📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (یک از دو)


این چهار آسیب را که شمردم درخور چشم پوشیدن و بی‌پروایی نمودن نیست. دوباره می‌گویم : پس ماندن شرق را دو انگیزه‌ی بزرگیست و یکی از آن دو انگیزه همین آسیبها می‌باشد. باز دوباره می‌گویم : تا حال اینست در شرق نه دین خواهد بود و نه زندگانی و هر دو ناانجام خواهند ماند ، تا حال اینست نام خدا در جهان خوار خواهد بود.

کنون حقیقتگو و همراهانش بگویند که چه می‌باید کرد؟!.. آن پراکندگیها و دسته‌بندیها ، این ناسازگاری کیشها با دانش و خرد ، آن آلودگی دینداران بپرستش این آفریده و آن آفریده و از یاد بردن ایشان راستی و درستی و غیرت و مردانگی را ، این پرداختن آنان بزمانهای بسیار دور و ناآگاهیشان از زمانشان و خودشان ـ گرفتاریهای باین بزرگی آیا راه کار چیست؟!.. اگر می‌گویند : پروایی ننماییم و دست روی دست نهاده بنشینیم ، می‌گویم : برای چه؟!. برای چه پروا ننماییم؟!. برای چه با گرفتاریها و درماندگیها بسازیم؟!. آیا خدا از این خرسند است؟!. آیا خرد و غیرت چنین کاری را روا شمارد؟!. اگر می‌گویید : می‌باید بچاره برخاست. می‌گویم : پس چه ایرادی شما بکارهای ما دارید؟!. آیا ما جز آن می‌کنیم که بچاره می‌کوشیم؟!. اگر کتاب «راه رستگاری» را بخوانید خواهید دید که آن برای چاره‌ی این آسیبهاست. اگر می‌خواهید که ما بچاره کوشیم ولی بنادانیها و پندارهای بیهوده‌ای که شما راست دست نزنیم این یک آرزوی بس بیجاییست که هرگز بآن نخواهید رسید. هر دسته‌ای همین را چشم می‌دارند که ما بنادانیهای ایشان دست نزنیم و با دیگران هرچه می‌کنیم بکنیم. ولی ما هرگز دربند دلخواه این دسته و آن دسته نتوانیم بودن. این چشمداشتها داستان آن بیماریست که آرزوی تندرستی کند ولی چشم دارد که پزشک باو دستی نزند و دستور پرهیزی یا داروی تلخی باو ندهد ، پیداست که چنان بیماری را از مرگ چاره نخواهد بود.

شاید بگویند : «می‌باید بچاره کوشید ولی راهش نه آنست که شما پیش گرفته‌اید ...» می‌گوییم شما پیش افتید و از هر راهی که می‌شناسید بچاره کوشید. اگر می‌توانید چرا بازمی‌ایستید؟! چرا گام برنمی‌دارید؟!. امروز هزارها و ده‌هزارها دعوای پیشوایی می‌دارید ، چرا یکیتان پیش نمی‌افتید؟!.

ما بارها نوشته‌ایم و دوباره می‌نویسیم : این سخنان که ما می‌گوییم از بهر رستگاری جهانست. ما [از] یکسو خدا و بلندی نام او را می‌خواهیم و از یکسو بسرفرازی شرق می‌کوشیم. در چنین کاری خاموشی و برکناری چه سزد؟!. ما اینها را که با این زبان ساده می‌نویسیم ، شما اگر راست می‌دانید راستی‌پرستی نمایید و پیروی کنید. اگر راست نمی‌دانید بنویسید ایرادی که می‌اندیشید. هرچه هست گامی بردارید و بکار مردم آیید. شما سالها نان این توده را خورده‌اید و کمتر سودی بایشان رسانده‌اید. کنون بهتر از گذشته باشید و ده تن و بیست تن فراهم نشسته بسُکالید [=مشورت کنید] ، و مردانه و ساده‌دلانه آنچه می‌اندیشید و می‌توانید بکار بندید. شما بدانید که این سخنان پیش خواهد رفت و بیگمان در دلها جا خواهد گرفت. کنون اگر راست است چرا شما از آن بازمانید؟!. اگر ناراست است چرا مردم را نیاگاهانید؟!.. من پیشنهاد می‌کنم شما تا یک سال این نگارشها را بیندیشید و بی‌آنکه از جا درروید و زبان بسخنان بیهوده باز کنید بداوری پردازید و سر یک سال یا آنها را بپذیرید و گردن گزارید و یا هر پاسخی دارید با زبان ساده و روشنی نگاشته بداوری توده بازگزارید.

شما پیش از همه باین پردازید که آیا دین از بهر مردمانست یا مردمان از برای دین می‌باشند؟ ما می‌گوییم : دین از بهر مردمانست ، و من در شماره‌ی پیش این را روشن ساختم که خدا هیچ کسی را از بهر هیچ کسی نیافریده است و هیچ کسی از آفریدگان را در کارهای او دستی نیست ، و پیغمبران اگر جایگاه بلندی می‌دارند همانا در سایه‌ی کوششی است که در راه رستگاری جهانیان بکار برده‌اند. روشنتر بگویم : بزرگترین چیز در جهان بلندی نام خدا و رستگاری جهانیانست و در برابر اینْ همه ‌چیز و همه‌ کس کوچک می‌باشد. این چیزیست که ما می‌گوییم. شما اگر این را می‌پذیرید می‌باید خَستُوان[=معترف] باشید که کیشها همه بیهوده است و راه دین همانست که ما می‌نماییم و اگر نمی‌پذیرید هر پاسخی می‌دارید بنگارید.

شما همگی می‌پذیرید که کار دین بیکبار پریشان گردیده و بنیاد آن رخنه یافته و می‌پذیرید که باید بچاره کوشید. کنون چنین انگارید که کسانی دلسوزی و مردانگی از خود نموده و انجمنی پدید آورده و همگی شما را بآنجا خوانده‌اند ، و یکی بسخن پرداخته چنین می‌پرسد : بهتر است نخست معنی دین و خواستی را که دارد دریابیم. نخست بدانیم آیا دین برای مردم می‌باشد و یا مردم برای دین هستند. این پرسش را کرده پاسخ از شما می‌خواهد. هر سخنی را که در آنجا بایستی گویید در پاسخ نگارشهای ما گویید و زمینه را روشن گردانید.


🌸

✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 3

🖌 واعظپور

انسان هنگامی که دچار سختی و تنگی می‌شود باید علت گرفتاری خود را فهمیده و از آن بدبختی تجربه گرفته پس از خلاصی دیگر کاری نکند که دوباره دچار گرفتاری دیگری شود. این دیوانگی است که بدون فکر و دقت باز رفتاری کند که باعث سیه‌روزی دیگر شود.[1]

اینست که تصور می‌رفت ایرانیان پس از رهایی از فشار ظلم و بیداد پهلوی یک راه عاقلانه و متین [در پیش] خواهند گرفت که آزادی از دست رفته‌ی خود را بدست آورده و دیگر حاضر نخواهند شد آن را با هوسبازی و سبکمغزی برایگان از دست بدهند و باز دچار چنگال بیداد دیگری گردند.

ولی متاسفانه پس از شهریور که زبانها باز و قلمها آزاد گردید می‌بینیم باز کسانی پیدا شده‌اند که هوس را از سر گرفته مثل شاگرد مکتبی که[کتاب] درس خود را نشان بگزارد و هر وقت خواست از همانجا باز کند اینها نیز مثل اینکه از همان بیست سال پیش نشان گزاشته بودند اکنون که باز کرده‌اند باز از همانجا شروع نموده‌اند.

فشار بیست‌ساله و عذاب و شکنجه‌ی آن عوض اینکه اینها را درس عبرتی داده و بهوش بیاورد می‌بینیم بیچاره‌ترشان گردانیده و باز بنای دسته‌بندی و هوسرانی را که نتیجه‌ی آن را دیده‌اند ، گزاشته‌اند.

هنگامی که کشور ایران دچار بدبختی بزرگی گردیده و روزهای بدتر و مخوفتری آتیه‌ی آن را تهدید می‌کند و باید هر مرد باخردی هوسرانی را کنار گزاشته و همگی دست اتفاق بهم داده چاره‌ی تیره‌روزی خود و برادران و خواهران خود را بکنند ، متأسفانه می‌بینیم در ایران عده‌ای از عشایر و اکراد بنای وحشیگری و تاراج را گزاشته هر دسته یک گوشه‌ی مملکت را مورد تاخت و تاز قرار داده نامردانه مردان و بچگان را کشته زنان را پرده‌ی عصمت دریده و داراییشان را غارت می‌کنند.

دسته‌ی دیگری عوام‌فریبی را از سر گرفته با دیگر کردن رخت و کلاه[2] سبکمغزی خود را آشکار می‌نمایند. جمعی نیز بدسته‌بندی و حزبسازی پرداخته با راه انداختن هایهوی و پر کردن روزنامه‌ها با فحش و ناسزا آبروی دمکراسی و آزادی را می‌برند.

از همه بدتر نامردانی است که خودشان در زمان شاه سابق دست‌اندرکارها بودند و اطراف شاه را گرفته با صد زبونی و خواری از هیچ گونه ستایش دریغ نگفته بلکه در گفتن تملق بشاه بهمدیگر تفاخر می‌کردند. اینها بودند که برای تقرب بدستگاه سلطنتی از هیچ گونه ظلم و تعدی بدیگران خودداری نداشته و همه‌ی ستمهای بیست‌ساله با دست اینها و بوسیله‌ی اینان بمردم وارد آمده است.

اکنون با بیشرمی تمام سیئات اعمال خود را فراموش کرده و تمامی گناه را بگردن شاه سابق انداخته از هیچ گونه بدگویی و پرده‌دری فروگزاری نمی‌کنند.

قبل از وقایع شهریور هر وقت که ستایشگریِ فلان نماینده‌ی مجلس و تملق‌گوییِ ناطق ، زورگوییِ متصدیان امر ، چاپلوسیِ روزنامه‌نویس را می‌دیدم که باندازه‌ای رسانیده‌اند که شرافت انسان از آن بیزار است ، پیش خود فکر می‌کردم که اگر این دوره عوض شود و رضاشاه پهلوی این اقتدار و توانایی را که دارد از دست بدهد این آقایان چگونه خواهند توانست در این کشور زندگانی کنند و چطور با مردم روبرو خواهند شد.

پس از پیشامد شهریور بیشرمی اینها را که دیدم راستی بهتم زد. آقای نماینده‌ی مجلس گفته‌های دیروز خود را فراموش کرده شروع کرد به بد گفتن از شاه ، ناطق پرورش افکار[3] تملق‌گویی خود را بیرون‌نویس کرده و با بی‌حیایی تمام گفت که من حساب کردم در سخنرانیهای خویش بیش از 232 سطر تملق نگفته‌ام ، روزنامه‌نویس مقالات دیروزی خود را که با ستایش شاه آغاز کرده و با دعای آن تمام می‌کرد از یاد برده امروز شروع کرد هرچه فحش و ناسزا بدهنش می‌آید پشت شاه سابق گفتن ، عمال مظلمه‌ی دیروزی ، آنهایی که بیست سال تمام با مقدرات این ملتِ بدبخت بازی کرده و آبرو و حیثیت ایرانیان را با اعمال خائنانه‌ی خود برده و از هیچ گونه اجحاف و تعدی کوتاهی نکرده‌اند ، با تردستی تمام لب و دهن خود را پاک کرده و همه‌ی گناهها را بگردن رضاشاه انداخته خودشان مقام خود را دو دستی محکم نگه داشتند.

تعجب در این است که اینها این کارها را کردند و در حقیقت مردم را با این هیاهو دست انداختند ، در نیرنگ خود موفق شده و مقام خودشان را نیز نگه داشتند.

گویا در این کشور تنها یک نفر گناهکار بود و در عرض بیست سال همان یک نفر بتنهایی آنهمه ظلم بر ایرانیان وارد کرده بود ، آن یک تن نیز رضاشاه پهلوی بود. اکنون که رفت کارها سامان گرفت و حقوق پامال شده‌ی ملت جبران گردید.

👇

علنی و آشکار باید گفت از آنهایی که مدت بیست سال تمام خون ایرانیان را مکیده‌اند ، عمال دوره‌ی دیکتاتوری که با جان و مال و عرض و ناموس مردم بازی کرده‌اند هنوز در پستهای خود برقرار هستند ، هنوز فرمانروایی می‌کنند و بریش ملت می‌خندند!!. تا دست همه‌ی اینها از کارها کوتاه نگردیده ، تا اینها بمحکمه‌ی عدالت سپرده نشده و کیفر ندیده‌اند ، تا ملت ایران شایستگی آن را پیدا نکرده است که دشمنان داخلی و خائنین میهن خود را شناخته و سزای آنان را بکفشان بگزارد ، وضع ایران درست نشده و ایرانی بیچاره روز خوشی نخواهد دید.

اینان یکمشت مردمان رذل و پستی هستند. همواره از آب و هوای این مملکت استفاده کرده از نعمتهای گوناگون آن برخوردار گردیده و از دسترنج ایرانیان تیره‌بخت برای خودشان وسایل همه‌گونه خوشی و راحتی تهیه می‌کنند ولی ایرانیان را با دیده‌ی تحقیر نگریسته و همیشه آنان را زیردست دیگران می‌خواهند.

این نامردان خود پست‌فطرت و دون‌طبیعت هستند. اینست که همه را خوار و زبون می‌خواهند ، در عین حال که خود را سرور و سرپرست ایرانیان می‌دانند از پذیرفتن ذلت و زبونی از دیگران و زورمندان عار ندارند.

برانداختن این مجسمه‌های نخوت و تکبر و کوتاه کردن این دستهای ناپاک و آلوده با حال کنونی ایرانیان که خود گرفتار صدها آلودگیهای گوناگون هستند چیز مشکلی بود. باید نخست خودشان را از آن آلودگیها پاک کنند و بعد از آن بپاک کردن کشور از عناصر نالایق همت گمارند و الا خفته را خفته کی کند بیدار.

تا ایرانیان خود را آماده و لایق حکومت دمکراسی ننموده‌اند ، تا خود را اصلاح نکرده و علل بدبختی را از خود دور نکرده‌اند ، غیرممکن است بتوانند از زیر سلطه‌ی زورگویان و ستمگران رهایی یابند. بزرگی و بزرگواری در جهان بخودی خود حاصل نمی‌شود. لیاقت و از خودگذشتگی می‌خواهد. باید در راه کسب آزادی و سرفرازی همت بخرج داد و در راه تحصیل آن بجان و مال ارزشی قائل نشد و الا نتیجه‌ی خوشگذرانی و لاقیدی ، توسری‌خوری و زیردستی است[4].



📝 پانوشتها :

[1] : پرچم روزانه ، 29 تیرماه 1321

[2] : اشاره به برخی پیروان ملایان است که پس از رفتن رضاشاه آزادی یافتند رخت و کلاه دیگر کنند.

[3] : «پرورش افکار» نام دستگاهی در حکومت رضاشاه بود که به هواداری از سیاستهای آن حکومت جشنها و سخنرانیها برگزار می‌کرد.

[4] : پرچم روزانه ، 3 مرداد ماه 1321


🌸

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی چهار از چهار)


محمدرضاشاه جوان که برخلاف ظاهر ، خود را یک دمکرات درسخوانده در اروپا و مخالف شیوه‌ی حکومت پدرش نشان می‌داد ، فزون‌خواهی و چیرگی‌طلبی‌اش ، او را دچار لغزشهای بیمناکی گردانید ـ لغزشهایی که از همان آغاز پادشاهی او را بسوی خودکامگی و دسیسه‌سازی کشاند. چگونگی آنکه در قانون اساسی پادشاه را حق دخالت در کارهای سیاسی و برگزیدن نخست‌وزیر نبود ولی محمدرضاشاه بفرجامِ زیانمندِ دخالتهایش پروا نکرد و در نخستین ماههای سال دوم پادشاهی ، از اشرار و مرتجعان برای از میدان بیرون راندنِ قوام ، نخست‌وزیری که دلخواهش نبود ، بهره گرفت.

بد نیست بدانیم که درست بیست سال پیش از آن ، قوام در جایگاهِ نخست‌وزیر احمدشاه دست بنیرنگی یازیده و ملایان را برانگیخته افزار آشوب گردانیده بود تا سلیمان‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و پیشوای دمکراتها را که در گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک شرکت آمریکایی با قوام کشاکش سختی داشت ، «بابی» خوانده «تکفیر» کنند. چند روزی نمایشهایی در بازار می‌رفت. به بابیها لعنت کرده شعرهای زشتی می‌نوشتند. (1) این بار خود قوام بچنین نیرنگی دچار می‌آمد :

این مربوطست به آشوب یا «بلوای نان» در روز 17 آذر 1321 علیه دولت قوام در تهران. گرچه قوام با اعلام حکومت نظامی ‌جلو آشوب را گرفت ولی شاه نیز توانست زورمندی خود را بنمایش گزارد. زیرا کسانی همچون قوام بآسانی می‌توانستند دریابند که ‌این آشوب میوه‌ی همدستی دربار و ملایانست و نه کمبود نان. آشوبگر اصلی این پیشامد حاجی‌ سید محمد بهبهانی فرزند سید عبدالله بهبهانی پیشوای بزرگ جنبش مشروطه ، یکی از آخوندهای بنامِ آن روز تهرانست که سالها پس از آن نیز همدست دربار بود.

شاه برای نخستین بار به بهره‌گیری از مرتجعان می‌پردازد و بنیروی «اراذل و اوباش» همچون شمشیری برای تحمیلِ خواست دربار آشنا می‌شود. این سرآغازیست برای یک گمراهی شوم : پیوند پادشاه و مرتجعان و پدید آمدن گروهِ فشاری از اشرار و چاقوکشان که در بزنگاههای تاریخی این کشور بارها راه را بر آزادیخواهان بسته و مسیر پیشامدها را دگرگون ساخته‌اند. پیدایش شعبان جعفری‌ها (شعبان بی‌مخ) دنباله‌ی چنین شیوه‌ی بیمگین و زیانکارانه‌ای بود. (2)

سه سال بعد این بار دست این آخوند در پیشامد سوءقصد بکسروی نمایان می‌شود. بهبهانی بدیدارِ ضارب او ، (نواب صفوی) ، بشهربانی مراجعه کرده می‌خواهد بفهماند که ضارب تنها نیست و ما آخوندهای سرشناس تهران پشتیبان اوییم. کسروی هشداری بدینسان باو می‌دهد :

میانه‌ی ما و شما مخالفتهایی هست و خواهد بود. ولی هیچگاه نبایستی از این راه دربیایید. اگر شما دوست می‌دارید کسانی در برابر سخنان ما با تپانچه پیش آیند ، این بزیان کشور و بزیان خود شما خواهد بود.

سخنان ما بسیار ریشه‌دارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند که خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد.

همه‌چیز بکنار. شما پسر بهبهانی بزرگ هستید و می‌بایست بدیده گیرید آن احترامی ‌را که ما تاکنون بپدر شما گزارده‌ایم (و همیشه خواهیم گزاشت).

همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما بس بوده که نتیجه‌ی ناگوارِ اشراربازی و تپانچه‌کشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد. (3)


افسوس که ‌این مردِ کوردل بجای آنکه نامِ پاک پدرِ بزرگوار و آبروی خاندانش را سرمایه‌ی کارهای نیکخواهانه و دنباله‌روی از مشروطه‌خواهان گیرد ، بجای آنکه بدیده گیرد آن بزرگداشتی که نویسنده‌ی تاریخ مشروطه از پدر او کرده بود ، از بسِ فرومایگی و جاه‌طلبی‌ ، باک از فرجام بیمگین کارهایش نکرد و ـ تا جایی که قرائن نشان می‌دهد ـ سالها پس از آن نیز از کار تحریک عوام و «حمایت از اشرار» و همدستی با دربار برای دسیسه‌سازیها دست برنداشت.


پانوشتها :
1ـ کسروی ، ده سال در عدلیه (بخش دوم زندگانی من) ، 1323 ، سفر زنجان.
2ـ گودرزی ، دکتر محمود ، ایران و سده‌ی بیستم ، پایگاه اینترنتی.
3ـ ماهنامه‌ی اردی‌بهشت 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 31 ، گفتار «سرگذشت من».


🌸

احمد قوام (قوام‌السلطنه)

سید محمد بهبهانی

شعبان جعفری (شعبان بی‌مخ)

مجتبا میرلوحی (نواب صفوی)

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (دو از دو)


شما را در اندیشه می‌گزارم و سخن خود را دنبال می‌کنم. این آسیبهای چهارگانه که شمردم ـ یا یک کلمه بگویم : ناسازگاری که میانه‌ی دین و زندگانی پدید آمده گذشته از آنکه خود زیان بس بیمناک بزرگیست یک زیان دیگری هم درپی می‌دارد ، و آن اینکه از آغاز مشروطه که کشاکش میانه‌ی دین و زندگانی بی‌پرده‌تر گردید و انبوهی آلودگیهای کیشها را دیدند و رشته‌ی دینداری را گسستند و خودسر گردیدند ، اینان گذشته از اینکه بیدینند بهیچ پیوستگی و همدستی درمیان توده نیز دلبستگی نمی‌دارند و هر یکی تنها می‌زیند و تنها می‌اندیشند. هر کدام آرزوهای بی‌ارج دیگری را در دل گرفته‌اند و اندیشه‌های کوتاه دیگری را دنبال می‌نمایند. امروز جوانان که برمی‌خیزند هر یکی همینکه چیزهایی را از اینجا و آنجا یاد گرفتند در خود کمی[=نقص] نمی‌شناسند و آن چیزها را سرمایه‌ی زندگانی ساخته سر می‌گردانند و هر بزرگی را همپایه‌ی خود می‌شمارند و این از دشوارترین کارهاست که ما باینها ـ باین سرمستان باده‌ی نادانی ـ بفهمانیم که زندگانی را راه می‌باید و این اندیشه‌های کوتاه‌کوتاهِ پراکنده که شماها می‌دارید جز مایه‌ی سرگردانی نتواند بود ، نیز از دشوارترین کارهاست که اینها را براه آوریم. این گرفتاری به تنهایی برای نابود کردن یک توده بس می‌باشد و ما چون از آن جداگانه و گشادتر از این گفتگو خواهیم کرد در اینجا بهمین اندازه بس می‌کنیم.

می‌خواهم از حقیقتگو بپرسم : آیا چه شده که اینان بدینسان رشته را پاره کرده‌اند و اکنون از چه راه خواهد بود که اینان را براه آوریم؟!. آیا نه اینست که اینان ناسازگاری دین را با دانشهای طبیعی و با خرد و با زندگانی دیده‌اند و از آن رو گردانیده‌اند؟!. اکنون هم آیا راه جز آنست که دین رویه‌ی خردپذیری بخود گیرد و مایه‌ی پیشرفت زندگانی گردد تا بدینسان گریختگان باو بازگردند؟!.

حقیقتگو می‌نویسد : ما در دین راهی را پیش گرفته‌ایم که در هزار سال و بیشتر کسی آن راه را نرفته است. می‌گویم : اگر خواست تو اینست که ما پیروی از کیشهایی (مذهبها) که اکنون هست نمی‌کنیم چه جای شگفت است؟!. اگر ما خواستیمی از کیشها پیروی نماییم دیگر چه جای این کوششها بودی؟!. چه جای آن بودی که صد زیان و سختی را بخود هموار گردانیم؟!. در جهان کی بوده که راهنمایی پیروی از گمراهان کند؟!. اگر خواستت آنست که دین (دین راستین) نیز راهش این نبوده می‌گویم شما از دین راستین چه آگاهی می‌دارید؟!. شما که تاکنون اینهمه لغزشهای پیاپی بر شما شمرده‌ایم و همگی نیز بجا بوده و نتوانسته‌اید پاسخ دهید چگونه می‌توانید دین راستین را بشناسید؟!. خواهیم دید که همین حقیقتگو کار ناتوانی و درماندگی را بآنجا رسانیده که بگوید خردهای ما نارساست. کسی که بنارسایی خرد خود خَستُوان می‌باشد او راست و کج را چگونه داند؟!. دریغا ! شما هر یکی سی سال و چهل سال قرآن خوانده‌اید و معنی آیه‌های بسیار ساده و آسانی را نفهمیده‌اید و پیغمبری که آشکاره از دانستن غیب و از آوردن معجزه بیزاری جسته و ناتوانی نموده شما صدها داستان غیبگویی و معجزه‌آوری بنام او و خاندانش نوشته‌اید و آنها را از دین می‌شمارید. با چنین کجراهی شما چگونه توانید در دین داوری کنید؟!.


👇

کسی چون چند بار یکی را آزمود و گفته‌های او را استوار و پایدار یافت دل با او گرم کند و از در همراهی و پشتیبانی درآید ، و روبرو ایستادن با چنان کسی را خیره‌رویی شناخته دور از آزرم و مردمی شناسد. این چیزیست که آفریدگار در نهاد آدمی نهاده. ولی چه باید گفت بکسانی که سرشت ساده‌ی خدادادی را از دست هِشته‌اند و بحالی افتاده‌اند که بگفتن نیاید. کسانی که در این چند سال همیشه گفته‌های ما را آزموده‌اند و تاکنون یک کجراهی نتوانسته‌اند گرفت دیگر چه جای روبرو ایستادنست؟!.. باز حقیقتگو بهتر از دیگرانست و ما ازو چندان گله نمی‌داریم و این می‌دانیم که او را باین نگارش خودخواهی و پرده‌دری وانداشته و اگر پاره‌ای سخنان نابجایی (در آخر نامه‌اش) می‌بینیم نتیجه‌ی سنگینی بار است که چون نمی‌تواند پابندهای کهن را از خود کنار کند ناگزیر باین سخنان می‌پردازد. ولی هستند بیفرهنگانی که هیچگاه جدایی میانه‌ی دانستن و ندانستن ، و توانستن و نتوانستن ، و کوشیدن و نکوشیدن نمی‌گزارند ، خیره‌رویانی که پیاپی شکست می‌خورند و هیچگاه خود را نمی‌شکنند و با اینهمه لغزشهای پیاپی که ما از ایشان می‌شماریم همچنان خود را پیشوا می‌شمارند و از جایگاهی که برای خود (در جهان پندار) در جلوترین رده‌ی توده باز کرده‌اند گامی بازپس نمی‌روند. شما هیچ باور می‌کنید که مردی که تاکنون هیچ کار ارجدار سودمندی انجام نداده و در این آلودگیها که ما یاد می‌کنیم همپای دیگران بوده چنان مرد بی‌ارجی بخود روا شمارد که بردارد و برای من پند نویسد و هیچ نگوید که من که هستم و او کیست؟!.. هیچ نگوید من اگر فهم و خردم بیشتر ازو بوده چرا تاکنون هیچ کاری نتوانسته‌ام؟!..


🌸

✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 4 (بخش پایانی)

🖌 واعظپور

کسان زیادی در ایران هستند که همیشه در این مملکت خوش خورده و خوش گذرانیده‌اند ولی کوچکترین علاقه‌ای بآن نداشته و اندک‌دلبستگی از خود باستقلال آن نشان نمی‌دهند و آشکار می‌گویند کشور دست هر کس می‌خواهد باشد چه فرقی بحال ما دارد بلکه ممکن است اگر دیگری باین کشور بیاید استفاده‌ی ما هم بیشتر باشد. غافل از اینکه جنگهای امروزی همه‌اش برای کشورگشایی و استعمارطلبی بوده خون اینهمه جوانانی که ریخته می‌شود بخاطر بدست آوردن زمینهای تازه و پیدا کردن منابع ثروت و سرزمینهای حاصلخیز است ، هنگامی که این زمینهای پربرکت ، این آب و هوای جان‌پرور بدست بیگانه افتاد دیگر نخواهد گزاشت این آقایان آزادانه از آنها استفاده کنند و هر طور دلشان می‌خواهد برخوردار شوند بیگانگان اینها را برای خودشان می‌خواهند و برای بدست آوردن اینها است که از ریخته شدن خون جوانان خود دریغ نمی‌گویند وگرنه چطور معقول است که اینهمه خونها بریزند و اینهمه جوانان از دست بدهند و پس از کامیابی و تسلط[بر] فکرِ مردم ، آن کشور را رها کرده و مزاحم آنها نشوند.

عده‌ی دیگری در زندگی تنها درپی جمع‌آوری ثروت بوده ، ثروت را هم پول و هم طلا و هم جواهر می‌دانند که از هر راهی است بدست آورند و در نگهداری آنها بکوشند. بثروت حقیقی که همین خاک زرخیز و هوای مناسب و آفتاب روان‌بخش این کشور است اهمیتی نداده و قدر این نعمت خدادادی را نمی‌فهمند ، این است که علاقه بآن نشان نداده و ارج آنها را نمی‌دانند.

اینست که پس از بیرون رفتن رضاشاه از ایران که گفتگوی بردن جواهرات سلطنتی بمیان آمد دیدیم که چه جار و جنجالی چه در مجلس و چه در بیرون برپا گردید و چگونه در همه جا گفتگو از آن می‌رفت ولی ده‌یک[=یک‌دهم] این دلسوزیها درباره‌ی کشور و برای این زمینهای حاصلخیز و پربرکت که اشغال شده بود[1] ظاهر نگردید.

بخش بزرگی از ملت ایران هم هستند که در نتیجه‌ی ندانستن معنی حکومت هیچ گونه علاقه‌مندی بکارهای حکومتی نداشته تنها می‌خواهند عقب کسب و کار خود رفته حتا زحمت اندک‌فکری را نیز در این خصوص بخود ندهند و اگر کسی را هم ببینند که گفتگو از کارهای کشورداری کرده و دخالتی در امور سیاسی می‌کند فوراً می‌گویند بابا بتو چه مربوطه ، ترا چه باین کارها ، صلاح مملکت خویش خسروان دانند.

یا اصلاً از روی باورهایی که دارند کارهای دولتی را بدعت دانسته نمی‌خواهند و راضی نمی‌شوند دخالتی در آنها بکنند و شریک جرم[2] بشوند. چون اینها معنی حکومت را ندانسته‌اند و از طرفی هم چنانکه گفتیم در سی سال پیش که مشروطه گرفته شد چون اجرا نگردید اینست که معنی درست آن نیز فهمیده نشد و مردم مسئولیتی را که هر یک در رژیم مشروطه دارند ندانستند و علاقه‌مندی بآن نیز پیدا نکردند.

وقتی که معنی حکومت درست فهمیده شود و این حقیقت روشن شود که حکومت مال یک نفر نبوده بلکه برای اداره‌ی کارهای یک کشور و تحت نظم آوردن آن کارها ، برای جلوگیری از تعدیات ستمگران و حمایت از ناتوانان و براه بردن توده ، عده‌ای باید از میان همان توده انتخاب شده و آن کارها را اداره کرده دیگران را از پرداختن بآنها بی‌نیاز کند ، و این دسته را حکومت یا دولت می‌گویند و این هم در زندگانی یک چیز طبیعی است دیگر نباید مورد مخالفت باشد.

هنگامی که این عده از روی قاعده و اصول انتخاب شد و انتخاب‌شدگان از روی وجدان و عدالت امور محوله‌ی خود را انجام دادند ، داد مظلوم را از ظالم گرفته و از اجحاف و تعدی مردم بیکدیگر جلوگیری کردند دیگر این حکومت ، حکومتِ جور نمی‌شود و متصدیان آن را عمال مظلمه نمی‌گویند.[3] مشروطه اگر خوب اجرا شود همین معنی را دارد ولی در مقابل محسناتی که این رژیم دارد یک سختی را نیز دارا می‌باشد [و] آن مسئولیت افراد توده است در برابر کشور.

زیرا در رژیم مشروطه وزیران مأمور اجرای امور ملت و نمایندگانِ مجلس قوه‌ی مقننه باشند. خود ملت باید ناظر اَعمال این هر دو دسته باشد و نیک و بد آنها را خوب در نظر بگیرد. بر عکس استبداد که اختیارات دست یک نفر بوده و دیگران هرچه او گفت باید بکنند. حق اظهار رای و عقیده در مقابل فرمان همان یک تن که شاه است ندارند. در حکومت مشروطه اختیارات دست توده است و این است که باندازه‌ی همان اختیارات مسئولیت نیز دارد و قبول این مسئولیت آمادگی و لیاقت لازم دارد که آن را رشته‌ی سیاسی می‌گویند.

پس از وقایع شهریور 1320 و بیرون رفتن رضاشاه از ایران که زبانها آزاد شد و قلمها بکار افتاد اگر چاره‌ی دردها[را] می‌خواستند اول بایستی قبل از هر چیز بچاره‌ی دردهایی که در بالا گفتم بپردازند.

👇

لازم بود معنی استقلال و مزایای آن را بتوده فهمانیده آنان را بحفظ استقلال کشور خود علاقه‌مند کنند. راه ثروت حقیقی را که آب و خاک سرزمین خودشان بود بآنان فهمانده از این راه ارج مملکتشان را نشان دهند. چه بودنِ [ماهیت] حکومت و معنی مشروطه را بایشان حالی می‌کردند تا بتشکیل حکومت و دولت صالحی از روی قوانین مشروطه رغبت نشان داده از بازگشت استبداد و دیکتاتوری جلوگیری کنند. خلاصه چاره‌ی گرفتاریهای گوناگون و باورهای بیپای توده را وجهه‌ی همت خود قرار داده آنان را آماده و لایق داشتن حکومت دمکراسی و شایسته‌ی بزرگی و سرفرازی می‌کردند.
پایان


📝 پانوشتها :

[1] : اشاره به اشغال ایران بدست آرتشهای انگلیس و روس در سال 1320 است.

[2] : اشاره است به تعلیمات زهرآلود ملایان که اساساً هر دولتی جز ازآنِ خودشان را «جائر» و کارمندان آن را عمال ظلم می‌نامیدند و همیشه مردم را به دولت بدگمان می‌داشتند.

[3] : به پانوشت پیش توجه شود.


🌸

این کلیپ چون با نوشته‌ی واعظپور و سخنان ما سازگار و مؤید آنهاست در اینجا آوردیم.

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش سیزدهم : چاره‌ی بدبختیها‌ جز در دستان خودمان نیست

43ـ باید خردها را راهنما گرفت
44ـ باید معنی راست دین شناخته گردد
45ـ شاهراه همچنان پابرجاست
46ـ سخن پایانی

🔅 متن فایل در تلگراف : تکه 1 ، تکه 2

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی یک از سه)


در هشتم اردی‌بهشت 1324 بجان کسروی سوءقصد شد ولی او جان بدر برد. گرچه سه ماه طول کشید تا کسرو‌ی تندرستیش را بازیابد ولی این پیشامد بسود آزادگان بسر آمد : آن کردار ناجوانمردانه‌ی «ابن‌ملجم ناشی» و پراکنده شدن داستانش ، توجه مردم بیشتری را باندیشه‌های او کشاند و علت دشمنی ملایان و پشتیبانان ارتجاع با او را روشن ساخت.

ناپاکی و نامردمی ‌ملایان که در این توطئه‌ی نامردانه پنجاه‌هزار تومان پول ریخته (1) و ده دوازده تن جانی را مزدور گرفته بودند ، نشان داد که پرسشهای او را پاسخی نیست جز چماق تکفیر. در همان حال شهربانی در کارِ رسیدگی بپرونده ، کارشکنی کرد و دولت هم با آزاد کردن همان چند تن متهمِ چاقوکش و هفت‌تیرکش که فرصت گریز نیافته در زندان بودند ، خوش‌خدمتی خود را بارتجاع نشان داد. بدینسان بیشرمانه راه گستاخی فزونتر را بروی ایشان گشود و میدان را بچاقوکشان و اشرار بازتر گرداند.

"... دو نکته‌ی مهم که در این قضیه جلب نظر می‌کند یک بی‌پروایی و نترسی ضاربین و ماجراجویانِ همدستِ آنهاست که معلوم بوده است از مقاماتی پشتگرمی ‌داشته‌اند. نکته‌ی دیگر کمکهای علنی مأمور شهربانی باشرار و تشویق آنها بوارد کردن ضربتهای بیشتر می‌باشد که می‌رساند وی هم در توطئه بی‌دخالت نبوده است ..." (2)


در 1324 آزادگان یازده ماهنامه ، چهارده کتاب تازه ، (جز آن دو کتاب ناانجام) و پانزده کتاب که بچاپ دوم و سوم رسیده بود چاپ و پراکنده کردند. جز اینها گام تازه و مؤثرِ دیگری در نیمه‌ی دوم سال برداشتند بدینسان که هشت کتابچه بزبانِ ساده و درخورِ فهم مردم کوچه و بازار آماده و چاپ کردند که بیشتر برُویه‌ی گفت و شنید می‌باشد. از میان کتابهای تازه‌ی سال 24 ، جز سه کتابی‌ که بدنبال پیشامد آذربایجان نوشته شد ، کتاب «در راه سیاست» و دفترچه‌های «گفت و گو» ، «اوستا رجبعلی دین یاد می‌گیرد» ، «شیخ قربان از نجف می‌آید» ، «حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟» ، «رمضان کفاش از روضه برگشته» و «جناب آقا از میدان دررفت» ، بیشتر از دیگران خواستار داشتند.

چاپخانه‌ی پیمان همچون توپخانه‌ای سنگرهای ارتجاع را بتوپ بسته بود و با نشریه‌هایی که بدست مردم می‌رسانْد (نزدیک به هفته‌ای یک نشریه) ، حقایق را بر خوانندگان آشکار ساخته ‌ایشان را هشیار می‌ساخت و شوراندنِ مردم را بملایان دشوار کرده بود. بماند که ملایان در کوچه و بازار ناچار از شنیدنِ ایرادهای رنجش‌آور و پرسشهای جانگزا شده بودند. سالنامه‌ی پَژوهاد (1325) در بخش«تاریخچه‌ی باهَمادِ آزادگان» صفحه‌ی 26 ، شمار کتاب‌های چاپ شده در سال 24 را (جز کتابهای تاریخی) ، هفتادویک‌هزار نسخه می‌نویسد. این گسترش تند و فیروزیها چیزهایی نبودند که از دید بدخواهان پنهان بماند. از اینرو جبهه‌ی دشمنان تلاشهاشان را کند و نارسا دیده شتاب بیشتری بچرخ انکیزیسیون و تحریک مردم عامی ‌دادند.

در نه ماهِ بازمانده‌ی سال 24 آنچه آشکارست شتاب دولتیانِ بدخواه برای بستن دست آزادگان و کسرویست. در نامه‌ای که مهدی اکباتانی ، رئیس بازرسی مجلس شورای ملی بوزارت دادگستری نوشته ‌این شتاب بنیکی پدیدارست : یکی با داوریهای پیشاپیش که او از نوشته‌های کسروی می‌کند و خواهان اقدام زودتر دادستان می‌شود و حتا راه آن را نیز در نامه نشان می‌دهد و دیگری آنکه خواهان اقدام «هرچه زودتر قبل از وقوع حوادث غیر قابل جبران» شده ... و می‌خواهد «نتیجه را هرچه زودتر اعلام دارید که تعویق امر ، طبقات مختلفه‌ی ملت را باعث هیجان و انقلاب نشود». (3)



📝 پانوشتها :

1ـ ماهنامه‌ی مهرماه 1324 ، باهماد آزادگان ، ص20 ، گفتار «انکیزیسیون ، انکیزیسیون ، انکیزیسیون» (آن زمان با این پول می‌شد سه خانه‌ی متوسط در تهران خرید).

2ـ پاکدامن ، یاد شده ص 196 و 197 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 10/2/24.

3ـ پیشین ، ص203 و 204.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ آیا خدا جهان را بخود بازگزارده؟! (یک از دو)


حقیقتگو می‌نویسد : «از سخنان شما برمی‌آید که مردم امروز نیز نهایت نیاز را براهنما دارند» ، و از این در شگفت می‌شود. راست گفته‌اند : بدهکار را چون بخود گزاری کم‌کم طلبکار می‌شود. یک دسته پندارپرست نیز چون نکوهش نشنوند کم‌کم پندارهای خود را چیزهای بسیار پایداری انگارند و بیکبار خود را فریب دهند. این سخن او درست بدان می‌ماند که بیماری بپزشک بگوید آقای دکتر من از گفته‌های شما چنین می‌فهمم که باید اکنون هم که بیمارم دارو بنوشم. آیا پزشک باین گفته‌ی او چه پاسخ خواهد داد جز آنکه بر نادانی او افسوس خورد؟!

من بارها نوشته‌ام هرگز دربند نامی نیستم و هیچگاه نمی‌خواهم میدانی باین سخنان بدهم. جهان با سخن نمی‌گردد و از کشاکشهایی که یک دسته بر سر این نام و آن نام کنند جز زیان سودی نباشد. ولی می‌خواهم بدانم این چگونه شود که مردم امروز باین آلودگی و گمراهی نیازی هم براهنما ندارند؟!.. اگر چنان باشد پس چاره‌ی اینهمه گمراهی چیست؟!..

این خود چگونه درست می‌آید که جهان را هرگز راهنمایی نباشد؟!.. کسانی که این را باور می‌کنند باید یا بگویند که خدا از راه‌بردن جهان بستوه آمده و از آن رو گردانیده ، یا بگویند سرشت مردم عوض شده که دیگر گمراه نشوند و نیاز براهنمایی کسی نیفتد. آیا شما کدام یکی را از اینها را می‌گویید؟!..

اگر می‌گویید خدا همین که سه چهار هزار سال جهان را راه برده دیگر آن را بخود رها کرده و بدست آزمندان اروپا سپارده بسیار نادانید و بسیار گستاخید. ای بیچارگان زمین صدهزارها و ملیونها سال برپا خواهد بود. این چه نادانیست که دست خدا را از آن کوتاه شمارید؟!.. اگر می‌گویید سرشت مردم دیگر شده و هیچگاه گمراه نگردند این نادانی دیگری خواهد بود و هر کس از شما خواهد پرسید پس این گمراهیها که امروز است چیست؟!.. شاید بگویید قرآن درمیانست و نیازی براهنما نیست. می‌گویم اگر بودن قرآن بس بودی بایستی این گمراهیها نبودی. این با بودن قرآنست که مردمان اینهمه گرفتار و آلوده‌اند و شما می‌بینید که خود آن کتاب دستاویز بزرگی برای بدآموزان و گمراهان شده. وانگاه ما نشان دادیم که آنان که قرآن می‌خوانند از بس در گمراهیها فرورفته‌اند و جلو چشمهاشان پرده فروهشته شده معنی آشکارترین آیه‌های آن را نمی‌فهمند. پس چگونه توانید گفت قرآن بس است و نیازی براهنمای دیگر نیست؟!. گذشته از این مگر این کیشهای گوناگون اسلامی بروی قرآن پدید نیامده است؟! مگر همگی آنان از قرآن دلیل براستی کیش خود یاد نمی‌کنند؟!.

در اینجاست که باید زشتی پندارهای بیهوده ، نیک نمودار گردد. در اینجاست که می‌باید دانسته شود پندارپرستی خردها را تباه گرداند. یک دسته مردمی در سختترین روز درماندگی و گرفتاری یکی از میانشان بالا افراشته و با صد زیان و گزندی که بخود هموار می‌گرداند می‌خواهد آنان را رها سازد ـ بدبختان آن گرفتاری و درماندگی خود را بیکبار فراموش کرده در گفتگوی اینند که آیا ما را رهاننده تواند بود یا نه؟!

ای درماندگان شما هر باوری می‌دارید بدارید و هرچه می‌پندارید بپندارید. لیکن بگویید : پس از همه‌ی آنها آیا باین گرفتاریها و درماندگیها چه کنیم؟ آیا درپی چاره باشیم یا نباشیم؟!.. هر پاسخی می‌دهید بدهید تا آنچه در درون شماست همه بشناسند.

کسانی که می‌گویند : چون قرآن درمیانست و بهیچ کوششی نیاز نیست بگویند پس بآن گمراهیها و بدآموزیهایی که پس از قرآن پیدا شده و قرآن پاسخی بآنها نداده (و خود نبایستی دهد) چه می‌گویند؟!.. خواهند گفت چه گمراهی‌ای؟!.. و من چون نیک می‌دانم اینان آن نیستند که یک بدآموزی‌ای را بشناسند و زیانهای آن را چندان که هست بدانند اینست ناگزیرم یکایک یادآوری کنم.

نخست فلسفه‌ی یونان را نام می‌برم. ما بارها از این سخن رانده و زیانهای آن را بازنموده‌ایم. ولی باشد که پاره‌ای خوانندگان آن گفتارها را نخوانده‌اند و معنی درست فلسفه را نمی‌دانند. من ایشان را بازگشت می‌دهم بگفتاری که در شماره‌ی 3 امسال [1] زیر عنوان «در پیرامون تاریخچه‌ی شیر و خورشید» نوشته شده. در آنجا با مثالی معنی درست فلسفه نشان داده شده. در یک گوشه‌ای نشستن و چشم رویهم نهادن و با پندار و انگار در پیرامون جهان و دستگاه آفرینش چیزهایی بافتن ـ این بوده معنی درست فلسفه و من در جهان لغزشی بزرگتر از این نمی‌شناسم. این فلسفه گذشته از آنکه سراسر پنداربافیست و نتیجه‌ای از آن جز پاشیدگی اندیشه و ناتوانی خرد برنخیزد و بیگمان مغز را آشفته می‌سازد ، با دین و خداشناسی هم بیکبار ناسازگار است. بلکه می‌باید گفت که دین و خداشناسی را از ریشه برمی‌اندازد و شما اگر می‌خواهید زیان آن را نیک دانید گفتار 6 «راه رستگاری» را خوانید.


👇

این فلسفه از روزی که پایش بشرق رسیده کسانی بدشمنی برخاسته‌اند و بلکه خونهایی نیز در سر آن ریخته شده. لیکن همه‌ی آنها عنوان کشاکش داشته است و کسی گره از کار نگشاده و راه گمراهی فیلسوفان را نشان نداده. یک بدآموزی‌ که پیدا می‌شود شما یک بار آن می‌کنید که بدشمنی برخیزید و در همه ‌جا از آن بد گویید و مردم را بر آن شورانید. یک بار نیز این می‌کنید که با دلیل بیپایی آن را روشن سازید و مردمان را از دودلی بیرون آورید. درباره‌ی فلسفه آنچه ما می‌دانیم کوششها همه از آن راه بوده است و کسی کجی راه آن را با دلیل بازننموده و اینست که با همه‌ی آن نکوهشها و دشمنیها که شده فلسفه روزبروز بر رواج افزوده و با همه‌ی کیشها درآمیخته است و کار بجایی رسیده که بیشتر کسان گفته‌های فیلسوفان را همه راست شمارده و بر آن شده‌اند که اسلام را با آن سازش دهند و در همه‌ی کتابهای دینی که نگاه کنید در گفتگو از هستی خدا دستاویزی جز راه کج فلسفه (دور و تسلسل) نیست و آن را استوارترین دلیل خود می‌شمارند ، و کار رواج آن بجایی رسیده که در نجف و قم و دیگر جاها درس فلسفه می‌گویند و بگمان خود برای پیشوا گردیدن باید آن را هم یاد گیرند. من می‌شناسم مردی را که از یکسو در مدرسه درس فلسفه می‌گوید و از یکسو انجمن برپا کرده درس قرآن می‌دهد و ناسازگاری یا بهتر گویم دشمنی‌ای را که میان آن دو هست بیکبار فراموش کرده‌اند. اینها را می‌نگارم تا بدانید که پاسخ فلسفه با دلیل تاکنون داده نشده بود.



پانوشت :
1ـ سال پنجم مهنامه‌ی پیمان.


🌸