پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
قبل از تشکیل اداره‌ی بانک شاهی در یزد عین همین کار شده بود که چهار نفر از تجار معروف و معتبر یزد قبضهایی بمبلغ‌های مختلف چاپ نموده و هر چهار نفر امضاء و مهر و به وجه‌ پولیِ آن ضمانت کرده بودند و روی آن نوشته شده بود که دارنده‌ی این قبض فلان مبلغ (مقدار مبلغی که روی قبض نوشته شده بود) پول قران (پولهای نقره‌ی شاهی) از هر یک از این چهار نفر صاحب امضاء بخواهد دریافت خواهد کرد.

چون هر کس مراجعه می‌کرد فوری پول نقره‌ی معمولی آنزمان را باو می‌دادند کمتر مراجعه می‌شد و مدتی در داد و ستد معمول بود. شنیدم اگر پاره یا فرسوده می‌شد می‌بردند در عوض کاغذ سالم و درست می‌گرفتند تا اینکه بعداً بانک شاهی اعتراض نموده و گفت : انتشار این قبضها مثل اسکناس است و امتیاز اسکناس با بانک است و نشر این باسکناس بانک سکته [1] دارد و با دست مأمورین دولت موقوف و قدغن گردید. البته این قبضها باعتبار دارایی و تموّل آن چهار نفر صاحب امضا که مردم از اعتبارشان خاطرجمع و مطمئن بودند رواج یافته بود و دارایی و اعتبار همان چهار نفر پشتوانه‌ی این قبضها بود و مردم اطمینان داشتند که هر وقت این قبضها را ببرند آن تکه چوبهای مرسومی و معمولی خودشان را پس خواهند گرفت. [2]

حالا از شرح [نرخ] اجناس که فوق‌العاده در ظاهر بالا می‌رود آنچه بنظر بنده می‌رسد عرض نمایم.

این مسئله مسلم است که هر کالا که کمتر شد گران و هرچه که بسیار و فراوان است ارزان می‌باشد. آب با این فراوانی و ارزانی که هست اگر در جایی کمتر پیدا شد بسیار گرانبها و ارجدار خواهد بود. از شخص موثقی شنیدم که در یکی از منزلهای راه مکه یک مشک کوچک آب را به چهار لیره‌ی طلا خریده بود البته از این خیلی بالاتر هم ممکن است (مسئولیت و سزاوار مجازات بودن محتکرین هم از این سبب است که مایحتاج مردم را جمع آوری و حبس کرده باعث کمی و گرانی می‌شود).

اکنون که وضع روزگار و تجارت بجهت جنگ غیرعادی است و بعضی از کالاها که از خارج وارد می‌شد و نمی‌شود و کم و گران شده که بالطبع اینطور می‌بایست بشود برکنار بگزاریم.

می‌بینیم که کالاها گران نشده بلکه اسکناسِ بی‌پشتوانه فراوان شده و می‌شود که ارزان است. مثلاً چون بنا بمبادله‌ی جنس است ، قند سابق منی دو تومان و فلفل هم دو تومان بود حالا قند ده تومان و فلفل هم ده تومان شده که اگر در مبادله یک من قند بدهیم باز یک من فلفل بی‌کم و زیاد می‌توانیم بگیریم و یک عدل شکر سابقاً یکصدوپنجاه تومان و یک عدل نخ سیصد تومان بود که در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ می‌دادند اکنون یک [3] عدل شکر سیصد تومان و یک عدل نخ ششصد تومان شده باز در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ مثل سابق میدهند و همچنین سایر اجناس و اگر در ترقی و تنزل ، بعضی کالاها تناسب را از دست داده‌اند بعلت و سببهای خارجی است که علت آنها را از چیزهای دیگر باید جست.

دلیل دیگر اینست که پول نقره‌ی سابقی که ده قران را یک تومان می‌گفتیم و چند سال پیش در بازار با این اسکناس برابر خرج می‌شد حالا پنج شش برابر علاوه شده که اگر ده قران سابقی را بدهید پنجاه یا شصت ریال اسکناس بشما می‌دهند پس اگر کاغذی که برای روزنامه می‌خرید و پوطی [4] 400 ریال مثلاً می‌دهید اگر پول نقره‌ی سابقی را بدهید بهفت تومان (70 ریال) می‌خرید. زارع دهاتی پیش از جنگ یک من گندم می‌داد دو ذرع چیت یا یک چارک قند می‌خرید حالا هم می‌خرد.

پس معلوم شد که [نرخ] اجناس چندان ترقی نکرده (باز می‌گویم که بعضی کالاها از قبیل دوا و اجناس خارجیِ دیگر را از این کلیات باید استثنا کرده و جداگانه منظور نمود) بلکه اسکناس فراوان شده یا احتمال فراوانی زیاد را می‌دهند و اگر دولت جلو اسکناس بی‌پشتوانه را نگیرد و مهمانان عزیز اصرار در زیادی اسکناس برای مصرف خودشان بنمایند اعتبار اسکناس بکلی از بین رفته و دارنده‌ی هر کالا مجبور خواهد شد و حق خواهد داشت که جنس خود را معامله با تبادل جنس دیگر بکند نه با اسکناس. زیرا که اسکناس نیقولای روسیه و مارک آلمان و قبضهای بی‌پشتوانه‌ی سایر دولتها را در جنگ گذشته دیدند.

و دولت حالا می‌تواند که دیگر نشر جدید اسکناس را تا چندی موقوف نموده و اسکناسهای موجودی را بوسیله‌ی مالیات و استقراضهای داخلی جمع آوری نماید که ورقه‌های قرضه‌ی پنج‌ساله با فرع معینی چاپ کرده و با تشویقهای گوناگون و بل بالاجبار متمولین را وادار بخریداری آن بنماید و در هر سال یک خمس آن را بابت مالیات و گمرک و غیره قبول نماید که باین طریق اسکناس جمع آوری شده و کمتر گردد و اعتبار خود را بدست بیاورد. و اینکه پول آیا ثروت است یا نه ، پول اگر مقصود طلا و نقره است و کاغذی که در مقابل طلا و نقره دارد چرا جزء ثروت نباشد؟

👇
بدیهی است هر کالایی که خریدار دارد و در مقابل آن دارنده‌ی آن کالا به هرچه احتیاج دارد می‌دهند و تبدیل می‌نماید ثروت است و تمام محصولات زمینی هم اینحال را دارد. اگر محصول یک نفر پنبه باشد و کسی پیدا نشود که مازاد از احتیاج او را بخرد و در مقابل گندم یا شکر باو بدهد آنوقت این پنبه هم ثروت نیست.

ثانیاً زر و سیم از فلزات است و در ضمن سایر فلزات جزء ثروت است مگر مس و قلع و آهن و جیوه جزء ثروت نیست؟ زر و سیم هم یکی از آنها است چون فلزات بعلت کمی و فراوانی در مقابل یکدیگر ارزان و گران هستند و زر و سیم هم که از تمامی آنها بسیار کمتر بدست می‌آید گران و مرغوبتر است. اگر از معادن قرچه‌داغ خروارها آهن تهیه کنیم در عین حال که جزء ثروت است بروسیه که نزدیکتر است برده و در مقابل قند و چیت روسی بخواهیم شاید در روسیه نخرند زیرا خودش آهن دارد و احتیاج هم ندارد اما اگر از معدن دیگر طلا استخراج شود آن را با امتنان در روسیه و در تمام جهان قبول کرده و در مقابل به هر کالا که دارنده‌ی طلا احتیاج دارد می‌دهند. پس آن هم در جزء ثروت و برای رفع احتیاج ضروری‌تر می‌باشد ، اگر باندازه‌ی فراوانی مس در روی زمین بود و مردم تشت و دیگ خود را از طلا می‌ساختند و از شر سم و مخارج سفیدگری خلاص می‌شدند می‌گفتیم که طلا هم جزء ثروت است و طرف احتیاج ، حالا که کم شده محل مصرف را نوع دیگر پیدا کرده.

و این موضوع شرح مفصلتر از این لازم دارد که قلم بنده آن توانایی را ندارد.

تبریز م. ن.


پرچم : ما دوست می‌داریم از اینگونه گفتارها بیشتر نوشته شود. درباره‌ی اینکه زر و سیم ثروت است یا نه باز سخن خواهیم راند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 243)


پانوشتها :
1ـ اصل : نشر این سکته باسکناس بانک سکته دارد. (سکته‌ی یکم فزونیست)
2ـ بجای تکه‌چوبها درست آن بود که بنویسد قرانها ، زیرا بالاتر در این مثال به سکه‌های نقره یا قران اشاره کرده بود.
3ـ اصل : دو. پیداست در نوشتن لغزش رخ داده.
4ـ یک پوط (پود ، واحد وزن روسی) برابر 4/16 کیلوگرم است. (دائرةالمعارف مصاحب)


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 20ـ یک گفت و شنیدی (یک از یک)


چون در شماره‌ی پریروز پرچم نامه‌ی آقای آگاه را درباره‌ی بیزاری از شاعری و چشم‌پوشی از شعرهای خود بچاپ رسانیدیم یکی از خوانندگان با من چنین می‌گوید : «نامه‌ی آن لاری را خواندم ، راست نوشته ، ولی تند رفته.» گفتم : لاری نیست. در لارستان مأموریت دارد. اما این سخن شما بیمعنی است ، زیرا اگر راست گفته دیگر تند رفتنش کدامست؟!. او می‌گوید من چون زیان شعرهای بیهوده را فهمیدم بخود چنان کاری را نپسندیدم و آنچه داشتم از میان بردم ، شما بکجای این سخن ایراد دارید؟!. این کاریست که هر خردمندی باید بکند و تند رفتن هم نیست. نویسنده‌ی آن نامه از خرد پیروی کرده و جای هیچ ایرادی نیست.

چون گفتگو در مجلسی می‌رفت و حاضران گوش می‌دادند ، سخن را دنبال نموده چنین گفتم : شما امروز بر سر یک دو راهی ایستاده‌اید که اختیار دارید هر کدام را بپذیرید :

یکی آنکه بهمین حال که هستید باشید : این اندیشه‌های پراکنده همچنان در مغزها باشد ، از شعر و شاعری دست برندارید ، کتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانکه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر کسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیکبار زبان بزشتگویی باز کنید ، آدمکشان آسوری و کرد در جای خود بمانند ، تاراجگران بوئراحمدی و لر و بلوچ در کار خود باشند ، پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، ‌و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یک جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و کردار خود ندهید.

این یک راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود که هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید ، اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت. یک جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلکه روز بروز سختتر گردیده کم‌کم نوبت نابودی خواهد رسید.

یک راه دیگر آنست که این حقایق را که ما یاد می‌کنیم و یکایک روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر کسی در سهم خود بکار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یک تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یک راه هم اینست.

اختیار با شماست که کدام یکی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانکه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود که هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید. زیرا این گرفتاریها یک حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست. بلکه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست که دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.

یک بیچارگی که من در شما می‌بینم آنست که نمی‌خواهید نیک بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیکی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ کم نکنید ، ولی نتیجه‌ی آنها را که زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست که باید گفت معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست که باید گفت : یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.

این کار کودکانست که دست بآتش دراز می‌کنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو کندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.

شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنکه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درک نمی‌کنید. شما هر یکی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : «مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.

شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید که در این جهان هر چیزی از یک علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهید ماند. این نمی‌دانید که هر گرفتاری یا بیماری که برای کسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یک علتی برخاسته که باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالا سر ما ، اگر اکنون خاموش گردد شاید کسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند. ولی یک اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را کرده و بدست آورده و چاره خواهد کرد.

این یک قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنکه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره کنید تنها بگله و ناله بس می‌کنید و یا بیخردانه امیدوارید که ایران یک طلسمی دارد و کسی آن را از دست شما نتواند گرفت.


👇
شما از نادانی و بیچارگی ، هم زبونی و هم بدبختی را می‌کشید و هم بیهوده ناله و فریاد می‌کنید که این خود زیان دیگری می‌باشد. شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری می‌گزارید : شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، کهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام می‌دهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد می‌کنید ، گمراهیهای پراکنده و کشاکشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ... بدینسان به هر یکی از آلودگیهای خود عنوان دیگری می‌دهید و ما هر یکی را که دنبال می‌کنیم بهایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با این حال نیکی از جهان می‌خواهید. دوباره می‌گویم : این خود نشان درماندگی شماست.

دوباره می‌گویم : شما یا چنانکه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی می‌خواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر کسی تکانی بخود دهید و هر کسی این آلودگی‌ها را از خود دور گردانید.


(پرچم روزانه شماره‌ی 102)


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 2 🌑

🖌 کوشاد تلگرام

دیشب از حادثه‌ی معدن طبس و استانداردهای ایمنی گفتیم. امشب آن گفتگو را دنبال می‌کنیم.
یک نکته‌ی درخور پروا اینست که با حالی که کشور پیدا کرده ما بیم آن داریم که این حادثه آخرین آنها از اینگونه نباشد. گفتگوی ما در اینجا نیز برای آنست که از حادثه‌ی دیگری از اینگونه جلوگیری شود.
نیاز به «آسیب‌شناسی» هر حادثه‌ای را بسیار شنیده‌ایم. ببینیم در این باره سرنخهایی می‌توان بدست آورد. از بخش یکم این نوشتار این چیزها بدست آمد :

1ـ کارفرما (همچنین پیمانکار) با کارگر چنان رفتار می‌کند تو گویی جان او هیچ ارزشی ندارد. احترامی ندارد. باید سختترین و پربیمترین کارها را بکند و صدایش هم درنیاید. اعتراض نکند. به دستاویز اخراج از کار (بریدن نان خانواده‌اش) همه گونه ستم برو روا ‌می‌دارند.

در گزارشهای همین حادثه‌ی طبس ، گفته شده که چون نمی‌خواسته‌اند آمبولانس بیشتری درخواست کنند ، کالبدهای بیجان کارگران را بیش از اندازه در آمبولانس انباشته‌اند و چون در بسته نمی‌شده به کالبدهاشان لگد می‌زده‌اند تا جا باز شود و در بسته شود.
نیز گفته شده که کارگران بیست روز پیش از حادثه بوی گاز در محوطه‌ی معدن شنیده‎‌اند. ولی کارفرما پروا نکرده. روز پیش از حادثه نیز کارگری شنیده شدن بوی گاز را به کارفرما گفته بوده ولی به او گفته‌اند : «هر کسی نمی‌خواهد کار کند بیاید تصفیه حساب کند».

2ـ در بیشتر معادن امنیت و بهداشت کارگران از روی استانداردهای جهانی رعایت نمی‌شود. باید علت این را جست و یافت. ما کنون یک علت را که خود رسانه‌ها نیز به آن اعتراف کرده‌اند در اینجا می‌آوریم و در آن باره گفتگویی خواهیم کرد. گفته‌اند چون استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، کارفرما از سر و ته آموزش و استانداردهای امنیتی و بهداشتی می‌زند.
این را چنان گفته‌اند تو گویی سخن از قانونهای فیزیک و شیمی و طبیعی می‌رانند. (مثلاً اگر اسید با باز ترکیب شود نمک پدید می‌آید). گذشته از اینکه ما می‌توانیم بپرسیم اگر استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، پافشاری دولت در باز نگاه داشتن معادن ناایمن و پافشاری کارفرما بر ادامه‌ی کارش چیست؟!

ببینید یکی از رسانه‌‌ها چه تفسیری در این زمینه کرده. میان سخنانش ارتباط درستی نمی‌توان یافت. پس از هر جمله‌اش می‌توان پرسید : «چرا» ، «به چه دلیل» ؟! گویا نویسنده چنین می‌انگارد که همه‌ی مردم تنها معبودشان پول است و نیک و بد در دیده‌شان یکسان ، اینست به هیچ چیز دیگری جز پول نمی‌اندیشند. آیا چنین فرضی درست است؟! آیا این یک قانون طبیعی ، اجتماعی یا اقتصادی است؟! می‌نویسد :

«هنگامی که سطح اقتصادی تنزل می‌کند ، درآمد بنگاه و کارگر کاهش می‌یابد. بنگاهی که نتواند محصول خود را صادر یا تکنولوژی را وارد کند ، محصول را ارزان‌تر می‌فروشد ، دستمزد را کم می‌دهد ، آموزش را حذف می‌کند ، تجهیزات ایمنی را محدود می‌نماید و نیروی کار ارزان را جانشین فن‌آوری پیشرفته می‌کند و به مرور ، استانداردهای ایمنی تنزل پیدا می‌کند».

آیا فرض نویسنده جز اینست که بنگاه در هر حالی تنها در اندیشه‌ی سود خود است و به دیگر چیزها از جمله جان و بهداشت کارگر هرگز نمی‌اندیشد؟! آیا این اندیشه‌ی او درباره‌ی همه‌ی کارفرمایان درست است؟! آیا راه دیگری نیست؟! مثلاً در جایی که ببیند با رعایت همه‌ی استانداردها سودش بسیار کاهش یافته یا به زیان رسیده ، آیا نمی‌تواند بنگاه را تعطیل کند؟! بر فرض چنین باشد ، آیا دولت هیچکاره است؟!
درپی آن می‌نویسد :

«نهادهای نظارتی فاسد و کم‌انگیزه می‌شوند و دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد. در اغلب موارد در کوتاه‌مدت مشکلی پیش نمی‌آید ، چون جلوگیری از حوادث برای موارد استثنایی است که کمتر پیش‌ می‌آید.
همه‌ی اینها را در ذیل ناترازی و کاهش سطح اقتصادی و استهلاک زیرساخت‌ها می‌توان دید».

به باور نویسنده فساد در نظارت ، ریشه‌اش در ضعف اقتصاد است. اینکه می‌گوید : «دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد» ، آیا هر دولتی چنین می‌کند؟!
از آنسو این سخن با آن ادعا که وامی‌نماید کار معدن پرسود نیست تناقض دارد. اگر سودی در کار معدنداری نیست کارفرما چرا بکارش ادامه می‌دهد؟!
پس از همه ، ببینیم چه نتیجه‌ای از سخنان خویش برمی‌دارد :

«در درجه‌ی اول باید درون حکومت وفاق ایجاد شود. برای تحقق وفاق ، مجموعه‌ی نیروها ضروری است حول وجود و حل سه دسته از مسائل توافق کنند ؛ حل ناترازی‌های اقتصادی و زیست‌محیطی ، حل شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی و حل بحران‌ها و تنش‌های موجود در روابط خارجی ؛ راه دیگری باقی نمی‌ماند».
به باور نویسنده تا چاره‌هایی که نشان می‌دهد ـ که خود براه آوردن یک توده و یک کشورست ـ بکار بسته نشود ، گرفتاری معادن نیز بدانسان بازخواهد ماند. این سخن چندان بی‌پا نیست. زیرا در یک کشور باید ناراستیهای بسیاری راست گردد تا کارها براه درست خود بیفتد. کجیها یا بدیها در یک کشور به هم مربوطند. همچنانکه راستیها و نیکیها بهم همبسته‌اند. برای بسامان آوردن برخی کجیها باید چند رشته از بدیها یکجا از میان برخیزد. ولی این هم نیست که تا آن زمان هیچ کاری برای بهبود حال کشور نمی‌توان کرد.

(این گفتگو ادامه دارد)
فرهاد پیرزاد ، رتبه‌ی 180 کنکور سال 1391 ، یکی از کارگران جانباخته‌ی معدن طبس

در کشوری که بیکاری بیداد می‌کند ، کارگر معدن شدن یک دانشجو (یا کارشناس) حقوق چه شگفت است؟!
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
سخنان یکی از بستگان قربانی معدن طبس
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 29ـ ارزش سیم و زر چیست؟. (یک از دو)


در شماره‌ی 243 پرچم گفتاری بعنوان «آیا سیم و زر ثروت نیست؟!..» بخامه‌ی آقای م. ن. که از بازرگانان آزموده و بنام آذربایجانست بچاپ رسانیدیم. ما چون در گفتارهای پیشتر خود نوشته بودیم «زر و سیم ثروت نیست» آقای م. ن. بآن ایراد گرفته و آن گفتار را فرستاده‌اند و ما اینک خواست خود را روشنتر می‌گردانیم :

نخست باید دانست که زر و سیم از فلزهاست و می‌توان آنها را همچون دیگر فلزها بکار برد و افزارهایی برای زندگانی ساخت. مثلاً از زر یا از سیم می‌توان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیزی دیگری ساخت. می‌توان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست گردانید. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا می‌کنند درخور گفتگو و نپذیرفتن نیست. گفتگو در بهاییست که امروز بآنها می‌گزارند و بسیار بی‌اندازه است.

باید دانست ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگانی بآن می‌دارند. مثلاً ما در زندگی بجو و گندم و دیگر خوراکها نیازمندیم و بآنها ارج می‌گزاریم و ارزش می‌دهیم. همچنین دیگر چیزها که نیاز می‌داریم. اینست درباره‌ی زر و سیم می‌پرسیم : چه نیازی بآنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا بهای آنها صدها برابر اینهاست؟!.. آری همه‌ی فلزها یکسان نیست و شاید زر و سیم از حیث درخشانی یا از راه دیگر برتری به برنز و مس و آهن دارد. ولی این برتری تا چه‌ اندازه است؟!.

بهای امروزی زر و سیم از روی بنیادی نیست. این بها جز نتیجه‌ی همچشمی ‌توانگران نبوده. چنین انگارید در یک زمان باستانی چند تن پولداری باهم نشسته بوده‌اند و یکی از آنان انگشتر زرینی بانگشت داشته و بدیگران نشان داده. دیگران گفته‌اند ما هم داریم و انگشترهای برنزین یا مسین خود را نشان داده‌اند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟! این از زر است ، زر بسیار کمیابست و دست هر کس بآن نمی‌رسد». همین بخود بالیدن او و گفتن اینکه زر بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که بنام همچشمی از هر راهی که باشد و به هر بهایی که بدست آید انگشتر زرینی بخرد و در انگشت کند و او نیز در نشست‌ها بخود بالد. بهای کنونی زر و سیم از همان جاست. امروز هم زر و سیم بیش از همه در راه خودنماییها بکار می‌رود و بدرد پولداران می‌خورد. مثلاً فلان کس قنددان و جا‌استکانیش از سیم است دیگر آشنایان و همچشمان او نیز می‌کوشند که قنددان و جااستکانی سیمین داشته باشند و از اینجا سیم ارزش بیش از اندازه پیدا می‌کند. ولی اگر کسانی از همچشمی درگذرند و بگویند : «چه فرقی میانه‌ی سیم و ورشو یا برنز است؟» و قنددان و جا استکانی ورشوین و برنزین بکار برند پیداست که سیم از آن ارزش بی‌اندازه خواهد افتاد. [1]

می‌دانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناگزیر گرانتر می‌شود. زر و سیم نیز چون کمست باید گرانتر باشد. زر و سیم را بپای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. می‌گویم : نخست باید دانست که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که بآن می‌باشد اندازه می‌گیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوانست و با پول فروخته نمی‌شود. ولی چون در زندگانی نیاز سختی بآن هست ما بآن ارزش بسیار می‌گزاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی هنگامی از کمیابی گرانبها می‌گردد که جانشینش نباشد ، و اگر جانشینی داشت جهتی برای گرانی نیست. مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت فراوان بود و از آن رختها می‌پوشیدند ولی رفته‌رفته کم گردید و امروز بسیار کمیابست. با اینحال اگر از جایی بدست آید و بخواهند بفروشند کسی آن را بنام کمیابی بدو برابر قیمت عادی نخواهد خرید. زیرا فاستونی یا پارچه‌های دیگر جانشین آن می‌باشد و نیازی نیست.

درباره‌ی زر و سیم نیز چنینست و آنها جانشین دارند. دوباره می‌گویم : از زر و سیم چه کاری برمی‌آید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنیاید؟!..

آنکه امروز به زر و سیم ارزش بی‌اندازه می‌گزارند و آن را ثروتی می‌دانند و بارها دیده می‌شود در روزنامه‌ها گفتگو از «ذخیره‌ی طلای ایران» می‌کنند و پشتوانه‌ی اسکناس را زر و سیم اندوخته در بانک می‌دانند و بگفته‌ی آقای م. ن. امروز یک تومان از پول نقره‌ی پیشین را با شش یا هفت برابر بالاتر از اسکناس گرفته یک تومان را با شصت یا هفتاد ریال مبادله می‌کنند ، اینها ناشی از پندار است. چون از نخست نام زر و سیم را با بزرگی شنیده‌اند و همیشه زر یا سیم داده هرچه خواسته‌اند گرفته‌اند ، اینست از حقیقت درمانده چنین پنداشته‌اند که راستی زر و سیم ثروتست. چنین دانسته‌اند که با زر و سیم هر کاری توان کرد و هر چیزی توان خرید ، و تا آن اندازه از حقایق بدور افتاده‌اند که غم از دست دادن کشور را نمی‌خورند و غم زر و سیم و جواهرات خود را می‌خورند.




👇
پانوشت :

1ـ امروز این رفتار در زندگی جا باز کرده است. زیرا نسبت بگذشته مردمان بجای سیم و زر ، از استیل و فلزات آبکاری شده‌ی گوناگون بهره می‌برند ، زنان نیز خود را با زیورهایی می‌آرایند که از فلزات کم‌بها ولی با روشهای نوینی خوشنما گردیده و از گوهرهای مصنوعی ساخته شده. بسا که اگر به همان شیوه‌ی گذشته پابندی به سیم و زر و یاقوت و الماس و زمرد می‌داشتند ، بهای اینها بسیار بیشتر از امروز بود.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (یک از دو)


در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای را که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :

1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده مغز است.

2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ولی شما بآن ریشخند می‌کنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌کاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری می‌گردانند ـ وقتی که اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود ، و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت [1] . دیگر اراده‌ای که او را بتکان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم که ‌اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که به یک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو باین سو کشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.

شما اگر در سر یک سه‌راهی بایستید و یک کسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یکی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم.

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست که در کشورها تکرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز می‌گذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یکجا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌کنند؟..

ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان به یک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، که همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.

1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر که از بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست ، در شعرها هست ، در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :

بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشادند


👇
2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و بچاره‌ی آن کوشند هر یکی به یک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد. چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی کوشش نمی‌باشند.

3) خراباتیگری و باورهای رندانه که دلها را پر گردانیده :

مِی خور که ندانی ز کجا آمده‌ای خوش باش که ندانی بکجا خواهی رفت
چون کار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما کجا خواهد رفت
روزی که گذشتست ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

این گفته‌های زهرآلود که با تار و دنبک خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر کرده و بدترین زیان را می‌رسانیده.

4) عقیده‌های باطل کیشی : «انسان باید در فکر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی که باشد می‌گذرد». «الدنیا سجن ‌المؤمن و جنة ‌الکافر» [2] ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد» ، «اگر کسی در این جنگها [3] کشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».

5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فکر تهذیب نفس باشد و به کارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اکبر مجادله با نفس است. باید کوشید و نفس را کشت. از آدمکشی چه نتیجه تواند بود؟!..».

6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم کشته شوم که دیگران استراحت خواهند کرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست که از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

7) فریبکاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یک میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن می‌باشند». این هم از سخنانیست که در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یک دسته داده است.

ببینید : در برابر یک سخنی هفت رشته سخنان متناقص که همه بضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از کار اندازد و اراده‌ها را بکشد؟!. شما چگونه می‌خواهید که آن سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر کند ولی اینها که با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نکند؟!..


🔹 پانوشتها :
1ـ «نمی‌تواند رفت» سبک شده‌ی «نمی‌تواند رفتن» است.
2ـ معنی : این جهان زندان دیندار و بهشت بیدین است.
3ـ توجه کنید یکی از آن جنگهای مورد نظر ، جنگ سپاهیان ایران در برابر بیگانگان در شهریور20 بوده! چرا که علما فتوا به آن نداده‌اند یا سودی از آن بدیده نداشته‌اند.


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 3 🌑

(حقوق کارهای سختی مانند معدنکاری چگونه تعیین می‌شود؟)

🖌 کوشاد تلگرام

در دو نوشتار دیشب و پریشب از حادثه‌ی معدن طبس ، استانداردهای ایمنی و بهداشت و نیاز به آموزش کارکنان برای کاهش یا جلوگیری از چنین پیشامدهایی ، از اینکه آیا می‌توان چنین پیشامدهایی را آسیب‌شناسی کرد و تفسیر برخی رسانه‌ها درباره‌ی حادثه سخن راندیم. اکنون گفتگو را دنبال می‌کنیم.

3ـ در گزارشها آمده که این کارگران بدبخت ماهانه‌شان 12 میلیون تومان یا کمتر بوده. امروز هر کسی می‌داند که یک خانواده‌ی متوسط را با 12 میلیون تومان در ماه حتا در شهرهای کوچک نمی‌توان راه برد. در نتیجه نخستین پرسشی که به اندیشه راه می‌یابد اینست که کارگرانی که به چنان کار پربیمی برمی‌خیزند ، چگونه است که به حقوقی به این ناچیزی خشنودی می‌دهند؟!

پاسخ این دشوار نیست. زیرا در این سیستم اقتصادی که بر ما (و بسیاری کشورهای دیگر) فرمانروا است ، حقوق یا ماهانه‌ی کارکنان همچون بسیاری کالاها و خدمات دیگر از روی تعادل عرضه و تقاضا تعیین می‌گردد. به این معنی که چون هزاران تن خواهان کارند و کاری نمی‌یابند اینست از زور بیکاری و بی‌نانی ناچار به هر کاری تن درمی‌دهند. بیکاری چندانست که اگر ده‌میلیون تومان یا کمتر هم بدهند باز کسانی پیدا می‌شوند که به چنین کار پرخطری تن دهند تا پاسخی به گله‌های معصومانه‌ی زن و فرزند و چشمان اشک‌آلودشان بیابند.

چیزی که هست ، ممکنست به آن اندازه که کارفرما می‌خواهد پیدا نشوند. چه این کارفرمایان همیشه می‌خواهند بیشتر از آنچه نیاز دارند خواستاران کار باشند تا بتوانند هر زمان نیاز بود کارگران ناخشنود را بیرون کنند. یا به ایشان بفهمانند که اگر شما بروی برای جای خالیت چندین تن داوطلب خواهد بود.

همین فرمول خود از بیدادگرانه‌ترین فرمولهاست. اگر در شرایط عادی برای خوراک و پوشاک و مسکن و اینگونه دربایستها (مایحتاج) ، فرمانروایی قاعده‌ی عرضه و تقاضا را دادگرانه بدانیم باز هم شرایطی همچون جنگ ، آشوب ، خشکسالی ممکنست پیش آید که دولت وظیفه دارد مداخله کند و مثلاً با سیستم کوپن نگزارد زندگی به بیچیزان دشوارتر گردد. به سخن دیگر دولت نمی‌تواند و نباید به بهانه‌ی قاعده‌ی عرضه و تقاضا شانه از زیر بار مسئولیت خالی کند و مثلاً بگوید مردم در هر شرایطی باید دربایستهای خود همچون برنج و لبنیات و نان را به هر بهایی که هست بخرند و این به من مربوط نیست.

همین را درباره‌ی ماهانه‌ی برخی پیشه‌ها می‌باید گفت. بهتر می‌دانیم سخن را از کتاب کار و پیشه و پول (بزبان عادی) بیاوریم.

«کسانی که مزد می‌گیرند به اندازه‌ی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب می‌گیرد و زندگانیش به خوبی تأمین می‌شود. برخی از پزشکان که شناخته شده‌اند مزد بیش از اندازه می‌گیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی می‌کنند پول‌اندوزی هم می‌کنند. از آن طرف هیزم‌شکن و چاه‌کن و خشت‌زن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزم‌شکن که شش ساعت تبر می‌زند و کوفته می‌شود ، در این موقعِ گرانی [روزانه] بیش از صد ریال[امروز بخوانید پنج‌میلیون ریال] مزد نمی‌گیرد که تنها ناهار و شام او و خانواده‌اش را می‌تواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.

ما عادت کرده‌ایم که به کارهای هیزم‌شکنی و چاه‌کنی و خشت‌زنی و مانند اینها اهمیت کم بگزاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را می‌دارند. ولی از نقطه نظر حقایق ، به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.

مثلاً امروز در تهران که یک خانواده‌ی متوسط روزانه چهارصد ریال خرج‌ دارد و با کمتر از آن نمی‌تواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزم‌شکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمی‌تواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمی‌شود). دیگر کارها نیز همین طور است».

در همین زمینه در بخش سوم کتاب ورجاوندبنیاد ، که به زندگانی اجتماعی می‌پردازد چنین آمده :

15ـ حکومت باید مانع بیکاری و درماندگی مردم بشود.

«حکومت باید نظارت به کارها و حرفه‌ها و تنظیم آنها را از وظایف بزرگ خود بداند و بآن اهمیت بدهد. باید راهِ کارهای نامشروع و بیهوده را ببندد. باید از گدایی و مفتخوری و زیاده‌خواهی و گرانفروشی جلوگیری کند. برای مزدها منصفانه اندازه تعیین کند. ... هرچه لازمست بکند تا مانع بیکاری و درماندگی مردم شود.
اگر زندگی از راهش باشد کسی بیکار نخواهد بود و کسی بینوا نخواهد ماند».

اینها را که در نظر بگیریم خواهیم دانست که فرمول تعیین ماهانه که اکنون بر کشور ما فرمانرواست ستمگرانه است.

در نوشتاری دیگر باز به این نکته‌ها خواهیم پرداخت.
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 29ـ ارزش سیم و زر چیست؟. (دو از دو)


آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن می‌گرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند که در زندگانی بهیچ کاری برنمی‌آیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمی‌خورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته می‌شوند. فرض کنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یک‌ملیون ریالست. یک‌ملیون ریال در این سال گرانی بهای [صد]هزار [1] کیلو گندمست که نان یک‌ساله‌ی صد خاندان را تأمین می‌کند و آنها را از مرگ رها می‌گرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا داده‌اند؟!. نه آنست که چون پادشاهی یا توانگر دیگری یکی از آنها را داشته و می‌نازیده و بخود می‌بالیده دیگران هم در جستجو بوده‌اند و هر کجا یافته و به هر بهایی بوده خریده‌اند؟!.

یک گواه دیگر داستان عتیقه‌هاست. کاسه‌های شکسته که از زیر خاک بیرون می‌آید یا زریِ [2] پوسیده که از فلان خاندان کهن بدست می‌آید دارای چه سودی است که با بهای بسیار گرانی خرید و فروش می‌کنند؟. نه آنست که درمیان توانگران اروپا یکی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد می‌خرند؟!. بویژه اگر عتیقه‌ای مانندش پیدا نشود که چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی می‌باشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقه‌ها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه که دیده می‌شود. آنگاه توانگران کمتر یکی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری می‌کنند.

روشنتر از اینها داستان کسانیست که کلکسیون تمبر پست گرد می‌آورند. آیا آن جز هوسبازی به چه کار می‌آید و این برای چیست که به یک تمبری که تمغای [=مُهر] غلط خورده بهای بیشتر می‌دهند؟ زیرا یکی بیشتر نیست و دارنده‌اش می‌تواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.

داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی که بآنها داده می‌شود جز از روی پندار نیست و پایه‌ی آن جز همچشمی ‌توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازه‌ی سودی که در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندک‌بهتری از ورشو و برنز دارند و اندک‌گرانتر از آنها توانند بود. نه اینکه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینکه ما آنها را داراک (ثروت) شناسیم و دلبستگی بی‌اندازه نشان دهیم.

ایرانیان این حقایق را نمی‌دانند و همچون کودکان از سود و زیان ناآگاهند. چنانکه بارها گفته‌ایم به یک رشته زر و سیم و جواهرات که در بانک است دلبستگی بی‌اندازه [3] نشان می‌دهند ولی بزمینهایی که خدا بایشان داده و سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد همه گونه بی‌پروایی می‌نمایند. بلکه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده که این بی‌پروایی را بزبان می‌آورند. آن پیشوایان دینیشان هستند که چون از میهن‌پرستان و علاقه‌مندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین می‌آموزند : «بشما چه مملکت می‌رود. بگزار برود شما در فکر آخرت خود باشید» یا می‌گویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند». این هم جوانان درسخوانده‌شان می‌باشند که برای هوس و تنها بنام آنکه پیشوا باشند بسود دیگران حزب می‌سازند. یک توده‌ای که در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمی‌داند بهتر از این نتواند بود.

درباره‌ی اسکناس نیز دوباره میگویم پشتوانه‌ی آنها نه زر و سیم بانک بلکه کالاهای کشور است. این اسکناس از آنجا قیمت پیدا کرده که به هر کجا ببری در برابرش کالا می‌دهند. چشم دوختن به زر و سیم از عامیگریست. اینکه آقای م. ن. مثل زده‌اند که اگر کشوری کالای ما را لازم ندارد و نمی‌خرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد کنیم ما گمان نمی‌کنیم امروز یک کشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی کند و اگر کرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم می‌باشد.

مقصود از این گفتگوها آنست که ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلکه معنی درست ثروت را که در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این کشور و در گام دوم کالاهاست بشناسند ، و اینست از یکسو ارج کشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر کوشند و از یکسو به پدید آوردن کالاها دلبستگی فزونتر یافته و درباره‌ی آنها تلاش بیشتر گردانند. [4]

پرچم روزانه شماره‌های 246 و 247)


👇
🔹 پانوشت‌ها :

1ـ همین جمله در کتاب «کار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش که صدهزار است نوشته شده.

2ـ پارچه‌ی زربفت یا زردوزی شده.

3ـ نمونه‌ی دلبستگی بی‌اندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها می‌توان در صفحات تاریخ دید. چنانکه می‌دانید در شهریور 1320 لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده به جزیره‌ی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمی‌گذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس می‌بایست به آنها رسیدگی کرده چاره‌هایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامه‌ها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.

شنیدنی آنکه دست‌کم یکی از این دو نماینده از آن وکیل‌الدوله‌هایی بود که نزدیکیش به رضاشاه باعث بارها برگزیده شدن او به نمایند‌گی مجلس گردید.

4ـ شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشته‌های کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این می‌دانند که در آنها هیچگاه خواسته نشده بمیدان دانش پا گزاشته شود. می‌دانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..

چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیش‌افتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامه‌نویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه می‌گردانیده‌اند. این گمراهی به بهای بی‌پروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان می‌باشد انجامیده بوده ـ بی‌پروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بی‌بها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان می‌گزارد و با این گمراهی می‌نبردد. درمیان این نبرد است که ناچار ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینه‌ی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.

امروز که ما با بی‌پروایی دولتها و مردم در دهه‌های گذشته در زمینه‌ی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهر‌ه‌برداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیده‌ایم می‌توان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (دو از دو)


کسانی بما می‌نویسند : بهتر است هر روز در پرچم یک گفتاری درباره‌ی اوضاع جنگ بنویسید. می‌گویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامه‌ها بیش از همه باین پردازند. کسانی هم ایراد گرفته می‌گویند : آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست.

می‌گویم : راستست که ما امروز بحوادث جنگ علاقه‌مندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بی‌پروایی از خود ننماییم. چیزی که هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامه‌ها نوشته می‌شود و ما نیز می‌نویسیم. از آنسوی هفته‌ای یک بار از پیشامدهای آن هفته یک خلاصه‌ی روشنی بیرون آورده بشکل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ می‌رسانیم. نیز درباره‌ی اینکه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بی‌پروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی می‌نویسیم. آنچه ما بایست بکنیم اینهاست. دیگران خود می‌دانند ما به بیشتر از این نیازی نمی‌بینیم.

اما اینکه می‌گویند : «آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست» گفته‌ی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشه‌ی دردهای کشور و چاره‌ی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست که در آن وبا یا یک بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده که دشمنانی بقصد تاراج آن شهر می‌آیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید کنند؟.. آیا نه آنست که باید از یکسو با کوشش بسیار بچاره‌ی بیماران کوشند و کسانی را از آنان که از بستر برمی‌خیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشه‌ی جلوگیری از دشمن باشند و هر یکی از این بهبود‌یافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج کنند؟.. آیا جز این راهی بنظر می‌رسد؟..

کنون اگر کسی در همان شهر زبان بایراد باز کند و چنین گوید : «اکنون وقت پرداختن بچاره‌ی بیماران نیست. باید تنها در اندیشه‌ی جنگ باشیم و هر که را می‌بینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد که اگر بچاره‌ی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان که خواهند رفت چون ناتوان و کم‌نیرویند جنگی نتوانسته شکست خواهند خورد.

ایراد این کسان نیز بما همانگونه است. اینان می‌گویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری کشور و از میهن‌پرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشه‌های پراکنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را می‌گویند و نمی‌فهمند که تا اندیشه‌های آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای اراده‌کش درمیانست شما از هیچ کوششی نتیجه نخواهید برد.

شما می‌گویید : «میهن‌پرستی» و هیچ نمی‌دانید که چند رشته تعلیمات که همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده می‌گوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس می‌گوید : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. من باید در فکر آخرتم باشم. بمن چه کشور می‌رود و یا می‌ماند». فلان خراباتی می‌گوید : «می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای» فلان مرد تیره‌درون هر کجا می‌نشیند زبان بریشخند باز کرده می‌گوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».

در برابر یک سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن می‌گویند و دلها را پر می‌گردانند. چه شده که سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست که با این بدآموزیهای فراوان که هر یکی بکشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانه‌ایست شما می‌گویید باید تنها میهن‌پرستی را عنوان کنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..

مگر ندیدید که داستان مشروطه و آن جوش و خروش که در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجه‌ی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداکاریها جز نتیجه‌ی کمی بدست نیامد؟!.. ندیدید که در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..

چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور‌ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما می‌باشد. زیرا در هر دو داستان طبقه‌ی عوام و درس‌ناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از کشاکش بیرون آمدند. برعکس طبقه‌ی درسخوانده که بیشترشان جز مایه‌ی روسیاهی و رسوایی نبودند.


👇
داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریورماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود که افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداکاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی که باید جدا گیریم دیگران مایه‌ی رسوایی و سرافکندگی شدند؟!.. اگر شما با یکایک این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشه‌های مادّیگریست و هر یکی از آنان زندگی را جز مبارزه نمی‌داند و بر آنست که هر کسی باید از هر راهی که می‌تواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نکند. یا خواهید دید کسانی از آنان با شعرهای رندانه‌ی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یک دم نمی‌شمارند و برآنند که باید آن یک دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور کردنیست که یک سرلشگری دسته‌های زیردست خود را بسر خود رها کند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور کردنیست که یک سرهنگ با داشتن عده‌ی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشه‌ی جان خود باشد که بخاک بیگانه گریزد؟!..

این از چیست که افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست که علت درماندگیهای ایران این اندیشه‌های پراکنده می‌باشد که بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود و کسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود می‌سپارند و بدینسان عزم و اراده‌شان از کار می‌افتد؟!.. آیا دلیل آن نیست که ما تا باین درد چاره نکنیم از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

یک چیز شگفتتر اینست که می‌بینیم کسانی می‌نشینند و با یک حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریکا به گفتگو می‌پردازند و از آینده‌ی جهان سخن می‌رانند و چنین وامی‌نمایند که آینده‌ی ما نیز بسته به نتیجه‌ی این جنگست. ولی این غفلتی از آن کسان می‌باشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان که اینان می‌پندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست که باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم که هستیم حالمان همین خواهد بود که هست.

مَثَل اینان مثل آن روستاییست که زمینی که شایسته‌ی کشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران می‌کند و چنین وامی‌نماید که همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست که این رفتار او بیخردانه می‌باشد.

آری روستاییان و برزگران در بهار می‌نشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان می‌آورند و علاقه بآن نشان می‌دهند. ولی بشرط آنکه کشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند که زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. کسی که زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقه‌مندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد که باران که بیاید دیگران استفاده از آن می‌کنند و محصول فراوان برمی‌دارند و یک سهمی هم برای من می‌فرستند که چنین توقعی بیخردانه‌تر خواهد بود.

(پرچم روزانه شماره‌های 84 و 85)


🌸