🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 زمانى كه كوروش در راه بود خبرها باو مى‌رسيد كه پادشاه هنوز در انديشه است و آهنگ آن نكرده كه بجلوگيرى برخيزد و جنگى روبرو نمايد بلكه در آن دل پادشاهى‌ (مركز) خود منتظر خواهد نشست تا لشكرها از هر سوى در آنجا گرد آيند. بر سر راه كوروش بر دشتى خندقى بپهناى هشتاد پا و بهمين اندازه گودى كنده تا به‌ مسافتى كه كمتر از پنجاه ميل نبود امتداد داده بودند. ولى اردشير چندان دير كرد كه كوروش از آن خندق بگذشت و رو بسوى بابل پيش آمد. چنانكه نوشته‌اند تريبازوس نخستين كسى بود كه جرأت كرده نزد شاه رفته باو گفت : شما نبايد از جنگ پرهيز جوييد و نبايد بابل و ماد را رها كرده نيز شوش را از دست داده ‌خود را در پارس نهان سازيد. با آنكه شما سپاهى چندين برابر سپاه دشمن داريد و فرمانروايان و سركردگان بسيارى بر سر شما گرد آمده‌اند كه هر يكى در جنگجويى و سياست‌دانى برترى بر كوروش دارند. از اين سخنان پادشاه عزم كرد هرچه زودتر بجنگ و جلوگيرى بشتابد و با نهصدهزار تن سپاه بسيار منظم بر گرد سر خود روى براه نهاده بيك ناگاه از جلو دشمن پديدار گرديد. دشمن كه چنين گمانى را هرگز نداشت و بى‌پروا و پراكنده راه مى‌پيمود و ابزارهاى جنگى‌ ايشان آماده‌ی كارزار نبود از پيدايش ناگهانى آن سپاه بيكران سخت سراسيمه گرديده بدست و پا افتاد. ولى كار بس دشوارى بود كه كوروش بتواند در ميان آن غوغا و برآشفتگى سپاه خود را بسامانى آورده آماده‌ی جنگ گرداند. بيش از همه آن نظمى كه ارتخشثر بسپاه خود داده و آن آرامى و آهستگى كه آن لشكر بيكران در حركت خود داشت يونانيان را سخت در شگفت انداخت. چه آنان بگمان خود سپاهى را منتظر بودند سخت نابسامان كه سپاهيان هياهو برانگيزند و جستها نمايند و پراكنده و دور از هم راه پيمايند ولى اكنون همه آهستگى و آرامى ديدند. برگزيده‌ترين گردونه‌هاى زره‌پوش را در پيشاپيش تيپها در برابر يونانيان قرار داده بودند كه با يك حمله‌ی نيرومندى صفهاى آنان را درهم شكنند بى‌آنكه سپاهيان نزديك رفته باشند.

🔶كار ما با اینها چه خواهد بود؟.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸یك دسته شاهسون كه از آشوب كشور فرصت جسته تفنگهای خود را برمیدارند و سر گردنه‌ای میگیرند و كاروانها را میزنند و آدم میكشند با این ملایان و بهائیان و درویشان و دیگران چه جدایی میدارند؟..

🔸اگر آن شاهسونان تنها سود خود را میجویند و در راه بهره‌مندی خود از ایمنی كشور و آسایش توده و پیشرفت بازرگانی و كشاورزی و مانند اینها چشم می‌پوشند ، و هرچه در این باره گفته شود ناشنیده می‌انگارند ، این ملایان و كشیشان و سر دستگان بهایی و صوفی و دیگران نیز همان رفتار را میكنند و درباره‌ی توده و آسایش و پیشرفت آن همان بی‌پروایی را نشان میدهند ،

🔸بلكه گستاخی و بی‌پروایی اینان فزونتر از آنان می‌باشد. زیرا اینان در راه آرزوی پست خود ، به خدا نیز دروغ می‌بندند ، مردمان را گمراه و نادان می‌سازند ، توده‌ها را به پستی میكشانند.

🔸شاهسون اگر كسی را لخت كرد جبران آن آسانست. ولی اینان چون مردم را گمراه میگردانند چاره‌اش بسیار دشوار است. اینست بدی آنان ده برابر بدی شاهسون بلكه فزونتر از ده برابر است.

✴️ پوزش از خوانندگان

گفتارهای چند روز اخیر کتاب در پیرامون «ادبیات» بجای نشست ششم ، از نشست پنجم آورده شده.
از این لغزش پوزش میخواهیم. و برای آنکه رشته‌ی سخن بازگرفته شود ، و زمینه به یادها آید تکه‌ی نخست آن را که چندی پیش در کانال آورده بودیم بار دیگر در زیر می‌آوریم.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 1

🔸 در اين نشست مي‌خواهم به پرسشي كه هميشه بميان مي‌آيد پاسخ دهم. هنگامي كه ما از بديهاي شاعران سخن مي‌رانيم كساني كه نمي‌خواهند بپذيرند چنين پاسخ مي‌دهند : «پس آنها كه تعريف از شعر كرده‌اند نفهميده‌اند؟!.»
پيداست كه اين پرسش يا ايراد ، عاميانه است. در برابر دليل بچنين سخني نبايد پرداخت. جاي شگفت نيست كه چيزي را گروهی فهميده باشند. با اين حال من آن را بي‌پاسخ نمي‌گزارم. ببينيم آن ستايندگان كيها بوده‌اند و از هر كدام جداگانه سخن رانيم :
يك دسته خود شاعران بوده‌اند كه ستايشهاي بسيار از خود و از كار خود كرده‌اند :
در شعر سه تن پيمبرانند
قوليست كه جملگي برآنند
هرچند كه لا نبي بعدي
فردوسي و انوري و سعدي

پيش و پسي هست صف كبريا
پس شعر آمد و پيش انبيا
ما اگر بخواهيم از راه روانشناسي درآمده انگيزه‌ی كار اين شاعران را بجوييم بايد بديده گيريم كه اين شاعران از يكسو پيروي از هوس خود كرده‌اند. زيرا با سخن بازي كردن و قافيه جفت گردانيدن خود بازيچه‌ايست ـ بازيچه‌ايست كه بسيار كسان آن را دوست دارند و لذت برند. بويژه كه چيزهاي ديگري از ستايش پادشاهان ، نشان دادن دانسته‌هاي خود ، پروردن مضمون ، دشنام دادن باين و آن درميان باشد. از يكسو هم فريب واژه‌ی «ادب» را خورده‌اند. يك واژه‌ی «ادب» با يك معني غلط پيدا شده و شناخته گرديده و دايره براي خود باز گردانيده بود كه با آنكه توده‌ي انبوه ارجي بآن نمي‌گزاردند يك دسته هواداري از آن مي‌نمودند. چون درميان عرب مي‌بوده در ايران نيز بايستي بود. شيوايي قرآن دستاويزي در دست اينان شده بود كه سخنبازي را چيز ارجداري وانمايند.
سپس نيز شعر در ايران ، از يكسو در دربارهاي پادشاهان و از يكسو در ميخانه‌ها جا براي خود باز كرده و بروييدن و باليدن پرداخت. سپس نيز بدآموزان بزرگي همچون خراباتيان و صوفيان شعر را افزاري براي خود گرفتند. اينها رويهم‌رفته شُوند رواج شعر در ايران گرديده و هزارها كسان را بشاعري واداشته است.
چنانكه گفتيم نافهمي بزرگ شاعران آن بوده كه شعر را خود خواستي شمارده‌اند. خود آن را كالايي شناخته پنداشته‌اند كه هرچه بيشتر بهتر. اينكه «سخن چه شعر باشد و چه نثر ، بايد بهر هوده‌اي[نتیجه] باشد ، سخن بيهوده دور از خرد است» چيزيست كه آنان نمي‌دانسته‌اند.
آنان تنها اين مي‌شناختند كه شعر وزنش و قافيه‌اش درست باشد و آراستگيهايي را از تشبيه و جناس و ترجيع و رد العجز الي الصدر و مانند اينها دربر دارد و مضمونهايي در آن گنجانيده گردد. تنها اينها را مي‌شناختند و اينبوده كه براي آنها فنهايي بنام عروض ، قوافي ، معاني ، بيان ، بديع پديد آورده‌اند. چهارديواري‌ای بدينسان براي كار خود ساخته بودند و انديشه‌هاشان از آن بيرون نمي‌رفت.
در حالي كه در بيرون آن چهارديوار جهان بزرگ ديگري هست. در بيرون آن چهارديوار زندگي توده‌اي هست كه بسيار ارجدار است و بايد نيكي يا بدي هر چيزي در ترازوي سود و زيان آن سنجيده شود. در بيرون آن چهارديوار خرد هست كه داور نيك بد مي‌باشد و در هر كاري بايد پيروي از داوري آن كرد.
شاعران از اينها ناآگاه و در درون آن چهارديوار كوس «ملك‌الملوكي» زده‌اند. سخنان بيهوده‌اي را بهم بافته و بيرون ريخته و بخود باليده‌اند :
من نمي‌دانم كه اين جنس سخن را نام چيست
نه نبوت مي‌توانم خواندنش نه ساحري

شكرشكن شوند همه‌ی طوطيان هند
زين قند پارسي كه به بنگاله مي‌رود

عراق و شام گرفتي بشعر خود حافظ
بيا كه نوبت بغداد و وقت تبريز است
به هر حال ستايشهايي كه شاعران از خود كرده‌اند درخور ارجي نيست.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 2

🔸يك دسته‌ي ديگر از ستايندگان شاعران ، تذكره‌نويسان ميباشند. آنان از خود شاعران بوده‌اند. من نمي‌‌شناسم كسي را كه تذكره نوشته و خود شاعر نبوده. هرچه هست اينان نيز بآن نافهمي دچار بوده خودِ شعر را خواستي مي‌شناخته‌اند. سخن‌سرايي را هنري مي‌شمارده‌اند اگر چه بيهوده و بياوه باشد. اينست شاعران را با چنين لقبهايي ستوده‌اند : «استاد سخن ، شهريار اقليم سخن ، سخن‌سنج بزرگ ، سرآمد گويندگان ، پيشرو سخنوران ...» اينها از گذشتگان بوده‌اند. در زمان ما نيز ستايندگان شاعران بچند دسته‌اند كه مي‌بايد هر كدام را جداگانه ياد كنم :

🔸يك دسته شرقشناسان اروپايند كه در ستايش شعر كتابها مي‌نويسند و ديوانهاي شاعران را بچاپ ميرسانند و ميتوان گفت زيان آنها بيش از ديگران بوده است.
درباره‌ي شرقشناسان بگفتگوي بسياري نياز هست و من در اينجا فرصت كم ميدارم. پيداست كه شرقشناسي نتيجه‌ي چشم دوختن دولتهاي اروپايي بكشورهاي شرقي بوده. چون خواسته‌اند شرقيان را زيردست گردانند ، خواسته‌اند كردار و رفتارشان از روي بينش باشد و نياز ديده‌اند كه كيشها و زبانهاي توده‌هاي شرقي را بشناسند ، از تاريخهاي ايشان آگاه باشند ، خويها و خيمهاشان بدانند. شرقشناسي از اينجا پديد آمده و خود دستگاهي گرديده كه هم سودها و هم زيانها (براي شرقيان) از آن برخاسته. زيرا از يكسو از جستجوهايي كه درباره‌ی زبان و تاريخ و مانند اينها كرده‌اند دانستنيهاي بسيار ارجداري را بدست آورده‌اند كه شرقيان از آنها بهره ميجويند. از يكسو بسياري از آنان از آگاهي و دانش خود سود جسته بفريفتن شرقيان و گمراه گردانيدن آنان كوشيده‌اند.

بسياري از آنان رختهاي خود را ديگر گردانيده و خود را بدروغ مسلمان نشان داده خواسته‌اند از هر راهي كه توانند كار خود را پيش برند. مثلاً ليارد با رخت لري ماهها درميان بختياريان زيسته ، ويمبري با رخت ملايي سفر بخارا و خيوه كرده. براون با رخت ايراني يك سال در ايران زيسته ، گوستاو لوبون با رخت عربي درميان عربها زيسته.
من نمي‌توانم از دلهاي شرقشناسان آگهي دهم و بگويم فلان نيكخواه و بَهمان بدخواه مي‌بوده ، و بهتر ميدانم كه از كارهاي آنان سخن رانم. در دلهاي آنان هرچه مي‌بوده باشد. برخي از آنان بما سودمند افتاده و برخي زيانمند.

مثلاً ماركوارت و نولدكه از شرقشناسان بسيار دانشمند مي‌بودند ، من از كتابها و نوشته‌هاي آنان جز سود نمي‌شناسم. در تاريخ و زبانشناسي نادانسته‌هاي بسياري را دانسته گردانيده‌اند.
ولي گوستاو لوبون ، كتابي كه بنام «تمدن اسلامي» نوشته هرآينه زيانمند بوده. اين مرد ستايشهاي پرگزافه از عرب مي‌نويسد و در همان حال از تركها كه فرمانروايان جهان عرب مي‌بودند نكوهش دريغ نمي‌دارد. پيداست كه خواستش جز پديد آوردن دشمني درميان عرب و ترك نمي‌بوده. از باردهي خاك سوريا ، از كوشندگي مردم آنجا ، ستايش بسيار كرده ميگويد : اگر اينجا در دست يك حكومت دادگر باشد بسيار آباد خواهد شد. خواستش از حكومت دادگر ، حكومت فرانسه است كه از صد سال باز چشم بسوريا دوخته بود و در پايان جنگ جهانگير گذشته [جنگ جهانی یکم] بآرزوي خود رسيد و ما ديديم كه چه دادگري از خود نشان داد.

ویمبری Ármin Vámbéry
زباندان ، جهانگرد مجاری و جاسوس انگلستان می‌باشد (پیشتر هم گمان جاسوسی او میرفت ولی سندی که آن را استوار گرداند نبود. به گفته‌ی ویکی پدیا در سال 2005 آرشیو ملی انگلستان در ساری ـ جنوب شرقی لندن ـ اسناد استخدام ویمبری را بعنوان یک مأمور و جاسوس وزارت خارجه‌ی انگلستان برای جلوگیری از نفوذ روسیه در آسیای میانه به آشکار آورد). او از استانبول که در آنجا رخت دیگر گردانیده نام ساختگی رشید افندی بر خود گزاشت راهی ایران گردید (1861م). پس از ایران شهرهای آسیای میانه را یکایک گردید و سرانجام در 1864 به اروپا بازگشت و سفرنامه‌ی خود را بچاپ رسانید. کمابیش 25 سال پس از این براون هم همان راه زمینی‌ای را که او بسوی شهرهای ایران پیموده بود برگزید.

گوستاو لوبُن در رخت عربی
Gustave Le Bon

آستن هنری لیارد در رخت لُری
Austen Henry Layard
مأمور سیاسی انگلیس. او در جوانی سفرش را به آسیا در 1839 آغاز و در 1842 با رسیدن به استانبول بپایان برد. سپس توأم با مأموریتهای سیاسی به کشفهای باستانشناسی بابلی در «میان رودان» (عراق کنونی) پرداخت. نامش با کشف کتابخانه‌ی آشور بانیپال پرآوازه گردید. بخش بزرگتر افزارهای باستانی و عتیقه‌های آشوری موزه‌ی بریتانیا را او به انگلستان فرستاده است.

پرفسور ادوارد براون در رخت ایرانی

یوزف مارکوارت
Josef Markwart
تاریخدان و شرقشناس آلمانی

تئودُر نُلدکه
Theodor Nöldeke
شرقشناس آلمانی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 داستان اين را تاريخنگاران بسيارى برشته‌ی نگارش كشيده‌اند. کسنفون كه آن را با چشم‌ ديده گزارش آن را چنان بازمى‌گويد كه تو گويى نه حادثه انجام يافته بلكه حادثه‌ایست كه ‌هم اكنون در كار رويدادن است و با سخنان جان‌دار خود چنان حادثه را در دلهاى‌ شنوندگان نمودار مى‌گرداند كه هر كسى بايد به افسوسها و بيمهاى آن شركت نمايد. با اين‌ حال جز بيخردى نخواهد بود كه من داستان آن جنگ را سرتاسر بسرايم و بيش از اين نمى‌سزد كه آنچه را کسینفون ياد نكرده و خود درخور ياد كردن است من در اينجا بنگارم. جايى كه دو لشكر بهم رسيدند کناکسا1 نام داشت كه شصت و دو ميل كمابيش فاصله از بابل دارد. در اينجا كليارخس از كوروش خواستار گرديد كه تا جنگ درنگرفته خود را به‌ پشت سر جنگجويان كشيده در پيشاپيش صفها با خطر روبرو نباشد. مى‌گويند كوروش در پاسخ او گفت : «چه مى‌گويى كليارخس؟ من در طلب پادشاهى مى‌كوشم و شما مى‌خواهيد كه خود را ناشايسته بآن نمودار گردانم!» اگرچه اين خطاى بزرگ از كوروش سر زد كه سرمستانه خود را بخطر انداخته پرواى‌ جان خود را نكرد. ليكن نكوهش بيش از همه بر كليارخس است. زيرا او تيپهاى يونانيان را به روبروى‌ دسته‌هاى عمده‌ی سپاه دشمن كه پادشاه نيز در ميان آنها بود نكشانيد و از اين ترس كه مبادا يونانيان را گرد فراگيرند دست چپ لشكر خود را پيوسته بكنار آب نگاهداشته از آنجا حركت نكرد. اگر مقصود تندرستى و آسودگى بود و بايستى بيش از هر چيزى دربند نگهدارى خود بود بهتر آن بود كه كليارخس از شهر خود بيرون نيامده باشد. ولى پس از آنكه از كنار دريا تا آنجا هزار و سيصد ميل كمابيش راه پيموده و سنگينى ابزارها و فرسودگى را در آن مسافت دراز تحمل نموده و اين كار را با ميل خود و بقصد پادشاه ساختن كوروش بگردن گرفته بود ديگر نبايستى در روز جنگ درپى تندرستى و آسودگى خود بوده جايگاهى را براى سپاه‌ برگزينند كه تنها براى آسودگى خود او ـ نه براى آسودگى كوروش ـ مناسب بوده. چنين كارى دليل است كه كليارخس ترس كرده و در آن هنگام كارى را كه بايستى انجام ‌دهد فراموش نموده و بر مقصودى كه از آن سفر او منظور بوده خيانت كرده. از خود حادثه پيداست كه آن دسته‌ی سپاهى كه بر گرد سر شاه بودند اگر حمله‌اى از يونانيان ‌مى‌شد تاب ايستادگى نياورده بزودى از ميان برداشته مى‌شدند ، ارتخشثر هم گريخته یا زخمى مى‌افتاد و بدينسان كوروش نه تنها از گزند آسوده مى‌ماند بلكه به تخت و تاج نيز دست‌ مى‌يافت. پس كليارخس در نتيجه‌ی آن احتياطكارى خود بيشتر مايه‌ی خرابى كار كوروش بوده و بيشتر شايسته‌ی نكوهش مى‌باشد تا خود كوروش. در نتيجه‌ی آن تندى و بيخردى خود اگر ارتخشثر كوششها كرده تدبير بخرج مى‌برد كه يونانيان در جايگاهى بايستند كه با اندك‌ترين گزندى ‌آنان را دفع نمايد همانا جايگاه ديگرى جز از آنچه كليارخس براى آنان برگزيده و دورترين ‌نقطه از ايستگاه پادشاه و پيرامونيان او بود پيدا نمى‌كرد. در همين جايگاه كليارخس بر دشمن چيرگى يافت ولى كوروش از دورى جا از فيروزى‌ استفاده نتوانسته و پيش از آنكه آگاهى يابد از پا افتاده راه نابودى را پيش گرفت. كوروش بهتر از همه دانسته بود كه سپاه يونانى به چه كار بپردازند و به كليارخس فرمان‌ داده بود كه با سپاهيان خود در دل لشكر جاى گزيند ولى كليارخس فرمان نبرده پاسخ داده بود كه خود او بهترين نظم را بلشكر خويش خواهد داد. افسوسا كه بهترين نظم او مايه‌ی خرابى همه‌ی كارها گرديد.


1ـ Cunaxa

🔶 به مکه میروید؟!.

(هر دو بخش در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

✴️ گواهی پاکدلانه

🔸چگونه بآمیغها راه یافتم؟..

من از هنگام كودکی و زمان درس خواندن علاقه‌ی‌ زیادی بادبیات داشته و راستی را كه عاشق آن بودم بهمین سبب اغلب كتابها و مجلات ادبی را حتی‌الامكان بدست آورده با لذت مطالعه میكردم اشعار زیادی از حفظ كرده بمناسبت میخواندم و خود نیز شعر میگفتم ـ منتها از غزلیات هر قدر هم خوب بود لذت نمی‌بردم ولی این را حمل بر نفهمی خود میكردم ـ اغلب اتفاق می‌افتاد در مجلسی غزلی خوانده می‌شد تمام تحسین میكردند من هم با آنان همراهی كرده آفرین آفرین و به به میگفتم ـ بخاطر دارم كه وقتی در دیباچه‌ی كتاب شعر العجم خواندم كه شبلی از خواندن این غزل حافظ
سالها دل طلب جام جم از ما میكرد آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا میكرد
بطوری از خود بیخود شده و لذت برد تا مدتی حال خود را نمی‌فهمید و تعجب میكردم و با خود میگفتم چرا پس من از خواندن این اشعار تغییر حالت نمیدهم ـ اما باز حمل بر آگاه نبودن خویش از عالم عرفان و مطالب عرفانی میكردم.
این اواخر از مطالعه‌ی روزنامجات مشمئز می‌شدم چون هیچ مطلبی غیر از لاطایلات در آنها نمیدیدم ـ هر روزنامه یا مجله را میدیدم بِهمان خواندن عنوانات و سطر اول مقالات كفایت كرده و تا آخر مطلب را پی نمیبردم ـ فقط مقالات آقای محمد قزوینی را بدقت خوانده و لذت می‌بردم.
🔸🔸
اوایل سال 1312 در یكی از روزنامه‌ها اعلان نشر مهنامه‌ی پیمان را دیدم با خود گفتم باز هم مجله ـ باز هم مجله ـ چند روز بعد اولین شماره‌ی پیمان رسید خواندم و فوراً خواستار آن شدم سپس هرچه بیشتر با مطالب پیمان آشنا شدم ، زیادتر بهوش آمده خود را در عالم دیگری دیدم.
مطالبی را كه از خواندن پیمان یاد گرفتم ـ نه از هیچكس شنیده و نه در هیچ كتابی دیده بودم. پیمان بمن معنی (بزرگی) را فهمانید از آن هنگام تاكنون میدانم بزرگ كیست و بزرگی چیست ـ دیگر آنهایی را كه باعث گمراهی من و امثال من شده‌اند كه زیر بار تأهل نرفته (و اكنون پشیمان و بیچاره‌ام) و با سرودن این اشعار :
مرد آزاده بگیتی نكند میل دو كار تا همه عمر ز آفت بسلامت باشد
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند وام نستاند اگر وعده‌ی قیامت باشد
یا
آن كس كه تجاوز كند از فرد بزوج آسایش خود ز جفت بر طاق نهاد
صدها بیچارگان را بدبخت كرده‌اند ـ جزو بزرگان نشمارم.
من از كجا میتوانستم پی برم كه مقصود شاعرك گردن شكسته آوردن طاق و جفت و فرد و زوج بوده و هیچ نظر دیگری غیر از صنعت شعری نداشته است؟ آری اینها را بزرگ دانسته و حكیم می‌شمردم و اطاعت فرمایشات آنها را بر خود لازم میدانستم.
🔸🔸
كوتاه‌سخن مضرات رمان را از خواندن پیمان فهمیدم ـ معنی حقیقی تمدن را پیمان بمن یاد داد ـ سرمایه‌ی حقیقی را او بمن نشان داد.
معنی راستین دین و پیغمبری و جهان و زندگی و هزاران چیز دیگر را از پیمان یاد گرفته‌ام ـ پیمان بمن فهمانید بِهر آوازی نباید گوش دهم چه‌بسا آن آواز از حلقوم ناپاك برای بیچاره كردن ما بیرون آید.
از همه مهمتر دارنده‌ی دانشمند پیمان با نشان دادن ترازوی سود و زیان جهان ، مادام‌العمر مرا رهین منت خود گردانید ـ كه آنچه را می‌بینم و یا می‌شنوم و یا میخواهم انجام دهم باید در ترازوی سود و زیان [توده و جهان] بسنجم.
آری من اینها را از مطالعه‌ی مقالات پیمان فهمیده و تا آخر عمر سپاسگزار دارنده‌ی ارجمند آن میباشم.
🔸🔸
اکنون میل دارم آقایانی كه با سایر جراید و مهنامه ها سروكار داشته و با خواندن آنها عمر عزیز خود را میگذرانند بگویند بدانم چه مطالبی یاد گرفته و سودی را كه از این راه برده یا معلوماتی را كه اندوخته‌اند چیست ـ تا تفاوت پیمان و پرچم با سایر روزنامه‌ها و مجلات معلوم گردد.
عجبا دارنده‌ی پیمان با ایراد و دلیل و برهان حقایق را روشن كرده و ما را براه رستگاری میخواند ـ آیا بی‌انصافی نیست علاوه بر اینكه گوش بسخنانش ندهیم از اذیت و آزار هم نسبت باو مضایقه نكنیم.
بعقیده‌ی من لازم نیست اروپاییها برای تولید اختلاف در بین ما و در راه پیشرفت مقاصد خود زحمتی كشند ـ زیرا بدون زحمتِ آنها ، نادانی و بیچارگی طبعاً میان ما حكمفرما است.
آخر چه نادانی و بیچارگی از این بالاتر كه یك نفر ایرانی خیرخواه و وطن‌پرست دست از آسایش و ترقی خود برداشته راه نجات توده را با قویترین دلیلها نشان میدهد ـ ما بجای اینكه زیر پرچمش گرد آمده و دست بدست وی دهیم یا اقلاً با پاسخ راست و با ذكر دلیل قانعش كنیم كه راه رستگاری این نیست كه تو میروی ـ با وی بدشمنی برخاسته از آزار و اذیتش فروگزار نكنیم.
شهر كرد ـ فرزانه
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی نهم)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 7

🔸 يونانيان در آنجا كه بودند بر ايرانيان چيره شدند و آنان را از ميان برداشته مسافت بسيارى ‌از دنبالشان رفتند. اما داستان كوروش ، او سوار اسب نجيبى كه سركش و سخت‌لگام بود و كتسياس نام آن را پاساكاس‌1 مى‌نويسد گرديده آرتاگرسيس‌2 بزرگ كادوشيان‌3 برو تاخت و با صداى بلند داد زد : «اى نامردترين مردمان و نادانترين آنان كه ننگ نام خجسته‌ی «كوروش» مى‌باشى آيا اين‌ يونانيان شوم را بر اين سفر شوم كشانيده‌اى كه شهرهاى ايران را تاراج نمايى و آرزوى ‌آن دارى كه برادر و سرور خود را كه ده‌هزار بار ده‌هزار تن بندگان بهتر از تو دارد بكشى؟! اكنون سزاى خود را خواهى يافت و پيش از آنكه چشمت بروى پادشاه بيفتد سر خود را از دست خواهى داد.» اين گفته زوبين خود را بسوى كوروش پرتاب كرد. كوروش كه زره محكمى در تن داشت گزندى از آن حربه نديده ولى از آسيب ضربت بخود پيچيد و چون آرتاگرسيس اسب خود بگردانيد كوروش باو حربه حواله كرده سر آن ‌را به گردن او نزديك استخوان شانه فروبرد و شايد هم تاريخنگاران در اين باره يكزبانند كه مرگ او بدست كوروش بود.
اما مرگ خود كوروش ، کسنفون چون آن را با چشم نديده است باختصار از آن گذشته و بچند كلمه بسنده كرده و بى‌جهت نخواهد بود اگر من بآن داستان پرداخته نخست گفته‌ی دينون ‌را درباره‌ی اين ياد كرده سپس بگفته‌ی كتسياس بپردازم :
دنيون چنين آورده كه پس از كشتن آرتاگرسيس ، كوروش ديوانه‌وار بر پاسبانان ارتخشثر تاخته بر اسب ارتخشثر زخمى زده او را پياده گزاشت. تريبازوس بيارى شاه شتافته او را از زمين بلند كرده و بر اسب ديگرى نشانده چنين گفت : «اى پادشاه فراموش مكن امروز را كه هرگز فراموش كردنى نيست.» كوروش دوباره اسب جهانده باز ارتخشثر را بزمين انداخت. در تاخت سوم پادشاه ‌سخت خشمناك گرديده بكسانى كه در پيرامون او بودند نهيب زد كه : «مرگ بر شما بهتر است.» و آنان را بر كوروش برآغاليد و چون كوروش بى‌پروا و بى‌باك حمله مى‌آورد دچار حربه‌هاى آنان گرديده پادشاه زوبينى زده ديگران هم هر كدام حربه بکار بردند و كوروش‌ بيفتاد. از اينجاست كه كسانى كشتن او را از دست پادشاه دانسته‌اند و ديگران آن را بنام‌ مردى از كاريا4 خوانده‌اند و مى‌گويند پادشاه بپاداش آن كار اجازه داد كه هميشه خروس زرينى بر سر نيزه‌ای نصب كرده و در هر لشكركشى در صف نخستين جا گزيند. زيرا ايرانيان مردم كاريا را بمناسبت آن نشانى كه بر سر خودهاى خود دارند «خروس» مى‌نامند.


1ـ Pasacas
2ـ Artagerses
3ـ «کادوش» همان کلمه‌ایست که امروز «تالش» گردیده. مردمی که امروز تالش نامیده می‌شوند بازمانده‌ی گروه انبوهی می‌باشند که در زمان هخامنشیان یکی از تیره‌های نیرومند ایران بودند و بنام کادوش در تاریخ معروف گردیده‌اند. در اين باره «دفتر نامهاى شهرها و ديهيها» ديده شود.
4ـ Caria نام کشوری در آسیای کوچک بوده که مردم آنجا داستان درازی با هخامنشیان دارند و نام ايشان در كتاب هردوت و كتاب استرابون مكرر برده شده.

بزرگی آنست كه كسی یك كار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد.

مثلاً اگر دشمنان بكشور رو آورده‌اند یك كسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتكان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ،

یا اگر خشكسالی و كمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیده‌اند یك كسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ،

و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، كسی بنبرد و كوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.

با این كارها و مانند اینهاست كه كسی بزرگ تواند بود.

آن كسان چه كرده‌اند كه بزرگ شده‌اند؟!

آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ می‌شود؟!

آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!..

از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید :
اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را می‌نمایند؟!

میگویم :‌ شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید.

شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.

(پرچم روزانه شماره‌ی 126)