‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار دهم
(تکه‌ی دوم)
چگونه كُرتيز دوباره نيرومند گرديد؟..
اين مرد با اسپانياييها كينه‌ي سخت مي‌ورزيد. از اينرو همانكه بپادشاهي رسيد بكار برخاست. از يكسو همه‌ي بنيادها و بندهايي را كه اسپانياييها برانداخته بودند دوباره برپا ساخته بجاي افزارهاي جنگي كه سوخته بودند از نو افزارهايي بسيج گردانيد. اينبار از شكسته‌هاي نيزه [و] شمشير و اين گونه چيزها كه از اسپانياييها بازمانده بود سود جسته آنها را بر سر نيزه‌هاي چوبين خود بند كردند. گذشته از اينها براي افزودن بكينه و غيرت مردم آگاهينامه‌ها داير بستمگري اسپانياييها و دشمني آنها با خدايان مكزيك به هر سوي كشور فرستادند. چون در يكي از آنها به تلاسگالاييان نكوهش بسيار كرده بودند ، در اين زمينه كه با دشمنان خدايان خود ياوري مي‌كنند ، اين نوشته به تلاسگالاييان بسيار كار كرد و نزديك بود كه درميان سپاهيان ايشان آشوبي پديد آيد كه كُرتيز با زيركيهاي خود جلو گرفت.

📗 پرسش و پاسخ (رشته‌ی دوم ـ بخش یکم)

رشته‌ی دوم
روزي دو تن جواني آمدند و با بودن كساني ديگر پرسشهايي كردند و پاسخهايي داده شد كه چون يادداشت كرده‌ام در اينجا بچاپ ميرسانيم. براي آنكه نامها برده نشود يكي از پرسندگان را «الف» و ديگري را «ج» و خود را «د» ناميده‌ام.
کسروی
  

الف ـ ما كتابهاي شما را خوانده‌ايم. حرفهاي شما اساسيست. ولي اشكالهايي بنظر ما رسيده كه ميخواستيم از خودتان بپرسيم.
د ـ بپرسيد.
الف ـ يكي از ايرادها كه بشما مي‌گيرند آنست كه شما مي‌گوييد ايرانيها گرفتار اختلافاتند. آنها مي‌گويند اين هم اختلاف ديگري خواهد بود. بگفته‌ی خودتان در ايران چهارده مذهب هست. آنها ميگويند اين هم مذهب پانزدهم خواهد بود.
د ـ مقصودشان چيست؟.. از اين ايراد چه نتيجه ميخواهند؟.. گرفتم كه سخنشان راستست و چنان خواهد بود كه آنان ميگويند ، چه كار بايد كرد؟. آيا بايد بخاموشي گراييد و بهيچ كوشش برنخاست؟!. آيا بايد اين اختلافها را بحال خود گزاشت و درپي چاره نبود چرا كه آن هم اختلاف ديگري خواهد بود؟!.
آنگاه اين ايراد بديگران هم وارد است. مثلاً پيغمبر اسلام مي‌بايست با بت‌پرستي نبرد نكند و اسلام را بنياد نگزارد چرا كه آن هم اختلاف تازه‌ی ديگري بود. كارل ماركس با سرمايه‌داري بمعارضه برنخيزد چرا كه آن هم كشاكش تازه‌اي مي‌شد. ما در ايران مشروطه را نخواهيم چرا كه اختلاف ديگري پديد مي‌آورد.
بدبختان چون درپي نيكي نيستند و نيك نمي‌توانند شد اين بهانه‌ها را مي‌آورند. سخناني بآن روشني و استواري ، ببينيد در برابرش چه ياوه‌ها مي‌بافند.
تو گويي در بهشت برينند و ما آمده‌ايم بيرونشان مي‌بريم كه بدينسان ناز مي‌كنند و بهانه‌ها مي‌آورند. در لجنزار ناداني و گمراهي فرورفته‌اند و ما كه حقايق را گفته ميخواهيم رهاشان گردانيم چنين سخناني را مي‌شنويم. آيا اينان شايسته‌ی نام آدمي هستند؟!.
آنگاه آنان اشتباه مي‌كنند. اين سخنان اختلاف ديگري نخواهد بود. مذهبي بمذهبها افزوده نخواهد شد. اينكه شما مي‌بينيد در ايران قرنهاست كيشهاي گوناگون پديد آمده و همه با هم بازمانده و هيچيكي نتوانسته ديگرها را از ميان برد از آنجاست كه همه‌ی آنها در يك رديف است ، يكي را بديگري برتري نيست. هيچكدام از روي دليل نيست. همه از روي پندار است. شيعيگري با بهائيگري هر دو در يك رديف است. اگر هزارها سال بگذرد هيچيكي آنديگري را از ميان نتواند برد. آنديگرها نيز بهمين حالست.
اين چه ربط بآن دارد كه ما مردمان را بحقايق ميخوانيم و سخناني ميگوييم كه در استواري همسنگ دانشهاست و در هر كجا داوري خرد را بميان مي‌كشيم؟!. آنها كجا و اين كجاست؟!. كسي تا چه اندازه نافهم باشد كه جدايي درميانه نگزارد!.
شما امروز مي‌بينيد هزارها مردان و زنان ، همانكه كتابهاي ما را خوانده و سخنان ما را شنيده‌اند بي‌اختيار آن را پذيرفته‌اند و در راهش پايداري مي‌نمايند و روزبروز بشماره‌شان مي‌افزايد.
مي‌بينيد ما بهمه‌ی كيشها و بهمه‌ی بدآموزيها ايرادها گرفته‌ايم و بيپايي يكايك آنها را نشان داده‌ايم. پيروان آنها چون نمي‌توانند پاسخي دهند يا آنان نيز ايرادي گيرند مردم عامي را بما مي‌شورانند و دست بجنايت مي‌گشايند ، و گاهي كه ناچار شده ميخواهند كتابي نويسند چندان سخنان پست و بيفرهنگانه در آن مي‌گنجانند كه مايه‌ی نفرت خوانندگان مي‌شود.
چندي پيش داستاني رخ داده كه بهتر است برايتان بگويم : دو ماه پيش هنگامي كه من در بيمارستان بودم باهَماد[=حزب] ما نياز به وام پيدا كرده بود. از تهران بشهرستانها تلگراف كرده‌اند كه هرچه توانند بنام وام بتهران فرستند. در اهواز پولي گرد آورده ميخواسته‌اند بفرستند. بازرگاني يكي از همراهان ما را خوانده و چنين گفته : «شنيدم از تهران پولي به وام خواسته‌اند. اين بيست‌هزار ريال را هم من ميدهم كه بفرستيد» گفته : «وام را از خود باهَماد خواسته‌اند. شما چون از ما نيستيد نبايد از شما پولي پذيريم». گفته : «من از شما هستم ، كتابهاتان خوانده‌ام. اگر تاكنون بآشكار نينداخته‌ام جهتي داشته».

🗂 از گمان پیروی نباید کرد

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

▫️یک هیات در شیراز به نام «هیات عاشقان حسین» ترجیح داده امسال به جای برگزاری مراسم هزینه‌هایش را «صرف افراد نیازمند و مستمند» کند.
منبع : کانال ایرانوایر

مقصود از پیکره‌ی بالا و شرح آن نه اینست که تنها بدی و زیان نمایشهای محرم خرجهای بیهوده‌ی آنست.
زیانهای بی‌اندازه‌ی آن در گفتارهای این چند روز کانال آمده و خواهد آمد.
لیکن همین که کسانی آن را به راه نیکوکارانه‌ای بیندازند و دست از نمایش آنها بردارند ، یک گام رو به پیش است.

4- این داستان گریه و زیارت با آن پاداشهایی که نوید داده شد زیان بسیار بزرگ‌ دیگری را دربر میدارد ، و آن اینکه شیعیان به بدکاری گستاخ باشند.

باید دانست که مردم عامی درباره‌ی نیک و بد فهم و بینشی را که می‌بایست ندارند و یک چیز که بد است (مثلا دزدی) آنان درباره‌اش تنها این را دانند که گناهست و مایه‌ی خشم خدا باشد و بدکاره (یا دزد) به دوزخ خواهد رفت ، و یگانه جلوگیرشان همان ترس دوزخ می‌باشد. ابنکه بدیها زیان به زندگانی رساند و مایه‌ی نابسامانی آن گردد چیزیست به اندیشه‌ی ایشان نرسیده.

اينست چون می‌شنوند که کسی که گريه به حسين کرد و يا به زيارت بارگاه او رفت همه‌ی گناهانش آمرزيده گردد و بهشت به او بايا باشد ، از ترسی که می‌داشته‌اند ايمن شده به هر بدی پا ميگزارند.

اين چيزيست که از نخست آزموده بود و در اين چند سال که به شوند جنگ در ايران خواروبار کم شد و نرخها بالا رفت آزمايش ديگری بدست آمد. زيرا ديده شد که کسانی که انبارداری کردند يا پياپی به نرخها افزودند و هزارها خاندان از پا انداختند بيشتر حاجيان «مقدس» و مشهديان «لب‌جنبان» ميبودند.

نيز ديده شد که همان پولهائی را که از راه برانداختن خاندانها بدست آورده بودند برداشتند و با پيشانی باز روانه‌ی کربلا و نجف شدند که زيارت کنند و به ملايان پولهايی دهند.

اين نامردان که بهانه در دست ميدارند و به کشور و توده پروايی نمی‌نمايند و به ميهن‌پرستی ريشخند ميکنند ، بدينسان از بدکاری نيز نمی‌پرهيزند و در سايه‌ی کيش بيپايی که ميدارند خود را به هر «دلخواهی» آزاد می‌شمارند.

شما اگر زمانی به توده‌ی عامی پردازيد و باورهای آنان را نيک سنجيد ، خواهيد ديد در سايه‌ی سخنانی که هميشه از ملايان و روضه‌خوانان شنيده‌اند چنين می‌پندارند که آدمی در اين جهان ناچار از گناهست و چاره‌ی کار همان گريستن به امام حسين و رفتن به زيارت او و ديگران می‌باشد. اينست خدا روز «الست» با امام حسين آن پيمان را بسته است.

اگر شما با يک شيعی که به کربلا می‌رود به سخن پرداخته بپرسيد : «چرا به کربلا می‌رويد؟!.» پاسخ خواهد داد : «آقا ، ما گناهکاريم بايد برويم و از گناهان پاک شويم». اگر بگوييد : «بهتر است گناه نکنی تا نيازمند پاک شدن نباشی» با شگفتی پاسخ خواهد داد : «مگر آدم ميتواند گناه نکند؟!...».

در تبريز سخنی هست و بارها از زبانهاشان شنيده‌ام. ميگويند : «سگ که ناپاکست چون به نمکزار افتاد و نمک گرديد پاک شود. ما گناهکاريم و ناپاکيم و خود را به نمکزار می‌اندازيم تا پاک شويم». اگر نيک انديشيد در اين باره باورهای شيعيان بی‌مانندگی به باورهای مسيحيان (درباره‌ی گناه و کفاره) نمی‌باشد.

اين نکته را ميتوان با زبان ديگری نيز باز نمود. چنانکه ميدانيم آدمی دارای دو گوهر است : يکی گوهر جان که خواهان بديهاست ، و ديگری گوهر روان که خواهان نيکيهاست. در بسياری از مردم گوهر جان بسيار چيره باشد و اينست ايشان خودداری از بديها نتوانند. ليکن در همانحال روانشان بيکار نمانده آنانرا نکوهش کند و فرجادشان(وجدانشان) هميشه ناآسوده باشد.

چنين کسانی همانکه بشنوند اگر کسی به امام‌ حسين گريست يا به زيارت رفت گناهانش آمرزيده شود ، همچون تشنه‌ای که به آب رسد با خشنودی و شادمانی پذيرند ، و اين را يک پاسخی به نکوهشهای فرجاد گرفته خود را آسوده گردانند.

به گفته‌ی عاميان : «کور از خدا چه خواهد؟! دو چشم!». يک آدمکش ، يک انباردار ، يک دزد ، يک زن بدکاره ، يک آخوند فريبکار به چه نيازمند است؟... يک دستگاه آنچنانی که بی‌رنج و کوشش گناهان خود را بيامرزاند.

از همينجاست که شما می‌بينيد تيمورلنگ با آن خونخواری و تيره‌دلی که در اسپهان در يکروز هفتاد هزار آدم کُشت و در بغداد از سرهای کُشتِگان مناره‌ها برافراشت ، هميشه در جستجوی پيران صوفی می‌بوده و چون يکی را می‌يافته دست به دامنش می‌يازيده.

می‌بينيد صمدخان با آن پليديش که افزار سياست نکولا گرديد و کسان بسياری از آزاديخواهان غيرتمند را کُشت ، روضه ميخوانانيده و هرساله چهارصد تومان پول شمع به کربلا ميفرستاده. اينها رازش همانست که باز نموديم....

(کتاب داوری)

کارل مارکس

مهاتما گاندی

صمدخان (شجاع‌الدوله)

دیداری از یکی از نمایشهای محرم

کارهایی که به پندار شیعیان گناهان را می‌آمرزاند : گریستن ،‌ گریانیدن ، خود را گریان نمودن

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار دهم
(تکه‌ی سوم)
چگونه كُرتيز دوباره نيرومند گرديد؟..
پس از اين جنگ كُرتيز بهمه‌ي درياچه دست يافته اختيار آن را بدست گرفت. اسپانياييها تا نزديكيهاي ديوارهاي شهر مي‌رفتند. چون در آن ميان فرستادگاني كه به هيسپانيولا رفته بودند بازگشته مقداري سپاه و توپ و افزارهاي ديگر همراه آورده بودند در اين هنگام نيروي كُرتيز بدينسان بود : هشتصد و هجده پياده ، هشتاد سواره ، دوازده كشتي ، سه توپ بزرگ ، پانزده توپ كوچك ، يكصد و هجده تفنگ. با اين نيرو بود كه با چند ميليون مردم كينه‌توز شهر درافتاده بود.

📗 پرسش و پاسخ (رشته‌ی دوم ـ بخش دوم)

سپس داستان خود را گفته و دانسته شده كه آخوندي در تهران كتابي بزيان ما نوشته و بچاپ رسانيده كه بهمه جا فرستاده ، و آن كتاب چندان پست و آخوندانه است كه اين بازرگان كه آن را خوانده نفرتي درو توليده شده ، و همان نفرت او را واداشته كه از كتابهاي ما بدست آورد و بخواند و چون خوانده و با حقايقِ روشن روبرو گرديده ناچار شده همه را بپذيرد.
اين يك داستانست و صد مانند آن رخ داده. اين بهترين دليلست كه حقايق بسيار نيرومند است و چون درميان توده‌اي انتشار پيدا كرد گمراهيها و نادانيها در برابر آن ايستادگي نتوانند داشت. بهترين مثَل دين اسلامست كه چون پديد آمد بت‌پرستي و نادانيهاي ديگر را از عربستان بيرون گردانيد.
مي‌توانيم اين موضوع را با زبان علمي گفتگو كنيم : ما درميان سخنان خود روشن گردانيده‌ايم كه آدمي چون داراي دو جنبه‌ی جاني و روانيست ، نيكيها و بديها را در نهاد خود باهم دارد ، و يكي از نيكيهايي كه در نهاد او نهاده شده راستي‌پرستي يا حقيقت‌پژوهيست. هر آدمي با نهاد پاك تشنه‌ی حقايقست ، جوينده‌ی آنهاست. اينست همانكه سخناني را شنيد و آنها را حقايق دانست تشنه‌وار مي‌پذيرد و بهواداريش برمي‌خيزد و از هر چيزي كه مخالف آنست نفرت پيدا مي‌كند.
در جهان هميشه پيشرفتها از اين راه پديد آمده. براي مثل ميگويم : مشروطه در جهان چگونه رواج گرفته؟. آيا نه آنست كه مردان نيكخواهي آن را انديشيده و دريافته و بزبان آورده‌اند و همانكه انتشار يافته غيرتمندانِ پاكدرون بهواداريش برخاسته در راه پيشرفت آن جانفشانيها نموده‌اند و با كوششهاي خود تاج و تختها را از ميان برده‌اند؟.
بهتر از آن داستان اسلام است. آن دين چگونه پيش رفت؟ نه آن بود كه چون مرد بزرگواري برخاست و حقايقي را بزبان آورد پاكدلان و غيرتمندان از دور و نزديك بتكان آمدند و بياري او برخاستند و با جانفشانيهاي خود دستگاه بت‌پرستي را از سراسر عربستان برچيدند؟..
آري آدميان همه يكي نيستند. هستند كسان بسياري كه روانهاشان بيمارست و نيروي راستي‌پژوهي در آنان ناتوان ميباشد. اينست با حقايق نه تنها ياوري نمي‌كنند با آنها بدشمني و كارشكني برمي‌خيزند. اينست هميشه مردم در برابر حقايق به دو دسته‌اند. هميشه چنانكه ابوبكر و عمر و علي و سلمان هستند بوجهل و بوسفيان و بولهب و معاويه نيز مي‌باشند. هميشه در برابر بهبهاني و طباطبايي و ثقة‌الاسلام ، حاجي سيد محمد يزدي و ميرهاشم شترباني و مفاخرالملك پديد آيند.
نتيجه‌اي كه از اين سخنان مي‌گيريم آنست كه گفته‌هاي ما همه حقايق است. ما چيزي از خود نگفته همه حقايق را دنبال كرده‌ايم. اينها را با كيشها و بدآموزيها كه پايه‌اي جز پندار ندارد بيِك ترازو نتوان گزاشت.
اين حقايق پيش خواهد رفت و بر همه‌ی گمراهيهاي گوناگون فيروز درآمده آنها را از پيش خواهد راند. شما خودتان مي‌گوييد : ما كتابهاي شما را خوانده‌ايم. حرفهاتان اساسيست. سخناني كه اساسيست چه جاي نگراني از پيشرفت آنهاست؟!.
من تاكنون صد بار آزموده‌ام : كساني كه به نزد من مي‌آيند و بگفتگو مي‌پردازند ، اگر خردهاشان آزاد است و درپي حقايقند نبوده است كه ناخشنود بيرون روند. گفتگو كرده و ايرادها گرفته و پاسخهايي با دليل شنيده و همه را پذيرفته‌اند. آري گاهي هم كساني آمده و شنيده و در هر كجا كه درمانده‌اند سخن را پيچانيده‌اند و چون با همه‌ی آن بدرفتاري ، باز درمانده و سخني براي گفتن نداشته‌اند رفته و ديگر نيامده‌اند.
براي آنكه سخن روشن گردد مثلي ياد مي‌كنم : دو يا سه سال پيش روزي بوزارت فرهنگ رفتم. مي‌خواستم وزير را ببينم. چون نبود در اتاق كابينه نشستم. رئيس كابينه كه دكترِ اروپاديده‌ايست بگفتگو پرداخته چنين گفت :
«من نوشته‌هاي شما را خوانده‌ام. كمتر كسي ديده‌ام باين شهامت چيز نويسد. با همه‌ی گفته‌هاي شما موافقم. تنها در موضوع ادبيات مخالف هستم. زيرا نه آن جسارت مي‌كنم كه از شما خواهش كنم عقيده‌ی مرا بپذيريد و نه من خودم مي‌توانم عقيده‌ی شما را در آنباره قبول كنم. اينست اختلاف باقي خواهد ماند.»
گفتم : «چرا بايد اختلاف باقي بماند؟.. شما عقيده‌اي داريد و من هم عقيده‌اي دارم. بايد خرد را درميانه داور گردانيم و آنچه داوري خرد باشد هر دو بپذيريم. ما برآنيم اختلافات بزرگتر از اين را با داوري خرد از ميان برداريم ...».

جان لاک (1632 ـ 1704) ، از پیشگامان اندیشه‌ی دمکراسی

ژان ژاک روسو (1712ـ 1778) ، یکی دیگر از پیشگامان اندیشه‌ی دمکراسی

🗂 نگاهی به هندوستان (هر دو بخش) و
از گمان پیروی نباید کرد

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🗂 باید بچاره‌ی ناایمنی کوشید.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)