📘 بهائیگری (بخش دهم)

این حدیث که بسیار دراز است ، خود دستاویزی در دست شیخیان می‌باشد. آن ملا نیز با لذت بسیاری اینها را می‌خواند و پیاپی می‌گردانید. مرا با او در این باره سخنانی رفت. سپس سخن از گفته‌های سید رشتی درباره‌ي «مدینة‌العلم» بمیان آورده پرسیدم : اینها چه معنی می‌دارد؟.. گفت :
«المعنی فی بطن الشاعر». گفتم : شاعر چرا جمله‌ها را بیرون ریخته و معنیها را در شکم خود نگه داشته؟!.. گفت : شما تا ایمان نیاورید معنی اینها را نخواهید دانست. این بود پاسخی که من ازو شنیدم.

راستش این است که سید کاظم که همچون شیخ احمد خود را جانشین ویژه‌ي امام و یا «در» او می‌پنداشت (و برخی از شاگردان همان باور را درباره‌ي او می‌داشتند) کمیِ[=نُقصان] خود می‌شمرد که سخن از آسمانها نگوید و چیزهایی را که مردمِ دیگر نتوانند دانست ، بزبان نراند ، و همینهاست که او را ببافتن این چرندها واداشته است.

برای آنکه نمونه‌ای از چرندبافیهای این مرد دیوانه درمیان باشد ، تکه‌ای از شرح القصیده را که در دست است در پایین می‌آورم :
شاموا السنا من قبتک و عنده و جدوا منار الهدی یشب و یشعل

و کان موسی رسول و موسی بن جعفر روحه من الاولیة الا الهیة الربوبیة الذی لیس بشرقیة و لا غربیة و تلک شجرة هی شجرة النبوة الطاهرة فی الولاية و هی حقیقة المحمدیه... فکان حضرة الاولی هی الشجرة البسیطة الوحدانیة الجمالیه و قال النبی انا الشجرة المقصود فنادی من شجرة مبارکة انی انا لله رب العالمین قال النبی انا المنادی انی انا الله... کذا کانت البسملة اقرب الی الاسم الاعظم من سواد العین الی بیاضها و هی الجامعة لجمیع ما فی فاتحة الکتاب الجامعة لجمیع ما فی القرآن الجامعة لجمیع ما فی الاناسی الثلاثة الانسان الصغیر و الانسان الوسیط و الانسان الکبیر و هی المطابقة لاسم الاعظم هوزبره و بیناته و ذلک الاسم الاعظم اذا نزل فی العالم التفصیل یکون علیا و هو قوله تعالی و هو العلی الکبیر و هو العلی العظیم و حیث ان الهدایة انما تتم بالولاية... الاسم الاعظم الاسم العلی و هو قوله تعالی و انه فی ام الکتاب لدنیا لعلی حکیم فاسم العلی و معناه الله.1

هرچه هست سید کاظم با این سخنان شیخیان را هرچه گرمتر می‌گردانید و درختی را که شیخ اَحسایی کاشته بود هرچه ریشه‌دارتر می‌ساخت. از آنسوی در بیرون ، نادانی مردم و لذتی که انبوهی از ایشان از کشاکش و دوتیرگی می‌داشتند ، و همچنین بهره‌مندی ملایان از این کشاکش ، و گرمی‌ای که در بازارهای ایشان از این پیشامد پدید آمده بود ، هر یکی شُوند دیگری بریشه‌دار گردیدن شیخیگری می‌بود. می‌باید گفت : برای مردم سرگرمی نوینی پیدا شده و برای ملایان بازار تازه‌ای باز گردیده بود.

سید کاظم هفده سال کمابیش جانشین شیخ احمد می‌بود تا در سال 1259 درگذشت. یکی از سخنان او در زندگیش این می‌بوده که زمان پیدایش امام زمان نزدیکست ، و گفته‌اند که بهمین شُوند می‌بود که کسی را جانشین خود نگردانید.

پابرگیها :
1ـ این تکه را حسینقلی جدیدالاسلام در کتاب خود آورده.

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 36ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند [بخش سوم]
اينان بسيار بي‌مايه‌اند. آن اندازه دانش يا آگاهي كه اينان راست نه چيزيست كه يك مردي را بجايي رساند. يك توده كه سرمايه‌ي يكان يكانش اينها باشد با توده‌هاي بزرگ جهان همسري نتواند. همه‌چيز بكنار ، اينان زيان خودسري و جدا انديشيدن را نمي‌دانند كه بايد گفت معني زندگي را نمي‌دانند. مرداني سر بلند مي‌دارند و بخود مي‌بالند و كمي در خود سراغ ...

یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(بخش پایانی)
(گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
گفتار سوم
✴️ چگونه كلمبوس بمقصد رسید؟
(تکه‌ی سوم)
بدینسان شادمانیها نموده تلافی روزهای سخت گذشته را درمی‌آوردند و این شادمانیشان فزونتر گردید هنگامی كه دانستند جزیره‌ای كه در پیش روی ایشانست تهی نبوده مردمی در آن نشیمن میدارند.
بدستور كلمبوس همه‌ی مسافران رختهای پاكیزه و زیبای خود را به تن كردند و موزیكها بنواختن آغاز كرد و با این حال پیش رفته در كنار جزیره لنگر انداختند.

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 36ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند [بخش چهارم]
اين پاسخيست كه داده شده و بسيار بجاست و من مي‌خواهم آن را روشنتر گردانم. از خرده‌گير مي‌پرسم آيا خواست شما از ساختمان تازه چيست؟!. اگر خود شما باشيد چه ساختمان تازه‌اي بميان آوريد؟!. از اينكه ما در گفتار خود نام دين مي‌بريم باشد كه شما ما را بپاي كشيشان و ملايان برده‌ايد و چنان دانسته‌ايد درپي همان چيزهاي كهنيم ، و من براي ...

📗 بهائیگری (بخش یازدهم)

4ـ کریمخانیگری

سید کاظم چون کسی را بجانشینی نامزد نگردانیده بود پس از وی شیخیان بچند دسته گردیدند. چه از یکسو حاجی کریمخان پسر ابراهیم‌خان قاجار که از شاگردان سید می‌بود در کرمان بدعوی جانشینی برخاست. ابراهیم‌خان پدر کریمخان پسرعموی فتحعلیشاه می‌بود و سالها در کرمان فرمانروایی داشته و خاندانش در آنجا دارای دستگاهی می‌بودند. ولی کریمخان بکربلا رفته و در پیش سید کاظم درس خوانده ملا گردیده بود و این زمان که دعوی جانشینی ازو می‌کرد ، بسیاری از شیخیان آن را پذیرفتند و گردن گزاردند.

از یکسو نیز حاجی میرزا شفیع تبریزی که او نیز از شاگردان سید می‌بود خود دستگاه جدایی درچید و بنام آنکه پس از شیخ و سید بکس دیگری نیاز نیست ، با کریمخان نبرد آغازید. بسیاری از شیخیان نیز پیروی از این نمودند.

بدینسان شیخیان به دو دسته گردیدند : یکی آنانکه پیروی از کریمخان کردند و بنام «کریمخانی» شناخته شدند. دیگری آنانکه به پیروی از حاجی میرزا شفیع کریمخان را نشناختند که به همان نام «شیخی» بازماندند.

در هنگامی که اینان هر کدام دسته‌ای پدید می‌آورد ، سیدی در شیراز بنام میرزا علی‌محمد بدعوی برخاسته و گروهی از ملایان شیخی نیز به او گرویده بودند و یک دسته‌ي بزرگتری از آن راه پدید می‌آمد. ولی ما چون از بابیگری جداگانه سخن خواهیم راند ، در اینجا بآن نمی‌پردازیم. در اینجا داستان شیخیان و کریمخانیان را بکوتاهی بپایان می‌رسانیم :

حاجی میرزا شفیع و همراهان او بروی گفته‌های شیخ احمد و سیدکاظم ایستادگی نموده چیزی بآن نمی‌افزودند. ولی کریمخان که خود را کمتر از شیخ و سید نمی‌شناخت ، کتابهای بسیاری نوشته و بسخنان نوینی می‌پرداخت. چنانکه شیخ احمد به گزافگوییهای شیعیگری خرسندی ننموده خود گزافه‌های دیگری بآنها افزوده بود ، کریمخان نیز به گزافگوییهای شیخ و سید خرسندی ننموده و خود او در گزافگوییها گامهای بسیاری پیش رفته : «جانشینی ویژه» (نیابت خاصه) از امام زمان که شیخ و سید نیمه‌نهان و نیمه‌آشکار دعوی کرده بودند ، این در کتابهای خود رویه‌ي رسمی بآن داده و چنین گفته : چنانکه میانه‌ي مردم با خدا بمیانجی نیاز است (که پیغمبر باشد) ، میان امام زمان و مردم نیز به یک میانجی نیاز می‌باشد. اینست باید در هر زمان چنین کسی باشد. گاهی مثل آورده چنین گفته : چنانکه هر خانه‌ای به چهار پایه (رکن) نیازمند است ، جهان نیز چهار پایه می‌خواهد : 1) خدا ، 2) پیغمبر ، 3) امام ، 4) جانشین ویژه‌ي امام. اینست در زبان آنان جانشین ویژه «رکن رابع» یا (پایه‌ي چهارم) نامیده شده. سخنان پوچ دیگری نیز از او سر زده که در اینجا بگفتگو از آنها نیازی نیست. راستی را کریمخان نیز بافنده‌ي استادی می‌بوده اگرچه بپای سید کاظم نمی‌رسیده.

به هر حال کریمخان تا می‌بود دعوی رکن رابع می‌داشت و پس ازو پسرش حاجی محمدخان بجايش نشست و سالها می‌بود و دستگاه پدری را راه می‌برد. پس ازو پسرانش یکی پس از دیگری جانشین گردیده‌اند و اکنون نیز در کرمان هستند و نانی را که نیای بزرگشان پخته می‌خورند و با صد خوشی می‌گذرانند. در شهری همچون کرمان که مردم از بینوایی خون خورند1 ، رکن رابع (یا بگفته‌ي خودشان : سرکار آقا) از پیروان ، مالیات کریمخانیگری گرفته اتومبیلهای سواری نگه می‌دارد.

اما در تبریز که بيش از دیگر شهرها کانون شیخیگری می‌بود چون یک دسته پیروی از کریمخان می‌داشتند ، کریمخان و جانشینانش همیشه نماینده‌ای در این شهر گماردندی. آخرین نماینده که ما می‌شناسیم شیخ علی جوان می‌بود که بیست و چند سال پیش درگذشته. از آنسوی حاجی میرزا شفیع که بخش بیشتر شیخیان بر سر او می‌بودند و چنانکه گفتیم دعوی جانشینی از سید کاظم می‌داشت و خود دستگاهی درچیده بود ، تا سال 1301 که خودش زنده می‌بود ، دستگاه را راه می‌برد و چون در آن سال مرد ، پسرش حاجی میرزا موسا جانشین او گردید ، و چون در سال 1319 او نیز مرد ، پسرش آقا میرزا علی «ثقةالاسلام» جای او را گرفت. این همانست که در مشروطه پا درمیان می‌داشت و در سال 1330 روسیان با هفت تن دیگر بدارش زدند. یگانه کس پاکی از آن خانواده می‌بود.

پابرگیها :
1) خون لخت یا دلمه‌ي گوسفند را پخته می‌خورند.

پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش یکم)
(گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
گفتار چهارم
✴️ جزیره‌های دیگری كه كلمبوس پیدا كرد.
(تکه‌ی یکم)
در جستجوی زر سانتاماری ـ سرناندیا ـ ایزابلا ـ كوبا ـ هیتی

آن روز كلمبوس و همراهانش در جزیره گردیده شامگاه بكشتی بازگشتند و چند تن از بومیان را با خود بردند. فردا دوباره بخشكی درآمده دنباله‌ی گردش را گرفتند. كلمبوس در اندیشه‌ی هندوستان و دارایی هنگفت آنجا بود. می‌بایست از این سفر تهیدست بازنگردد. آنگاه همراهانش بیش از همه بآرزوی اندوختن زر و سیم باین سفر آمده بودند. از اینرو چون بی‌چیزی بومیان را می‌دیدند در شگفت شده می‌فهمیدند كه سرزمینی كه می‌جویند این جزیره نیست.

✴️ مایه‌ی بدبختی ایرانیان اندیشه‌های پراكنده‌ایست كه در مغزها جا دارد.

این اندیشه‌های پریشان و گمراهست كه اراده‌ها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت می‌سازد.

سپس دلیل آورده گفته‌ایم : سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست.

مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار می‌اندازد.

از آنسوی مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا میگیرد.

✴️ این اندیشه‌هاست كه مغز را اداره میكند.

پس از این مقدمه گفته‌ایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سست‌اراده و بیچاره‌اند سخنان پراكنده‌ی ضد هم میباشد

و مثل آورده گفته‌ایم : در این توده از یكسو سروده می‌شود : «بجز از كِشته ندروی» و از یكسو گفته می‌شود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده»

یا گفته می‌شود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».

امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پراست از تعلیمات جبریگری.

از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجائی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».

از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشه‌ی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پر است با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».

✴️ میگوییم : آیا باور كردنیست كه این همه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بی‌اثر بماند؟!..

✴️ آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهن‌پرستی و كوشش می‌نویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..

(پرچم روزانه ش 124)

✴️ ورجاوند بنیاد
(بخش سوم ، بند پانزدهم)

✴️ سررشته‌داري بايد مردم را از بيكاري و درماندگي بازدارد.

سررشته‌داري بايد نگهباني بكارها و پيشه‌ها و بسامان داشتن آنها را از باياهاي[وظیفه] بزرگ خود داند و بآن ارج گزارد.

بايد بكارهاي ناسزا يا بيهوده راه ندهد.

از گدايي و مفتخوري و فزونجويي و گرانفروشي جلو گيرد.

براي مزدها دادگرانه اندازه هَكاند[=تعیین کند].

نياز زندگاني را بديده گرفته به بسيجندگان[=تولید کنندگان] و بازرگانان راه نمايد.

هرچه بايد كرد بكند و مردم را از بيكاري و درماندگي بازدارد.

اگر زندگي از راهش باشد كسي بيكار نخواهد بود و كسي بينوا نخواهد ماند.

در روستاها آن بهتر كه انجمني از بوميان نيكخواه و آگاه پديد آيد كه بكار زمين و آب نگهباني ، و به كَراد[=قوه‌ی مجریه] راهنمايي و ياوري كند.

غیرتی که از هر ایرانی انتظار میرود.
1نانوای شهر خاش از رهگذر قطع برق بی‌برنامه خمیر فاسد شده را جلو در اداره برق بزمین ریخت
2تانکر شیری که بهمان علت فاسد شده را جلو اداره‌ی برق شهر تبریز بزمین ریختند

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 36ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند [بخش پنجم]
بسخن خود باز گرديم. اين يك نمونه‌ايست كه چگونه اينان به هر چيزي نافهميده و ناانديشيده ايراد مي‌گيرند. پيمان پنج سال است پراكنده مي‌شود و در اين چند سال چندان پيش رفته است كه اگر كسي بخواهد خواست او را بداند بايد چند هفته بآن پردازد و چيزهايي كه نوشته شده بخواند. اينان همينكه يك صفحه از يك شماره را مي‌خوانند ...

📗 بهائیگری (بخش دوازدهم)

از آنسو در تبریز که از زمان شیخ احمد کشاکش شیخی و متشرع برخاسته بود ، پیشوای متشرعان حاجی میرزا احمد مجتهد می‌بود. این نیز بنام همان کشاکش با شیخیان دستگاهی درچیده می‌داشت که چون در سال 1265 مرد ، جایش را به پسرش حاجی میرزا باقر گزاشت ، که چون او نیز در سال 1285 مرد ، برادرش حاجی میرزا جواد درفش افراشت. این مرد در آذربایجان دستگاه پادشاهی می‌داشت. بویژه که دولت تزاری روس برای ناتوانی دولت در آذربایجان هواداریهایی از آن می‌نمودی و گاهی نمایشهایی نشان می‌دادی. پس از مرگ او در سال 1313 پسرش حاجی میرزا رضا جانشین گردید ، و چون او نیز پس از کمی مرد ، نوبت بحاجی میرزا حسن (پسر حاجی میرزا باقر) رسید که سالها بنام «مجتهد» دستگاه را پیش بردی. این نیز در مشروطه پا درمیان داشته و همانست که بهمدستی برادرزاده‌اش حاجی میرزا عبدالکریم امام‌جمعه «انجمن اسلامیه» را در کوی دَوَچی بنیاد گزارده بودند.

شادروان ثقةالاسلام در زمان خود پیشوای شیخیان می‌بود. ولی این مرد نیک از دوتیرگی بیزاری
می‌جستی و داستان دلبستگی او بمشروطه و جان باختنش در آن راه در تاریخ مشروطه آورده شده.

هفتاد و هشتاد سال تبریز میدان کشاکش این دسته‌ها می‌بود. هر سال که رمضان رسیدی ، هر دسته‌ای روزانه در مسجدهای خود گرد آمدندی و سخنان کهن را تازه گردانیدندی. کریمخانیان یک مسجد بیشتر نمی‌داشتند و سخنانشان بيش از همه درباره‌ي «ولایت کریمخان و جانشینان او» بودی. شیخیان چند مسجد می‌داشتند : یکی مسجد «یا علی» می‌بود. آخوندی بالای منبر «فضایل امیرالمؤمنین» سرودی و شنوندگان هر چند دقیقه یک بار آوای «یا علی» بلند گردانیدندی. ديگری مسجدی می‌بود که آخوندی داستانها از شیعیان جن گفتي و نامهای آنان را شمردی. از اینسو در مسجدِ متشرعان پياپي بد آنها گفته شدی و آوازها به لعنت بلند گردیدی.

دشمني درمیانه‌ی شیخی و کریمخانی و متشرع چندان بودی که بیشترشان بهمدیگر سلام ندادندی و آمد و رفت نکردندی و دختر ندادندی و نگرفتندی. این زیانی می‌بود که مردم از آن کشاکش می‌بردندی. ولی از آنسو پيشوایان سود بسیار می‌یافتندی. همان خانواده‌ي حاجی میرزا احمد از دیهداران بزرگ آذربایجان می‌بودند و اکنون نیز می‌باشند. همچنان خانواده‌ي حاج میرزا شفیع دیههای بسیار در دست می‌داشتند و اکنون نیز می‌دارند. هر دو خانواده از این راه داراک[=ثروت] بسیار اندوخته‌اند.

5ـ بابيگري

چنانکه گفتیم ، بهنگامی که کریمخان در کرمان و حاجی میرزا شفیع در تبریز دسته‌ها می‌بستند ، سید علی‌محمد نامی هم در شیراز دعوی آغاز کرده بود. سید علی‌محمد نیز از شاگردان سید کاظم شمرده می‌شد. بهائیان خواسته‌اند این را انکار کرده ، بگویند باب جز از مکتب در جايی درس نخوانده بود. ولی این انكار بیجاست.

چون سید کاظم جانشيني برنگزیده و این بزبانها افتاده بود که سید گفته پیدایش خود امام نزدیکست و از آنسوی گفته‌ي شیخ احمد درباره‌ي مرگ محمد بن حسن العسکری ، و اینکه باید گوهر امام‌زمانی در کالبد ديگری پدید آید ، راه دعوی مهديگری یا امام‌زمانی را بروی هر کسی باز می‌داشت. اینها چیزهایی بود که سید علی‌محمد را که جوان بیست و چند ساله می‌بود بآرزو می‌انداخت و او را بدعوی امام‌زمانی وامی‌داشت. ولی چنین پیداست که بچنان دعوایی دلیری نمی‌کرده و اینست خود را «باب» یا «در» امام زمان می‌نامیده و اینست درمیان مردم با این نام شناخته گردیده.

چنانکه گفتیم ، دعوی «بابی» را شیخ و سید نیم‌آشکار و نیم‌نهان کرده بودند. کریمخان نیز آن را در کتابهای خود می‌نوشت (که هنوز این زمان بیرون نیامده بود). ولی سید علی‌محمد آن را آشکار می‌گفت و برويش پافشاری نشان می‌داد.

از آنسوی پس از مرگ سید کاظم کسانی از شاگردان او تشنه‌وار امام زمان یا جانشین ویژه‌ي او را می‌جستند. برخی از آنان که از جمله ملا حسین بشرویه‌ای می‌بوده ، در مسجد کوفه به «اعتکاف» نشسته با دعا از خدا خواستار می‌بودند که امام را بآنان نشان دهد. سپس نیز برخی رو بشهرها آورده بگردش و جستجو می‌پرداختند. از این راه بود که ملا حسین بشیراز آمده سید علی‌محمد را پیدا کرد. در آن روزها سید در مسجدی می‌نشست و هنوز میان مردم شناخته نشده بود. چنانکه نوشته‌اند سه روز باهم گفتگو می‌داشتند و ملا حسین سر فرونمی‌آورده تا پس از سه روز سر فروآورده. همچنین کسان دیگری از شاگردان سید کاظم در همان روزها در شيراز بنزد باب آمده و به او گرویده‌اند. اینست باب آماده گردیده که خود را آشکار گرداند و بکار برخیزد.

پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش پایانی)
(گفتاری از پرچم روزانه)