پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 7

🔸 اين شيوه‌ی كودكانست كه هرچه خواستند كنند و گوشي به پند و يادآوري ندهند ، ولي چون گزندي ديدند آنزمانست كه بناله و فرياد برخيزند. شما نيز همان را مي‌كنيد و از تيره‌دروني و بيخردي همه ميخواهيد گردنكشي نماييد و سر براستيها فرونياوريد و دربند همدستي و يگانگي نباشيد و روزي كه به نتيجه‌ی بسيار تلخ اين نادانيها گرفتار شديد بناله و فرياد پردازيد.
يك نكته‌ی ديگري كه مي‌بايد روشن گردانيم اينست كه گاهي كساني در گفتگو از پيمان و خواست آن چنين مي‌گويند : «ميخواهد تمدن را با تدين تطبيق كند». ولي اين سخن بسيار پرت است و با پيمان و خواست پيمان درست نيايد. چنين كاري را كسان ديگري مي‌خواسته‌اند و داستان آن اينست كه چون در سي و اند سال پيش مشروطه در ايران پديد آمد ، و در آن ميان راه براي رسيدن روزنامه‌ها و كتابهاي اروپايي باز شد و يك رشته قانونها و عادتها و انديشه‌هاي نوين اروپايي رواج گرفت يك دسته اينها را با كيش و دين ناسازگار مي‌يافتند و دشمني مي‌نمودند. يك دسته‌ی ديگر چون از يكسو باين عادتها و قانونها و انديشه‌هاي اروپا ارج مي‌گزاردند و از يكسو هم بكيش خود دلبستگي مي‌داشتند چنان انديشيدند كه ميانه‌ی اين دو سازشي پديد آورند و بگفته‌ی خودشان «تدين را با تمدن تطبيق كنند».
ولي اين يك انديشه‌ی خام و بيهوده‌اي بيش نمي‌بود ، و اگر آنروز كسي از خود آنان پرسيدي كه چه كار خواهيد كرد و چه راهي پيش خواهيد گرفت پاسخ درستي نتوانستي شنيد. در بيرون بيش از اين نتيجه پديد نيامد كه كساني در حال آنكه مشروطه‌خواهي مي‌نمودند و فرزندان خود را بدبستان نوين مي‌فرستادند و كتابهاي نوين و روزنامه‌ها را مي‌خواندند از رفتن بزيارت و نشستن در پاي روضه‌خواني و مانند اينها نيز بازنمي‌ماندند. مثلاً كراوات بستن را با ريش گزاردن ، و بسينما رفتن را با نماز خواندن توأم مي‌گردانيدند ، و از افسانه‌هاي خضر و رجال‌الغيب و مانند اينها هواداري نشان مي‌دادند. گفته‌ايم كه معنيهاي درست هيچ كدام از دين و تمدن را نمي‌فهميدند. هرچه هست ما از چنان كاري بسيار دوريم.
آنان از يكسو در برابر زندگاني باشكوه اروپايي خيره مانده و خود را ناگزير از پذيرفتن عادتها و انديشه‌هاي اروپاييان (كه تمدن مي‌ناميدند) مي‌يافتند ، و از يكسو اين كيشهاي بيپا را دين شمرده دست از آنها نمي‌توانستند برداشت. اينبود ناچار مي‌شدند بآرزوي يكي گردانيدن آنها بيفتند. ليكن ما را چنان ناچاري نيست. زيرا ما درپي راستيها مي‌باشيم و هرچه را جز آن يابيم توانيم برانداخت.
همان هياهوي اروپاييگري ـ همان چيزي كه آنان تمدن مي‌ناميدند و در برابرش خيره مي‌ماندند ـ گام نخست ما برانداختن آن بود. كنون هم به برانداختن كيشها مي‌كوشيم و به ياري خداي بزرگ بزودي همه را از ميان خواهيم برداشت.
چنانكه گفتيم خواست ما شناختن معني زندگاني و داشتن يك آيين بخردانه‌اي براي زندگانيست و در اين زمينه تنها درپي راستيها هستيم و جز آنها هرچه باشد از ميان خواهيم برداشت ، نه آنكه ناگزير مانده از در آشتي خواهيم درآمد و چيزهايي را از آنها خواهيم پذيرفت.
اينكه ما بدانشها ارج مي‌گزاريم و مي‌گوييم آنچه اينها نشان مي‌دهد راست است و مي‌بايد پذيرفت نه از آن راهست كه از اروپا آمده و يا اروپاييان با هياهو به پيشرفت آن مي‌كوشند ، از اين راهست كه اينها بنياد درستي مي‌دارد و يك رشته راستيها را بما نشان مي‌دهد. شما مي‌بينيد كه ما فلسفه‌ی يونان را برمي‌اندازيم و بفلسفه‌ی مادي پاسخهاي ريشه‌كن مي‌دهيم ولي دانشهاي طبيعي را مي‌پذيريم. اينها از آنروست كه فلسفه‌ی يونان و فلسفه‌ی مادي بيپاست ولي دانشها چنين نيست.
سخن كوتاه كنم : ما اين راه را خود آغاز كرده‌ايم و پيش مي‌رويم و در سر راه هر سنگي كه پيش آيد بايد خردش كنيم و راه را باز كنيم نه آنكه ناگزير گرديده در برابرش بايستيم يا راه را كج گردانيم. آري اين راه ما را با تمدن (يا بهتر گويم : با پيشرفت زندگي) پيوستگي نزديكي هست و اين پيوستگي را در همين گفتار روشن خواهيم گردانيد.
ما مي‌گوييم : جهان «رويهم‌رفته» هميشه در پيشرفت بوده ، و پس از اين نيز خواهد بود. ولي اين پيشرفت هميشه دو روي داشته : از يكسو آدميان افزارهايي پديد آورده و به طبيعت چيره‌تر گرديده و بشكوه بيرون زندگاني افزوده‌اند ، و از يكسو گامهايي در شناختن معني جهان و آيين زندگاني برداشته‌اند. ما اين را از نام «تمدن» يا «سيويلزاسيون» كه بمعني «شهريگري» است ، و همچنين از تاريخ بدست مي‌آوريم.

1.24K views11:39