✴️ دولت به ما پاسخ دهد
(تکه‌ی نهم)

🔸اینها پرسشهاییست كه باید پاسخ دهند. ملایان كه پیاپی به دولت فشار می‌آورند و شكایت می‌كنند ، اگر دولت بدخواه توده و همدست ملایان نیست باید این پرسشها را جلو آنها گزارد و پاسخ خواهد. اگر جناب آقای بیات (و یا هر نخست‌وزیری كه پس از او بیاید) دلش به این كشور بدبخت می‌سوزد باید بگشادن این گره كور كوشد.

🔸ملایان می‌پندارند كه دولت تواند با زور جلو سخنان ما را گیرد. دولت باید بفهماند كه چنان نیرویی باو سپارده نشده ، و آنگاه جلو دلیل را جز با دلیل نتوان گرفت.

🔸ما بارها شنیده‌ایم كه ملایان از قم و تبریز و دیگر شهرها به اعلیحضرت محمدرضاشاه تلگراف فرستاده از نوشته‌های ما شكایت كرده‌اند. در همین عاشورای چند روز پیش ، كسانی از تهران برای برآغالانیدن ملایان قم رفته بودند ، و چون اعلیحضرت به قم رفته جلوش را گرفته شكایت و هایهوی بسیار كرده‌اند.

🔸ما پیشنهاد می‌كنیم اعلیحضرت در برابر شكایت همین پاسخ را دهند. یا بهتر از آن ، بفرمایند كه ملایان نمایندگانی فرستند تا نشستی در دربار یا در كاخ سفید برپا گردد و در این زمینه گفتگو رود و كار یكسره گردد.

🔸از دو حال بیرون نیست : یا ملایان آن داعیه‌ها را درباره‌ی حكومت می‌دارند و شاه كشور و نخست‌وزیر و وزیران و نمایندگان پارلمان و دیگران را غاصب و جائر می‌دانند و مالیات دادن را حرام می‌شمارند ، و یا اینها هیچكدام نیست و ما بآنان تهمت می‌زنیم. اگر آن یكیست كه هرآینه باید بپرسشهای ما پاسخ دهند و هر دلیلی دارند بازنمایند ، و اگر این یكیست كه دانسته شود و ایرادهای ما خودبخود از میان رود.

🔸ناچارم در اینجا یادآوری كنم كه چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخست‌وزیر دیگری ، شاه این توده و نخست‌وزیر این توده‌اند ، و این باینده‌ی[وظیفه] ایشانست كه بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
چه شاه و چه نخست‌وزیر حق ندارند توده را فراموش كنند و تنها درپی پیشرفت كار خود باشند.

🔸این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یكی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات كنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و بیش از این آبروی دمكراسی را نبرند.

🔸آخر در كجای جهانست كه مردم حكومتی را كه می‌دارند و در زیر سرپرستی آن می‌زیند «غاصب» و «جائر» شناسند و مالیات دادن بآن را حرام ، و بسربازی رفتن را گناه و دزدیدن از داراییش را حلال شناسند؟! چنین چیز ننگ‌آوری در كجای جهان است؟! آیا اینست معنی دمكراسی كه گرفته‌اید و رها نمی‌كنید؟!

🔸آیا جهانیان حق ندارند به این توده بخندند؟! حق ندارند او را ننگ جهان مردمی شناسند؟! این كوششها كه ما پاكدینان آغاز كرده‌ایم و این نبردی كه با كیش شیعی و دیگر كیشها می‌كنیم بهترین كوشش و ورجاوندترین نبرد است. این كوشش و نبرد را می‌بایست پیش از ما دولت آغازد. افسوس كه نه آغازیده‌اند و اكنون نیز بما همراهی نمی‌نمایند. كاری را كه بایستی بود خود نكرده‌اند و ما را نیز آزاد نمی‌گزارند ـ آیا باین چه نامی توان داد؟!

🔸در این جمله‌ها بیش از همه روی سخنم با شاهنشاه جوان ایرانست. اعلیحضرت درس خوانده‌اند و اروپا دیده‌اند و از همه چیز آگاهند. چرا از سود توده‌ی خود ناآگاهی می‌نمایند؟! چرا راهی را كه توانند رفت نمی‌روند؟!
یك واژه‌ی «سیاست» ما را قانع نخواهد گردانید. این واژه را وزیران بدخواه از خود تراشیده به گوش اعلیحضرت رسانیده‌اند. آن كدام سیاستست كه بدبختی بیست‌ملیون توده را می‌خواهد؟! آن كدام همسایه است كه با این آشكاری با ما دشمنی می‌نماید؟!

🔸من سیاستی نمی‌شناسم كه ما را به چنین زبونی و بیچارگی ناچار گرداند. اگر هم چنان سیاستی هست ما ناچار از پذیرفتن آن نیستیم. در جهان هیچ نیرویی نیست كه بتواند ما را به غوطه خوردن درمیان آلودگیهای «قرون وسطا» و بیرون نیامدن از توی آنها ناچار سازد.
باز می‌گویم : این عنوان را وزیران بدخواه خائن از خود ساخته‌اند خودشان این توده را همیشه درمانده و بیچاره می‌خواهند و چنین بهانه‌ای هم پدید آورده‌اند.

🔸امروز بهترین سیاست آنست كه ما نیك شویم و سرپا بایستیم و با همسایگان اروپایی و آسیایی خودمان دست بهم داده بنیكی جهان كوشیم.
امروز ایران درمیان موجهای دو دریای بزرگ متلاطم افتاده و بهترین سیاست (چه برای ما و چه برای دیگران) همانست كه ما از این گرفتاریها رها گردیم و توده‌ی نیرومندی باشیم و درمیان آن دو دریا دیواری پدید آوریم و از بهم خوردن بازداریم.

🔶گواهی پاکدلانه

🔸چیزی كه نمیدارند خرد ، و چیزی كه نمی‌پذیرند داوری خرد است!..

نُه سال است كه گفتارهای دارنده‌ی پرچم را میخوانم. در این نه سال آمیغهای[حقایق] ناروشن بر من روشن گردیده و باورهای سست و بی‌بنیاد از من دور شده است.

من هرگز این توده را به این آلودگی و به این گمراهی نمیدانستم. همچون دیگران خدا را یاور مسلمانان و پشتیبانان این توده می‌انگاشتم.
ولی كنون نیك فهمیده‌ام كه :
🔸«یك توده‌ای تا خود نیك نباشد از جهان نیكی نمی‌بیند». نیك فهمیده‌ام كه خدا هرگز توده‌ای را كه غرق در گمراهیهاست سربلند نمیگرداند.

در یك توده‌ای كه كسانی پس از سیزده ، چهارده سال دانش اندوزی هر روز بگاه بلند شده و ده‌ها بار دعای (اسئلك حورالعین) بخواند و بر نابخردی خود خَستو[= معترف] نگردد ، چگونه سربلند تواند بود؟!..

من هر روز ایرادها بر این كارهاشان میگیرم و روشن میگردانم كه این كار جز خداناشناسی ، جز پست گردانیدن دستگاه خدا چیز دیگری نیست ولی چون خردهاشان سست گردیده چگونه توانند پذیرفت؟!..

آری ، این توده خِرد ، والاترین گوهر آدمی ، را پاك از دست داده است. به این دانشجوی گمراه بارها گفته‌ام : ای آقا در دستگاه خدا حوری و غلمان نتواند بود ، و آنگاه گیرم پذیرفتیم كه در دستگاه خدا چنین سازمانی باشد ، آیا به تنها خواستن چنین چیزی انجام خواهد گرفت. از اینها گذشته اگر با خواستن تو خدا آیین خود را دیگر گردانیده و خواسته‌ی شما را خواهد داد ، چرا چیزهای نیكوتر را گذاشته به «حورالعین» چسبیده‌اید؟!.. آیا اینها نشانه‌ی پستی خردهای شما نیست؟ آیا جز اینست كه شما والاترین گوهر آدمی را از دست داده‌اید؟!...

چون پاسخی ندارد ناچار خاموش شده با خواندن شعری از مولوی یا حافظ و یا خیام : «من چه گویم یك رگت هشیار نیست» و یا مانندهای اینها خود را به استواری باورهای خود نوید داده و گفتارهای ما را پاك بیدینی و خداناشناسی می‌شمارد؟!... اینست سرمایه‌ی نابخردان!!...

این بود نمونه‌ای از باورهای یك جوان دانش اندوخته. كنون از اینجا میتوان به باورهای توده پی برد. از اینجا میتوان نتیجه گرفت كه این توده سخت گمراه گردیده است و چاره‌ی این گمراهی جز با نیرومند گردانیدن و به تكان آوردن خردها نتواند بود و این راهیست كه ما به راهبری دارنده‌ی پرچم آغازیده‌ایم و به یاری خدا پیروز خواهیم گشت.

كرج ـ دانشكده‌ی كشاورزی ـ ایوب واهب زاده

(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی پنجم)

🔶 راه ایراد را هم نمیدانند

🔸مردمیست آلوده و درمانده و سركلافه را گم كرده. ما رنج میكشیم ، زیانها می‌بریم ، و در راه رهایی آنان میكوشیم ، با گمراهیها نبرد میكنیم ، و یك رشته حقایق را كه همسنگ دانشهاست درمیان آنان رواج میدهیم ، و یك دسته در برابر اینها به هر گونه دشمنیهای پست برمیخیزند ، هرگونه نادانی نشان میدهند ، هر زمان درپی دستاویزی هستند كه ایراد گیرند.

🔸این شیوه‌ی كهن دشمنان ماست كه هر زمان دروغ دیگری ساخته میان مردم پراكنند.

🔶 راه ایراد را هم نمی‌دانند

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

آقای رئیس فرهنگ ، آن سعدی و حافظ كه شما آنهمه هواداری از آنها نشان می‌دهید و وزارت فرهنگ كتابهای ایشان را بدست نورسان می‌دهد ، هردو آلوده و بیناموس بوده‌اند و در كتابهای خود آشكاره دم از ساده‌بازی و بیناموسی می‌زنند.

آن باب پنجم گلستانست كه با صد بیشرمی ‌‌نوشته شده و این شعرهای حافظست كه پرده‌ی آزرم را دریده.

✴️ چنین كسانی چه شایسته است كه كتابهاشان بدست جوانان داده شود؟!.. آخر پس غیرت و آزرم كجا رفته؟!.. من نمی‌دانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمی‌دانم چرا زشتی این كار را نمی‌‌فهمید؟!..
...
✴️ آموختن این سخنان بجوانان ، غیرت آنان را كشتن و خونهاشان از جوش انداختنست. ...

✴️ این بدی را كه شما بتوده و كشور خود می‌كنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد. ...

✴️ ما بشاعران كتك نمی‌زنیم كه شما بیایید و نگزارید ، ما بآنان ایرادهای بسیار روشن می‌گیریم و شما كه دانشمندید باید آن ایرادها را بخوانید و بیندیشید كه اگر راست یافتید بپذیرید و با ما همدستی كنید و اگر راست نیافتید هر پاسخی كه می‌دانید بنویسید و بچاپ رسانید كه همگی بدانند. اینست راهی كه باید یك دانشمند پیش گیرد ...

آری شما توانید كسانی را كه روانهاشان بیمار و دلهاشان آلوده است بدشمنی با ما برانگیزید ، و این كار را سالهاست هواداران سعدی و حافظ می‌كنند و نتیجه‌ای جز روسیاهی نبرده‌اند.
...
✴️ آیا این بخردانه است كه مردمان ، جهان را هیچ و پوچ پندارند و پروای آن نكنند؟!.. آیا درس دادن این سخنان بجوانان ریشه‌ی كشور را كندن نیست؟!..

(پرچم نیمه‌ماهه ص210 تا 213)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
2) آريستيديس‌‌ ـ تکه‌ی 12

🔸 در اين ميان روز فرارسيد و ماردونيوس كه از اين جنبش يونانيان آگاهى داشت سپاهيان‌ خود را بصف نهاده و بر سر لاكيدومنيان تاخت و چنان خروش و هياهويى برانگيختند كه ‌پيدا بود در انديشه‌ی جنگ نيستند بلكه چنين مى‌پندارند كه يونانيان مى‌گريزند و انديشه‌ی دنبال ‌كردن و پايمال نمودن ايشان را دارند. ولى بزودى خطاى خود را دريافتند زيرا پااوسانياس همينكه چگونگى را دانست بسپاهيان فرمان ايست داد و دستور داد كه هر دسته‌اى صف آراسته آماده‌ی جنگ بايستد. ولى يا از جهت برآشفتگى‌ای كه از رهگذر آمومفاريتوس داشت و يا از جهت سراسيمگى‌ای كه از نزديكى ناگهان دشمن دچار گرديده بود فراموش كرد كه علامت بهمه‌ی يونانيان بدهد. از اينجا بود كه يونانيان بزودى و همگى در يكجا بيارى او نشتافتند بلكه دسته‌هاى‌ كوچكى و پراكنده بآنجا مى‌رسيدند. با آنكه جنگ درگرفته بود و آتش كارزار شعله مى‌زد پااوسانياس قربانيها مى‌كرد ولى فال نيكى نمى‌يافت و از اين جهت به لاكيدومنيان دستور مى‌داد كه سپرهاى خود را بروى پاها گزارده نگران او باشند و با دشمن هرگز نياويزند و چون ‌او بار دوم بقربانى پرداخت در اين هنگام سوارگان بحمله پرداختند و كسانى را از دسته‌ی لاكيدومنيان زخمى گردانيدند. در اين حمله و كشاكش بود كه كاليكراتيس‌1 كه مرد زيبا ديدار و بسيار خوشرويى در سپاه ‌يونانيان بود تيرى باو برخورد و چون بحال جان دادن افتاد چنين گفت : من هرگز غصه‌ی مرگ را ندارم زيرا از خانه‌ی خود بهمين آرزو بيرون آمده‌ام كه در راه ‌نگهدارى يونان جان ببازم. ليكن غصه‌ی آن را دارم كه كارى از پيش نبرده مى‌ميرم. راستى هم هنگام بس سختى فرارسيده و ايستادگى‌ای كه مردم نشان مى‌دادند درخور شگفتى بود. زيرا آنان در برابر حمله‌هاى دشمن آرام ايستاده نگران اجازه از خدايان و سردار خود بودند. برخى گفته‌اند در اين هنگام كه پااوسانياس بگزاردن قربانى پرداخته و اندكى دور از لشكرگاه بود بى‌آنكه ابزار جنگى نزد خود يا همراهانش باشد ناگهان چند تن از مردم لودى‌2 بر سر آنان تاخته قربانيها را پراكنده ساخته تاراج نمودند و پااوسانياس و كسان او چون ابزارى‌ نداشتند آنان را با چوب يا تازيانه مى‌زدند. از اينجاست كه هنوز در اسپارت چون قربانى‌ مى‌كنند پسرانى را با تازيانه مى‌كوبند و اين كار را بنام يادآورى از آن پيشامد مى‌نمايند.
پااوسانياس سخت دلتنگ شده بود. كاهنان قربانى پشت سر قربانى مى‌گزاردند. ولى نتيجه ‌بدست نمى‌آمد و او روى به پرستشگاه برگردانيده با ديده‌هاى اشكبار دست بسوى آسمان ‌برمى‌داشت و بخدايان پلاتايا زارى نموده چنين درخواست مى‌كرد كه اگر فيروزى را بهره‌ی يونان نخواهند ساخت بارى اين فرصت و توانايى را بايشان ارزانى دارند كه دليريها از خود آشكار گردانند تا دشمن كه فيروز مى‌شوند بدانند كه با مردم دلير و جانسپارى سر و كار داشته‌اند. در ميان اين زاريهاى او بود كه ناگهان حال قربانيها تغيير يافته و اينزمان فالهاى نيكو رو نمودن گرفت و مژده‌هاى فيروزى داده شد. پااوسانياس همينكه اشاره‌ی جنگ نمود تيپ پياده‌ی لاكيدومنيان بيك ناگاه تو گويى جانور درنده‌اى شدند كه مويهاى خود را بالا زده روى بجنگ درآوردند. دشمنان كه آنان را ديدند دانستند كه همه دل بمرگ نهاده‌اند و اينبود سپرهاى چوبى خود را بدست گرفته به تيرباران پرداختند. ولى اينان از هم جدا نشده و پالانكس‌3 خود را همچنان فشرده بهم نگهداشته بسوى دشمن دويدند و سپرهاى آنان را از دستشان ربوده با حربه بسر و رو و سينه‌ی آنان زدند. بسيارى از ايشان را بخاك انداختند ولى ‌دشمن هم دليرى نموده كينه بازمى‌جستند و نيزه‌ها را بدست لخت خود گرفته و بسيارى از اينان را بكشتند. نيز شمشير و قمه بکار مى‌بردند و نيزه‌هاى لاكيدومنيان را از دستشان گرفته‌ خرد مى‌ساختند و بدينسان زمان درازى را ايستادگى كردند.


1ـ Callicrates
2ـ Lydia كشور معروفى از آسياى كوچك كه نام آن بسيار شهرت دارد و اينكه در كتابهاى فارسى آن را «ليدى» مى‌نويسند غلط آشكار است.
3ـ Phahanx اين كلمه از اصطلاحهاى سپاهيگرى است كه در تاريخ يونان و روم بسيار بكار مى‌رود و مقصود از آن فوج مى‌باشد.

✴️ دولت به ما پاسخ دهد
(تکه‌ی دهم)

🔸بیش از این نمی‌خواهم از سخن خود دور افتم. دولت بپرسشهای ما از ملایان پاسخ خواهد ، و اگر هوادار آنهاست خود بما پاسخ دهد. دولت اگر می‌خواهد ما آن را ، همچون دولت ساعد ، بدخواه این كشور نشناسیم باین پیشنهاد ما ارجی گزارد و با ما با منطق پیش آید.

🔸آقای دشتی در گفته‌های خود قانون اساسی را به رخ ما كشیده و می‌دانیم كه دیگران نیز خواهند كشید. ما نمی‌دانیم چرا آقای دشتی از دانسته‌های خود چشم می‌پوشد. آقای دشتی نیك می‌داند كه این قانون اساسی چگونه پدید آمده : قانون را از فرانسه گرفته و برای خاموش گردانیدن آشوب ملایان چند پینه‌ی ناجوری هم بآن زده‌اند. آن اصل دوم را حاجی‌شیخ‌فضل‌الله پیشنهاد كرده و بآن قانون افزوده شده كه نوشته‌ی حاجی‌شیخ‌فضل‌الله با خط خودش اكنون در دست منست.

🔸ما از این می‌گذریم : بسیار نیك ، قانون اساسی مذهب شیعه را مذهب رسمی ایران گردانیده. ولی مذهب شیعی كه با حكومت مشروطه كه پایه و بنیاد آن قانونست نمی‌سازد ، چه باید كرد؟! آیا باید همچنان ایستاد و تماشا كرد؟! آیا باید بیست‌ملیون توده را فدای اصل قانون اساسی گردانید؟!

🔸من از این هم می‌گذرم : همان قانون اساسی ، مجلس و دولت را زمامدار مشروع این كشور شناسانیده و اختیار قانونگزاری و مالیات بگیری و دیگر كارهای كشور را بدست آنان سپارده. آیا پیشروان كیش شیعی اینها را می‌پذیرند؟! همان قانون اساسی و دیگر قانونها جایی برای ملایان درمیان توده باز نكرده و آنان را جز یك دسته‌ی مفتخوار نشناخته ـ آیا آنان باین گردن می‌گزارند؟!

🔸آقای دشتی مگر شما شیعی می‌باشید؟! مگر شما نمی‌دانید كه از روی كیش شیعی بمجلس رفتن شما حرامست ، پول گرفتنتان حرامست ، قانون گزاردنتان حرامست. شما بدعتگزار هستید و روز رستاخیز یكسر بدوزخ خواهید رفت و تنتان با قیچیهای آتشین بریده خواهد شد؟! من نمی‌دانم چگونه شما چنین شكنجه‌ای را بخود می‌خرید؟! نمی‌دانم چرا توبه نمی‌كنید؟! آقای دشتی مردمفریبی ، آن هم با این بی‌پردگی ، بشما هیچ نمی‌آید.

🔸اگر شما می‌گویید توده باید همچنین در نادانی و بدبختی بمانند بلكه رفته‌رفته نادانتر و بدبخت‌تر گردند و ما یك دسته‌ی برگزیده دست بهم دهیم «و در زیر سرپرستی دیگران» آنان را راه بریم ، چنانكه یك بار دیگر گفته‌ام این فلسفه‌ی شما بسیار كجست ، بسیار بیپاست. شما اگر مردی نیكخواهید باید دلتان به این نادانی و گرفتاریهای گوناگون دیگرِ توده كه كیش شیعی از بزرگترین آنهاست بسوزد و در آرزوی چاره بآن دردها باشید. یك توده‌ی نادان و گرفتار را راه بردن (آن هم با زبونیها و سیلی خوردنها كه خودتان بهتر از دیگران می‌دانید) مایه‌ی سرفرازی برای شما نتواند بود.

🔸این سخن كه شما در پارلمان ایران هواداری بكیش شیعی (یا بهتر گوییم بدستگاه ملایان) نموده‌اید از نیكیهای شما شمرده نمی‌باشد و سالهای سال مایه‌ی بدگمانیها درباره‌ی شما خواهد بود. شما زیان بدآموزیهای حافظ و سعدی را نمی‌دانستید ، آیا زیان كیش شیعی و آخوندبازی را هم نمی‌دانستید؟! چنین عذری را از شما آیا توان پذیرفت؟! اگر شیعیگری خوبست پس چرا خودت نمی‌پذیری؟! پس چرا خودت شیعی نیستی؟! پس مرگ خوبست اما برای همسایه؟!

🔸یك چیز دیگر كه می‌باید بگویم آنست كه بسیاری از ملایان (بویژه از آنان كه در نجف و كربلا و سامرا می‌باشند) زیان كارهای خود را نمی‌دانند ، و اگر بدانند باین اندازه كه هست نمی‌دانند. هر یكی از آنان از جوانی در رشته‌ی ملایی بدرس خواندن پرداخته و گام بگام پیش رفته ، و همچون كرمِ پیله كه تارها بگرد خود تند ، او نیز از خوانده‌ها و شنیده‌ها چهاردیواری در پیرامون اندیشه و فهم خود پدید آورده و روزنه‌ای كه از آن بجهان بیرون تواند نگریست بازنگزارده. اینست كمتر می‌داند كه چیزهای دیگری هم هست.

🔸یك چیز بدتر آنكه آنان گمان ناراستی بدانسته‌های خود نمی‌دهند و بایَنده‌ی[وظیفه] خود می‌شمارند كه به هیچ سخن دیگری گوش ندهند. دلیل آوردن و داوری خرد را پیش كشیدن نیز در این زمینه بیهوده است. زیرا آنچه خرد است بگمان آنان «ناقص» است و «به درك مصالح و حقایق وافی» نیست. آنچه دلیلست آنان چون گمان ناراستی به دانسته‌های خود نمی‌برند ، اگر هنگامی دلیلی بزیان آن دانسته‌ها شنیدند باید نپذیرند بلكه بكوشند و پاسخی درست كنند.

به هر حال بیگمانست كه بسیاری از آنان از زیانكاری خود ناآگاهند. مثلاً آقای حاجی سیدابوالحسن اسپهانی ، من شنیده‌ام مردی ساده و نیكدلست و گمان بسیار می‌رود كه او هیچ نمی‌داند مشروطه چیست و چه نتیجه‌هایی از آن تواند بود ، نمی‌داند كه كیش شیعی از كجا برخاسته و امروز چه زیانها بلكه آسیبها از آن برمی‌خیزد. اینها را نمی‌داند و با دلی آسوده در نجف نشسته و دستگاه خود را پیش می‌برد.

میرزا علی واعظ - میرکریم بزاز

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست دوم : شعر سخنست و سخن بايد از روي نياز باشد
تکه‌ی 9

🔸 گفتم : آن شماييد كه شعرشناس نيستيد. شما بازي كردن با واژه و سخن را شعر مي‌ناميد. از آنسو هم مي‌گوييد : «شعر زبان احساسات است». مي‌بايد بگويم : شما معني «احساس» يا «سهش» را هم نمي‌دانيد. شما چون روضه‌خوانهاييد. آنان چون بهانه‌ی ديگري بكار بيهوده‌ی خود پيدا نمي‌كنند فلسفه بافته چنين مي‌گويند : «كسي كه مظلوم كشته شده آدم بايد دلش باو بسوزد ، بايد همدردي كند ، اين لازمه‌ی انسانيت است». اين را مي‌گويند و نمي‌دانند كه در اين گونه زمينه‌ها «گذشت زمان» خود كارگر و هناينده است. داستاني كه هزار و سيصد سال پيش رخ داده جاي همدردي نيست. دلمان خواهد سوخت ولي چه همدردي توانيم كرد؟!. آنگاه دل سوختن و همدردي كردن هم اندازه دارد. به يك داستان تا كي بايد دل سوزانيد؟!.. تا كي بايد گريست؟!.. پس از همه‌ی اينها اگر سخن شما راستست پس چرا يادي از ستمديدگي و كشته شدن ثقة‌الاسلام و شيخ سليم و ميرزا علي واعظ و ميركريم و حسن و قدير نمي‌كنيد كه ديروز در راه اين كشور و توده كشته شدند؟!.
شما نيز مي‌گوييد : «احساسات» ، و هيچ نمي‌دانيد كه سهش يا احساس آنست كه از پيشامدهاي زندگاني در دل آدم پديد آيد. شما مضمون‌بافي خود را «احساس» مي‌ناميد. بگو ببينم آن قصيده‌ها كه استادانتان مي‌سازند يا غزلهايي كه مي‌سرايند كدام يكي از روي سهش است؟!. اين از روي سهشست كه مي‌نشينيد و با خود مي‌گوييد : «بيكارم و بهتر است غزلي بسازم». نخست قافيه‌ها را فهرست مي‌كنيد : «تبر ، خبر ، ضرر ، خطر ، بتر ، شكر ، هدر.» آنگاه با صد سختي شعرها مي‌بافيد و هر كدام از اينها را در پايان يكي از آنها مي‌گنجانيد. آيا اين از روي سهشست؟!. شما سهشهاتان مرده. باين دليل كه هايهويي را كه در جهانست نمي‌فهميد و آنچه در كشورتان مي‌گذرد درنمي‌يابيد. تنها چيزي كه مي‌شناسيد ياوه‌گوييست. آن چيزهايي كه شما مي‌سازيد و بيرون مي‌ريزيد «سخن مرده» است. سخنيست كه روان نمي‌دارد. سخنيست كه بجهان و زندگاني بستگي نمي‌دارد. ولي شما آنها را شعر مي‌خوانيد.
آن چهار بيت كه من در «تاريخ هجده ساله» ياد كرده‌ام اگر سست هم هست باري سخن زنده است. زيرا از روي سهش گفته شده ، سهشي كه از پيشامدها برخاسته بوده. در آن روزها در ايران داستان منات روسي يكي از گرفتاريها مي‌بوده. صدها كسان دارايي خود را در آن راه از دست دادند. منات كه بهايش در نتيجه‌ی جنگ پايين آمده بود مي‌خريدند و باميد بالا رفتن نگه مي‌داشتند. ولي هفته آينده ، باز پايين مي‌آمد ، هفته ديگر همچنان ، بدينسان پايين مي‌رفت تا بيكباره از بها افتاد و يا بگفته‌ی شاعر «وفات نمود».
شاعر اين حال را نشان داده. شما مي‌گوييد : «محسنات شعري دارد» من مي‌گويم : اگر نداشتي ديگر بهتر بودي. شما همه‌ی نگاهتان بآن واژه‌بازيهاست و من نگاهم بمعني مي‌باشد.
سپس گفتم : شعرِ از روي سهش آنهاست كه ميرزا علي‌اكبر صابر گفته. بديها و آلودگيهاي توده را بديده گرفته و درباره‌ی آنها شعر ساخته و بچاپ رسانيده. ملايان تكفيرش كرده‌اند و بزيان و گزند افتاده ، چون از روي سهش و فهم مي‌بوده پس ننشسته. يك نمونه از شعرهاي او ريشخند بشاعران ايرانست كه تنديسه‌اي از آنها پديد آورده و ما چون شعرهاي او را با ترجمه‌ی فارسيش با همان تنديسه يا نگاره بچاپ رسانيده‌ايم شما توانيد آنها را ديد.
آن كار صابر و روزنامه‌ي ملانصرالدين مي‌بود كه با خويهاي بد مردم مي‌جنگيدند و شعر را نيز در آن باره بكار مي‌بردند. اين هم شما كه در ايران قصيده و غزل به سبك تركستاني مي‌سازيد و مضمون‌بافيهاي خود را «احساسات» مي‌ناميد اگر شما را «احساس» هست پس چرا اينهمه آلودگيهاي توده را نمي‌بينيد؟
در مهنامه‌ی شما پيشنهاد مي‌شود كه شاعران درباره‌ی «فتح سومنات» كه هزار سال پيش سلطان محمود غزنوي كرده به سبك عنصري قصيده‌ها سازند. اين نمونه‌ي مردگي «احساسات» شماست. اين دليل ديگر است كه شما درپي سخنبازي هستيد نه درپي بازنمودن سهشها.

شیخ سلیم - ثقةالاسلام

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
2) آريستيديس‌‌ ـ تکه‌ی 13

🔸 در اين ميان آتنيان در نيمه‌ی راه نگران ايستاده چشم براه لاكيدومنيان داشتند. ولى چون ‌فرياد و غوغا را شنيدند و نيز چنانكه گفته شده فرستاده‌اى از پااوسانياس نزد ايشان آمد و چگونگى را خبر داد از اين جهت آنان بیدرنگ بسوى جنگ‌گاه دويدند كه ياورى نمايند و چون بدانجا رسيدند ناگهان يونانيانى كه هوادار دشمن بودند آهنگ اينان كردند. آريستيديس چون چنان ديد آنان را بخدايان يونان سوگند داد كه دست بجنگ باز نكنند و در برابر كسانى كه بياورى جانبازان راه آزادى يونان مى‌شتابند مانع نباشند و چون‌ ديد كه آنان پرواى سوگندهاى او را ندارند و بجنگ آماده شده‌اند از شتافتن بياورى ‌لاكيدومنيان چشم پوشيده با اين دسته كه پنجهزار تن بودند بجنگ ايستاد. ولى اندكى نگذشت كه بيشتر اينان دست از جنگ برداشتند زيرا ايرانيان شكست يافته‌ برگشته بودند. گفته‌اند تندترين كشاكش با مردم ثبيس روى مى‌داد زيرا آنان در ميان لشكريان دشمن از همه دليرتر و از همه نيرومندتر بودند كه پيش دسته‌هاى ديگر افتاده بيش از همه غيرت از خود مى‌نمودند و اين كار را نه بدلخواه خود مى‌كردند بلكه چون اختيار ايشان بدست بزرگانشان ‌مى‌بود ناگزير از اين كار و كوشش بودند.
بارى سپاه يونان كه هر يكى در جاى خود جداگانه جنگ مى‌نمود پيش از همه لاكيدومنيان ‌فيروزى بدست آوردند و دشمن را از جلو برداشتند و يك تن اسپارتى كه نامش ‌اريمنستوس‌1 بود سنگى بر سر ماردونیوس زده او را بكشت و بدينسان همه‌ی سپاه ايرانى‌ شكست خورده بميان ديوارهاى چوبى خود پناه بردند. سپس هم آتنيان ثبيس را شكسته سيصد تن برگزيدگان ايشان را بكشتند. چنانكه گفته‌اند از همگى سپاه دشمن كه سيصدهزار تن بوده تنها چهل‌هزار تن رها شده بسركردگى‌ آرتابازوس2 جان بدر برد ، ديگران همه نابود گرديدند. ولى از سپاهيان يونان تنها يكهزار و سيصد و شصت مرد گشته گرديد3 ، كه پنجاه و دو تن از اينان از آتنيان و همگى از تيره‌ی آيانتيس‌4 بودند و چنانچه كليديموس‌5 آورده اينان با دليرى بيشتر جنگ و كوشش مى‌نمودند و بهمين جهت است كه اين تيره هميشه قربانيها بنام ‌آن فيروزمندى با پول همگى تيره مى‌گزارند. نود و يك تن كشتگان هم از لاكيدومنيان بودند. نيز شانزده تن از تيگيات بودند. با اين‌ حال بسيار شگفت است كه هردوتوس مى‌نويسد : «تنها اينان نه ديگران با دشمن روبرو شدند.» نمى‌دانيم او بر چه زمينه‌ای چنين سخنى را گفته. با آنكه شماره‌ی كشتگان و نشانيهايى كه برگمارده شده خود مى‌رساند كه جنگ را همگى‌ نمودند و فيروزى را همگى بدست آوردند نه تنها آن سه شهر كه او ياد كرده.
اين جنگ را (از روى گفته‌ی آتنيان) در روز چهارم بوييدروميون‌6 كردند. ولى بويوثيان آن را در بيست و هفتم ماه پانيموس7 مى‌گويند و از اينجاست كه هنوز هم مردم يونان در اين روز در پلاتاى گرد مى‌آيند و مردم پلاتاى بشكرانه‌ی آن فيروزى قربانيها براى خدايان مى‌گزارند. از اين اختلاف در روزها در شگفت نبايد بود. زيرا هنوز در زمان ما كه علم ستاره‌شناسى‌ پيشرفت بسيارى كرده كسانى ماه را در يك روز آغاز مى‌كنند و كسانى در روز ديگرى.


1ـ Arimnostus
2ـ Artabazus
3ـ از همين گفته‌هاى خود تاريخنگار پيداست كه شماره‌ها بنيادى ندارد. زيرا با آن دليرى‌ای كه خود تاريخنگار از ايرانيان نقل كرده مى‌گويد اسپارتيان از روبرو شدن با آنان بيمناك بودند چگونه مى‌توان باور كرد كه از يكسوى دويست و شصت‌هزار تن گشته گرديده و از سوى ديگر تنها بيش از هزار و سيصد و شصت تن نابود نشده باشد ، پيداست كه شمارش درستى در ميان نبوده و يك رشته گزافه‌هايى بر زبان يونانيان افتاده بود و پلوتارخ آنها را در كتاب خود آورده است.
4ـ Aeantis
5ـ Clidemus
6ـ Boedromion
7ـ Panemus

🔶 در كناره‌ی «قانون دادگری»

🔸ما گرچه برآنیم كه زندگانی را از بنیاد آن برگردانیم و تا بنیاد بخردانه‌ی ورجاوندی برای زیست آدمیان استوار نگردانیم به سخن دیگری درنیاییم. از اینرو ما كمتر از اداره‌ها گفتگو كنیم ، كمتر به پیشامدهای آینده و گذرنده پردازیم.

🔸یك توده برای آنكه در زندگانی آسوده باشد به چیزهای بسیاری نیازمند است : باید همگی یك آرمانی را دنبال كنند ، باید همگی در یك راه باشند ، باید همگی نیكیها را بخواهند. با این شرطهاست كه زندگانی توده‌ای با خوشی و خرسندی توأم تواند بود ، وگرنه از آن جز گرفتاری پدید نتواند آمد ، بدانسان كه در ایران پدید می‌آید و بیشتر مردم از آزار و زیان دیگران لذت میبرند و به جای همدستی از پای یكدیگر میكشند.

🔶 در كناره‌ی «قانون دادگری»

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

✴️ دولت به ما پاسخ دهد
(تکه‌ی یازدهم)

🔸 از همان آقای حاجی‌سیدابوالحسن ، اگر پرسیده شود : «آیا حكومت حق علماست؟!» خواهند گفت : «بلی در زمان غیبت امام علما جانشنیان اویند ، اولی بتصرفند». اگر زمینه آماده گردد و گفته شود : «پس بیایید حكومت را تصرف كنید» ، خواهند گفت : «در این جزو زمان تكلیف ما نیست». اگر پرسیده شود : «پس چه باید بود؟! شما كه خودتان نمی‌خواهید حكومت را بدست گیرید ، و حكومتی را كه مردم بنیاد گزارده‌اند غاصب و جائر می‌شناسید و پیروان خود را ببدخواهی وامی‌دارید ، پس چه باید كرد؟!» در آنجاست كه دانسته خواهد شد خود نیز سرگردانند و چیزی نمی‌دانند.

ما داستانهایی از آنان می‌شناسیم كه مایه‌ی شگفت هر كسی باشد. بارها دیده شده آن ملایی كه می‌گوید : «پول دولت حرامست و دولتیان ظلمه‌اند» ، چون شبی دزد بخانه‌اش آمده بامداد شتابان بكلانتری رفته و بگله و ناله پرداخته كه «این چه مملكتیست؟!... چرا پاسبانها جلو دزدها را نمی‌گیرند؟!» ـ این پرخاشها را كرده و هیچ بیاد نیاورده كه اینان همانهایند كه من «ظلمه»شان می‌خوانم و بدوزخشان می‌فرستم. همانهایند كه پولی را كه می‌گیرند حرام می‌شناسم و بد می‌گویم.

🔸كیشی كه دستها در آن برده شده جای شگفت نیست كه چنین «تناقضی» از آن پدید آمده. شگفت آنست كه پس از هزار سال بیشتر ، بیست‌ملیون توده خود را فدای چنان «تناقضها» گردانند.

🔸بارها از ملایان پرسیده شده «آیا دولت باشد؟» گفته‌اند : «البته كه باشد». پرسیده شده : «پس چرا شما آن را غاصب و جائر می‌خوانید؟! پس چرا می‌گویید مالیات دادن حرامست؟!». گفته‌اند : «این تكلیف مذهبی ماست. دولت باید باشد. ما هم باید او را غاصب بشناسیم. بهمین نحو بگذرد تا امام ظهور كند و همه چیز را درست گرداند».

كوتاه سخن : همان علما خود سرگردانند. راهی را پیش گرفته و رفته و بیك تاریكی افتاده‌اند و در آنجا درمانده‌اند ، و در همان حال زیانهای بسیار بزرگی را باین توده‌ی بدبخت می‌رسانند.

🔸از آنسو در این چند سال كه ما بكوششهایی برخاسته‌ایم و ایرادها برفتار و حال آنان می‌گیریم ، چون از منطق بسیار دورند و از همه چیز ناآگاه می‌باشند بیك رشته كارهایی برمی‌خیزند كه برای كشور و توده مایه‌ی رسواییست. مثلاً پارسال در تبریز بهنگام انتخابات افزار دست ممقانی و ثقة‌الاسلامی و دیگر كاندیدهایی گردیدند و بیك رشته وحشیگریهای بسیار پستی كه زشتیهای «قرون وسطای» اروپا را بیاد می‌آورد پرداختند. در مراغه و میاندوآب رفتار پست‌تری نمودند. كار بجایی رسید كه نمایندگان شوروی بكوشش برخاستند و بدولت اعتراض نمودند.

🔸🔸امسال در تهران نقشه‌ای كشیده بودند كه در محرم همان وحشیگری را تكرار كنند. از دو هفته پیش در منبرها داد می‌كشیدند و دروغ رسوای قرآن سوزانی را بمردم می‌پراكندند. یكی از ملایان در مسجد سپهسالار عمامه بزمین می‌زد و نعره‌ها بلند می‌ساخت كه روز یكم دی‌ماه قرآن را خواهند سوزاند.

🔸آیا رسوایی نیست كه چنین دروغی را پراكنده سازند؟! آیا این نام قرآن را خوار گردانیدن نیست؟!

🔸همان چند روز پیش بوده كه در مسجد جامع با بودن جنابعالی كه آقای بیاتید و آقایان وزیران دیگر ، ملایی به روی منبر بسخنان ناسزایی درباره‌ی ما پرداخته. آیا این بدولت برنمی‌خورد؟! آیا از جایگاه جنابعالی نمی‌كاهد؟!

🔸این رفتار ناستوده‌ی آنان در برابر منطق است. آمدیم كه پاسخ می‌نویسند در آنجا نیز رسوایی پدید می‌آورند و سخنان زشت و بیفرهنگی را كه بآبروی كشور بیشتر برمی‌خورد تا بما برشته‌ی نوشتن می‌كشند.

🔸بدگویی و بدنویسی از ما راه روزی برای بسیاری گردیده. آخوندهای بیكاری بنام آنكه آقای حاجی‌سیدابوالحسن ایشان را فرستاده و اجازه داده كه «از وجوه شرعیه دریافت دارند و بدفع و رد اضلالات كسروی مجاهدت كنند» از شهری بشهری می‌روند و در نشستها و بر منبرها بزشتگوییهایی می‌پردازند و با پراكندن دروغهایی مردم را برمی‌آغالانند. یكی از ایشان آخوندیست كه در بغداد دلالی می‌كرد و از كار دست كشیده بتهران آمده و بدنویسی و هوچیگری بزیان ما را راه روزی برای خود گرفته كه گاهی «بمب آتشزای فولاد» می‌سازد و گاهی كتاب نوشته بچاپ آن می‌پردازد.[1]

[1] : اشاره به حاج‌سراج انصاری است که از نویسندگان «آیین اسلام» گردیده بود. ـ و

حاجی‌سیدابوالحسن اسپهانی
از علمای نجف و مرجع شیعیان در زمان چاپ دفتر «دولت بما پاسخ دهد».

علی دشتی
نویسنده ،‌ نماینده‌ی مجلس ،‌ سفیر
در مجلس چهاردهم در پرده به نوشته‌های کسروی و کوششهای باهماد آزادگان تاخته بود.

مرتضاقلی بیات نخست‌وزیر
دفتر «دولت بما پاسخ دهد» خطاب به او نوشته شده.

‌کاش ملایان ما به اندازه‌ی امامقلی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان فهم داشتند.

فشرده‌ی سخن ، او میگوید پول حج را صرف بهبود زندگانی خود کنید.

از آنسو ملای بیغیرت ما پروایی ندارد که عربستانیها با ما چه رفتارهای خواری‌آوری میکنند :

بی‌ناموسی ،‌ کشتار حاجیها ، رفتاری سزاوار کافران و بت پرستان که با مسلمانان ایرانی میکنند

و سرانجام این ملایانند که باید در برابرشان زانو زنند و لابه کنند تا اجازه‌ی زیارت حج بگیرند.

تفو بر این بی‌غیرتی تفو!

ببینید فرق از کجا تا کجاست؟