🔶 پولداران و آزمندان

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گفته‌های پا در هوا

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 خودنمايي و جداسري
(بخش دوم)

🔸هر كسي آن اندازه سرمايه‌اي را كه اندوخته ، و آن آگاهيهاي پراكنده‌اي را كه از زبانها گرفته ، و يا از اين كتاب و از آن روزنامه آموخته بس مي‌شمارد ، كه نه تنها مي‌خواهد خود با آنها زيد ، مي‌خواهد بديگران نيز راه نمايد و پند آموزد و برتري فروشد.

🔸يك مردم هنگامي «توده» شمرده شوند كه پيوستگيهايي درميان ايشان باشد ، و از دربايست‌ترين آن پيوستگيها يكي بودن راه زندگاني و آرمان آنست.

🔶 خودنمایی و جداسری

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 10

🔸 «هنايش يك چيز در نابي آنست». اين آموزاكهاي ما هنگامي سود خواهد داد كه با چيزهاي ديگري آميخته نگردد و نابي خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامي بدست خواهد آمد كه اين آموزاكها در همه‌ی دلها جا گيرد و هر آنچه جز از اينهاست از ميان برخيزد.
يكي از بديهاي مردم اينست كه يك سخنان تازه‌اي كه مي‌شنوند و آن را با دانسته‌هاي خود ناسازگار مي‌يابند نخست از در ايستادگي و كشاكش مي‌آيند ، و سپس كم‌كم رام شده و آنها را مي‌گيرند و در دلهاي خود جا مي‌دهند ، بي‌آنكه آن دانسته‌هاي كهن را بيرون كنند ، و نتيجه آن مي‌شود كه آنها را با اينها درهم مي‌آميزند ، و يا هر يكي را جداگانه نگه داشته و هر زمان ديگري را بزبان مي‌آورند.
شما هزاران كسان را توانيد يافت كه آنچه را كه درباره‌ی دين در كتابهاي پيشين بوده و خوانده و يا شنيده همچنان در دل مي‌دارد ، و از آنسوي بدآموزيهاي مادّيان را نيز كه شنيده و فراگرفته در دل جا داده ، و اينست در يك نشست مي‌بينيد يك زمان سخن از ماديگري پيش مي‌آورد و بهستي خدا گردن نمي‌گزارد ، و يك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داود» مي‌كند و مي‌گويد : «اينها از دين ماست ما بايد بپذيريم».
اين نتيجه‌ی درماندگي فهمها و خردهاست. چون نمي‌تواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را مي‌گيرد و نگه مي‌دارد. گفته‌اند : «براي نهادن چه سنگ و چه زر». اينجا هم مي‌بايد گفت : براي نافهميدن چه راست و چه كج. از آنسوي تا دلها از اينها پاك نگردد بدرماندگي فهمها و خردها چاره نتوان كرد. اين دل نيست كه اينان مي‌دارند ، انبانيست كه هرچه مي‌شنوند در آن جا مي‌دهند.
اين يكي از كوششهاي ماست كه اين كهنه‌آلودگيها را از ميان ببريم و دلها را از آنها پاك گردانيم ، تا فهمها و خردها نيرو گيرد و جا براي گفته‌هامان باز شود. ما اگر تنها بآن بس كنيم كه راستيهايي را بازنماييم ، هيچ نتيجه‌اي در دست نباشد. زيرا با گفته‌هاي ما آن كنند كه با ديگر شنيده‌هاي خود كرده‌اند. اينها را نيز گيرند و در پهلوي ديگر دانسته‌هاي خود جا دهند و با آنها درهم آميزند و همهی رنجها هدر گردد.
كساني اين را بسيار مي‌خواهند. فلان مرد عنوان مي‌كند : «اينها همه در اخبار هست» ، يا مي‌گويد : «اینها را ما نيز مي‌دانستيم» ، يا مي‌گويد : «اين حرفها قدري زود بود» يا مي‌گويد : «شما قدري تند مي‌رويد» اينها همه براي يك نتيجه است ، و آن اينكه بهمين عنوان بگفته‌هاي ما نزديك آيند و آنها را بگيرند و با آنچه از پيش در دل مي‌داشتند درهم آميزند ، كه هم بدينسان خود را نشكنند و رشته‌ی جداسري را از دست نَهِلند و هم آن نادانيهاي پيشين را نگه دارند.
اينست مي‌گوييم : اين ناداني ديگري از شماست. اين دليل است كه مغزهاي تيره‌ی شما باين زودي پاك نخواهد شد. نيز آشكاره مي‌گوييم : اين چيزيست كه ما هرگز خرسندي نخواهيم داد و بخواست خداي بزرگ خواهيم كوشيد و همه‌ی اين چيزها را از ريشه خواهيم برانداخت. آنهمه گفتارها درباره‌ی كيشها و درباره‌ی فلسفه و صوفيگري و خراباتيگري براي اينست.
كساني خرده مي‌گيرند كه ما سخناني را چند بار مي‌نويسيم. مي‌گويم : اين خرده را بآنان گيريد كه با يك بار شنيدن ، راستيها را نمي‌پذيرند و بروي نادانيهاي خود ايستادگي مي‌نمايند. ما بايد بكوشيم و همه‌ی گمراهيها را از ميان بريم و تا باين نتيجه نرسيده‌ايم نبايد رشته را رها كنيم.
بگفتار بيش از اين دامنه نمي‌دهم. بدينسان يك بار ديگر فهرستي از خواستهاي پيمان پديد آورديم و اين را روشن گردانيديم كه همه‌ی گفتارهايي كه مي‌نويسيم در يك زمينه است و براي يك خواست مي‌باشد. همه‌ی كوششها نيز در همان زمينه است.
كساني گاهي پرداختن بزبان و گفتارهايي را كه در آن زمينه مي‌نويسيم بما خرده مي‌گيرند. ديگران اين خرده را درباره‌ی نوشتن تاريخ آذربايجان مي‌گيرند. مي‌گويم : اينها نيز با همان خواست پيوستگي مي‌دارد. گذشته از آنكه پيراستن زبان و نوشتن تاريخ هر يكي خود كار ارجداريست با اين كوششهاي ما نيز پيوستگي درميانست.
👇

آنچه زبانست ما آن را براي سخنان خود دربايست مي‌داريم. ما صد «راستي» مي‌داريم كه مي‌بايد آنها را بجهانيان بفهمانيم و اين كار جز بدستياري يك زبان درستي نتوانستي بود. آن زبان درهم و آشفته و بيماري كه درميان مي‌بود و روزنامه‌ها و كتابها با آن نوشته مي‌شد كار ما را انجام نتوانستي داد. از آنسوي ما نيازمنديم كه زبان فارسي هرچه بسامانتر و آسانتر و تواناتر باشد كه مليونها ديگران آن را بآساني بياموزند و با خواستهاي ما آشنا گردند ، و براي اين كار مي‌بايست و مي‌بايد به پيراستن و آراستن زبان بكوشيم و خواهيم كوشيد.
درباره‌ی تاريخ نيز كساني كه آن را بخوانند خواهند دانست كه ما براي اين كوششهاي خود نوشتن چنان تاريخي را دربايست مي‌داشتيم ، ما براي آنكه بيماريهاي توده را نيك فهميم و انگيزه‌هايي كه براي اين گرفتاريها درميان بوده بشناسيم بهترين راه نوشتن آن تاريخ مي‌بود. براي خوانندگان نيز خواندن آن دربايست مي‌بوده و مي‌باشد.

«پایان کتاب»

📣 با درود باندامان گرامی کانال پاکدینی


از فردا کتاب «فرهنگ چیست؟» تکه‌تکه پراکنده میگردد.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۱۳
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ پیمان ابوالسوار با رومیان ، جنگ ابوالسوار با رومیان

🔶 پولداران و آزمندان
(بخش چهارم)

🔸ما به ایرانیان میگوییم : اگر نیكی یك توده آنست كه هر كسی آنچه را كه خود نیك میداند بكند ، دیگر شما چه ایرادی به این پولداران و آزمندان دارید؟!.. آنان هر یكی آنچه را كه خود نیك میداند میكند. اگر میگویید : راه نیك بودن یك توده این نیست ، بلكه نیك و بد قاعده‌ای دارد ، میگویم آن قاعده كدامست؟!.. در كجاست؟!. آیا میتوانید آن را به ما بگویید؟!..

🔸در این توده نیك و بد درهم گردیده و هر كس هرچه را كه میخواهد میتواند جامه‌ی نیكی به آن بپوشاند و با پیشانی باز انجام دهد. بلكه برای بیگانه‌پرستی و كوشش به نابودی توده و كشور نیز بهانه هست و میتوان به نام «حزبسازی» با بیگانگان درآمیخت و افزار دست آنها گردید و سودها جست.

🔸آن حسی كه نیكی را دوست ، و بدی را دشمن دارد در ایرانیان از كار افتاده. این درد دیگری در این توده‌ی بدبخت است.

🔶 پولداران و آزمندان

(بخش چهارم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 خودنمايي و جداسري
(بخش سوم)

🔸ما نمي‌خواهيم شما را پيرو انديشه‌ي خود گردانيم ، بلكه ميخواهيم پيرو راستيها گردانيم ، پيرو خرد گردانيم ، شما از خرد خود پيروي نماييد.

🔸اگر راه آنست كه هر كس خود بينديشد ، و آنچه خواست بكند ، و گردن براستي نگزارد ، و بگفته‌ي شما «انديشه آزاد است» ، پس اينكه گفتار مي‌نويسيد و كتاب مي‌پردازيد و بمردم پند مي‌دهيد ، و سخن از نيك و بد ميرانيد براي چيست؟... براي چيست كه باينها مي‌پردازيد؟..

🔸 اگر شناختن نيك و بد ، و سود و زيان ، باين آسانيست كه هر كس تواند ، و هيچ شرطي يا پايه‌اي براي آن دربايست نيست ، در اين حال چه نياز بگفتن شماست؟!.. چرا هر كس خود نداند و نشناسد؟!..

🔶 خودنمایی و جداسری

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 کتاب فرهنگ چیست؟

در پيرامون اين دفتر

🔸اين دستگاهي كه فرهنگ ناميده مي‌شود ، يك دستگاه ارجدار و هناينده‌ايست. دستگاهيست كه اگر نيك باشد تواند توده را پيش برد و بسرفرازيها رساند و اگر بد باشد آنها را به نيستي و نابودي كشاند. فرهنگ دستگاهيست كه ما سختترين نياز را بآن ميداريم.
ولي جاي افسوس است كه اين دستگاه فرهنگي كه امروز در ايرانست بد مي‌باشد و اينست زيانمند مي‌باشد. باين معني ما اگر سود آن را با زيانش بسنجيم زيانش بيشتر درمي‌آيد ، و دليل اين سخن (چنانكه در متن كتاب نيز نوشته شده) آنست كه ما اگر يك جوان دانشكده‌ديده را با يك روستايي كشاورز برابر يكديگر گزاريم و آنان را از ديده‌ی شايندگي بزندگاني بسنجيم ، بيگمان آن روستايي بزندگاني شاينده‌تر و بكشور و توده سودمندتر از اين جوان فرهنگي مي‌باشد و مغز و نيروهاي خداداديش نيز درستتر از اينست. اين چيزيست كه هيچكس انكار نخواهد كرد و خود دليل بسيار استواري بگفته‌ی ماست.
ما درباره‌ی اين فرهنگ گفتارهايي در پرچم و ديگر جاها نوشته بوديم ، و چون آنها پراكنده مي‌بود همه‌ی سخنان خود را در اين دفترچه در يكجا گرد آورديم. خوانندگان مي‌دانند كه در زمينه‌اي باين بزرگي ، اين دفترچه كوچك مي‌باشد. ولي چه بايد كرد كه مرا فرصت بيشتر از اين نمي‌بود.
اين را هم بايد نويسم كه ما را با كاركنان فرهنگ دشمني درميان نيست و اين سخنان را نه بنام دشمني با كاركنان فرهنگ ، بلكه بنام دلسوزي با توده نوشته‌ام. اينست اگر كاركنان فرهنگ پاسخي توانند داشت و بنويسند ، ما را رنجشي نخواهد بود.
كسروي


ديباچه براي چاپ دوم

🔸از چيزهايي كه در ايران بزيان توده است دستگاه فرهنگست. ما بفرهنگ نياز بسيار ميداريم. ولي اين دستگاه آنچه ما نياز ميداريم نيست. اين اگر سودهايي ميدارد زيانهايي هم ميدارد ، رويهم‌رفته زيانهايش بيشتر است. اين يكي از چيزهاييست كه بايد دست بريشه‌اش برد و ديگر گردانيد. در ايران يكي از كارهايي كه بايد بود همينست.
در اين ده و چند سال كه ما بكوشش برخاسته‌ايم و بشاعران و كتابهاي ايشان ايرادها مي‌گيريم و از صوفيان و بدآموزيهاي آنان سخن مي‌رانيم ، چون با همه‌ی هايهويها كه مي‌شود گفته‌هاي ما جا در دلها براي خود باز مي‌كند ، وزارت فرهنگ خود را ناچار ديده و كتابهايش را ديگر گردانيده.
ولي اين كار جز سنگر عوض كردن نبوده. يك دسته چون از وزارت فرهنگ ماهانه‌هاي گزاف مي‌گيرند از هيچ رو خرسندي نمي‌دهند آن دستگاه بهم خورد و براي كوتاه گردانيدن زبان ايرادگيران مي‌خواهند رويه‌‌كاريهايي[ظاهرسازی] كرده در جاي خود پايدار مانند.
ولي اين نخواهد بود. دوباره مي‌گويم :

🔸فرهنگ از چيزهاييست كه بايد از ريشه ديگر گردد. بايد اين از ميان برخاسته فرهنگي ديگر جاي آن را گيرد.

🔸 براي اين كار هم بايد پيش از همه زمينه در انديشه‌ها آماده گردد. بايد پيش از همه آميغها [=حقایق] روشن شده مردم معني راست فرهنگ و نتيجه‌اي را كه از آن بايد بود بدانند.

براي همين خواست اين كتابچه نوشته شده و چون نسخه‌هاي چاپ نخست پايان پذيرفته بود دوباره بچاپ رسيد و ما اميدمنديم نزديك باشد آنروزي كه نتيجه‌ی اين كوششهاي خود را در دست داريم.
دفتر پرچم

امروز ما اگر بیندیشیم كه این فرهنگ آیا سودش بیشتر است یا زیانش ، از روی فهم و بینش باید بگوییم : زیانش فزونتر میباشد.

باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكده دیده را با یك روستایی ساده‌ی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شاینده‌تر است؟.. كدامیكی بتوده سودمندتر میباشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شاینده‌تر و سودمندتر میباشد.

راست است آن روستائی خواندن و نوشتن نمیداند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست است بی‌بهره میباشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاو ماهی می‌شناسند ، هنوز زمین‌لرزه را نتیجه‌ی تكان گاو می‌شمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمیدانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار میدارند ـ اینها همه كمیهای آنهاست ، عیبهای ایشان است.

لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر میخورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر می‌باشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمیداند ، و اینست همیشه میكوشد.

از آنسوی با همه‌ی دُژآگاهی ، دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود میباشد اینست ، اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.

لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمی‌باشند ، و چون درس خوانده‌اند بگندم‌كاری ، و درخت‌نشانی ، دامپروری ، پشم‌ریسی ، پارچه‌بافی ، رختدوزی ، خانه‌سازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود می‌شناسند. بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ می‌شمارند.

تنها كاری كه برای خود شاینده می‌شناسند پشت میز اداره‌ها نشستن و آموزگاری و روزنامه‌نویسی و اینگونه پیشه‌هاست.
...
چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی میخوانند كه آنها را سرمایه‌ی زندگی می‌شمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون می‌آیند گمان كمی بخود نمی‌برند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمی‌بینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه میپردازند و از آن كس میرنجند.

اینان از بدبختی بهتر میدانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچاره‌ی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود می‌شمارند و اینست خرسندی بآن نمیتوانند داد.

این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شده‌اند.

(پرچم روزانه شماره‌ی ۲۵۴)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۱۳
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ دومین جنگ ابوالسوار با رومیان ؛ جنگ ابوالسوار با بهرام ارمنی ؛ تاخت طغرل‌بیک و ابوالسوار بر آنی

🔶 کتاب فرهنگ چیست؟
گفتار یکم : فرهنگ چیست؟ ، تکه‌ی 1

🔸چون شنيده‌اند درميان ديگر توده‌ها وزارتي بنام فرهنگ هست ، دبستانها و دانشكده‌ها هست ، و درسهايي ببچگان و جوانان داده مي‌شود ، در اينجا نيز ماننده‌اي از آن را پديد آورده‌اند بي‌آنكه نيك بينديشند و معني راست فرهنگ و نتيجه‌اي را كه از آن بايد گرفت بدانند و بفهمند و از روي بينش بكار پردازند.

بنام پاک‌آفرنده‌ی جهان

ما در نوشته‌هاي خود بارها نام فرهنگ برده از آن ناخشنودي نموده‌ايم و اينك در اينجا همه‌ی سخنان خود را در آنباره مي‌نويسيم.

گفتار يكم
فرهنگ چيست؟..
«فرهنگ» از كلمه‌هاييست كه بزبانها افتاده و امروز دستگاه بزرگي در كشور با اين نام خوانده مي‌شود. ولي معناي روشني از آن درميان نيست. ديگران بمانند ، شما اگر بوزارت فرهنگ رويد و سران آن وزارتخانه را گرد آوريد ، و يا استادان دانشگاه را فراهم نشانيد ، و از آنان بپرسيد: «فرهنگ چيست و براي چيست؟.. چه چيزهاست كه فرهنگ ناميده شود؟.. چرا بايد هر خانداني فرزندان خود را بدبستان و دبيرستان فرستند؟.. چرا بايد جوانان درس خوانند؟..» ، بهيچ يكي از اين پرسشها پاسخ درستي نخواهيد شنيد.
بارها ديده‌ام چون چنين پرسشي رفته شنونده در شگفت شده و پاسخ داده : مگر معني فرهنگ دانسته نيست؟!.. و چون گفته شده : «اگر دانسته است شما هم بگوييد» ، درمانده و بخاموشي گراييده ، و يا چنين گفته : «ديگران مگر فرهنگ ندارند؟!.. آنها چطور ما هم همان طور!». اين بوده پاسخي كه داده شده.
راستي هم آنست كه اينان چون شنيده‌اند درميان ديگر توده‌ها وزارتي بنام فرهنگ هست ، دبستانها و دانشكده‌ها هست ، و درسهايي ببچگان و جوانان داده مي‌شود ، در اينجا نيز ماننده‌اي از آن را پديد آورده‌اند بي‌آنكه نيك بينديشند و معني راست فرهنگ و نتيجه‌اي را كه از آن بايد گرفت بدانند و بفهمند و از روي بينش بكار پردازند. (در آن ميان برخي نيرنگهاي بدخواهانه نيز درميان بوده و در پديد آوردن اين فرهنگ كارگر افتاده است.)
اينست ما خود بايد فرهنگ را معني كنيم و نتيجه‌اي را كه از آن بايد بود روشن گردانيم.
فرهنگ آنست كه بچه‌اي كه پس از چند سال پا بميان مردان يا زنان گزارده در زندگي همپا خواهد گرديد ، بايد چيزهايي را كه در زندگاني نياز بدانستن آنها خواهد داشت ياد گيرد كه با يك مغز روشن پا بميان گزارد ، و در هر رشته باياي خود را بشناسد. اينست معني فرهنگ.
اكنون ببينيم چه چيزهاست كه در زندگاني نياز بدانستن آنها هست؟.. يك فهرست كوتاهي از آنها ياد كنيم :
پيداست كه يك بچه نخست بايد خواندن و نوشتن ياد گيرد. بخواندن و نوشتن گذشته از آنكه در كار زندگاني نياز هست ، ياد گرفتن ديگر چيزها نيز بي‌آن نتواند بود ، از اينرو نخست بايد بآن پردازد ، سپس اندكي جغرافي و تاريخ بخواند ، و از دانشها اندك آگاهي بيندوزد ، از تندرستي و دستور آن ناآگاه نماند ، دختران خانه‌داري و بچه‌پروري و كارهاي دستي و پختن و دوختن نيز ياد بگيرند.
اينها چيزهاييست كه براي همگيست و بايد در دبستان فراگيرند. پس از دبستان از يكسو آميغهايي (حقايقي) هست كه هر كسي بايد ياد گيرد : اين جهان چيست؟.. آن را كه مي‌گرداند؟.. ما در آن بهر چه‌ايم؟.. آدمي چيست؟.. چه جدايي ميانه‌ی آن با ديگر جانورانست؟.. هر كسي در زندگاني چه بايايي دارد؟.. توده‌ها با يكديگر چگونه راه روند؟.. از چه راههايي ميتوان از بديها كاست؟.. از چه راههايي ميتوان بهره‌مندي مردم را از آسايش و خرسندي بيشتر گردانيد؟.. سررشته‌داري (حكومت) چيست و چگونه بايد بود؟.. كار و پيشه بهر چيست؟.. بازرگاني چه ميباشد؟.. كشاورزي چگونه بايد بود؟.. باياي مردان با زنان چيست؟.. از اين گونه آموزاكهاي گرانمايه كه ما «دين» يا «آميغهاي زندگاني» مي‌ناميم.

🔶 پولداران و آزمندان
(بخش پنجم)

🔸یك مردمی كه بدان را خوار نداشته به آنان با دیده‌ی توهین ننگرند ، و نیكان را بزرگ نداشته به آنان ارج نگزارند در جهان روی رستگاری نخواهند دید.

🔸این مردم از بس گیج و درمانده‌اند شما هرچه دردها را بشمارید و راه چاره را نشان دهید بی‌پروایی می‌نمایند ، بلكه ریشخند و آزار به شما دریغ نمی‌گویند ، ولی چون هنگامی میرسد كه میوه‌ی تلخ آن دردها و گرفتاریها را می‌چشند ، در آن زمان است كه به تكان می‌آیند ، و این هنگام نیز یگانه چاره‌ای كه می‌شناسند گله و ناله و فریاد است و میخواهند از این راه بلای رسیده را بازگردانند.