پاکدینی ـ احمد کسروی

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش هشتم

هر زمان که ما لب باز می‌کنیم و باین سخنان زهرآلود ایراد می‌گیریم بهیاهو برمی‌خیزید که ببزرگان ما توهین شده کنون می‌پرسم کدام بزرگان؟! آیا کدام کسانی را شما بزرگ می‌خوانید؟
بزرگ کسی را گویند که سودی بتوده برساند. اگر گرانسالی درمیان مردم روی داده بتلاش برخیزد و برای تهیدستان اعانه از توانگران بگیرد و بنگهداری آنان بکوشد. اگر وبايي افتاده دامن بکمر زده بر بالین بیچیزان شتابد و برای ایشان درمان و خوراک برساند. اگر دشمن روی بسوی شهر آورده بجانبازی برخاسته جوانان و غیرتمندان را برانگیزد و بجلوگیری دشمن بکوشد. اینست کسی که می‌توان بزرگش نامید. ولی آنکه روزی از دست دیگران می‌خورد و هیچگونه سودی از او بمردم نمی‌رسد چگونه می‌توان او را بزرگ نامید؟!
چگونه می‌توان بزرگ نامید کسی را که در زمان مغول بجای اینکه ایرانیان را بجانفشانی و دلیری برانگیزد آنان را بزبونی و خواری برمی‌انگیخته. آیا بخوانم شعری را که یکی از بزرگانتان در زمان مغول سروده؟! آری می‌خوانم و بیش از این پرده روی کار نمی‌کشم :
چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس
آفرین بر بزرگ! می‌گوید : اگر جنگی با مغولان درگرفت قدر جان گرامی را بشناسید و روی برگردانیده بگریزید! می‌گوید : دست مغولان را که بخون کودکان شیرخوار ایران آلوده ببوسید!
  
پس از آن نوبت تیمور لنگ میرسد. این مرد آتشی بایران زد که هرگز نباید ایرانیان فراموش نمایند. در اسپهان بکینه‌ی آنکه چند تن اوباش دست بکسان او باز کرده بودند فرمان کشتار داد و هفتادهزار سر خواست. ببینید چه شیونی از شهر بلند گردید! آخ بیچارگان! در توس پسر پلیدش ده‌هزار سر خواست و چون ده‌هزار مرد بدست نیامد سپاهیان سرهای زنان و بچگان را بریدند و ده‌هزار سر درست گردانیدند. آخ بیچارگان! چنین ستمهای دلگدازی آیا چه نشانی از آنها در شعرهای ایران پدیدار است؟! آیا کدام قصیده یا قطعه را شاعری در اینباره سروده؟!
آنچه ما میدانیم هاتفی ظفرنامه سروده و بجای نفرین و نکوهش ، ستایشها و چاپلوسیها در برابر آن ستمهای نامردانه نموده. آنچه میدانیم بهنگام مرگ این سگ دوزخی ، شعرا ماده‌‌تاریخ برایش ساخته روانه‌ی بهشت جاویدانش گردانیده‌اند :
شهنشاهی که مأوایش بهشت جاودان باشد وداع شهریاری کرد و تاریخش همان باشد
اینان همه بجای خود : بر آن نادانان که در آنزمان زبونی نمودند می‌بخشیم. ولی چه خواهید گفت که نامردی در اینزمان ما شعر در ستایش تیمور سروده و داد فرومایگی و بیرگی داده!
رأیت تیمور شه گورکان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
آری «معدلتش ز آدم و حیوان گذشت» دهانت شکسته باد ای نامرد!
در همان داستان تیمور ، یگانه شیرمردی که روی ایرانیان را سفید گردانید شاه‌منصور بود که با سه‌هزار شمشیرزن در برابر دویست‌هزار سپاه انبوه تیمور ایستادگی کرده دلاوریها نمود که تا پنجاه سال دیگر دربار تیموریان یاد آن را کرده و شگفتی می‌نمودند.
شعرای ایران بایستی نام این شیر دلیر را از زبان نینداخته و صد قصیده و قطعه درباره‌اش بسرایند و داستانش را موضوع مثنویها گردانند. فسوسا که هرگز نامش را نبردند و هیچگاه یادی از او ننمودند! من عارم می‌آید بگویم شعرای ایران باندازه‌ی مجنون تازی باین شیرمرد ایرانی ارج ننهادند.
آیا این دردها را نگوییم؟! آیا زبان از نکوهش این زشتکاریها بازداریم؟! آیا ما بد می‌کنیم میگوییم که باید به ظفرنامه‌ها آتش زده خاکسترش بباد داد؟!
این را هم ببرادران یادآوری می‌کنیم که نام تیمور را که بر بچگان می‌گزاریم شایسته‌ی ایرانیگری نیست. ایرانیان باید همیشه نام این پلید و پسرانش را با نفرین توأم سازند و اینست خواستارم اگر کسانی نام تیمور دارند آن را تغییر بدهند! شعرا نیز بجبران گذشته نفرین‌نامه‌ها بر آن ستمگر نابکار سازند. نیز مثنویها بنام شاه‌منصور بپردازند!
می‌آییم بزمان صفویه ، آیا در این دوره‌ی درخشان ، شعرا چه کاری را انجام داده‌اند؟ اگر از من می‌پرسید خواهم گفت : یاوه‌گویی ، ننگین‌کاری ، زشت‌کرداری.
از دیگران چه بگویم ـ محتشم شاعر معروف زمان شاه‌تهماسب به شاطر جلال نامی عشق ورزیده و شصت‌واند غزل بنام او سروده که باید گفت روی آدمیگری را سیاه گردانیده! ببینید بی‌آزرمی را تا بکجا رسانیده که غزلی بردیف «بیغیرتی» سروده و در مطلع آن می‌گوید :
دارم از دست تو بر سر افسر بیغیرتی می‌برم آخر سر خود با سر بیغیرتی
  

1.1K views09:13