوابانیم» می‌گفتند : «روسیان که با کیشها (مذهب) کار نمی‌دارند و عزاداری را از دست ما نمی‌گیرند دیگر ما را چه کار که مشروطه را برانداختند و کشور را بردند؟!..» بلکه بسیاری از ایشان روسیان را بر مشروطه‌خواهان برمی‌گزیدند زیرا که مشروطه‌خواهان روی سرد باین کارهای اینان نشان داده بودند.

مایه‌ی شرمندگیست که روسیان در برابر چشمشان آن ستمها را می‌کردند و کسانی را که در کشور خود بآزادیخواهی برخاسته و در راه آسایش مردم و آبادی کشور آن جانبازیها را کرده بودند دسته دسته پای دار می‌آوردند و جوانان نورس را بگناه آزادیخواهی پدر و برادر بیجان می‌ساختند ، سراسر شهر لگدکوب سالدات و قزاق می‌بود ـ اینان آن ستمها را می‌دیدند و هیچ پروایی نمی‌کردند و از ستمهای یزید ـ ستمهای هزاروسیصد سال پیش او ناله بلند می‌ساختند و شیون از اندازه می‌گذرانیدند ، که تو گویی در جهان ستمگر تنها یزید بوده و بس ، و هیچگاه نباید پروای ستمهای دیگری کرد.


👇

من نمی‌دانم باین چه نامی دهم و با چه زبانی زشتی آن را بازنمایم جز اینکه بگویم : این کیشهای آلوده ، این کیشهایی که خدا از آنها بیزار است ریشه‌ی خرد و مردانگی را در یکجا می‌سوزاند ، جز اینکه بگویم : کسانی که همه دل به پیشامدهای هزار سال پیش بسته‌اند و از خود و زمان خود ناآگاهند مردگانیند که بزندگان درآمیخته‌اند.

آیا این مانند آن نیست که یک دسته مردمی که در بیابان بیمناک و پرلغزشگاهی راه می‌پیمایند هیچگاه دربند خود و یاران خود نباشند و بزیر پای خود نگاه نکنند و اگر چاهی زیر پایشان باز شد و کسانی در آن فرورفتند پروا نکنند و همه چشمشان را بسیاهیهایی که از دور در کنار افق پدیدار است دوزند و همه نگران آنها باشند؟!. آیا چنین راهروانی توانند بجایی رسید؟!.. آیا خدا از این خشنود است که هزار ملیونها مردمان بدینسان خود را بدبخت سازند؟!.. آیا ما بیهوده [3] می‌گوییم که این کسان معنی دین را نمی‌دانند؟!

شما ببینید امروز که همه‌ی مردمان جهان فیروزی را در یکدلی و یکدستی توده‌ی خود می‌شناسند و همگی می‌کوشند که بر شماره‌ی مردم خود بیفزایند و همگی آنان را همدل و همدست گردانند ، آیا توده‌های شرقی با این گرفتاریها توانند در برابر غربیان ایستادگی نمایند؟!. توده‌هایی که دسته‌های بزرگی از آنها بیکبار از زندگانی روگردانند و همگی دل در جاهای دیگری می‌بندند.


پانوشتها :
1ـ سال 1296 خ ، همچنین نگاه کنید بکتاب «زندگانی من» (28ـ نمونه‌ای از رفتار ملایان).
2ـ سی برابر بهای همیشگی ـ کتاب «زندگانی من» ، (همان).
3ـ نویسنده در جاهایی بیهوده را بمعنی «بی‌سبب» بکار برده است. ما هر جا باین معنی آمده آن را با حرفهای خوابیده نشان داده‌ایم.


🌸

همبسته با گفتار بالا

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی سه از هفت)


در تابستان 1321 درباره‌ی صوفیگری و در پاییز همان سال درباره‌ی بهائیگری نیز گفتارهایی نوشته شد که صوفیان و بهائیان هم بپاسخ‌هایی برخاستند. این زمینه‌های گفتگو و خرده‌گیری چند نیکی را باهم داشت. یکم ، پیروان هر کیشی به کُنه کیش خود و تاریخچه‌ی پیدایش آن بشیوه‌ی دانشی آگاه می‌شدند. چون بیشتر پیروان از کودکی با کیش خود بزرگ شده و آن را نه یک چیز زیانمند بلکه «برتر» از دیگر کیشها می‌پنداشتند ، ماهیت کیش خود را از دیدگاه سود و زیانِ کشور نگریسته بزیانهایی که کیششان از دیده‌ی زندگانی اجتماعی دربر می‌دارد آشنا می‌شدند. دوم ، بسیار چیزها که بغلط بدلها راه یافته ولی مردم بزبان نمی‌آورند و همانها باعث کینه و جدایی مردم از هم می‌شود ، بروی کاغذ می‌آمد و در آن باره آشکاره سخن رانده می‌شد و موضوعات از تاریکی درمی‌آمد (همچون این اندیشه‌ی غلط که بهائیگری را بیگانگان ساخته پیش آورده‌اند). بدینسان آتشها زیر خاکستر نمی‌ماند. سوم ، مردمی ‌که زیر تازیانه‌ی استبداد بزرگ شده و برای برداشتن جلوگیرهایی که در زندگانی پیش می‌آید کمتر از دلیل و راهنمایی خرد کمک می‌گرفتند ، از این راه درمی‌یافتند که گره‌ دشواریها امروز با انگشتانِ خرد باز می‌گردد و دلیل پیروزِ میدان است نه زورورزی و هوچیگری. پس چاره‌ی دشواریها گفتگو و مشورت کردن و گردن بداوری خرد گزاردنست و بس.

همچنین ، در آن روزها که هوچیگری و زبان بیفرهنگانه دوباره بروزنامه‌ها راه یافته بود و هرج و مرج روزنامه‌نویسی سالهای نخستِ جنبش مشروطه را بیادها می‌آورد ، پیمان و پرچم زبانها و قلمها را آموزگاری بودند که مرزِ سخن و از دست نهشتنِ لگام قلم را یاد می‌دادند.

انتشار پرچم هنوز یک ساله نگردیده بود که همراه با دیگر روزنامه‌ها بدستور حکومت نظامی ‌بازداشت شد. تا این هنگام نوشته‌های بی‌باکانه و روشنگرانه‌ی پرچم سدّی در برابر بدخواهان و تیره‌درونانِ کشور پدید آورده و همچون خاری بود در چشم کسانی که نقشه‌ای جز تقویت ارتجاع و پر کردن جیبهای خود نداشتند. زیرا نیکخواهان و خردمندان کم‌کم از راهِ نوشته‌های پرچم و پیمان ، علت اصلی گرفتاریهای این کشور و دشمنان آزادی را می‌شناختند و یک جبهه‌ای در برابر ارتجاع پدید می‌آوردند. آزادگان با گفتارهای پرچم که موضوعات روز را روشن می‌نمود دلهای خردمندان را بسوی خود کشیده نبرد خود را با پراکنده‌اندیشی پیش می‌بردند و روزبروز بر شماره‌شان افزوده می‌گردید.

گرچه پرچم با گفتارهای بی‌باکانه‌اش دشمنی بدخواهان و آزمندانی را برمی‌انگیخت ولی از سوی دیگر امیدگاه آزادیخواهان و افزار دفاعی آزادگان در برابر دشمنانی بود که می‌کوشیدند با تأثیر روی «افکار عمومی» و با دروغسازی و هوچیگری ایشان را خاموش گردانند. اینست توقیف روزنامه براستی گرفتن سلاحِ آزادگان بشمار می‌آمد. با اینحال آزادگان از پای ننشسته از هر راهی بود کوشیدند صدای خود را بگوش مردم برسانند.

در یکم دیماه همان سال ، هنوز کوششهای آزادگان یکساله نشده بود که فرماندارِ حکومت نظامی ‌(سرتیپ عمیدی) و رییس شهربانی (سرتیپ عبدالعلی اعتماد مقدم) به دسیسه‌ای برخاستند و کسروی و چند تنی از یارانش را بازداشت کردند تا ببهانه‌ی قانونِ اجتماعات در زمان حکومت نظامی ‌برای کسروی و یارانش یک پرونده‌ی سیاسی پدید آورند و ایشان را بزندان بکشانند. لیکن بهانه‌ی قانونی نیافته ناچار شدند همگی را آزاد گردانند. (1) شاید همین اندازه را بگمان خود ، ترساندن چشمِ کسروی و وادار کردن او بخاموشی دانسته آن را یک فیروزی برای خود شمردند. لیکن خواهیم دید که ‌این گمانِ غلطی بود.


پانوشت :
1ـ نک. کسروی ، یکم دیماه و داستانش ، 1321.


🌸

سرتیپ عبدالعلی اعتماد مقدم

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (یک از سه)


کسانی خواهند گفت : این چیزها که شما می‌گویید در گذشته بوده و اکنون نیست. می‌گوییم : شما بخطا رفته‌اید و هنوز این گرفتاریها درمیان توده‌ها هست. ما این را نیک نشان داده‌ایم که همه‌ی گمراهیها و بدآموزیهای کهن همچنان هست و تنها این رخ داده که در نتیجه‌ی برخورد با بدآموزیهای نوین سست گردیده (1) . روشنتر بگویم : دسته‌هایی بیکبار رشته را پاره کرده‌اند و چنانکه گفتیم بدتر و زیان‌آورتر شده‌اند و آنان که بازمانده‌اند همان حال را می‌دارند و جز سستی تغییری در کارشان رو نداده. بلکه اگر نیک اندیشیم از همین دوتیرگی یک نتیجه‌ی بیمناک دیگری پدید آمده ، و آن اینکه چون بیدینان همیشه زبانشان بنکوهش دین باز است و پیشرفت دانشهای طبیعی و ناسازگاری کیشها با آنها جوانان را گستاخ ساخته که همیشه از در سرکوفت و ریشخند درمی‌آیند بویژه تا ده و پانزده سال پیش که در روزنامه‌ها همیشه گفتارهای ریشخندآمیز درباره‌ی دین چاپ می‌یافت و سرزنش و نکوهش بسیار نموده می‌شد ، و خود رواج دانشهای طبیعی میدان را بر دارندگان کیشها بسیار تنگ گردانیده از این پیشامدها ناگزیر میانه‌ی دو دسته کینه و دشمنی پدید آمده و دوتیرگی نوینی پیدا شده ، و این گذشته از آنکه خود نتیجه‌ی بسیار بدیست و از سالهاست که همین دوتیرگی بسیاری از کوششها را بی‌اثر گزارده ، یک نتیجه‌ی زشتتر دیگری را درپی می‌دارد و آن اینکه هواداران کیشها چون در فشار و سختی می‌باشند اینست همینکه از کسی پشتیبانی می‌بینند بیکبار رو بسوی او می‌آورند و خود را بدامن او می‌اندازند و در این کار جدایی میانه‌ی خودی و بیگانه نمی‌گزارند.

بارها می‌بینیم همینکه گفتاری یا کتابی در ستایش کیشی با دست یکی از اروپاییان نوشته می‌شود اینان همگی بآن رو می‌آورند و بارها چاپ می‌کنند و بهمدیگر مژده می‌دهند ، بی‌آنکه خواست نویسنده‌ی آن را بدانند و از دوستی یا دشمنیش آگاه باشند. [2] مثلاً در چندی پیش گفتاری از برنارد شاو بدستها افتاد که اسلام را ستایش کرده و چنین گفته بوده : «بزودی انگلیسیان مسلمان خواهند شد و اسلام در جزیره‌های بریتانی رواج خواهد یافت» این گفتار را کمتر روزنامه یا مهنامه‌ای در هندوستان چاپ نکرد و همگی از آن شادیها نمودند و نویسنده‌اش را بنیک داشتند[=تحسین کردند]. من می‌خواهم بپرسم : آیا این راست است؟!.. آیا برنارد شاو که از بنیادگزاران فلسفه‌ی مادّی بشمار است براستی اسلام را پسندیده و پذیرفته؟!.. آیا نویدی که درباره‌ی رواج اسلام در جزیره‌ی بریتانی داده باور کردنیست؟!.. پس از همگی آیا چه سودی از این گفتار ، مسلمانان را هست جز آنکه فریب خورند و از یاد گرفتاریهای خود بدور باشند؟!..

کتابی از گوستاو لوبون به هندی ترجمه شده و دو سال پیش به فارسی نیز ترجمه گردید و چون در اندک‌زمانی رواج بسیار یافت و من بارها ستایش آن را از زبانها می‌شنیدم روزی آن را بدست آورده از دیده گذرانیدم. می‌بینم کتابیست از دیده‌ی تاریخ ارجدار ، ولی گوستاو آن را از بهر تاریخ ننوشته و خواست دیگری را دنبال کرده. مردم فرانسه که از هشتاد سال پیش چشم به سوریا دوخته و همیشه می‌کوشیدند سوریان را بسوی خود کشند و در این باره داستانهای درازی هست و جنگ سواستاپول [3] بیش از همه در راه این خواست بوده گوستاو خواسته با ستایشهای فراوان از نیاکان و پیشینیان هزار سال پیش عرب دلهای آنان را بدست آورد و گامی در راه رسیدن به سوریا بردارد و اینست در جایی که ستایشهای بسیار از عرب نوشته از عثمانیان نکوهش بی‌اندازه نموده بلکه پرده‌دری هم دریغ نگفته و این را آشکاره نوشته که ویرانی سوریا از عثمانیانست و چنانچه آنجا در زیر دست یک دولت دادگری باشد در اندک‌زمانی آباد خواهد شد.

آنچه مرا شگفت افتاده اینست که می‌پرسم آیا از ستایشهایی که یک دانشمند اروپایی از جنبش عرب در آغاز اسلام و پیشرفتهای آنان کند ایرانیان یا دیگران را چه سودی تواند بود؟.. نمی‌گویم : آن پیشرفتها دروغ بوده. آن را ما نیز می‌دانیم و جای هیچ انکار نیست. نیز نمی‌گویم عرب مردم بیگانه بودند. در اینجا درپی جدا کردن نژادها نیستم. می‌گویم : یک خاندانی که بسختی افتاده‌اند و چندین گرفتاری دارند آیا دور از خرد نیست که همیشه بگذشتگان و نیاکان فیروزمند خود بنازند و از شنیدن ستایشهای آنان بشورند و بخود بالند و دردها و گرفتاریهای خود را فراموش کنند؟!.. آخر زمانی بیندیشید و ببینید اینها فریب خوردن نیست؟!.. اینها راه زندگانی را گم کردن نیست؟!.. اگرچه در این باره تنها دینداران نیستند دیگران نیز همیشه فریب می‌خورند و برای فریب آنان افزارهای دیگری هست که من در اینجا بگفتگو از آنها نمی‌پردازم.

👇

پانوشتها :
1ـ [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود. (پیمان)
2ـ همین بس که خواننده‌ی کنجکاو در اینترنت به جستجو برخیزد تا ببیند چه انبوهی از پایگاهها و وبلاگها شیوه‌ی کارشان همانست که سخن بیگانگان را دلیل حقانیت و تکیه‌گاهی برای باورهای کج خود گرفته‌اند.
3ـ 1854ـ 1855 م.


🌸

4ـ جرج برنارد شاو

5 ـ گوستاو لوبون

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی چهار از هفت)


در فروردین 1322 کسروی پرچم نیمه‌ماهه را بنیاد گزارد که شش ماه بعد بازداشت شد. به نوشته‌ی «اسناد مطبوعات ایران» حسن‌ اسفندیاری رئیس مجلس شورا در نامه‌ای که بتاریخ 21/4/1322 به علی‌ سهیلی نخست‌وزیر آنزمان نوشته ، پرچم را ضد دین می‌نمایاند. بر پایه‌ی آن فرمانداری نظامی در نامه‌ای بتاریخ 11/5/1322 به نخست‌وزیر نوشته که به شهربانی دستور داده تا از انتشار پرچم بعلت گفتارهایی «خلاف دیانت اسلام» جلو گیرد. در نشست هیئت وزیران بتاریخ 21/6/1322 بازداشت هفده نشریه و از جمله پرچم تصویب شده و بدینسان پرچم نیمه‌ماهه بازداشت می‌شود. (1) اسفندیاری اگر بسر خود به این کار برخاسته علتش بیش از همه کینه‌جویی از نویسنده‌ی کتاب تاریخ مشروطه و پرچم روزانه می‌باشد که در آنها از گناهان محتشم‌السلطنه (سپس : اسفندیاری) و دشمنیش با مشروطه‌ نوشته. احتمال دیگر آنست که ملایان که در سال گذشته شکایتنامه‌ها به این اداره و آن اداره می‌نوشتند یکی هم به مجلس نوشته‌اند و از قضا او که کینه‌ی کسروی را در دل داشت از فرصت سود جسته آن شکایت را به جریان انداخته.

این بازداشتها و فشارها راه پسرفت کشور را صاف می‌گردانید. لیکن این بازداشت هم نتیجه‌ی خواسته ‌شده را نداد ، زیرا کسروی و آزادگان یک‌دم از کوشش بازنایستاده بجز دوازده شماره‌ی پرچم نیمه‌ماهه ، با چاپ 19 کتاب یا دفتر در همان سال ، تکانی درمیان آزادیخواهان و شوری در دل کوشندگان پدید آوردند. کتابهایی که بیشترین ‌هایهوی را برانگیخت «شیعیگری» ، «صوفیگری» ، «بهائیگری» ، «ورجاوندبنیاد» ، «فرهنگ چیست؟» ، «حافظ چه می‌گوید؟» و «در پیرامون اسلام» بود.

شیوه‌ی پیمان و پرچم این بود که نخست موضوعی از حقایق زندگانی را در گفتاری با آوردن مثالهایی زنده بازمی‌نمودند و هر اندیشه و دستگاهی را که با آنها برخورد داشت به رشته‌ی نقد می‌کشیدند و با یک شیوه‌ی استدلالی بیمانند ، ایرادهای آن دستگاه را پیشِ چشم خوانندگان می‌آوردند و ایشان را بیدار و هشیار می‌گرداندند. در هر موضوعی بارها از خوانندگان می‌خواستند که هر ایرادی بنظرشان می‌رسد بنویسند تا موضوع هرچه بازتر گردد. سپس پرسشها و یا ایرادها چاپ می‌شد و بآنها پاسخ می‌گفتند. بدینسان ، زمینه‌ی سخن باز هم روشنتر می‌گردید. پس از دیرزمانی که ‌این گفتگوها می‌رفت و دیگر کسی ایرادی نمی‌گرفت و پرسشی بازنمی‌ماند ، زمینه‌ی دیگری آغاز می‌گردید.

در ده سال گذشته کسروی با این شیوه ، حقایقی را در زمینه‌های گوناگون زندگانی اجتماعی گام بگام بآرامی‌ و بی‌آنکه بخشونتِ مخالفان میدانی گشاید بازمی‌نمود. تا آن زمان توانسته بود با دلیل‌های بس استوار و بُرنده ، مثالهای بجا و پرسشهای هشیار کننده ، جلو هایهوی مخالفان و هوچیگری ایشان را بگیرد.

کسروی این شیوه‌ی کار را چنین بازمی‌نماید :

«در این کشور چهارده کیش هست ، که باید گفت : چهارده توده ، چهارده سیاست ، چهارده آرمان ، بالاخره چهارده کشور. زیرا هر یکی از آن کیشها معنای دیگری به زندگانی می‌دهد و راه دیگری می‌‌آموزد ، هر یکی خود را جدا می‌گیرد و آرمان جدایی را دنبال می‌کند.

از اینرو ما می‌کوشیم اینها را از میان برداریم و مردم را از این پراکندگی و گمراهی رها گردانیم ، و برای این کار یک راه بسیار شاینده‌ای را برگزیده‌ایم. بدینسان که از یکسو معنی راست دین را با دلیلهای استوار روشن می‌گردانیم و از یکسو بیپایی یکایک آن کیشها را با دلیلهای بسیار بازمی‌‌نماییم. این راهیست که ما پیش گرفته‌ایم». (2)


در نیمه‌ی دوم سال 1322 که پرچم و پیمان هیچ یک دیگر منتشر نمی‌شد فرصتی پیش آمد که آن گفتارها برُویه‌ی کتابچه‌هایی چاپ گردد.


پانوشتها :
1ـ اسناد مطبوعات ایران ، به کوشش غلامرضا سلامی و محسن روستایی ، ج۲ ، ص۲۷۷- ۲۷۸، تهران ، ۱۳۷۳-۱۳۷۶ش.
2ـ پرچم نیمه‌ماهه ص 165.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (دو از سه)


در سال چهارم مشروطه هنگامی که روسیان تازه بآذربایجان درآمده بودند ناگهان دفتری بنام «سیاست حسینیه» که گفته‌های دو تن اروپایی را درباره‌ی دستگاه محرم و چیزهای دیگر دربر می‌داشت پراکنده گردید و خدا می‌داند که این دفتر کوچک در آن روز سخت ایران چه زیانهای بزرگی را رسانید ، و چون امروز آن دستگاه برچیده شده من نمی‌خواهم در اینجا بگفتگو از آن پردازم و نکوهش کنم ولی آن دفتر چون هنوز در دستهاست و کسانی تو گویی یک گنجینه‌ای بدست آورده‌اند آن را نگه می‌دارند ، و چه‌بسا می‌بینم در نگارشهای خود جمله‌های آن را بگواهی می‌آورند [1] ناگزیرم بنویسم که سراپای آن فریب و دروغ است ، و من آرزو می‌کنم می‌دانستم این دفترچه از چه راهی بدست روزنامه‌ی حبل‌المتین افتاده که آن را بچاپ رسانیده و پراکنده نموده که دیگران از روزنامه‌ی او برداشته‌اند و چاپ کرده‌اند. خود او درباره‌ی نگارش مسیو ماربین که بخش یکم رساله است می‌نویسد که یکی از اسلامخواهان ترجمه‌ی آن را باداره‌ی روزنامه فرستاده و ما آرزومندیم که دانستیمی آن «اسلامخواه» که بوده. ما را چنین می‌نماید که دستهای سیاسی که در آن روزها در کار می‌بود و برای فرونشاندن شور آزادیخواهی در ایران از هر گونه راه می‌کوشید آن دفترچه را پدید آورده و باداره‌ی حبل‌المتین رسانیده ، و از کلمه‌های «الکشن» و «مشنری» که بکار رفته چنین برمی‌آید که آن را نه از آلمانی و فرانسه ، بلکه از انگلیسی ترجمه کرده‌اند. ما در پیرامون این دفتر و نتیجه‌های زیان‌آوری را که در ایران و دیگر جاها پدید آورده جداگانه گفتگو خواهیم کرد تا دانسته شود که اینها همه از بهر آنست که شرقیان را سرگرم دارند و بر دوششان سوار شوند.

در جای دیگر نیز گفته‌ام اینان که می‌خواهند کسانی را بزرگ گردانند خدا را کوچک می‌گردانند. مسیحیان که عیسا را بزرگ ساخته‌اند نتیجه آن شده که خدا را بپای آدمیان آورده و دارای فرزندش شمارده‌اند و کارهایش را از دستش گرفته به مسیح و مریم و دیگران داده‌اند و صد ناشایستی بخدا بسته‌اند. بسیاری از مسلمانان آن ارج را که به امام علی‌بن‌ابیطالب و فرزندان او می‌گزارند بخدا نمی‌گزارند.

اینان تا بحالِ خودند ، دانا و کانا ، امامان را بجایگاه خدایی می‌رسانند و از آنان گشایش کار می‌طلبند و روزی می‌خواهند و آمرزش گناهان چشم می‌دارند. بلکه یک دسته‌ی انبوهی آشکاره آنان را آفریننده‌ی جهان می‌شناسند و افسانه‌ی خردهای ده‌‌گانه‌ی فلسفه‌ی یونان [2] را بر سر آنان می‌آورند و بیکبار دست خدا را بسته و همه‌ی کارها را بنام اینان می‌خوانند و رستگاری را جز در مهر ورزیدن بایشان نمی‌شمارند. لیکن چون ایراد گرفته بگوییم : چگونه اینان را بخدایی می‌شناسید؟!.. این زمانست که یک گام بازپس نشسته چنین گویند : «ما کی گفتیم اینان خدایند؟!. کی کارهای خدا را از اینان خواستیم؟! ما می‌گوییم اینان گرامی‌گرفتگان خدایند و می‌خواهیم که میانه‌ی ما و خدا میانجی باشند..» بگفته‌ی یک روضه‌خوان «وزیران دست چپ و دست راست خدایند و پیشکاران دستگاه او می‌باشند». این درست همان رفتاریست که بت‌پرستان با پیغمبر اسلام می‌کردند. زیرا پیش از آنکه او برخیزد بتها را بجای خدا گزارده پیش آنها نماز می‌بردند و قربانی سر می‌بریدند و گشایش کار می‌طلبیدند. ولی چون او برخاست و بر ایشان نکوهش کرد که : «چگونه چیزی را که خود تراشیده‌اید می‌پرستید؟!..» و «آیا می‌پرستید کسانی را که نه سودی بشما توانند رسانید و نه زیانی؟!..» در پاسخ اینها یک گام بازپس نشسته می‌گفتند : «اینان میانجیان ما نزد خدایند» (3) .

کسانی خواهند گفت : چرا نمی‌شود که مردمان هم باینها پردازند و هم در اندیشه‌ی راستی و درستی و پیشرفت کار زندگی باشند و بآزادی کشور و جنگ با دشمنان و جانفشانی ارج گزارند؟!.. می‌گویم : سخن در اینجاست که این کسان دین و رستگاری را جز در پرداختن بامامان و آن کارها نمی‌شناسند و دوستاری آنان را برای رستگاری بس می‌شمارند و پیداست که با اینحال بچیزهای دیگری ارج نخواهند گزاشت و این چیزیست که ما بدیده می‌بینیم و من گواهیها برای آن یاد کردم. وآنگاه آدمی نیروها و دریافتهایش پایان‌پذیر است و کسانی هرچه بآنها پردازند از کارهای دیگر بازخواهند ماند. یک دستگاه برقی که برای روشنایی ده‌هزار خانه است اگر شما آن را برای روشنایی بیست‌هزار خانه بکار برید ناگزیر است که از فروغ چراغها خواهد کاست.


👇

امروز با این سختی کار جهان و با این کشاکش و هیاهو که درمیان توده‌هاست چه رواست که یک دسته‌ی انبوهی از یک توده خود را با چیزهایی سرگرم سازند که نه سودی بجهان دارد و نه با دین و خداشناسی سازد؟!. آخر چه شده که شما خدای زنده و جاویدان را کنار گزارده بکسانی که هزار سال و دوهزار سال است از جهان درگذشته‌اند پردازید؟!.. چه شده که میانه‌ی خود و خدایی که از همه نزدیکتر است میانجی گیرید؟!.. چه شده که شما بت‌پرستی خودتان را بنام دین پیش برید و بهیچ دلیلی گردن نگزارید؟!.. آخر شما نمی‌اندیشید که خدا نه پادشاهست تا نیاز بوزیر و پیشکار پیدا کند؟!.. نمی‌اندیشید که میانجیگری جز در برابر ستم یا خشم نتواند بود و در دستگاه داد هرگز میانجیگری نیست؟!. بدترین خطای شما همینست که خدا را بپای فرمانروایان روی زمین می‌برید و بدینسان برایش دستگاه و دربار می‌چینید.


پانوشتها :
1ـ جای صد افسوس است که صد و اند سال پس از مشروطه هنوز هم آن سخنان فریب‌آمیز دمادم در اینجا و آنجا بازگفته می‌شود. یک جستجو در اینترنت گواهی بر این سخن خواهد بود.
2ـ کتاب «در پیرامون فلسفه» دیده شود.
3ـ هَؤُلَاءِ شُفَعَائنَا عِندَ اللَّهِ. (پیمان) [سوره‌ی یونس (10) ، آیه‌ی 18]


🌸

6ـ سات یکم دفتر سیاست‌الحسینیه

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش دوازدهم : باید راه زندگی روشن باشد

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی پنج از هفت)


پس از آنکه زمینه‌های استواری برای اندیشه‌ها فراهم آمد نوبت بدستگاه شیعیگری رسید. انتشارِ کتابِ «شیعیگری» در دی‌ماه آن سال هیاهوی بزرگی برانگیخت. نویسنده بار دیگر پرسشهایی از ملایان کرده خرده‌هایی گرفته بود که ‌ایشان را دچار رنج و اندوه ژرفی می‌ساخت.

چون انتخابات مجلسِ چهاردهم نزدیک بود ، در همان روزها ملایان بهمدستی برخی بدنامانِ جویای نمایندگی ، درمیان تب و تابِ انتخابات در شهر‌های تبریز ، میاندوآب و مراغه آشوبهایی با دستِ اشرار و پشتیبانانِ دولتیشان براه می‌اندازند و بیاران کسروی و کانونهای ایشان آسیب می‌زنند. باین اندازه بس نکرده چون دستگاه خود را در خطر می‌دیدند شکایتنامه‌ها بدادگستری و وزارت فرهنگ می‌نوشتند.

وزارت فرهنگ در آن زمان بجز کارِ وزارتخانه‌های آموزش و پرورش ، فرهنگ ، علوم ، تحقیقات و فناوری کنونی ، کارهای وزارت ارشاد ‌کنونی (همچون ممیزی و سانسور) را نیز انجام می‌داد.

شکایتهای ایشان بجریان افتاد و پرونده‌ها پدید آمد. دولت با همدستی ملایان ، چرخ انکیزیسیون را به چرخش درآورده ، همانا می‌خواست آزادیخواهان را زیر پره‌های آن خُرد گرداند.

با این پرونده‌سازیها و دنبال کردن آزادیخواهانِ کوشا ، دستگاه انکیزیسیون ملایی ، بی‌آنکه نامش را برند ، آشکاره بکار افتاد و بهار آزادی که در سایه‌ی افتادن رضاشاه ، پیشامدهای استثنایی جنگ و مردمفریبیهای دولتمردان نیم‌رخی نموده بود بارِ دیگر بخزان گرایید.

سهیلی نخست‌وزیر و دربار ، بجای دنبال کردنِ بزهکاران و دسیسه‌سازان ، خواهانِ جلوگیری از کتاب می‌شوند. نخست‌وزیر از دربار هم جلوتر افتاده و در 3/11/22 بوزیر فرهنگ نامه نوشته می‌خواهد «طبق مقررات اقدام و از انتشار این کتاب (شیعیگری) جلوگیری و نتیجه را گزارش دهند». وزارت فرهنگ در 9/12/22 بنخست‌وزیر پاسخ می‌دهد که «بموجب ماده‌ی 2 قانون نظارت بر مطبوعات» ، رسیدگی باینگونه تخلفات و جلوگیری از این نوع نشریات از «وظائف دادستان» است. بنابراین خواهشمندست مقرر فرمایند مراتب بوزارت دادگستری ابلاغ شود. (1)

این بار نخست‌وزیر ، از وزارت دادگستری خواستار رسیدگی به «شکایت اهالی مراغه از کسروی و پیروانش راجع به تبلیغات ضد مذهبی ‌و جشن کتابسوزی» می‌شود (23/12/22). وزارتخانه در 28/12/22 پاسخ می‌دهد که دستور لازم بدادسرای مراغه داده شده و همچنین خواستار احضار دو کارمند فرهنگ و دارایی هوادار کسروی از وزارتخانه‌هاشان شده. این زمان وزیر دادگستری محسن صدر (صدرالاشراف) است.

در سه ماه آخر سال 1322 سهیلی نخست‌وزیر ، صدر را بوزارت دادگستری کابینه‌ی خود گمارد. صدر ، بازجوی باغشاه ، از همدستان محمدعلی‌شاه و از دشمنان آزادیخواهان بود که پیشینه‌ی ناپاکش هنوز پس از چهل سال بر سر زبانها بود. او کتاب شیعیگری را بدادسرا فرستاد تا برای نویسنده‌ی آن پرونده‌ی کیفری پدید آورند. باین اندازه بس نکرده دستور بازداشت آن را داد. همو خشم خود را درباره‌ی پروانه‌ی وکالت کسروی بکار بست و با دستور لغو آن بدینسان او را که در تنگنای مالی بود ، از وکالت معلّق گردانْد و بیشتر زیر فشار گزارْد. (2)

از آنسو ، شهربانی مرکز به شهربانی تبریز تلگراف کرده که کتابهای کسروی را جمع‌آوری کنند. دادور استاندار آذربایجان نیز در تلگراف رمزی به نخست‌وزیر ساعد (9/1/23) ازو می‌خواهد چهار تن از «مریدان» کسروی را از آذربایجان منتقل کنند و هیئت وزیران هم سه روز بعد دستور اقدام می‌دهد. (3) (کابینه‌ی سهیلی تا 25/12/22 بر سر کار بود و سپس کنار رفته جایش را به ساعد داد).

بدینسان دیده‌ می‌شود که یک همدستی و همداستانی میان دو نخست‌وزیر سهیلی و ساعد در کارست که از هر راهی توانند جلو کوششهای کسروی و یارانش را بگیرند.


پانوشتها :
1ـ پاکدامن ، یادشده ، ص 244.
2ـ پرچم هفتگی شماره‌ی دوم ، 5 فروردین 1323 ، صفحه‌ی 3.
3ـ پاکدامن ، پیشین ، همانجا.


🌸

علی سیهلی

مهدی دادور (وثوق‌السلطنه)

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (سه از سه)


من نمی‌خواهم همه‌ چیز را بنگارم : امروز کاری‌ترین افزار در دست دشمنان شرق همینست که شماها را با چیزهایی سرگرم دارند و نگزارند در اندیشه‌ی کار و زندگانی خود باشید و بیاد گرفتاریها و بدبختیهای خود افتید. یک دسته را که می‌خواهند فریب دهند و افسون کنند آشکاره نگویند که ما می‌خواهیم شما را فریب دهیم و افسونتان کنیم. ناگزیر از راههای دیگری پیش آیند و ترانه‌های خوشایند سرایند و نامهایی را که نزد آنان ارجمند است پیاپی بر زبان رانند و از گذشتگان و پیشینیان ستایشهای گزافه‌آمیز سرایند و چون بدینسان رامشان ساختند بدوششان سوار شوند. یک دسته را با «سیاست حسینیه» ، یک دسته را با خیام و یک دسته را با زردشت و یک دسته را با مولوی. اینها همه از یکجاست و همه برای افسون کردن و سرگرم داشتن شرقیان است. آخر شما نمی‌گویید مسیو ماربین آلمانی کجا و آنهمه شیعیگری بسیار تند کجا؟!.. گوستاو لوبون کجا و آنهمه ستایشهای گزافه‌آمیز از عرب کجا؟!.. نمی‌گویید پس از سه‌هزار سال اینهمه پرداختن به زردشت بهر چیست؟!.. نمی‌گویید اینهمه هواداری از خراباتیگری و صوفیگری برای چیست؟!..

این زمینه بسیار ارجدار است و من می‌دانم کسانی نخواهند توانست بآسانی دست از این دلبستگیهای خود بردارند و اینست آن را از راه دیگری پیش می‌آیم تا روشنترش گردانم :

یک بار شما می‌اندیشید که خدا چند کسی را آفریده و آنان را دوست داشته و بس گرامی گرفته و این از بهر ایشان ـ از بهر شکوه و آذین ایشان ـ بوده که جهان را پدید آورده و جهانیان را آفریده و اینست مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان که خدا را می‌شناسند) و سررشته‌دار کارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری آنان شمارند و همیشه بیاد آنان پردازند و پس از هزار و دوهزار سال هم باشد نامهای آنان را از زبان نیندازند و خود و زندگانی خود را فراموش کرده جز بآنان نپردازند و اگرهم ستم دیدند و بدست بیگانگان افتادند دربند آن نباشند و تنها کاری کنند که دستگاه و شکوه آن گرامیان بهم نخورد و تنها بستمدیدگی آنان گریه کنند ، جهان نیز چندان بزرگ نیست زیرا آنان که گوهر آفرینش بودند زمان خود را بسر داده‌اند و خدا آنچه درباره‌ی جهان بایستی کردن کرده و دیگر او را هیچ کاری با جهان نیست و بگفته‌ی شاعر : در پس پرده آنچه بوده آمده و دیگر چیزی بازنمانده.

یک بار هم می‌اندیشیم که خدا هیچ کسی را از بهر هیچ کس نیافریده و همه در نزد او یکسانند ، جهان را از بهر همه آفریده و همه را در آسایش و خرسندی می‌خواهد و پیغمبران که برخاسته‌اند از بهر رستگاری مردم برخاسته‌اند ، از بهر آن برخاسته‌اند که مردمان را از گمراهی و پراکندگی رهانند و از افتادن بلجنزار پندارهای بیهوده بازدارند و اینان برگزیدگیشان همینست که برستگاری مردمان کوشیده‌اند. اینان آیند و روند ، و آنچه بازماند و جاویدانست جز خدای آفریدگار نمی‌باشد که همیشه بجهان پردازد و همیشه آن را راه برد. جهانی که صدهزارها سال و ملیونها سال برپا خواهد بود ، جهانی که آینده‌ی آن بسیار پرشکوهتر از گذشته‌اش می‌باشد.

یک بار چنان اندیشید و یک بار چنین. روشنتر گویم : یک بار مردمان را از بهر دین شمارید و یک بار دین را از بهر مردمان. آن چیزیست که کیشها می‌گوید و این چیزیست که خرد و دانش می‌گوید. شما بگویید که کدام یک را می‌پذیرید؟!.. آیا می‌توانید با خرد جنگید و با دانش جنگید؟!.. گرفتم که شما کردید ، آیا جهانیان شما را نادان و بیخرد نخواهند شمرد؟!..

آخر خرد چگونه پذیرد که خدا جهان را از بهر چند تن آفریده؟!.. چگونه پذیرد که خدا با آفریدگان خود مهر ورزیده؟!.. مگر خدا آدمیست که مهر ورزد و بلهوسی نماید؟!.. گیرم که خرد نمی‌دارید شرمتان کجاست؟! می‌دانم کسانی گفته‌ی «لَو لاَک لَو لاَک ...» را به رخ ما خواهند کشید ـ آری بود روزی که فریبکاران بدنهادی خدا و فرستادگان او را بازیچه‌ی پنداربافیها و فریبکاریهای خود می‌گرفتند. یکی می‌ساخت : «لَو لاَک لَو لاَک لَمَا خَلَقتُ الأَفْلاَک» (1) دیگری می‌افزود : «ولو لاَ عَلِی لَمَا خَلَقْتُک» [2] ، سومی می‌سرود ، «وَ لَوْلا فاطِمَةُ لَما خلقت علیا» [3] ولی نزد ما اینها جز برای آتش نیست.

ببینید : مردی که قرآن درباره‌ی او می‌گوید : «محمد جز فرستاده‌ای نیست که فرستادگان دیگر پیش ازو آمده و رفته‌اند» (4) اینان درباره‌اش چه گزافه‌ها بافته‌اند! روی بیشرمی سیاه باد!


👇