✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش یازدهم

در پاسخ آقاي فراهاني

گفتار پايين در روزنامه‌ي عراق چاپ شده و چون مي‌خواهيم در اين شماره گفتگو از شعر را بپايان برسانيم آن را نيز در اينجا مي‌آوريم.
اما درباره‌ی شعر پيداست كه آقاي فراهاني كه شاعر است آن نگارشهاي پاكدلانه‌ی پيمان را درباره‌ی شعرا نتوانسته بر خود هموار كند و اينست كه با اين لحن ناروا بپاسخ پرداخته! دريغا! صد دريغا!
دريغا كه هر كسي مي‌گويد مرا در كار خود آزاد بگزاريد از ديگران هرچه مي‌گوييد بگوييد!
نخست بايد دانست كه برخلاف گفته‌ي آقاي فراهاني ما بيكبار با شعر و شاعري پرخاش نكرده‌ايم. شماره‌هاي پيمان در عراق فراوان است. خود آقاي فراهاني هم دارد. نگاه كند و ببيند كه در همه‌جا فرق ميانه‌ي نيك و بد گزارده‌ايم. وآنگاه ما در هر شماره‌ي پيمان شعرهاي سودمندي چاپ مي‌كنيم كه از جمله شعر خود آقاي فراهاني را در شماره‌ي پيش كرديم.
دوم ـ شعر را پيش از ما كتاب آسماني اسلام نكوهش نموده. آقاي فراهاني كه تمسك بديانت دارد چگونه اين آيه‌ها را در قرآن نخوانده كه در نكوهش شعرا مي‌فرمايد :
وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ.؟. 1
و اگر خوانده‌اند زهي گستاخي ايشان كه با آن لحن حمايت از شعرا مي‌نمايند!
اگر كسي چشم بينايي دارد همين آيه‌ها بزرگترين معجزه‌ي قرآن است زيرا ناروايي‌هاي شعراي ايران را يكايك پيش‌بيني نموده در حالي كه در آنزمان شعرا اين اندازه گرفتار نارواييها نبوده‌اند.
يك مردي در هزار و سيصد سال پيش زيان شعر را دريافته و آن را با بهترين عبارتي بيان فرموده ولي ايرانيان پس از هزار سال گرفتاري كه صد زيان از شعر برده‌اند و ريشه‌ی هوش و خردشان با تيشه‌ی سجع و قافيه كنده شده باز آنچه كه مي‌بايست درنمي‌يابند. آيا آن مرد فرستاده‌ی خدا نبوده؟!
آقاي فراهاني : مسلمان بايد از كار بيهوده روگردان باشد : (الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ) بگوييد آيا غزلسرايي كار بيهوده است يا نه؟!
آيا آنهمه بهاريه‌ها ، خزانيه‌ها ، تهرانيه‌ها ، مثنويها ، بيهوده است يا نه؟!
اگر اينها بيهوده نيست پس بيهوده چيست؟!
در دين مسلماني اگر كسي را پسر جواني از دست رفت و بالاي سر جنازه‌ی او سخناني گفته شد (از قبيل : سرو قامتت بر زمين آمد ـ آسمان بر تو گريه كرد ـ جهان پس از تو ويران خواهد ماند) اين سخنان حرامست و گوينده‌اش گناهكار شمرده مي‌شود. پس چگونه مسلمان در ستايش يك يار پنداري آنهمه سخنان بيجا برشته‌ي نظم كشد و گناهكار نباشد؟!
در مسلماني كسي نمي‌تواند ستايشگر ديگران باشد. پيغمبر بزرگوار فرموده : «احثوا في وجوه المداحين التراب» (خاك بروي ستايشگران پاشيد). پس شما چه مي‌گوييد بآنهمه قصيده‌ها و غزلها كه در ستايش سنجر و قماج و طمغاج و طغاتيمور و سنقر و بغا سروده شده و امروز بانبوهي در گنجيه‌ي ادبيات ما پيداست؟!
چه مي‌گوييد باينكه چاپلوسي از زشتترين خويهاي آدمي است و اين خوي زشت در بنياد شعر ايران خوابيده است؟!
چه مي‌گوييد بآنكه شعرا با يك جهان بي‌آزرمي با پسران عشقبازي كرده‌اند و غيرت ايرانيگري را لكه‌دار ساخته‌اند؟!
چه پاسخ مي‌دهيد بآنكه شعرا با همه‌ي دعوي مسلماني كفر و زندقه را در شعر جايز شمارده‌اند و كسي كه بمكه رفته و برگشته چنين مي‌گويد :
«اين خانه بدين خوبي آتشكده بايستي» مردي كه دعوي ازبر كردن قرآن را دارد در صدجا بيشتر طعنه بدين اسلام و اصول آن مي‌زند و رستاخيز و بهشت و دوزخ همه را ريشخند ميكند؟!

پابرگیها :
1ـ معني : شاعران را گمراهان پيروي مي‌كنند ، آيا ندانسته‌اي كه آنان در هر وادي سرگردانند ، و چیزهایی مي‌گويند كه خود بکار نمی‌بندند. ـ و

‌یکی از خوانندگان ما این خبر را از روزنامه‌ی امروز خراسان رضوی فرستاده. ازو سپاس میگزاریم و خواهانیم که دیگران نیز از اینگونه خبرها بفرستند تا مردم از پیشامدها و گفتگوها ناآگاه نمانند.
زیان ملایان را همه جز کسانی که از آنان کورکورانه پیروی میکنند دریافته‌اند. با این حال هنوز جا دارد از زیانها و نافهمیهاشان بگوییم و بنویسیم تا بهتر از این شناخته گردند. تا پیروان ایشان نیز از این گفته‌ها تکان خورند و از اینکه چنین راهی را می‌پویند پشیمان گردند و براه آیند.
تاریخ مشروطه نیک نشان میدهد که نخست همه‌ی مردم در برابر قاجاریان شوریده عدالتخانه و مشروطه میخواستند و درمیانشان هیچ دودستگی نبود. آنچه سپس ملایان را از مشروطه‌خواهان جدا گردانید و به کشاکشها و سرانجام برادرکشیها واداشت ، پافشاری آن دسته بروی کیش سراسر زیانمندشان بود. آنها چندان نادان و نافهم بودند که با مشروطه‌خواهان که به آبادی کشور و بزرگی و پیشرفت آن میکوشیدند تنها به بهانه‌ی آنکه در مشروطه برای ملایان جایگاهی بدیده گرفته نشده و در قانونهای آن «شریعت» رعایت نگردیده دشمنی میکردند.
آنچه هیچ پروا نداشتند این بود که از «شریعت» نیز زمانی میتوان سود چشم داشت که کشور براه پیشرفت و آبادی بیفتد. چیزی که امروز نیک دیده می‌شود و می‌بینیم : یخرجون من دین الله افواجا. زیرا مردم می‌بینند هنگامی که «شریعت» از ایشان آب و نان و سرپناه و سرفرازی را هم دریغ کرده دیگر شریعت را میخواهند چه کنند؟!
در آن زمان نیز آزادیخواهان این سماجت ملایان و بیپروایی ایشان به کشور را می‌دیدند و نمی‌توانستند از آن چشم پوشند. از آنسو ملایان نیز تنها دستگاه خود را که به «شریعت» وابسته بود میخواستند و پروای کشور نداشتند و از اینجا از این دو دسته یکی خواهان و دوستار ایران و دیگری دشمن آن نمایان گردید. اینکه ملایان به نکولا امپراتور روس و کنسولگری آن پناه می‌بردند و تلگراف دعا به درگاه او می‌فرستادند و جای نهان شدن آزادیخواهان را به دژخیمان روس می‌شناسانیدند تا دستگیر شده بدارشان کشند همه از این راه بود.
آنها تازه از خواب صدساله و دویست‌ساله برخاسته و هنوز اندیشه‌هاشان روشنی نگرفته بود. بماند که با پیشوایی که به مردم میکردند همان گناه نیز آمرزیدنی نیست.
ولی اکنون پس از یکصدوده سال بیشتر اگر همان خشک‌مغزی و نافهمیها را ببینیم به اینان چه باید گفت؟! اگر زبان خوش بکار بردن است در این صد و اند سال بکار رفته. اگر آزمایشهای زندگانی و تاریخ معاصر است اینها که درس بگیر نیستند. جز نفرین کردن و کوشش به کوتاه گردانیدن دستِ اینان آیا چه کار دیگری می‌ماند؟!
ببینید چگونه بی‌پرده آن دل ‌سیاه خود را به آشکار می‌اندازند. اگر در کشور قانون ارج داشت و مجری بود ، بسا که اینها را با دست همان قانونها میتوانستیم محاکمه کرده کیفرشان دهیم. زیرا این چگونه است که یکی ـ آن هم کسی که دعوی پیشوایی دارد ـ از روی خانواده‌ی جانسپاران جنگ و دیگر ایرانیان شرم نکرده این سخنان را بزبان می‌آورد؟! آیا این سخنان جرم نیست؟! اینها مردم را به زیان کشور برانگیختن نیست؟! به خیانت تشویق کردن نیست؟!
آن هم سخن دروغش ـ دروغ شاخدارش : «امروز گرایش مردم دنیا به اسلام روز بروز بیشتر می‌شود».
به چه گواهی؟! با چه نشانه‌ای؟! همین که خودت ادعا کردی درست است؟! اینها صد و دویست سال بیشتر بالای منبر هرچه خواسته‌اند گفته‌اند و رسم نبوده کسی به سخنانشان ایراد بگیرد (که این خود یکی از بدبختیها و زبونیهای این مردم بوده و هست) ، اینست گمان میکنند همینکه یک سخنی را گفتند داوری خرد نیز آن را خواهد پذیرفت.
سخن دیگرش احمقانه‌تر است. میگوید : «ما برای آن نیامده‌ایم که اقتصاد را رونق دهیم ...». بیخردی را نگرید! نخست آنکه چرا این سخن را اکنون میگویید؟! ـ پس از چهل سال که بخودشان نیز آشکار گردیده نمی‌توانند کشور را راه برند. در این چهل سال یادتان نبود چنین سخنی را بگویید؟! پس چرا آن بنیادگزار جمهوری کبیرتان در روز نخست آمدنش به این «بلاد» سخن از رایگان شدن آب و برق و اتوبوس میراند و تازه میگفت : به اینها هم راضی نباشید؟!
راه بردن کشور یکیش هم همین اقتصادش است. نافهمک این اندازه نمی‌فهمد که بخش بزرگی از بزهها و گناهها از همین اقتصاد لنگ است. نادانک نمی‌داند که اگر اقتصاد ناکارآمد و بیمار بود ، گناه و بزه کشور را فراخواهد گرفت. و آنگاه نه مردم خودمان به شریعت پابند خواهند ماند و نه بیگانگان به شریعت اسلام «گرایش» خواهند داشت.
این هم سخن دیگرش : زنی با چادر مشکی و بچه‌اش رفته زیر تانک.
رفته چه کند؟! این شنیده که در جنگ جهانی دوم ، زنان و مردان لهستانی زیر تانکهای آلمان میخوابیدند تا آنها را از کار بیندازند. ولی این را نشنیده یا یاد نگرفته که بمب و نارنجک بخود می‌بستند که آنها را بترکانند وگرنه خوابیدن زیر تانک به تنهایی جز خودکشی چه کار دیگریست؟!.

بدانید ای ایرانیان! تنها با این ایراد گرفتنها و نالیدنها ، اینها دست از سر این کشور برنمی‌دارند. چاره در یک کلمه بیش نیست (هرچند کار دشواری باشد) و آن خود را از این پراکندگیها رهانیدن است. تا یگانگی (اتحاد) نباشد اینها بر گرده‌ی مردم سوارند و از رشد اندیشه‌ها و در نتیجه از پیشرفت کشور جلو میگیرند.

🔶 سازمان پرورش افكار لازم است

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 سخن و پند


🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار نهم
(تکه‌ی سوم)
پروييان در تمدن تا بكجا رسيده بودند؟..
بيگفتگوست كه اين عادت بازمانده از زمانهاي بت‌پرستي بوده. جاي شگفتست كه مانكوكاپاك و مامااوكلو كه خردمنديها از خود نشان مي‌داده‌اند اين عادت زشت را از ميان نبرده بودند.
چيز ديگري كه بايد در اينجا بگفتگو گزاريم سرگذشت پروييان پس از چيرگي اسپانياييهاست. چنانكه گفتيم اسپانياييها در اينجا هم دست ستمگري باز كردند و همه‌چيز را از چنگ آن بدبختان درآورده و برده‌شان گردانيدند كه در كانها و كشتزارها و ديگر جاها با زور بكار وامي‌داشتند. چنانكه ديديم دولت اسپانيا مي‌خواست جلوگيري از بردگي آنها كند. ولي شورشي پيش آمد و تصميمهاي دولت از ميان رفت.

🔶 خود نمی‌كوشند و بكوشش دیگران نیز رشك می‌برند

هر دو بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش دوازدهم

چه پاسخ مي‌دهيد بآنكه شعراي ما ديوانها در ستايش باده پرداخته‌اند و كسي نمي‌گويد آقاي شاعر باده هرچه هست باشد ستايش آن اينهمه نيست؟
چه پاسخ مي‌دهيد كه همين شعرا از بهر حرمت مي در اسلام صدگونه زباندرازي به پيغمبر بزرگوار اسلام كرده‌اند؟!
چه پاسخ مي‌دهيد كه يك شاعري كه در برابر يك مرد ترك حاكم ارزنجان خود را «سگ» مي‌خواند و از او طلب استخوان مي‌كند در برابر پيغمبران بگردنكشي برخاسته خود را تالي بلكه همرتبه‌ي آنان مي‌شمارد؟! 1
پس از همه‌ي اينها چه مي‌گوييد كه سخن نزد خرد جز براي معني نيست و جز بهنگام نياز نبايد لب بسخن باز كرد. ولي شعرا خودِ سخن را چيز جداگانه‌اي مي‌شمارند؟!
آيا ما بايد در برابر اينهمه نارواييها قفل خاموشي بر لب بزنيم تا شما آقاي فراهاني سلب عقيده از ما نكنيد.
دريغا كه ما فرياد خدا خدا مي‌زنيم و هر سخني را تا از روي مسلماني و ايرانيگري ناگزير نباشيم نمي‌رانيم و چه‌بسا گزندها كه در اين راه مي‌بينيم و رو برنمي‌گردانيم و شما آقاي فراهاني تنها از اينجهت كه سنگي در راه غزلسرايي‌تان پديد آمده در لفافه‌ی ميانجيگري و دوستي ، آن سخنان تلخ را تحويل ما مي‌دهيد! آفرين بر شما !
ولي بشما بگويم كه آنروز كه شما نامه نوشته عقيده‌مندي از خود نموديد من هرگز بر خود نباليدم و اندك‌تغييري در حالم پيدا نشد كه امروز كه بنام كينه‌ي شاعري سلب عقيده نموده‌ايد دوباره تغييري در حالم پيدا باشد.
من اين سخنان را تنها بنام غيرت مسلماني و ايرانيگري مي‌نگارم و پشتيبانم تنها خدا است و چنانكه تاكنون ديده‌ايد هرگز بياري اين و آن نباليده‌ام و اينست كه اگر سرتاسر جهان بدشمني‌ام برخيزند گامي بازپس نخواهم گزاشت.
در زمينه‌ي شعر هم نتيجه‌ي گفته‌هاي ما پيداست. اگر شماها نپذيريد و دست از غزلسرايي و ديگر شعرهاي بيهوده و ناسودمند برنداريد صدها ديگران خواهند پذيرفت و شماها ديگر خواننده نخواهيد داشت.
سخن بيهوده و كار بي‌بنياد تارهاي عنكبوت را مي‌ماند كه تا دست نزده‌اند در يك گوشه‌ي اتاق شايد صدسال بِهمان حال بماند ولي همينكه دست بآن رسانيدي از هم مي‌گسلد.
آن دستگاه شعر كه در ايران درچيده شده بود بنيادي از خرد و مسلماني نداشت. ولي چون كسي ايراد نمي‌گرفت بِهمان حال پيش مي‌رفت ليكن پس از اين ايرادگيريهاي ما ديگر ناگزير است ازهم بگسلد. نتيجه‌ي اين سخن ما را شما پس از دو سال با چشم خواهيد ديد.
در پايان شما را بخدا مي‌سپارم و ديگر پاسخي ببازمانده‌ی نگارشتان نخواهم داد.2
کسروی

پابرگیها :
1ـ با فلك آندم كه نشيني بخوان پيش من افكن قدري استخوان
كاخر لاف سگيت ميزنم دبدبه‌ی بندگيت ميزنم
***
پيش و پسي هست صف كبريا پس شعرا آمد و پيش انبيا ـ و
2ـ (پیمان سال دوم ، شماره‌ی دهم ، سات 629) این گفتار نمونه‌ایست که آن یگانه مرد با چه زبانی با بدخواهانش روبرو می‌شده و به بیفرهنگان ، فرهنگ می‌آموخته. ـ و

🔶 یکی از گمراهیها صوفیگریست

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 در آيين زندگاني آن چيز را نيك مي‌شناسند كه از هر باره نيكو باشد.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

💎 آغاز کتاب (بخش یک از سه)

🖌 احمد کسروی

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش سیزدهم

نگارش پاكدلانه‌ي شاعري
مرا شگفتي فزايد كه خيره‌سراني در برابر رهنماييهاي پاكدلانه‌ی پيمان ايستادگي نموده از ياوه‌سرايي دست برنمي‌دارند!. شگفتتر از اين ، حال كساني است كه با اينكه خود شاعر نيستند و غزل نمي‌سرایند بهواداري از ياوه‌سرايان برخاسته گفتارهايي بر ضد شما مي‌نگارند!. همانا اينان يكمشت نادانند كه نيك را از بد تميز نمي‌توانند داد. من پايه و مايه‌ی اين كسان را بخوبي سنجيده و دريافته‌ام كه اين بيچارگان بمصداق (رب شهرة لا اصل لها) با اينكه از دانش و خرد بي‌بهره‌اند خويشتن را بدانايي شهره گردانيده‌اند. اينك نمونه‌اي از دانش و خرد يكي از مخالفان پيمان : آن كسي كه نخست علم مخالفت با پيمان برافراشت و پس از شنيدن پاسخهاي دندانشكن بحقيقتگويي شما خستو گرديد اينك ، باز هم دست از دامن ياوه‌بافي برنداشته در يكي از غزلهاي خود كه چندي پيش در يكي از روزنامه‌هاي تهران چاپ شده چنين مي‌گويد :
درميان خر و آدم ، شده‌ام گم ، زانكه صورت آدمي و سيرت خر داشته‌ام.
كسي نمي‌پرسد : اي بيچاره! تو كه درميان خر و آدم گم شده‌اي و هنوز آدمي بودن خودت را به يقين ندانسته‌اي تو را با گفتار آدميان چه كار؟...
وانگهي ، تو كه باقرار خودت سيرت خر داشته‌اي چگونه مي‌تواني سخن آدميان را بفهمي تا از گفتار پيمان ، خرده‌گيري كني؟. در اينجاست كه من ، از شعر و شاعري ، سير مي‌شوم. و بلكه هرگاه شاعري و شعر اينگونه پستيها و نادانيها بار آورد ، من : «شاعري را ننگ دانم. دارم از اشعار عار». افسوس دارم كه آواز فرخنده‌ی پيمان با اينگونه صداهاي ناهنجار و شوم درمي‌آميزد و همي با خود گويم :
حيف باشد ، صفير بلبل را كه نفير خر ازدحام كند
كاش ، بلبل ، خموش بنشستي تا خر آواز خود ، تمام كند.
من اين سخنان را براي خوشايند شما نمي‌نويسم بلكه مي‌خواهم اين را بدانيد كه من گفتارهاي شما را در زمينه‌ی شعر ، از بن دندان تصديق دارم. و از اينكه مرا از گمراهي ياوه‌بافي وارهانيده‌ايد يكبار ديگر هم سپاس مي‌گزارم. نه تنها من ـ كه باقتضاي ذوق فطري بشعر دلبستگي دارم ـ از ياوه‌سرايي بيزاري جسته و گفتار شما را از ته دل ، مي‌پذيرم بلكه بسياري از شعراي پيشين ـ كه مخالفان پيمان ، ايشان را از بزرگان عالم شعر و ادب مي‌شمارند ـ از شعر و شاعري نكوهشها كرده و بگمراهي خود خستو گشته‌اند. انوري مي‌گويد :
ليك از كناس ناكس در ممالك چاره نيست حاش لله تا نداني اين سخن را سرسري
زانكه گر حاجت فتد تا فضله‌اي را گم كني ناقلي بايد تو نتواني كه خود بيرون بري
كار خالد ، جز بجعفر كي شود هرگز تمام زان يكي جولاهكي داند ، دگر برزيگري
باز اگر شاعر نباشد ، هيچ نقصان اوفتد در نظام عالم ، از روي خرد گر بنگري؟
شعر داني چيست؟ دور از روي تو حيض‌الرجال قائلش گو خواه كيوان باش خواهي مشتري
آدمي را چون مؤنت ، شرط كار شركتست نان ز كناسي خوري بهتر بود كز شاعري
(اثيرالدين اوماني) گويد :
يا رب اين قاعده‌ی شعر ، بگيتي كه نهاد؟ كه چو جمع شعراء خير دو گيتيش مباد
گفتنش كندن جانست ، نوشتن ، غم دل زحمت خواندنش آن به كه از او نايد ياد
(نظامي گنجوي) گويد :
در شعر مپيچ و در فن او كز اكذب اوست ، احسن او
شعر ار چه بمرتبت بلند است آن علم طلب كه سودمند است
(فردوسي) گويد :
بمن مي‌سزد گر بخندد خرد ز من اين جنون كي پسندد خرد
كه يك نيمه از عمر خود ، كم كنم جهاني پر از نام رستم كنم؟!...
اين چندين بيت را از چندين شاعر براي نمونه در اينجا آوردم. وگرنه از اين نمط فراوان يافته مي‌شود كه در اينجا بيشتر از اين مرا مجال نيست. با اينحال كه بزرگان شعراء‌ بپستي و ياوه‌بافي خود خستوانند راستي را حال آن كاسه‌هاي گرمتر از آش خنديدني است كه بهواداري از ياوه‌سرايان برخاسته و مي‌كوشند تا نام زشت ايشان را نكو گردانند! غافل از اينكه : (آن نام ، كه زشت شد ، نكو نتوان كرد).

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

📘 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش

✴️ @kasravi_ahmad

🔶 پاکخویی

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)