🔶 گفت و گو (استا رجبعلی دین یاد میگیرد)
تکه‌ی 3
استا رجبعلي اين حرفها را مي‌شنود بسيار تعجب مي‌كند و رنگش گاه سرخ و گاه سفيد مي‌شود ، و چون حرف باينجا مي‌رسد ماله را از ديوار برداشته و روي خود را بعلي‌آقا گردانيده با لحن تند ميگويد :
... : خوب آقاجان مگر حكايت زيارت و روضه‌خواني در قرآن نيست؟.. خود خدا امر نكرده؟.. من كوره سوادي دارم ، قرآن مي‌خوانم ، اما معنايش نمي‌فهمم.
حاجي مهدي لبخند مي‌زند.
علي‌آقا : بايد جواب اين را آقاجان بدهد. ايشان عربي مي‌دانند معني قرآن را مي‌فهمند.
حاجي مهدي : مسئله‌ي زيارت و روضه‌خواني در قرآن نيست. در كتابهاي علماست.
استا رجبعلي : پس علماي ما ميگويند ما هرچه مي‌گوييم از قرآن مي‌گوييم پس آنها ما را دست انداخته‌اند؟.
علي‌آقا : مسئله‌ي زيارت و روضه‌خواني نه تنها در قرآن نيست ، در قرآن ضد آن هست :
در قرآن خدا فرموده : «وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» هر كس باندازه‌ي سنگيني يك ذره كار بد كند سزاي آن را خواهد ديد. ملاهاي شما در برابر آن ميگويند : يك كسي اگر هزار گناه كرده چون بامام حسين گريه كند يا بزيارت قبر او رود همه‌ي آن گناهها بخشيده خواهد شد و سزاي آن را نخواهد ديد. ميگويند : كسي كه بزيارت برود گناهان او بخشيده مي‌شود اگرچه باندازه‌ي ريگهاي بيابان باشد.
اين درست ضد دستور قرآنست. اين در واقع احكام قرآن و شريعت پيغمبر را فسخ كردنست.
ملاحظه كنيد پيغمبر احكامي آورده ، باين معني كارهاي نيكي را نشان داده كه مردم بكنند ، كارهاي بدي را معين كرده كه اجتناب كنند. براي كارهاي نيك ، ثواب وعده داده ، براي كارهاي بد ، مكافات معين كرده. اينها همه‌ي آنها را كنار گزارده‌اند ، همه‌ي آن احكام را لغو گردانيده‌اند. بكارهاي نيك ـ از قبيل دستگيري به بينوايان ، كوشش بآبادي مملكت ، علاقه‌مندي بآسايش مردم و امثال اينها ـ اهميتي نمي‌گذارند. در برابر كارهاي بد هم زيارت رفتن و روضه خواندن را درست كرده‌اند كه آدم بكند و خود را از گناه پاك گرداند.
بهتر است براي شما مثلي بزنم. ما امروز در مملكت خود براي اشرار قانونهايي گزارده مجازاتهايي معين كرده‌ايم هر كس دزدي كند سزايش فلانست ، هر كس آدم بكشد مجازاتش فلانست ، هر كس كلاه مردم را بردارد كيفرش فلانست ، اين قانونها را گزارده‌ايم و از ترس آنهاست كه تا حدي از اشرار جلوگيري مي‌شود.
حال اگر مجلس شورا بيايد و مثلاً يك چنين قانون گزارد : «چون مرحوم بهبهاني و ثقة‌الاسلام و شيخ‌سليم و غير ايشان در راه مشروطه كشته شده‌اند ، هر كسي كه براي آنها مجلس سوگواري برپا گرداند از مجازاتهاي قانوني معاف خواهد بود» ، خوب ملاحظه كنيد كه نتيجه‌ي آن قانون چه خواهد بود؟..
آيا نه آنست كه اشرار جري شده بِهر كار زشتي خواهند برخاست ـ مال مردم خواهند خورد ، دزدي خواهند كرد ، آدم خواهند كشت ـ آنگاه يك مجلس سوگواري براي شهداي مشروطه برپا گردانيده خود را از مجازات رها خواهند گردانيد؟!.. آيا شما گمان ديگري مي‌بريد؟!.. آيا نه آنست كه همين يك قانون همه‌ي قانونهاي ديگر را لغو خواهد گردانيد؟!.
حاجي مهدي رو بپسر خود گردانيده ميگويد :
... : اين حرفها بسيار راست است. ولي استا را بيش از اين خسته نبايد كرد. حالا غروب نزديكست پا شويم برويم. شما از آن كتابها بياوريد من هم بخوانم.
اين را گفته با استا خداحافظي كرده با پسر خود مي‌رود. استا نيز ماله و تيشه را جمع كرده كار را تعطيل مي‌كند.
فردا عصري باز حاجي مهدي از بازار و پسرش از مدرسه بخانه آمده‌اند با استا رجبعلي گفتگو مي‌شود.
استا رجبعلي : حاجي‌آقا ديشب نخوابيده‌ام. حرفهاي ديروزي آقازاده‌ي شما نگذاشته من خوابم ببرد.
حاجي مهدي : آن حرفها همه‌اش راست بود. جهت نداشت كه نگذارد شما بخوابيد.
استا رجبعلي : آن حرفها راست بود. ولي ما كه سواد نداريم كوريم. نمي‌دانيم تكليفمان چيست؟!.
علي‌آقا : استا خدا بشما عقل داده. هر مطلبي را كه مي‌شنويد بايد بعقل خود بسپاريد و بفهميد. سواد نداشتن معنايش آن نيست كه آدم هيچي نفهمد.
استا رجبعلي : اي آقا ما عقلمان كجاست؟!..
تکه‌ی 3
استا رجبعلي اين حرفها را مي‌شنود بسيار تعجب مي‌كند و رنگش گاه سرخ و گاه سفيد مي‌شود ، و چون حرف باينجا مي‌رسد ماله را از ديوار برداشته و روي خود را بعلي‌آقا گردانيده با لحن تند ميگويد :
... : خوب آقاجان مگر حكايت زيارت و روضه‌خواني در قرآن نيست؟.. خود خدا امر نكرده؟.. من كوره سوادي دارم ، قرآن مي‌خوانم ، اما معنايش نمي‌فهمم.
حاجي مهدي لبخند مي‌زند.
علي‌آقا : بايد جواب اين را آقاجان بدهد. ايشان عربي مي‌دانند معني قرآن را مي‌فهمند.
حاجي مهدي : مسئله‌ي زيارت و روضه‌خواني در قرآن نيست. در كتابهاي علماست.
استا رجبعلي : پس علماي ما ميگويند ما هرچه مي‌گوييم از قرآن مي‌گوييم پس آنها ما را دست انداخته‌اند؟.
علي‌آقا : مسئله‌ي زيارت و روضه‌خواني نه تنها در قرآن نيست ، در قرآن ضد آن هست :
در قرآن خدا فرموده : «وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» هر كس باندازه‌ي سنگيني يك ذره كار بد كند سزاي آن را خواهد ديد. ملاهاي شما در برابر آن ميگويند : يك كسي اگر هزار گناه كرده چون بامام حسين گريه كند يا بزيارت قبر او رود همه‌ي آن گناهها بخشيده خواهد شد و سزاي آن را نخواهد ديد. ميگويند : كسي كه بزيارت برود گناهان او بخشيده مي‌شود اگرچه باندازه‌ي ريگهاي بيابان باشد.
اين درست ضد دستور قرآنست. اين در واقع احكام قرآن و شريعت پيغمبر را فسخ كردنست.
ملاحظه كنيد پيغمبر احكامي آورده ، باين معني كارهاي نيكي را نشان داده كه مردم بكنند ، كارهاي بدي را معين كرده كه اجتناب كنند. براي كارهاي نيك ، ثواب وعده داده ، براي كارهاي بد ، مكافات معين كرده. اينها همه‌ي آنها را كنار گزارده‌اند ، همه‌ي آن احكام را لغو گردانيده‌اند. بكارهاي نيك ـ از قبيل دستگيري به بينوايان ، كوشش بآبادي مملكت ، علاقه‌مندي بآسايش مردم و امثال اينها ـ اهميتي نمي‌گذارند. در برابر كارهاي بد هم زيارت رفتن و روضه خواندن را درست كرده‌اند كه آدم بكند و خود را از گناه پاك گرداند.
بهتر است براي شما مثلي بزنم. ما امروز در مملكت خود براي اشرار قانونهايي گزارده مجازاتهايي معين كرده‌ايم هر كس دزدي كند سزايش فلانست ، هر كس آدم بكشد مجازاتش فلانست ، هر كس كلاه مردم را بردارد كيفرش فلانست ، اين قانونها را گزارده‌ايم و از ترس آنهاست كه تا حدي از اشرار جلوگيري مي‌شود.
حال اگر مجلس شورا بيايد و مثلاً يك چنين قانون گزارد : «چون مرحوم بهبهاني و ثقة‌الاسلام و شيخ‌سليم و غير ايشان در راه مشروطه كشته شده‌اند ، هر كسي كه براي آنها مجلس سوگواري برپا گرداند از مجازاتهاي قانوني معاف خواهد بود» ، خوب ملاحظه كنيد كه نتيجه‌ي آن قانون چه خواهد بود؟..
آيا نه آنست كه اشرار جري شده بِهر كار زشتي خواهند برخاست ـ مال مردم خواهند خورد ، دزدي خواهند كرد ، آدم خواهند كشت ـ آنگاه يك مجلس سوگواري براي شهداي مشروطه برپا گردانيده خود را از مجازات رها خواهند گردانيد؟!.. آيا شما گمان ديگري مي‌بريد؟!.. آيا نه آنست كه همين يك قانون همه‌ي قانونهاي ديگر را لغو خواهد گردانيد؟!.
حاجي مهدي رو بپسر خود گردانيده ميگويد :
... : اين حرفها بسيار راست است. ولي استا را بيش از اين خسته نبايد كرد. حالا غروب نزديكست پا شويم برويم. شما از آن كتابها بياوريد من هم بخوانم.
اين را گفته با استا خداحافظي كرده با پسر خود مي‌رود. استا نيز ماله و تيشه را جمع كرده كار را تعطيل مي‌كند.
فردا عصري باز حاجي مهدي از بازار و پسرش از مدرسه بخانه آمده‌اند با استا رجبعلي گفتگو مي‌شود.
استا رجبعلي : حاجي‌آقا ديشب نخوابيده‌ام. حرفهاي ديروزي آقازاده‌ي شما نگذاشته من خوابم ببرد.
حاجي مهدي : آن حرفها همه‌اش راست بود. جهت نداشت كه نگذارد شما بخوابيد.
استا رجبعلي : آن حرفها راست بود. ولي ما كه سواد نداريم كوريم. نمي‌دانيم تكليفمان چيست؟!.
علي‌آقا : استا خدا بشما عقل داده. هر مطلبي را كه مي‌شنويد بايد بعقل خود بسپاريد و بفهميد. سواد نداشتن معنايش آن نيست كه آدم هيچي نفهمد.
استا رجبعلي : اي آقا ما عقلمان كجاست؟!..
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 22
🔸 داريوش از اين سخنان پاك از جا دررفته و خويشتن را بدست فتنه‌انگيزیهای تريبازوس سپرد. كسان بسيارى هم با آنان همداستان شدند ولى يكى از خواجه‌سرايان كه از كار و نقشه‌ی آنان آگاهى داشت چگونگى را به ارتخشثر خبر داد و نيز راه آن را كه درستى و نادرستى خبر دانسته شود نشان داد. زيرا نقشه‌ی آنان اين بود كه شبانه بخوابگاه پادشاه درآمده او را در رختخواب بكشند. ارتخشثر چون خبر را شنيد نخواست كه چنين خبر بيمناكى را ناشنيده بيانگارد. نيز نخواست درباره‌ی خبرى كه هنوز دليلى بر درستى آن نيست بکارى بپردازد. تدبيرى كه انديشيد اين بود كه از يكسوى به خواجه‌سراى دستور داد كه هميشه با داريوش و همدستانش باشد و آنان را بپايد. از سوى ديگر دستور داد كه در اتاق خواب او ديوارى كه پهلوى رختخواب او بود شكافته درى از آنجا بگزارند كه باتاق ديگرى باز شود و روى آن در را با پرده بپوشانيد. بدينسان چون زمان نزديك شده و خواجه‌سراى خبر داد كه در چه هنگام و ساعتى بر سر او خواهند آمد ارتخشثر آن شب را در خوابگاه خود آرميده منتظر درآمدن كشندگان گرديد و چون آنان بخوابگاه درآمدند از جاى خود برنخاست تا هنگامى كه رویهاى آنان را ديده بسيارى از ايشان را بشناخت ولى چون ديد كه با شمشيرهاى آخته بسويش نزديك مى‌شوند ديگر نايستاده و از جا برخاسته و پرده را بالا زده از آن در باتاق ديگر رفت و در را از پشت بسته صدا بفرياد بلند نمود. كشندگان چون ديدند كه پرده از روى كار برداشته شده و از آنسوى دست بمقصود نيافتند ناگزير از همان راهى كه آمده بودند بازگشته به تريبازوس و ديگران خبر دادند تا آنان گريخته خود را رها سازند. اينان هر كدام راه ديگرى پيش گرفتند. خود تريبازوس با پاسبانان پادشاهى برخورده چون خواستند او را دستگير كنند كسانى از ايشان را بكشت و سرانجام او را گرفتن نتوانسته از دور با حربه از پاى انداختند. اما داريوش چون او را با بچگان خود بمحاكمه كشيدند پادشاه قاضيان دربارى را برگماشت تا او را محاكمه كنند و چون خود پادشاه بمحاكمه نيامده بلكه اتهامنامه بدستيارى نماينده‌اى فرستاد بدبيران خود چنين دستور داد كه رأى هر يك از قاضيان را بنويسند تا نزد او برده شود. ولى قاضيان همگى يك سخن بودند و رأى بكشتن داريوش دادند و اينبود كه سركردگان داريوش را بند كرده باتاقى در آن نزديكى بردند و ميرغضب را بدانجا خواندند. ميرغضب با تيغى كه هميشه سر گناهكاران مى‌بريد باتاق درآمده ولى همینکه دانست گناهكار داريوش است ترس بر او چيره شده خود را پس كشيد و از در بيرون رفته چنين گفت : من آن توانايى و دليرى كه سر پادشاهى را ببرم ندارم ولى با زجر و فرمان قاضيان كه دم درايستاده بودند دوباره بازگشته و موهاى سر داريوش را گرفته با يك دست او را بزمين خوابانيد و با دست ديگر با تيغ سر را از بدن جدا كرد. برخى مى‌گويند كه قاضيان حكم را با بودن خود ارتخشثر دادند و داريوش چون مرگ را پيش چشم ديد سراسيمه خود را بر پاهاى پدر انداخته آمرزش خواست ولى ارتخشثر بجاى آمرزش خشمناك بپا خاسته شمشير خود را كشيده چندان زد كه او را از جان انداخت. سپس هم روى بسراى خود آورده در برابر آفتاب به نماز ايستاده چنين گفت : «آسوده بزييد اى مردم ايران و بهمه‌ی ديگران پيام برسانيد كه آهورامزداى توانا از كوشندگان در راه انديشه‌هاى ناپاك و بیراه كينه بازجست.»
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 22
🔸 داريوش از اين سخنان پاك از جا دررفته و خويشتن را بدست فتنه‌انگيزیهای تريبازوس سپرد. كسان بسيارى هم با آنان همداستان شدند ولى يكى از خواجه‌سرايان كه از كار و نقشه‌ی آنان آگاهى داشت چگونگى را به ارتخشثر خبر داد و نيز راه آن را كه درستى و نادرستى خبر دانسته شود نشان داد. زيرا نقشه‌ی آنان اين بود كه شبانه بخوابگاه پادشاه درآمده او را در رختخواب بكشند. ارتخشثر چون خبر را شنيد نخواست كه چنين خبر بيمناكى را ناشنيده بيانگارد. نيز نخواست درباره‌ی خبرى كه هنوز دليلى بر درستى آن نيست بکارى بپردازد. تدبيرى كه انديشيد اين بود كه از يكسوى به خواجه‌سراى دستور داد كه هميشه با داريوش و همدستانش باشد و آنان را بپايد. از سوى ديگر دستور داد كه در اتاق خواب او ديوارى كه پهلوى رختخواب او بود شكافته درى از آنجا بگزارند كه باتاق ديگرى باز شود و روى آن در را با پرده بپوشانيد. بدينسان چون زمان نزديك شده و خواجه‌سراى خبر داد كه در چه هنگام و ساعتى بر سر او خواهند آمد ارتخشثر آن شب را در خوابگاه خود آرميده منتظر درآمدن كشندگان گرديد و چون آنان بخوابگاه درآمدند از جاى خود برنخاست تا هنگامى كه رویهاى آنان را ديده بسيارى از ايشان را بشناخت ولى چون ديد كه با شمشيرهاى آخته بسويش نزديك مى‌شوند ديگر نايستاده و از جا برخاسته و پرده را بالا زده از آن در باتاق ديگر رفت و در را از پشت بسته صدا بفرياد بلند نمود. كشندگان چون ديدند كه پرده از روى كار برداشته شده و از آنسوى دست بمقصود نيافتند ناگزير از همان راهى كه آمده بودند بازگشته به تريبازوس و ديگران خبر دادند تا آنان گريخته خود را رها سازند. اينان هر كدام راه ديگرى پيش گرفتند. خود تريبازوس با پاسبانان پادشاهى برخورده چون خواستند او را دستگير كنند كسانى از ايشان را بكشت و سرانجام او را گرفتن نتوانسته از دور با حربه از پاى انداختند. اما داريوش چون او را با بچگان خود بمحاكمه كشيدند پادشاه قاضيان دربارى را برگماشت تا او را محاكمه كنند و چون خود پادشاه بمحاكمه نيامده بلكه اتهامنامه بدستيارى نماينده‌اى فرستاد بدبيران خود چنين دستور داد كه رأى هر يك از قاضيان را بنويسند تا نزد او برده شود. ولى قاضيان همگى يك سخن بودند و رأى بكشتن داريوش دادند و اينبود كه سركردگان داريوش را بند كرده باتاقى در آن نزديكى بردند و ميرغضب را بدانجا خواندند. ميرغضب با تيغى كه هميشه سر گناهكاران مى‌بريد باتاق درآمده ولى همینکه دانست گناهكار داريوش است ترس بر او چيره شده خود را پس كشيد و از در بيرون رفته چنين گفت : من آن توانايى و دليرى كه سر پادشاهى را ببرم ندارم ولى با زجر و فرمان قاضيان كه دم درايستاده بودند دوباره بازگشته و موهاى سر داريوش را گرفته با يك دست او را بزمين خوابانيد و با دست ديگر با تيغ سر را از بدن جدا كرد. برخى مى‌گويند كه قاضيان حكم را با بودن خود ارتخشثر دادند و داريوش چون مرگ را پيش چشم ديد سراسيمه خود را بر پاهاى پدر انداخته آمرزش خواست ولى ارتخشثر بجاى آمرزش خشمناك بپا خاسته شمشير خود را كشيده چندان زد كه او را از جان انداخت. سپس هم روى بسراى خود آورده در برابر آفتاب به نماز ايستاده چنين گفت : «آسوده بزييد اى مردم ايران و بهمه‌ی ديگران پيام برسانيد كه آهورامزداى توانا از كوشندگان در راه انديشه‌هاى ناپاك و بیراه كينه بازجست.»
🔶 در پیرامون ادبیات
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی سوم
🔸يك سخن ديگر كه باز نشسته و انديشيده‌اند ، آنست كه ميگويند : «افكار ديني و فلسفي غير از افكار شاعرانه است». اين چيزيست كه در مهنامه‌ی رسمي وزارت فرهنگ نوشته و من نمي‌دانم معنايش چيست. آنچه ما ميدانيم در جهان يك رشته آميغهايي هست كه همه بايد آنها را بدانند. چه فلسفه و چه دين و چه دانشها همه درپي آن آميغهايند. اگر شاعران براي خود جهان ديگري مي‌پندارند و يا خود را نيازمند شناختن آميغها نمي‌دانند و انديشه‌هاشان درپي آنها نيست ، بايد آشكاره بگويند تا بدانيم. مرا شگفت افتاد كه براي قافيه‌بافي و ياوه‌گويي چنين جايگاهي مي‌پندارند ، و آن را با دين و فلسفه در يك رده مي‌شمارند.
راستش آنست كه اينان نمي‌خواهند دست از كار خود بردارند و هر زمان بهانه‌ی ديگري پيش مي‌آورند. اين بآنان بسيار لذت ميدهد كه شبها مي‌نشينند و هوسمندانه قافيه جفت ميكنند و مضمون مي‌بافند وآنگاه بِهمان نام پولها مي‌برند و در انجمنها جا ميگيرند. هم هوسهاي خود را بكار مي‌بندند و هم سودها ميجويند. اينست پرواي هيچ چيز نكرده در گمراهي پامي‌فشارند و چنين بهانه‌هايي پديد مي‌آورند.
🔸آنان بايد بدانند كه ديگر بدكاران نيز همين حال را ميدارند. فلان دسته‌ي كُرد كه راه ميزنند و ديهها تاراج ميكنند ، آن كار برايشان بسيار لذت ميدهد. زيرا از يكسو كينه از دشمنان خود ميجويند و هوسهاي خود را بكار مي‌بندند و از يكسو از آن كردار سود مي‌برند و داراك[=ثروت] مي‌اندوزند. اكنون همان كُردها نيز توانند ماننده‌ي اينان فلسفه بافند و ما كه آنان را بد شمارده نكوهش ميكنيم ، پاسخ داده بگويند : «افكار ديني يا اجتماعي غير از افكار كُردانه است». من نمي‌دانم اگر راستي را كردان چنين سخني گويند اين شاعران ما چه پاسخي بآنها خواهند داد؟!.
نمي‌دانم چندي پيش در كدام روزنامه يا مهنامه خواندم كه بنوشته‌هاي ما پاسخ داده جمله‌هايي نوشته بود در اين زمينه : «ايرادهايي كه بمطالب سعدي و حافظ و ديگر شعرا ميگيرند وارد نيست. آنها مضامين شعريست. مضامين شعري بهتر از آن نتواند بود. شاعر كه فيلسوف نيست ، عالم اجتماعي نيست ...» در دل خود گفتم : برو اي نامرد.
🔸 اگر رهاتان ميكنيم لاف از اندازه ميگذرانيد : «سعدي و حافظ دو ستاره‌ی تاباني در آسمان فلسفه و علم اجتماع بوده‌اند. دنيا نظير آنها را كمتر ديده.» اگر جلوتان ميگيريم و اشتباهتان برختان ميكشيم آن هنگام نيز برگشته اين سخن ميگوييد. اي مردان دغل ، اگر مضامين شعري اين چيزهاي پست بايد بود پس آن هايهو چه مي‌بود كه راه مي‌انداختيد؟!. داستان شما داستان آن شيره‌فروش دغلكاري است كه با ستايش از شيره‌ی خود آن را فروخت. خرنده چون برد ديد از تويش مورچه بيرون مي‌آيد ، چون بازآورد و پولش را خواست ، شيره‌فروش از راه ديگر درآمد و گفت : «از توي شيره مورچه درمي‌آيد ديگر ، اسب عربي كه درنمي‌آيد.»
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی سوم
🔸يك سخن ديگر كه باز نشسته و انديشيده‌اند ، آنست كه ميگويند : «افكار ديني و فلسفي غير از افكار شاعرانه است». اين چيزيست كه در مهنامه‌ی رسمي وزارت فرهنگ نوشته و من نمي‌دانم معنايش چيست. آنچه ما ميدانيم در جهان يك رشته آميغهايي هست كه همه بايد آنها را بدانند. چه فلسفه و چه دين و چه دانشها همه درپي آن آميغهايند. اگر شاعران براي خود جهان ديگري مي‌پندارند و يا خود را نيازمند شناختن آميغها نمي‌دانند و انديشه‌هاشان درپي آنها نيست ، بايد آشكاره بگويند تا بدانيم. مرا شگفت افتاد كه براي قافيه‌بافي و ياوه‌گويي چنين جايگاهي مي‌پندارند ، و آن را با دين و فلسفه در يك رده مي‌شمارند.
راستش آنست كه اينان نمي‌خواهند دست از كار خود بردارند و هر زمان بهانه‌ی ديگري پيش مي‌آورند. اين بآنان بسيار لذت ميدهد كه شبها مي‌نشينند و هوسمندانه قافيه جفت ميكنند و مضمون مي‌بافند وآنگاه بِهمان نام پولها مي‌برند و در انجمنها جا ميگيرند. هم هوسهاي خود را بكار مي‌بندند و هم سودها ميجويند. اينست پرواي هيچ چيز نكرده در گمراهي پامي‌فشارند و چنين بهانه‌هايي پديد مي‌آورند.
🔸آنان بايد بدانند كه ديگر بدكاران نيز همين حال را ميدارند. فلان دسته‌ي كُرد كه راه ميزنند و ديهها تاراج ميكنند ، آن كار برايشان بسيار لذت ميدهد. زيرا از يكسو كينه از دشمنان خود ميجويند و هوسهاي خود را بكار مي‌بندند و از يكسو از آن كردار سود مي‌برند و داراك[=ثروت] مي‌اندوزند. اكنون همان كُردها نيز توانند ماننده‌ي اينان فلسفه بافند و ما كه آنان را بد شمارده نكوهش ميكنيم ، پاسخ داده بگويند : «افكار ديني يا اجتماعي غير از افكار كُردانه است». من نمي‌دانم اگر راستي را كردان چنين سخني گويند اين شاعران ما چه پاسخي بآنها خواهند داد؟!.
نمي‌دانم چندي پيش در كدام روزنامه يا مهنامه خواندم كه بنوشته‌هاي ما پاسخ داده جمله‌هايي نوشته بود در اين زمينه : «ايرادهايي كه بمطالب سعدي و حافظ و ديگر شعرا ميگيرند وارد نيست. آنها مضامين شعريست. مضامين شعري بهتر از آن نتواند بود. شاعر كه فيلسوف نيست ، عالم اجتماعي نيست ...» در دل خود گفتم : برو اي نامرد.
🔸 اگر رهاتان ميكنيم لاف از اندازه ميگذرانيد : «سعدي و حافظ دو ستاره‌ی تاباني در آسمان فلسفه و علم اجتماع بوده‌اند. دنيا نظير آنها را كمتر ديده.» اگر جلوتان ميگيريم و اشتباهتان برختان ميكشيم آن هنگام نيز برگشته اين سخن ميگوييد. اي مردان دغل ، اگر مضامين شعري اين چيزهاي پست بايد بود پس آن هايهو چه مي‌بود كه راه مي‌انداختيد؟!. داستان شما داستان آن شيره‌فروش دغلكاري است كه با ستايش از شيره‌ی خود آن را فروخت. خرنده چون برد ديد از تويش مورچه بيرون مي‌آيد ، چون بازآورد و پولش را خواست ، شيره‌فروش از راه ديگر درآمد و گفت : «از توي شيره مورچه درمي‌آيد ديگر ، اسب عربي كه درنمي‌آيد.»
🔶 گفت و گو (استا رجبعلی دین یاد میگیرد)
تکه‌ی 4
علي پاسخ نمي‌دهد و چند دقيقه بخاموشي مي‌گذرد سپس يكدفعه مي‌پرسد :
... : استا شما بخدا عقيده داريد؟!..
استا رجبعلي : اين چه سئواليست مي‌كنيد؟!.. مگر آدم مي‌تواند بخدا عقيده نداشته باشد؟!..
علي‌آقا : شما خدا را ديده‌ايد؟!..
استا رجبعلي : اين چه فرمايشيست؟!.. مگر مي‌شود خدا را ديد؟!..
علي‌آقا : پس از چه راه او را شناخته‌ايد؟!..
استا رجبعلي : با عقلم شناخته‌ام. پس اين عالم را كه خلق كرده؟!.
علي‌آقا : پس شما مي‌گفتيد عقل نداريد؟!..
استا رجبعلي : پس استنطاق براي اين بود؟.
علي‌آقا : البته. مي‌خواستم خودت اقرار كني كه عقل داري. شما با همان عقل كه خدا را شناخته‌ايد نيك و بد هر چيز را مي‌تواني شناخت. راست و دروغ را مي‌تواني دريافت. مطالبي كه من ديروز گفتم همه را بعقلت بسپار تا بداني راست است يا دروغ.
استا رجبعلي : يك سئوال هم دارم. شما ديروز از قرآن صحبت مي‌كرديد. از آيه‌هاي آن دليل مي‌آورديد. اين اسماعيل شاگرد من آن آقاي كسروي را ديده است. ميگويد روزي كه او را در خيابان حشمت‌الدوله زدند من در آنجا بودم. با چاقو زده بودند از سر و صورتش خون مي‌ريخت. ما كه نمي‌شناختيم. آنها كه زده بودند فرياد مي‌كردند. مردم اينها اسلام را از ميان برمي‌دارند ، اينها قرآن را مي‌سوزانند. از جاهاي ديگر شنيده‌ام كه شما قرآن را مي‌سوزانيد.
علي‌آقا : البته شنيده‌ايد وقتي كه عثمان را كه خليفه‌ي سوم بود كشتند و اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب خليفه شد معاويه باو بيعت نكرد و ببهانه‌ي خون عثمان لشكر كشيده در صفين با اميرالمؤمنين جنگ كرد كه نزديك بسه ماه خونريزي مي‌شد و چون در آخر ديد مغلوب مي‌شود و چاره‌ي ديگر ندارد قرآن را آلت استفاده قرار داد و آن را بالاي نيزه‌ها زده اختلاف بميان اصحاب اميرالمؤمنين انداخت.
ملاهاي شما از معاويه درس گرفته‌اند. آقاي كسروي بقرآن بيش از ديگران احترام مي‌گذارد. شنيده‌ام در جواني قرآن را در حفظ داشته. ليكن ملاها چون در مقابل حرفهاي او درمانده‌اند براي تحريك مردم اين تهمت را ميزنند.
آقاي كسروي اصرار دارد كه كتابهاي زيانمند كه در ايران بسيار هست و باعث بدبختي مردم شده ـ از قبيل كتابهاي فال و جادو ، ديوانهاي شعرا و رمانهاي بداخلاقي و امثال اينها ـ از ميان برود و براي اين كار جشن كتابسوزان قرار گذاشته كه در هر سال يك روز جمع مي‌شوند و هر كسي كه از اين كتابهاي زيانمند در خانه‌اش دارد مي‌آورد و آنها را بدرون بخاري انداخته مي‌سوزانند.
من تاكنون بمجلس آنها نرفته‌ام و رسماً هم از جمعيت آنها نيستم ، ولي مي‌دانم ترتيبشان چيست ، آن روز كه مي‌شود همه جمع مي‌شوند ، كتابهاي سوزانيدني را روي ميز مي‌چينند ، آقاي كسروي بپا خاسته نطق مي‌كند. خلاصه‌ي نطقش اينست كه بايد بكتابهاي سودمند احترام گزاشت ، رواج آنها را بيشتر گردانيد ، ولي كتابهاي زيانمند را از ميان برد.
تاكنون چند سال اين كار را كرده‌اند و هر سال نطق آقاي كسروي را بچاپ رسانيده‌اند ، من آنها را خوانده‌ام ، در همه جا ديده‌ام نام قرآن را مي‌برد و ميگويد : قرآن كتاب آسمانيست ، قرآن نزد ما محترم است.
يك سال يك نفر انجيل آورده بود آن را برداشته و كنار گذاشته و گفته بود اين چون منسوب بيِك پيغمبر است احترام دارد ، نبايد باين قبيل كتابها بي‌احترامي كرد.
اينها چيزهاييست كه چاپ شده است و همه خوانده‌اند ، من نسخه‌هاي آنها را خواهم آورد كه تا آقاجان هم بخواند.
حاجي مهدي : اين مسئله دور از عقل است ، كسي اگر بقرآن عقيده هم نداشته باشد اين كار را نمي‌كند ، زيرا كه مي‌داند كه چند صدمليون مردم پيرو قرآنند ، مسلم است كه تهمت ميزنند.
استا رجبعلي : خدا ما را از شر اين مردم نگاه دارد ، اين مطلب را بطوري ميگويند مثل اينكه با چشم خود ديده‌اند ... شاگرد من يك سئوال ديگر دارد آن را هم بپرسم : آيا امامها روز قيامت بما شفاعت نخواهند كرد؟..
تکه‌ی 4
علي پاسخ نمي‌دهد و چند دقيقه بخاموشي مي‌گذرد سپس يكدفعه مي‌پرسد :
... : استا شما بخدا عقيده داريد؟!..
استا رجبعلي : اين چه سئواليست مي‌كنيد؟!.. مگر آدم مي‌تواند بخدا عقيده نداشته باشد؟!..
علي‌آقا : شما خدا را ديده‌ايد؟!..
استا رجبعلي : اين چه فرمايشيست؟!.. مگر مي‌شود خدا را ديد؟!..
علي‌آقا : پس از چه راه او را شناخته‌ايد؟!..
استا رجبعلي : با عقلم شناخته‌ام. پس اين عالم را كه خلق كرده؟!.
علي‌آقا : پس شما مي‌گفتيد عقل نداريد؟!..
استا رجبعلي : پس استنطاق براي اين بود؟.
علي‌آقا : البته. مي‌خواستم خودت اقرار كني كه عقل داري. شما با همان عقل كه خدا را شناخته‌ايد نيك و بد هر چيز را مي‌تواني شناخت. راست و دروغ را مي‌تواني دريافت. مطالبي كه من ديروز گفتم همه را بعقلت بسپار تا بداني راست است يا دروغ.
استا رجبعلي : يك سئوال هم دارم. شما ديروز از قرآن صحبت مي‌كرديد. از آيه‌هاي آن دليل مي‌آورديد. اين اسماعيل شاگرد من آن آقاي كسروي را ديده است. ميگويد روزي كه او را در خيابان حشمت‌الدوله زدند من در آنجا بودم. با چاقو زده بودند از سر و صورتش خون مي‌ريخت. ما كه نمي‌شناختيم. آنها كه زده بودند فرياد مي‌كردند. مردم اينها اسلام را از ميان برمي‌دارند ، اينها قرآن را مي‌سوزانند. از جاهاي ديگر شنيده‌ام كه شما قرآن را مي‌سوزانيد.
علي‌آقا : البته شنيده‌ايد وقتي كه عثمان را كه خليفه‌ي سوم بود كشتند و اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب خليفه شد معاويه باو بيعت نكرد و ببهانه‌ي خون عثمان لشكر كشيده در صفين با اميرالمؤمنين جنگ كرد كه نزديك بسه ماه خونريزي مي‌شد و چون در آخر ديد مغلوب مي‌شود و چاره‌ي ديگر ندارد قرآن را آلت استفاده قرار داد و آن را بالاي نيزه‌ها زده اختلاف بميان اصحاب اميرالمؤمنين انداخت.
ملاهاي شما از معاويه درس گرفته‌اند. آقاي كسروي بقرآن بيش از ديگران احترام مي‌گذارد. شنيده‌ام در جواني قرآن را در حفظ داشته. ليكن ملاها چون در مقابل حرفهاي او درمانده‌اند براي تحريك مردم اين تهمت را ميزنند.
آقاي كسروي اصرار دارد كه كتابهاي زيانمند كه در ايران بسيار هست و باعث بدبختي مردم شده ـ از قبيل كتابهاي فال و جادو ، ديوانهاي شعرا و رمانهاي بداخلاقي و امثال اينها ـ از ميان برود و براي اين كار جشن كتابسوزان قرار گذاشته كه در هر سال يك روز جمع مي‌شوند و هر كسي كه از اين كتابهاي زيانمند در خانه‌اش دارد مي‌آورد و آنها را بدرون بخاري انداخته مي‌سوزانند.
من تاكنون بمجلس آنها نرفته‌ام و رسماً هم از جمعيت آنها نيستم ، ولي مي‌دانم ترتيبشان چيست ، آن روز كه مي‌شود همه جمع مي‌شوند ، كتابهاي سوزانيدني را روي ميز مي‌چينند ، آقاي كسروي بپا خاسته نطق مي‌كند. خلاصه‌ي نطقش اينست كه بايد بكتابهاي سودمند احترام گزاشت ، رواج آنها را بيشتر گردانيد ، ولي كتابهاي زيانمند را از ميان برد.
تاكنون چند سال اين كار را كرده‌اند و هر سال نطق آقاي كسروي را بچاپ رسانيده‌اند ، من آنها را خوانده‌ام ، در همه جا ديده‌ام نام قرآن را مي‌برد و ميگويد : قرآن كتاب آسمانيست ، قرآن نزد ما محترم است.
يك سال يك نفر انجيل آورده بود آن را برداشته و كنار گذاشته و گفته بود اين چون منسوب بيِك پيغمبر است احترام دارد ، نبايد باين قبيل كتابها بي‌احترامي كرد.
اينها چيزهاييست كه چاپ شده است و همه خوانده‌اند ، من نسخه‌هاي آنها را خواهم آورد كه تا آقاجان هم بخواند.
حاجي مهدي : اين مسئله دور از عقل است ، كسي اگر بقرآن عقيده هم نداشته باشد اين كار را نمي‌كند ، زيرا كه مي‌داند كه چند صدمليون مردم پيرو قرآنند ، مسلم است كه تهمت ميزنند.
استا رجبعلي : خدا ما را از شر اين مردم نگاه دارد ، اين مطلب را بطوري ميگويند مثل اينكه با چشم خود ديده‌اند ... شاگرد من يك سئوال ديگر دارد آن را هم بپرسم : آيا امامها روز قيامت بما شفاعت نخواهند كرد؟..
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 23
🔸 اين بود نتيجه‌ی آن فتنه‌جويى. از اين پس ميدان اميدهاى اوخوس بازتر شده و به پشتيبانى آتوسا اميدوارتر گرديده ولى هنوز از آرياسپيس1 كه پس از او يگانه بازمانده از پسران قانونى پدرش بود و از آرساميس2 كه يكى از پسران ناقانونى پدرش بود بيمناك مى‌زيست. زيرا آنكه آرياسپيس بود از ديرزمانى ايرانيان او را نامزد پادشاهى برگزيده بودند و اين نه به جهت بزرگترى او از اوخوس بلكه در سايه‌ی نيكنهادى و ستوده‌خویيهاى او بود. آرساميس نيز در سايه‌ی خرد و دانايى خود براستى شايسته‌ی پادشاهى بود و از آنسوى ارتخشثر او را بسيار دوست مى‌داشت و اين موضوع بر اوخوس پوشيده نبود. بارى اوخوس بر هر دوى اين جوانان دام گسترده و چون در راه آرزوهاى خود از خونريزى هم باك نداشت كمر بنابودى هر دوى آنان بست. آرساميس را از راه خوانخوارى و آرياسپيس را از راه حيله‌انگيزى. درباره‌ی آرياسپيس خواجه‌سرايان و نزديكان پدر خود را فريفته بدان واداشت كه خبرهايى پراكنده نمايند بدين مضمون كه پادشاه از آرياسپيس سخت رنجيده و بر آن سر است كه او را با هرگونه شكنجه و سختى بكشد. اينان اين گفتگو را بميان انداختند و هر روز سخنى مى‌گفتند. چنانكه روزى گفتند بزودى اين كار انجام خواهد گرفت. روز ديگرى خبر آوردند كه زمان كار رسيده و اينك بدان آغاز خواهد شد. اين خبرهاى دروغ كه پياپى بگوش آرياسپيس مى‌رسيد جوان بيچاره را چندان سراسيمه ساخت كه دل از جان كنده با خوردن درمان زهرآلودى خود را از زندگى بى‌بهره ساخت. پادشاه چون خبر را شنيد سخت ناليده گريه نمود و شايد علت آن را نيز دانست. ولى اينزمان پيرى او را از توان انداخته ياراى آن را نداشت كه بجستجو و بازپرس برخيزد. از اين پس ناگزير بود كه اميد خود را به آرساميس ببندد و در همه‌ی كارهاى خود با او شور نمايد. ولى اينزمان اوخوس را تاب شكيبايى بازنمانده بيش از اين نمى‌توانست كار خود را بتأخير بياندازد و اينبود آرپاتيس3 پسر تريبازوس را پيدا كرده او را بر آن واداشت كه آرساميس را با دست خود كشت. اينزمان ارتخشثر سخت پير شده و جز بهره‌ی كمى از زندگى نداشت و اينبود كه چون خبر كشته شدن آرساميس را شنيد ديگر تاب نياورده از فشار درد و غم با همه‌گونه زارى بدرود جان گفت. در اين هنگام سال او نود و چهار زمان پادشاهيش شصت و دو سال بود.4 در زمانهاى آخر او را پادشاه مهربان مى‌شمارند و از خونريزى دورى مى‌گزيد. ولى پسر او اوخوس كه پس از وى پادشاهى يافت خونخوارترين و بيباكترين همه‌ی پادشاهان هخامنشى بود.
1ـ Ariaspes
2ـ Arsames پسران ناقانونى آن پسرانى بودند كه از برگزيدگان زاده مىشدند.
3ـ Arpates
4ـ اگر این نوشته راست باشد ارتخشثر کسی است که دیگری از پادشاهان ایران باندازه‌ی او پادشاهی نکرده مگر پادشاهانی که ما نمی‌شناسیم. ولی این نوشته‌ی پلوتارخ یقین نیست و دیگران سالهای پادشاهی ارتخشثر را چهل و سه سال نوشتهاند.
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 23
🔸 اين بود نتيجه‌ی آن فتنه‌جويى. از اين پس ميدان اميدهاى اوخوس بازتر شده و به پشتيبانى آتوسا اميدوارتر گرديده ولى هنوز از آرياسپيس1 كه پس از او يگانه بازمانده از پسران قانونى پدرش بود و از آرساميس2 كه يكى از پسران ناقانونى پدرش بود بيمناك مى‌زيست. زيرا آنكه آرياسپيس بود از ديرزمانى ايرانيان او را نامزد پادشاهى برگزيده بودند و اين نه به جهت بزرگترى او از اوخوس بلكه در سايه‌ی نيكنهادى و ستوده‌خویيهاى او بود. آرساميس نيز در سايه‌ی خرد و دانايى خود براستى شايسته‌ی پادشاهى بود و از آنسوى ارتخشثر او را بسيار دوست مى‌داشت و اين موضوع بر اوخوس پوشيده نبود. بارى اوخوس بر هر دوى اين جوانان دام گسترده و چون در راه آرزوهاى خود از خونريزى هم باك نداشت كمر بنابودى هر دوى آنان بست. آرساميس را از راه خوانخوارى و آرياسپيس را از راه حيله‌انگيزى. درباره‌ی آرياسپيس خواجه‌سرايان و نزديكان پدر خود را فريفته بدان واداشت كه خبرهايى پراكنده نمايند بدين مضمون كه پادشاه از آرياسپيس سخت رنجيده و بر آن سر است كه او را با هرگونه شكنجه و سختى بكشد. اينان اين گفتگو را بميان انداختند و هر روز سخنى مى‌گفتند. چنانكه روزى گفتند بزودى اين كار انجام خواهد گرفت. روز ديگرى خبر آوردند كه زمان كار رسيده و اينك بدان آغاز خواهد شد. اين خبرهاى دروغ كه پياپى بگوش آرياسپيس مى‌رسيد جوان بيچاره را چندان سراسيمه ساخت كه دل از جان كنده با خوردن درمان زهرآلودى خود را از زندگى بى‌بهره ساخت. پادشاه چون خبر را شنيد سخت ناليده گريه نمود و شايد علت آن را نيز دانست. ولى اينزمان پيرى او را از توان انداخته ياراى آن را نداشت كه بجستجو و بازپرس برخيزد. از اين پس ناگزير بود كه اميد خود را به آرساميس ببندد و در همه‌ی كارهاى خود با او شور نمايد. ولى اينزمان اوخوس را تاب شكيبايى بازنمانده بيش از اين نمى‌توانست كار خود را بتأخير بياندازد و اينبود آرپاتيس3 پسر تريبازوس را پيدا كرده او را بر آن واداشت كه آرساميس را با دست خود كشت. اينزمان ارتخشثر سخت پير شده و جز بهره‌ی كمى از زندگى نداشت و اينبود كه چون خبر كشته شدن آرساميس را شنيد ديگر تاب نياورده از فشار درد و غم با همه‌گونه زارى بدرود جان گفت. در اين هنگام سال او نود و چهار زمان پادشاهيش شصت و دو سال بود.4 در زمانهاى آخر او را پادشاه مهربان مى‌شمارند و از خونريزى دورى مى‌گزيد. ولى پسر او اوخوس كه پس از وى پادشاهى يافت خونخوارترين و بيباكترين همه‌ی پادشاهان هخامنشى بود.
1ـ Ariaspes
2ـ Arsames پسران ناقانونى آن پسرانى بودند كه از برگزيدگان زاده مىشدند.
3ـ Arpates
4ـ اگر این نوشته راست باشد ارتخشثر کسی است که دیگری از پادشاهان ایران باندازه‌ی او پادشاهی نکرده مگر پادشاهانی که ما نمی‌شناسیم. ولی این نوشته‌ی پلوتارخ یقین نیست و دیگران سالهای پادشاهی ارتخشثر را چهل و سه سال نوشتهاند.
dar pirãmune 'adabiãt' n1-1.pdf
291.9 KB
🔶 کتاب در پیرامون «ادبیات»
نشست یکم : معنی «ادبیات» و تاریخچه‌ی آن واژه
(بخش یکم)
نشست یکم : معنی «ادبیات» و تاریخچه‌ی آن واژه
(بخش یکم)
🔶 گفت و گو (استا رجبعلی دین یاد میگیرد)
تکه‌ی 5
علي‌آقا : شما مرا مجبور مي‌كنيد مفصل صحبت كنم.
اول بگويم قيامت بآن نحوي كه بشما گفته‌اند قبول كردني نيست. البته اين راستست آدم كه مي‌ميرد روح او باقيست ، در جهان ديگر مجازات و مكافات اعمال اينجهان را خواهد يافت ، امروز درسخوانده‌ها منكر روحند. آنها ميگويند آدم كه مُرد تمام شد و رفت ، هيچ چيزي از او باقي نمي‌ماند. همان آقاي كسروي زحمت بسيار كشيده تا روح را ثابت كرده ما همه‌مان اعتقاد بآخرت داريم.
ولي قيامت بطوري كه عقيده‌ي شماست درست نيست. شما عقيده داريد كه خدا روز قيامت براي رسيدگي بحساب مردم خواهد نشست. اين معنايش آنست كه خدا از اعمال مردم آگاه نيست ، تازه يك بيِك بحسابها رسيدگي خواهد كرد.
عجبتر آنست كه ميگوييد ترازوي بزرگي براي كشيدن اعمال مردم نصب خواهند كرد. من نمي‌دانم اعمال را چطور خواهند كشيد؟!. مگر عمل را هم مي‌شود كشيد؟!. مثلاً شما استا كه دو روز است اينجا كار مي‌كنيد آيا ما مي‌توانيم كار دو روزه‌ي شما را با ترازو بسنجيم؟!.. كشيدن عمل در ترازو مثل آنست كه ماست را با متر ذرع كنند.
بعقيده‌ي شما پل صراطي هست از مو باريكتر و از تيغ برنده‌تر و طولش هزارساله راه است ... ببينيد اين را مي‌شود باور كرد؟!. اين پل براي چيست؟!. مگر خدا با مردم آنقدر دشمن است كه چنان پلي برايشان بسازد؟!. اين تله است پل نيست.
کسي پنجاه سال در اين دنيا عمر مي‌كند براي دادن حساب آن ، چه صدمه‌ها خواهد كشيد!. از روي پلي خواهد گذشت كه هزارساله راه است. عجب نسبتهايي بخدا مي‌دهيد.
استا رجبعلي : آقا مگر صراط در قرآن نيست؟.. اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ.
حاجي مهدي : صراط در زبان عربي بمعني راه است ، اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ معنايش آن است كه ما را براه راست هدايت كن ، حكايت پل صراط در قرآن نيست.
استا رجبعلي : عجب! پس اين هم دروغ بوده!
علي‌آقا : آمديم بر سر شفاعت كه اسماعيل شما مي‌پرسد. اول بايد دانست كه شفاعت در دستگاه عدالت نمي‌شود ، در دستگاه ظلم و جهل مي‌شود. در زمان قديم پادشاهان مستبد كه بودند احكام آنها از روي جهل يا ظلم بود. بيِك مرد بيگناهي تهمت مي‌زدند و مي‌آوردند و پادشاه بدون تحقيق حكم مي‌كرد ببَرند سرش را ببُرند ، يا كسي يك گناه كوچك كرده بود پادشاه خشمش مي‌گرفت و مي‌گفت شكمش را پاره كنند. در برابر آنها شفاعت لازم بوده وزيرها بايستي بخاك افتند و بقبله‌ي عالم التماس كنند تا بدبختي را از كشته شدن نجات دهند.
ولي در دستگاه عدالت شفاعت معني ندارد. مثلاً امروز در عدليه گناهكاري را مي‌آورند و تحقيق ميكنند و حكم ميدهند كه اعدام شود ، آيا ممكنست كسي در آنجا شفاعت كند؟!. هيچ تاكنون شده است؟!. مثلاً درباره‌ي محمود قاتل ، اصغر بروجردي ، پزشك احمدي حكم دادند ، آيا كسي شفاعت كرد؟.. آيا ممكن بود بكند؟.
اين است كه ميگويم : شفاعت در دستگاه ظلم و جهل مي‌شود ، در دستگاه عدالت نمي‌شود. پس شما كه به شفاعت عقيده داريد معنيش آنست كه دستگاه خدا را دستگاه ظلم و جهل مي‌شناسيد. معنيش اين است كه بخدا توهين مي‌كنيد.
بعقيده‌ي شما روز قيامت ، خدا چون براي رسيدگي بحساب مردم مي‌نشيند ، يكدفعه بغضب مي‌آيد ، نزديك مي‌شود كه حكم كند آتش جهنم مانند اژدها ، همه را بكام خود كشد ، مردم بترس مي‌افتند ، ملائكه‌ها لرزيدن ميگيرند ، پيغمبرها وانفسا ميگويند ـ در چنان هنگامي امامهاي شما پيش مي‌آيند و بشيعيان خود شفاعت ميكنند. يكي را ميگويند شيعه‌ي ماست ، ديگري را ميگويند زوار ماست ، هر كسي را بعنواني از خشم خدا نجات ميدهند ، اگر در يك جا خدا ايستادگي كرد و كار بسختي كشيد فاطمه‌ي زهرا چنان ناله مي‌كشد كه عرش و كرسي بلرزه مي‌افتد ، خدا ناچار مي‌شود هرچه مي‌خواهند بدهد. ببينيد چه توهيني بخدا كرديد؟!.
اين معنايش آنست كه امامهاي شما بمردم مهربانتر از خدا بوده‌اند. خدا خواهد خواست همه را بسوزاند و آنها شفاعت كرده نخواهند گذاشت.
من تعجب مي‌كنم شما از يك طرف ميگوييد : حساب هست ، كتاب هست. از يك طرف هم ميگوييد شفاعت خواهد بود. اگر حساب و كتاب هست ديگر شفاعت چه معني دارد؟!.
تکه‌ی 5
علي‌آقا : شما مرا مجبور مي‌كنيد مفصل صحبت كنم.
اول بگويم قيامت بآن نحوي كه بشما گفته‌اند قبول كردني نيست. البته اين راستست آدم كه مي‌ميرد روح او باقيست ، در جهان ديگر مجازات و مكافات اعمال اينجهان را خواهد يافت ، امروز درسخوانده‌ها منكر روحند. آنها ميگويند آدم كه مُرد تمام شد و رفت ، هيچ چيزي از او باقي نمي‌ماند. همان آقاي كسروي زحمت بسيار كشيده تا روح را ثابت كرده ما همه‌مان اعتقاد بآخرت داريم.
ولي قيامت بطوري كه عقيده‌ي شماست درست نيست. شما عقيده داريد كه خدا روز قيامت براي رسيدگي بحساب مردم خواهد نشست. اين معنايش آنست كه خدا از اعمال مردم آگاه نيست ، تازه يك بيِك بحسابها رسيدگي خواهد كرد.
عجبتر آنست كه ميگوييد ترازوي بزرگي براي كشيدن اعمال مردم نصب خواهند كرد. من نمي‌دانم اعمال را چطور خواهند كشيد؟!. مگر عمل را هم مي‌شود كشيد؟!. مثلاً شما استا كه دو روز است اينجا كار مي‌كنيد آيا ما مي‌توانيم كار دو روزه‌ي شما را با ترازو بسنجيم؟!.. كشيدن عمل در ترازو مثل آنست كه ماست را با متر ذرع كنند.
بعقيده‌ي شما پل صراطي هست از مو باريكتر و از تيغ برنده‌تر و طولش هزارساله راه است ... ببينيد اين را مي‌شود باور كرد؟!. اين پل براي چيست؟!. مگر خدا با مردم آنقدر دشمن است كه چنان پلي برايشان بسازد؟!. اين تله است پل نيست.
کسي پنجاه سال در اين دنيا عمر مي‌كند براي دادن حساب آن ، چه صدمه‌ها خواهد كشيد!. از روي پلي خواهد گذشت كه هزارساله راه است. عجب نسبتهايي بخدا مي‌دهيد.
استا رجبعلي : آقا مگر صراط در قرآن نيست؟.. اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ.
حاجي مهدي : صراط در زبان عربي بمعني راه است ، اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ معنايش آن است كه ما را براه راست هدايت كن ، حكايت پل صراط در قرآن نيست.
استا رجبعلي : عجب! پس اين هم دروغ بوده!
علي‌آقا : آمديم بر سر شفاعت كه اسماعيل شما مي‌پرسد. اول بايد دانست كه شفاعت در دستگاه عدالت نمي‌شود ، در دستگاه ظلم و جهل مي‌شود. در زمان قديم پادشاهان مستبد كه بودند احكام آنها از روي جهل يا ظلم بود. بيِك مرد بيگناهي تهمت مي‌زدند و مي‌آوردند و پادشاه بدون تحقيق حكم مي‌كرد ببَرند سرش را ببُرند ، يا كسي يك گناه كوچك كرده بود پادشاه خشمش مي‌گرفت و مي‌گفت شكمش را پاره كنند. در برابر آنها شفاعت لازم بوده وزيرها بايستي بخاك افتند و بقبله‌ي عالم التماس كنند تا بدبختي را از كشته شدن نجات دهند.
ولي در دستگاه عدالت شفاعت معني ندارد. مثلاً امروز در عدليه گناهكاري را مي‌آورند و تحقيق ميكنند و حكم ميدهند كه اعدام شود ، آيا ممكنست كسي در آنجا شفاعت كند؟!. هيچ تاكنون شده است؟!. مثلاً درباره‌ي محمود قاتل ، اصغر بروجردي ، پزشك احمدي حكم دادند ، آيا كسي شفاعت كرد؟.. آيا ممكن بود بكند؟.
اين است كه ميگويم : شفاعت در دستگاه ظلم و جهل مي‌شود ، در دستگاه عدالت نمي‌شود. پس شما كه به شفاعت عقيده داريد معنيش آنست كه دستگاه خدا را دستگاه ظلم و جهل مي‌شناسيد. معنيش اين است كه بخدا توهين مي‌كنيد.
بعقيده‌ي شما روز قيامت ، خدا چون براي رسيدگي بحساب مردم مي‌نشيند ، يكدفعه بغضب مي‌آيد ، نزديك مي‌شود كه حكم كند آتش جهنم مانند اژدها ، همه را بكام خود كشد ، مردم بترس مي‌افتند ، ملائكه‌ها لرزيدن ميگيرند ، پيغمبرها وانفسا ميگويند ـ در چنان هنگامي امامهاي شما پيش مي‌آيند و بشيعيان خود شفاعت ميكنند. يكي را ميگويند شيعه‌ي ماست ، ديگري را ميگويند زوار ماست ، هر كسي را بعنواني از خشم خدا نجات ميدهند ، اگر در يك جا خدا ايستادگي كرد و كار بسختي كشيد فاطمه‌ي زهرا چنان ناله مي‌كشد كه عرش و كرسي بلرزه مي‌افتد ، خدا ناچار مي‌شود هرچه مي‌خواهند بدهد. ببينيد چه توهيني بخدا كرديد؟!.
اين معنايش آنست كه امامهاي شما بمردم مهربانتر از خدا بوده‌اند. خدا خواهد خواست همه را بسوزاند و آنها شفاعت كرده نخواهند گذاشت.
من تعجب مي‌كنم شما از يك طرف ميگوييد : حساب هست ، كتاب هست. از يك طرف هم ميگوييد شفاعت خواهد بود. اگر حساب و كتاب هست ديگر شفاعت چه معني دارد؟!.
Mawrute cist 1-4.pdf
188.2 KB
🔶 مشروطه چیست؟..
(هر چهار بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
(هر چهار بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس ـ تکه‌ی 1
🔸 آگيسيلاوس1
آرخيداموس2 پسر زيوکسيداموس3 پس از آنكه يك دور پادشاهى پرشكوهى بر لاكيدومونيان راند بدرود جهان گفته از خود دو پسر بازگزاشت. يكى از آنها آگيس پسر بزرگتر و مادر او لامپيدو4 زن بس نجيبى بود. ديگرى آگيسيلاوس پسر كوچكتر و مادر او ايوپوليا5 نام داشت. از روى قانون جانشينى پدر ازآن آگيس بود. از اين جهت آگيسيلاوس كه پنداشته مى‌شد زندگانى عادى خواهد داشت از روى رسم كشور او را سخت و استوار تربيت مى‌نمودند و بر شكيبايى و فرمانبردارى از بزرگان آزموده‌اش بار مى‌آوردند. بچگانى كه بايستى پادشاه شوند از اين تربيت توانفرسا بر كنار بودند. ولى آگيسيلاوس كه پسر كوچكتر شاه بود دچار آن تربيت گرديده سپس كه قضا را پادشاهى بدست او افتاد نكوخوترين پادشاه اسپارت گرديد كه نيكنهادى پادشاهى را با ورزيدگى و فروتنى كسان عادى را يكجا داشت.
زمانى كه او كودك بود همچون ديگران در پرورشگاه بچگان كه «گروه» ميناميدند پرورش مى‌يافت و در همينجا بود كه با لوساندير آميزش نموده و در سايه‌ی آراستگى خود او را بسوى خويش كشيد. يك پاى او كوتاهتر از پاى ديگرش بود ولى اين عيب چندان نمودار نشده از زيبايى جوانى او نمى‌كاست و چون خويشتن پرواى آن را نكرده چه‌بسا كه خود او زبان به لطيفه‌گويى مى‌گشاد از اينجا ديگران هم پرواى آن را نداشتند. از آنسوى همت مردانه‌ی او و شوقى كه بر پيشرفت و برترى داشت بيشتر از آن بود كه لنگى پا جلوش را بگيرد و او را از پرداختن بکارهاى دليرانه و بزرگ بازدارد. ازو تنديسى يا پيكره‌اى در دست نيست زيرا در زندگى بچنين كارى اجازه نداده براى پس از مرگ نيز سخت غدغن نمود. گفته‌اند مرد كوچك‌اندامى بود و ديدارش خوار مى‌نمود ولى تن صافى داشته چهره‌ی گشاده و خوى نيكوى او باعث بود كه مردم دوستش دارند. در پيرى نيز بيش از جوانان نكوروى پسنديده‌اش مى‌داشتند. ثئوفراستوس مى‌نويسد : آرخيداموس چون مادر او را گرفت ايفوران او را به جريمه محكوم ساختند زيرا گفتند زن كوچك‌اندامى گرفته كه براى ما پادشاهان كوچك خواهد زاييد.6
آگيسيلاوس تازه به پادشاهى رسيده بود كه خبرها از آسيا رسيد درباره‌ی اينكه پادشاه ايران بيك رشته ساز و برگ دريايى بزرگى دست زده و بر آن سر است كه اسپارتيان را از فرمانروايى و چيرگى در دريا بى‌بهره گرداند. لوساندير آرزومند گرديد كه به آسيا شتافته در آنجا بدوستان و ياران خود كه هر كدام را بفرمانروايى شهرى گمارده بود ياورى كند. و اين ياران او چون رفتار بيدادگرانه داشتند و بزيردستان سخت مى‌گرفتند بيشتر ايشان را مردم از شهرها بيرون رانده يا خود كشته بودند. بهرحال او آگيسيلاوس را بر آن واداشت كه سردارى يك لشكرى را به آسيا عهده‌دار گردد كه بدينسان جنگ از خاك يونان بخاك ايران بيفتد و پيش از آنكه پادشاه ايران بمقصود دست يابد ازو جلوگيرى شود. نيز او بدوستان خود در آسيا چنين نوشت كه فرستادگانى فرستاده لشكركشى آگيسيلاوس را خواستار گردند. و چون آگيسيلاوس به دارالشورا آمد اين سفر را بآن شرط عهده‌دار گرديد كه سى تن اسپارتيان بعنوان سركرده يا براى شور همراه او باشند. نيز دوهزار تن برگزيده از بندگانى كه تازه آزادى يافته‌اند و شش‌هزار از همدستان يونانى همراه او باشند. بارى كوشش لوساندير اثر خود را بخشيده و آگيسيلاوس بدانسان كه او خواسته بود بسفر فرستاده شد و او يكى از سى تن همراهيان آگيسيلاوس برگزيده شد. احترام لوساندير اينزمان در سايه‌ی مهر و دوستى كه با آگيسيلاوس داشت بيشتر از پيش گرديده و آگيسيلاوس از اين كار آخر او بيشتر خرسند بود تا از كوششى كه در زمينه‌ی پادشاهى او پس از مرگ آگيس بکار برده بود.7
1ـ Agesilaus
2ـ Archidamus
3ـ Zeuxidamus
4ـ Lampido
5ـ Eupolia
6ـ پلوتارخ در اينجا شرحي از خيانت الكبياديس به زن آگيس و آنكه پسري ازو زاييده شده و اين پسر را آگيس از خود ندانست و اينبود كه پس از مرگ آگيس در سايه‌ی همراهي لوساندير پادشاهي به آگيسيلاوس رسيد راند كه پيش از اين آن داستان را سروده ما از ترجمه‌ی آن در اينجا چشم پوشيديم.
سپس هم شرحي از چگونگي رفتار آگيسيلاوس با خويشان خود و با بزرگان اسپارت آورده كه چون جنبه‌ی تاريخي نداشت از آن هم چشم پوشيدم بعبارت ديگر از آغاز سرگذشت آگيسيلاوس تا اينجا در ترجمه به اختصار گراييده‌ايم. همچنين در بخشهاي آينده برخي داستانهاي مكرر را انداخته‌ايم.
7ـ در اينجا داستان كشاكش آگيسيلاوس با لوساندير و اينكه لوساندير به هلسپونت فرستاده شد مي‌نگارد ولي چون اين داستان در جاي ديگري آورده شده ما از ترجمه چشم پوشيديم.
7) آگيسيلاوس ـ تکه‌ی 1
🔸 آگيسيلاوس1
آرخيداموس2 پسر زيوکسيداموس3 پس از آنكه يك دور پادشاهى پرشكوهى بر لاكيدومونيان راند بدرود جهان گفته از خود دو پسر بازگزاشت. يكى از آنها آگيس پسر بزرگتر و مادر او لامپيدو4 زن بس نجيبى بود. ديگرى آگيسيلاوس پسر كوچكتر و مادر او ايوپوليا5 نام داشت. از روى قانون جانشينى پدر ازآن آگيس بود. از اين جهت آگيسيلاوس كه پنداشته مى‌شد زندگانى عادى خواهد داشت از روى رسم كشور او را سخت و استوار تربيت مى‌نمودند و بر شكيبايى و فرمانبردارى از بزرگان آزموده‌اش بار مى‌آوردند. بچگانى كه بايستى پادشاه شوند از اين تربيت توانفرسا بر كنار بودند. ولى آگيسيلاوس كه پسر كوچكتر شاه بود دچار آن تربيت گرديده سپس كه قضا را پادشاهى بدست او افتاد نكوخوترين پادشاه اسپارت گرديد كه نيكنهادى پادشاهى را با ورزيدگى و فروتنى كسان عادى را يكجا داشت.
زمانى كه او كودك بود همچون ديگران در پرورشگاه بچگان كه «گروه» ميناميدند پرورش مى‌يافت و در همينجا بود كه با لوساندير آميزش نموده و در سايه‌ی آراستگى خود او را بسوى خويش كشيد. يك پاى او كوتاهتر از پاى ديگرش بود ولى اين عيب چندان نمودار نشده از زيبايى جوانى او نمى‌كاست و چون خويشتن پرواى آن را نكرده چه‌بسا كه خود او زبان به لطيفه‌گويى مى‌گشاد از اينجا ديگران هم پرواى آن را نداشتند. از آنسوى همت مردانه‌ی او و شوقى كه بر پيشرفت و برترى داشت بيشتر از آن بود كه لنگى پا جلوش را بگيرد و او را از پرداختن بکارهاى دليرانه و بزرگ بازدارد. ازو تنديسى يا پيكره‌اى در دست نيست زيرا در زندگى بچنين كارى اجازه نداده براى پس از مرگ نيز سخت غدغن نمود. گفته‌اند مرد كوچك‌اندامى بود و ديدارش خوار مى‌نمود ولى تن صافى داشته چهره‌ی گشاده و خوى نيكوى او باعث بود كه مردم دوستش دارند. در پيرى نيز بيش از جوانان نكوروى پسنديده‌اش مى‌داشتند. ثئوفراستوس مى‌نويسد : آرخيداموس چون مادر او را گرفت ايفوران او را به جريمه محكوم ساختند زيرا گفتند زن كوچك‌اندامى گرفته كه براى ما پادشاهان كوچك خواهد زاييد.6
آگيسيلاوس تازه به پادشاهى رسيده بود كه خبرها از آسيا رسيد درباره‌ی اينكه پادشاه ايران بيك رشته ساز و برگ دريايى بزرگى دست زده و بر آن سر است كه اسپارتيان را از فرمانروايى و چيرگى در دريا بى‌بهره گرداند. لوساندير آرزومند گرديد كه به آسيا شتافته در آنجا بدوستان و ياران خود كه هر كدام را بفرمانروايى شهرى گمارده بود ياورى كند. و اين ياران او چون رفتار بيدادگرانه داشتند و بزيردستان سخت مى‌گرفتند بيشتر ايشان را مردم از شهرها بيرون رانده يا خود كشته بودند. بهرحال او آگيسيلاوس را بر آن واداشت كه سردارى يك لشكرى را به آسيا عهده‌دار گردد كه بدينسان جنگ از خاك يونان بخاك ايران بيفتد و پيش از آنكه پادشاه ايران بمقصود دست يابد ازو جلوگيرى شود. نيز او بدوستان خود در آسيا چنين نوشت كه فرستادگانى فرستاده لشكركشى آگيسيلاوس را خواستار گردند. و چون آگيسيلاوس به دارالشورا آمد اين سفر را بآن شرط عهده‌دار گرديد كه سى تن اسپارتيان بعنوان سركرده يا براى شور همراه او باشند. نيز دوهزار تن برگزيده از بندگانى كه تازه آزادى يافته‌اند و شش‌هزار از همدستان يونانى همراه او باشند. بارى كوشش لوساندير اثر خود را بخشيده و آگيسيلاوس بدانسان كه او خواسته بود بسفر فرستاده شد و او يكى از سى تن همراهيان آگيسيلاوس برگزيده شد. احترام لوساندير اينزمان در سايه‌ی مهر و دوستى كه با آگيسيلاوس داشت بيشتر از پيش گرديده و آگيسيلاوس از اين كار آخر او بيشتر خرسند بود تا از كوششى كه در زمينه‌ی پادشاهى او پس از مرگ آگيس بکار برده بود.7
1ـ Agesilaus
2ـ Archidamus
3ـ Zeuxidamus
4ـ Lampido
5ـ Eupolia
6ـ پلوتارخ در اينجا شرحي از خيانت الكبياديس به زن آگيس و آنكه پسري ازو زاييده شده و اين پسر را آگيس از خود ندانست و اينبود كه پس از مرگ آگيس در سايه‌ی همراهي لوساندير پادشاهي به آگيسيلاوس رسيد راند كه پيش از اين آن داستان را سروده ما از ترجمه‌ی آن در اينجا چشم پوشيديم.
سپس هم شرحي از چگونگي رفتار آگيسيلاوس با خويشان خود و با بزرگان اسپارت آورده كه چون جنبه‌ی تاريخي نداشت از آن هم چشم پوشيدم بعبارت ديگر از آغاز سرگذشت آگيسيلاوس تا اينجا در ترجمه به اختصار گراييده‌ايم. همچنين در بخشهاي آينده برخي داستانهاي مكرر را انداخته‌ايم.
7ـ در اينجا داستان كشاكش آگيسيلاوس با لوساندير و اينكه لوساندير به هلسپونت فرستاده شد مي‌نگارد ولي چون اين داستان در جاي ديگري آورده شده ما از ترجمه چشم پوشيديم.
🔶 در پیرامون ادبیات
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی چهارم
🔸از اينگونه چندانست كه با گفتن بجايي نرسد. همان دكتر رعدي كه نامش را بردم چيزي نوشته و بنام «رستاخيز ادبي» بچاپ رسانيده. كساني كه خوانده‌اند ميگويند از آغاز تا انجام سخنان پوچ و بي‌معناييست ، و تنها چيزي كه گفته و معنايي ميدارد آنست كه ايراد بشاعران و شعرهاي آنها در اروپا نيز بوده. يكي دو شعر بيفرهنگانه نيز درميان سخنانش آورده.
اين هم پاسخ ديگري از ايشانست. ما بدآموزيهاي زهر آلود شاعران را يكايك نشان داده شعرهاي آنان را برخشان ميكشيم و آنان در پاسخ ، خود را بنافهمي زده چنين بهانه‌هايي مي‌آورند. چون بشاعران در اروپا نيز ايراد گرفته‌اند پس ايرادهاي ما هيچيست.
ببينيد چه پاسخ استواري داده آقاي دكتر!.. چنين پاسخي را جز او كه توانستي داد؟!. ببينيد يك توده‌اي را فداي هوسهاي پست خود ميگردانند و در داوري بِچه سخنان پرتي مي‌پردازند.
يكي بگويد : آقاي دكتر ما بدآموزيهاي سعدي و خيام و حافظ را درباره‌ی جبريگري و نكوهش جهان برخ شما كشيديم و يكايك شعرهاي آنان را ياد كرديم. اكنون اگر شما درپي پاسخ دادن ميباشيد بايد بگوييد فلسفه‌ی جبري غلطست ، نكوهش از جهان غلطست ، بچه‌بازي زشتست ، بگوييد سعدي و حافظ و خيام نفهميده بوده‌اند ، ما نيز كه هواداران آنها مي‌بوديم نفهميده بوديم ـ بايد يا اين را بگوييد و از در پشيماني و آمرزش‌خواهي درآييد و يا از جبريگري و نكوهش جهان و بچه‌بازي و بيناموسي آشكاره هواداري كنيد و بگوييد اينها غلط نيست ، بد نيست ، ما نيز دست بهم داده‌ايم كه آنها را درميان توده‌ی ايران رواج دهيم ، دست بهم داده‌ايم كه سراسر اين كشور را با آنها آلوده گردانيم ـ بايد يا آن را بگويي يا اين را ، وگرنه سخنان پوچ و بافندگيهاي بيمعني هيچ سودي نتواند داد.
شماها اگر مي‌پنداريد كه با اين پوچ‌گوييها مردم را خواهيد فريبيد و آن دستگاه بدخواهي را چنانكه تاكنون بوده خواهيد داشت اميد بسيار بيجايي مي‌بنديد. با اين جنبشي كه ما با گفته‌هاي خود درميان ايرانيان ـ بويژه جوانان ـ پديد آورده‌ايم و روزبروز نيرومندتر ميگردد بسيار نزديك است آن روزي كه بگريبان شما بچسبند و بدادگاهتان بكشانند و كيفر اين فريبكاري و بدخواهيتان بدهند.
گاهي كساني چنين ميگويند : «آن گفته‌هاي شاعران و صوفيان كه شما آنها را بدآموزي مي‌ناميد و زيانمند مي‌شماريد ، ما نشاني از زيان آنها درميان توده نمي‌بينيم. مثلاً شما ميگوييد : سعدي و حافظ و ديگران از جهان و زندگاني نكوهش سروده‌اند و اين را زيانمند مي‌شماريد. در حالي كه ما نشاني از زيان آنها درميان توده نمي‌بينيم. چه ما مي‌بينيم ايرانيان در دلبستگي بجهان و زندگاني كمتر از ديگران نيستند».
🔸ميگويم نخست جاي شگفتست كه كساني هنايش بدآموزي را نپذيرند. اگر چنانست كه بدآموزي نهنايد پس بايد نيك‌آموزي نيز نهنايد و در آن حال بايد كسي پندي ندهد و اندرزي نگويد ، بايد فرهنگ (يا تربيت) بيكبار از ميان رود. چيزيست بسيار آشكار كه سخن ، چه نيك و چه بد ، در آدمي مي‌هنايد. اين را گذشته از آزمايش دانشها نيز نشان ميدهد.
🔸دوم : گفته‌هاي سعدي و حافظ و ديگران بد است ، چه در مردم بهنايد و چه نهنايد. نكوهش ما از آنها بسيار بجاست. آنان بدي خود را كرده‌اند. اگرهم نتيجه ندهد از گناه آنان نخواهد كاست.
🔸سوم : شما بسيار پرت افتاده‌ايد ، همان بدآموزيها در ايرانيان بسيار هناييده ، بلكه آتش بريشه‌ی آنها زده. شما از يك نكته ناآگاهيد. شما اين نمي‌دانيد كه هنايش بدآموزيها هنگامي آشكار گردد كه كاري نه بدلخواه آدمي باشد. راستست ايرانيان در دلبستگي بزندگاني كمتر از ديگران نيستند و آزمندي در اين توده كم نمي‌باشد. آن نكوهشهاي شاعران و صوفيان درباره‌ی جهان اين نيرو را نداشته كه جلو آزها را بگيرد. ولي اگر شما همان آزمندان را بكارهاي بزرگي بخوانيد ـ مثلاً بآن بخوانيد كه بياييد شركت بزرگي پديد آوريم و ديه‌هاي ويرانه‌ی فلان شهرستان را آباد گردانيم و كشتزارهاي بزرگ پديد آوريم ـ در آنجاست كه خواهيد ديد سستي مي‌نمايند. در آنجاست كه خواهيد ديد زهر بدآموزيها تا چه اندازه كارگر افتاده. در آنجاست كه خواهيد ديد هر كدام بهانه‌ی ديگري مي‌آورد. يكي ميگويد : «اي بابا مگر ما چقدر عمر خواهيم كرد كه باين كارهاي بزرگ پردازيم؟!.» ديگري ميگويد : «اينها كارهاي دولتست كارهاي ما نيست».
🔸همان گفته‌هاي سعدي و حافظ جلو آزمندان را نتوانسته بگيرد. ولي دستاويز بدست تنبلان داده ، كه چون كوشش و كار را بزيان خود مي‌يابند همانها را بهانه گرفته ميگويند : «اين دنيا فانيست. ما بايد در فكر آخرت باشيم» ، و با همين بهانه بيكبار مي‌نشينند و با فريبكاري و نيرنگبازي ، بلكه با گدايي و پستي نيز ، زندگاني بسر مي‌برند.
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی چهارم
🔸از اينگونه چندانست كه با گفتن بجايي نرسد. همان دكتر رعدي كه نامش را بردم چيزي نوشته و بنام «رستاخيز ادبي» بچاپ رسانيده. كساني كه خوانده‌اند ميگويند از آغاز تا انجام سخنان پوچ و بي‌معناييست ، و تنها چيزي كه گفته و معنايي ميدارد آنست كه ايراد بشاعران و شعرهاي آنها در اروپا نيز بوده. يكي دو شعر بيفرهنگانه نيز درميان سخنانش آورده.
اين هم پاسخ ديگري از ايشانست. ما بدآموزيهاي زهر آلود شاعران را يكايك نشان داده شعرهاي آنان را برخشان ميكشيم و آنان در پاسخ ، خود را بنافهمي زده چنين بهانه‌هايي مي‌آورند. چون بشاعران در اروپا نيز ايراد گرفته‌اند پس ايرادهاي ما هيچيست.
ببينيد چه پاسخ استواري داده آقاي دكتر!.. چنين پاسخي را جز او كه توانستي داد؟!. ببينيد يك توده‌اي را فداي هوسهاي پست خود ميگردانند و در داوري بِچه سخنان پرتي مي‌پردازند.
يكي بگويد : آقاي دكتر ما بدآموزيهاي سعدي و خيام و حافظ را درباره‌ی جبريگري و نكوهش جهان برخ شما كشيديم و يكايك شعرهاي آنان را ياد كرديم. اكنون اگر شما درپي پاسخ دادن ميباشيد بايد بگوييد فلسفه‌ی جبري غلطست ، نكوهش از جهان غلطست ، بچه‌بازي زشتست ، بگوييد سعدي و حافظ و خيام نفهميده بوده‌اند ، ما نيز كه هواداران آنها مي‌بوديم نفهميده بوديم ـ بايد يا اين را بگوييد و از در پشيماني و آمرزش‌خواهي درآييد و يا از جبريگري و نكوهش جهان و بچه‌بازي و بيناموسي آشكاره هواداري كنيد و بگوييد اينها غلط نيست ، بد نيست ، ما نيز دست بهم داده‌ايم كه آنها را درميان توده‌ی ايران رواج دهيم ، دست بهم داده‌ايم كه سراسر اين كشور را با آنها آلوده گردانيم ـ بايد يا آن را بگويي يا اين را ، وگرنه سخنان پوچ و بافندگيهاي بيمعني هيچ سودي نتواند داد.
شماها اگر مي‌پنداريد كه با اين پوچ‌گوييها مردم را خواهيد فريبيد و آن دستگاه بدخواهي را چنانكه تاكنون بوده خواهيد داشت اميد بسيار بيجايي مي‌بنديد. با اين جنبشي كه ما با گفته‌هاي خود درميان ايرانيان ـ بويژه جوانان ـ پديد آورده‌ايم و روزبروز نيرومندتر ميگردد بسيار نزديك است آن روزي كه بگريبان شما بچسبند و بدادگاهتان بكشانند و كيفر اين فريبكاري و بدخواهيتان بدهند.
گاهي كساني چنين ميگويند : «آن گفته‌هاي شاعران و صوفيان كه شما آنها را بدآموزي مي‌ناميد و زيانمند مي‌شماريد ، ما نشاني از زيان آنها درميان توده نمي‌بينيم. مثلاً شما ميگوييد : سعدي و حافظ و ديگران از جهان و زندگاني نكوهش سروده‌اند و اين را زيانمند مي‌شماريد. در حالي كه ما نشاني از زيان آنها درميان توده نمي‌بينيم. چه ما مي‌بينيم ايرانيان در دلبستگي بجهان و زندگاني كمتر از ديگران نيستند».
🔸ميگويم نخست جاي شگفتست كه كساني هنايش بدآموزي را نپذيرند. اگر چنانست كه بدآموزي نهنايد پس بايد نيك‌آموزي نيز نهنايد و در آن حال بايد كسي پندي ندهد و اندرزي نگويد ، بايد فرهنگ (يا تربيت) بيكبار از ميان رود. چيزيست بسيار آشكار كه سخن ، چه نيك و چه بد ، در آدمي مي‌هنايد. اين را گذشته از آزمايش دانشها نيز نشان ميدهد.
🔸دوم : گفته‌هاي سعدي و حافظ و ديگران بد است ، چه در مردم بهنايد و چه نهنايد. نكوهش ما از آنها بسيار بجاست. آنان بدي خود را كرده‌اند. اگرهم نتيجه ندهد از گناه آنان نخواهد كاست.
🔸سوم : شما بسيار پرت افتاده‌ايد ، همان بدآموزيها در ايرانيان بسيار هناييده ، بلكه آتش بريشه‌ی آنها زده. شما از يك نكته ناآگاهيد. شما اين نمي‌دانيد كه هنايش بدآموزيها هنگامي آشكار گردد كه كاري نه بدلخواه آدمي باشد. راستست ايرانيان در دلبستگي بزندگاني كمتر از ديگران نيستند و آزمندي در اين توده كم نمي‌باشد. آن نكوهشهاي شاعران و صوفيان درباره‌ی جهان اين نيرو را نداشته كه جلو آزها را بگيرد. ولي اگر شما همان آزمندان را بكارهاي بزرگي بخوانيد ـ مثلاً بآن بخوانيد كه بياييد شركت بزرگي پديد آوريم و ديه‌هاي ويرانه‌ی فلان شهرستان را آباد گردانيم و كشتزارهاي بزرگ پديد آوريم ـ در آنجاست كه خواهيد ديد سستي مي‌نمايند. در آنجاست كه خواهيد ديد زهر بدآموزيها تا چه اندازه كارگر افتاده. در آنجاست كه خواهيد ديد هر كدام بهانه‌ی ديگري مي‌آورد. يكي ميگويد : «اي بابا مگر ما چقدر عمر خواهيم كرد كه باين كارهاي بزرگ پردازيم؟!.» ديگري ميگويد : «اينها كارهاي دولتست كارهاي ما نيست».
🔸همان گفته‌هاي سعدي و حافظ جلو آزمندان را نتوانسته بگيرد. ولي دستاويز بدست تنبلان داده ، كه چون كوشش و كار را بزيان خود مي‌يابند همانها را بهانه گرفته ميگويند : «اين دنيا فانيست. ما بايد در فكر آخرت باشيم» ، و با همين بهانه بيكبار مي‌نشينند و با فريبكاري و نيرنگبازي ، بلكه با گدايي و پستي نيز ، زندگاني بسر مي‌برند.
🔶 گفت و گو (استا رجبعلی دین یاد میگیرد)
تکه‌ی 6
استا رجبعلي بكلي مستأصل شده ماله را بديوار مي‌كشد و زود زود ميگويد : لا اله الا الله ، لا اله الا الله.
حاجي مهدي از حرفهاي پسر خود خوشحال و بفكر فرورفته.
پس از چند دقيقه استا رجبعلي سر خود را بلند كرده آهي از دل كشيده بعلي‌آقا ميگويد :
... : خب آقا ، چهل سال عمر كرده بوديم اميدمان بشفاعت ائمه بود ، آن هم از دستمان گرفتي. پس تكليف ما روسياهان در نزد خدا چيست؟. من بدبخت امسال دويست تومان پول روضه‌خواني دادم. هر سالي چند روز بامامزاده داوود رفته گوسفند سر مي‌بريدم ...
علي‌آقا : استا ، شما اگر حرفهاي آقاي كسروي را شنيده بوديد اين حرفها را نمي‌زديد. شما چرا روسياه باشيد؟. روسياه آن روضه‌خوان مفتخور است كه پي كسب و كار نمي‌رود و مي‌آيد و با حرفهاي دروغ شماها را فريب ميدهد.
اولاً اين كسبي كه شما داريد ، براي مردم خانه مي‌سازيد ، ويرانه‌ها را آباد مي‌گردانيد ، زحمت كشيده از دسترنج خود نان مي‌خوريد ـ اگر درستكاري بخرج دهيد ، در كار خود تقلب نكنيد ، همين خودش عبادت است ، مايه‌ي خشنودي خدا خواهد بود. ثانياً اگر مي‌خواهيد نيكوكاريها كنيد و خدا را بيشتر خشنود گردانيد ، درميان همسايگان و خويشان خود دست بينوايان را بگير ، اگر كسي بمساعدت نياز دارد مساعدت مضايقه نكن. بمملكت خود علاقه‌مند بوده اگر كوششهايي در راه مملكت ميكنند همراهي نشان ده. اين كارها را كه بكني مرد نيكوكاري هستي و در نزد خدا روسفيد خواهي بود. احتياج بشفاعت هم نداري.
بشما چنان حالي كرده‌اند كه خدا مثل پادشاهان خودر‌أي بداخلاقست كه بيجهت خشم مي‌گيرد. بيجهت مردم را بآتش مي‌كشد. از يكسو باين ترتيب شما را ترسانيده‌اند ، و از يكسو درهاي امام حسن و امام حسين را پناهگاه نشانتان داده‌اند.
ولي اينها تمام بيمعني است. خدا بيجهت خشم نمي‌گيرد ، بيجهت مردم را نمي‌سوزاند. خدا ما را آفريده و اينجهان را بدست ما سپرده ، و از ما چنين خواسته كه بهم مهربان باشيم ، درستكاري كنيم ، دروغ نگوييم ، كسي را نيازاريم ، دست بينوايان گيريم ، زمين را آباد سازيم ، از نعمتهاي خدا بهره‌مند گرديم ، خوش باشيم ـ خدا از ما اينها را خواسته است ، و ما چون بكنيم خشنود خواهد بود. بسيار غلطست تصور كنيم كه ما نزد خدا روسياهيم ، بسيار غلطست كه بخدا بدگمان باشيم و جستجوي واسطه كنيم.
استا رجبعلي : باز اين حرفهاتان مايه‌ي اميدواري است. ببينيم حاجي‌آقا چه ميگويد :
اين را گفته چشمش را بروي حاجي مهدي مي‌دوزد.
حاجي مهدي : اين حرفها راست است. من هم مثل شما تازه مي‌شنوم ، ولي همه‌اش از روي عقل است و بايد قبول كرد.
استا رجبعلي : خوب اين آقاي كسروي در كجاست؟.. ما هم برويم ببينيم.
علي‌آقا : آقاي كسروي ديدنش احتياج نيست. من هم تا حالا نديده‌ام. بايد كتابهايش را خواند و حرفهايش را شنيد. من از كتابهاي او براي شما مي‌آورم.
استا رجبعلي : من بدبخت سواد درستي ندارم كه كتابهاي او را بخوانم.
علي‌آقا : پسر يا كسي را نداري كه باسواد باشد؟.
استا رجبعلي : پسري دارم كه امسال كلاس شش است ، اسمش پرويز است. آقا كه مي‌آمد روضه بخواند لج مي‌كرد كه اسم او را عوض كن. اسم امامان بگذار. اينها بهمه چيز ما كار دارند. اگر او بتواند مي‌دهم بخواند.
علي‌آقا : البته كه مي‌تواند. اين كتابها سخت نيست. اساساً مطالب تمام از روي عقل است. شما وقتي كه بشنويد مثل اينست كه از پيش مي‌دانستيد ، بآساني خواهيد فهميد.
استا رجبعلي رو بحاجي مهدي گردانيده ميگويد : خانه‌ي شما آباد ، اين دو روزه اينجا مدرسه بود ما خيلي چيزها ياد گرفتيم. حاجي مهدي خشنودي نموده ميگويد : من هم مثل شما ، من هم خيلي چيزها ياد گرفتم. جوانان اين دوره بپدرانشان درس ميدهند.
پایان
تکه‌ی 6
استا رجبعلي بكلي مستأصل شده ماله را بديوار مي‌كشد و زود زود ميگويد : لا اله الا الله ، لا اله الا الله.
حاجي مهدي از حرفهاي پسر خود خوشحال و بفكر فرورفته.
پس از چند دقيقه استا رجبعلي سر خود را بلند كرده آهي از دل كشيده بعلي‌آقا ميگويد :
... : خب آقا ، چهل سال عمر كرده بوديم اميدمان بشفاعت ائمه بود ، آن هم از دستمان گرفتي. پس تكليف ما روسياهان در نزد خدا چيست؟. من بدبخت امسال دويست تومان پول روضه‌خواني دادم. هر سالي چند روز بامامزاده داوود رفته گوسفند سر مي‌بريدم ...
علي‌آقا : استا ، شما اگر حرفهاي آقاي كسروي را شنيده بوديد اين حرفها را نمي‌زديد. شما چرا روسياه باشيد؟. روسياه آن روضه‌خوان مفتخور است كه پي كسب و كار نمي‌رود و مي‌آيد و با حرفهاي دروغ شماها را فريب ميدهد.
اولاً اين كسبي كه شما داريد ، براي مردم خانه مي‌سازيد ، ويرانه‌ها را آباد مي‌گردانيد ، زحمت كشيده از دسترنج خود نان مي‌خوريد ـ اگر درستكاري بخرج دهيد ، در كار خود تقلب نكنيد ، همين خودش عبادت است ، مايه‌ي خشنودي خدا خواهد بود. ثانياً اگر مي‌خواهيد نيكوكاريها كنيد و خدا را بيشتر خشنود گردانيد ، درميان همسايگان و خويشان خود دست بينوايان را بگير ، اگر كسي بمساعدت نياز دارد مساعدت مضايقه نكن. بمملكت خود علاقه‌مند بوده اگر كوششهايي در راه مملكت ميكنند همراهي نشان ده. اين كارها را كه بكني مرد نيكوكاري هستي و در نزد خدا روسفيد خواهي بود. احتياج بشفاعت هم نداري.
بشما چنان حالي كرده‌اند كه خدا مثل پادشاهان خودر‌أي بداخلاقست كه بيجهت خشم مي‌گيرد. بيجهت مردم را بآتش مي‌كشد. از يكسو باين ترتيب شما را ترسانيده‌اند ، و از يكسو درهاي امام حسن و امام حسين را پناهگاه نشانتان داده‌اند.
ولي اينها تمام بيمعني است. خدا بيجهت خشم نمي‌گيرد ، بيجهت مردم را نمي‌سوزاند. خدا ما را آفريده و اينجهان را بدست ما سپرده ، و از ما چنين خواسته كه بهم مهربان باشيم ، درستكاري كنيم ، دروغ نگوييم ، كسي را نيازاريم ، دست بينوايان گيريم ، زمين را آباد سازيم ، از نعمتهاي خدا بهره‌مند گرديم ، خوش باشيم ـ خدا از ما اينها را خواسته است ، و ما چون بكنيم خشنود خواهد بود. بسيار غلطست تصور كنيم كه ما نزد خدا روسياهيم ، بسيار غلطست كه بخدا بدگمان باشيم و جستجوي واسطه كنيم.
استا رجبعلي : باز اين حرفهاتان مايه‌ي اميدواري است. ببينيم حاجي‌آقا چه ميگويد :
اين را گفته چشمش را بروي حاجي مهدي مي‌دوزد.
حاجي مهدي : اين حرفها راست است. من هم مثل شما تازه مي‌شنوم ، ولي همه‌اش از روي عقل است و بايد قبول كرد.
استا رجبعلي : خوب اين آقاي كسروي در كجاست؟.. ما هم برويم ببينيم.
علي‌آقا : آقاي كسروي ديدنش احتياج نيست. من هم تا حالا نديده‌ام. بايد كتابهايش را خواند و حرفهايش را شنيد. من از كتابهاي او براي شما مي‌آورم.
استا رجبعلي : من بدبخت سواد درستي ندارم كه كتابهاي او را بخوانم.
علي‌آقا : پسر يا كسي را نداري كه باسواد باشد؟.
استا رجبعلي : پسري دارم كه امسال كلاس شش است ، اسمش پرويز است. آقا كه مي‌آمد روضه بخواند لج مي‌كرد كه اسم او را عوض كن. اسم امامان بگذار. اينها بهمه چيز ما كار دارند. اگر او بتواند مي‌دهم بخواند.
علي‌آقا : البته كه مي‌تواند. اين كتابها سخت نيست. اساساً مطالب تمام از روي عقل است. شما وقتي كه بشنويد مثل اينست كه از پيش مي‌دانستيد ، بآساني خواهيد فهميد.
استا رجبعلي رو بحاجي مهدي گردانيده ميگويد : خانه‌ي شما آباد ، اين دو روزه اينجا مدرسه بود ما خيلي چيزها ياد گرفتيم. حاجي مهدي خشنودي نموده ميگويد : من هم مثل شما ، من هم خيلي چيزها ياد گرفتم. جوانان اين دوره بپدرانشان درس ميدهند.
پایان
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس ـ تکه‌ی 2
🔸 تيسافرنيس نخست از آگيسيلاوس انديشه كرده اين را پذيرفت كه شهرهاى يونانى را در آزادى خودشان بازگزارد ولى چون سپس بسيج نيرو بيشتر نمود بقصد جنگ افتاد.
آگيسيلاوس هم اندوهى از آن نداشت زير اميدى كه بلشكركشى خود مى‌بست بسيار بيش از آن بود و چنين مى‌انديشيد در جايى كه کسنفون با ده‌هزار تن از دل آسيا راه برگرفته و در همه جا بر ايرانيان چيره درآمده چگونه سزاست كه او با لشكر اسپارتيان كه امروز خداوندان دريا و خشكى هر دو هستند سفرى به آسيا كند و كارى انجام نداده بازگردد؟ از اين جهت بود كه هنوز پيش از خود تيسافرنيس اين پيمان آشتى را او بهم زد و در اين ميان يك تدبير جنگى خوبى بکار بست ، بدينسان كه شهرت داد عزيمت كاريا خواهد كرد و با اين تدبير تيسافرنيس و سپاه او را به بيرون رفتن از آنجا ناگزير ساخت ولى همینکه اين كار شد از نيمه‌ی راه برگشته ناگهان به فروگيا درآمد و شهرهايى در آنجا بگرفت و از اين راه بهمدستان خود فهمانيد كه اگر پيمان‌شكنى با همدستان خيانت بخدايان مى‌باشد نيرنگ دشمن را با نيرنگ پاداش دادن جز نيكى نيست.
و چون از جهت نداشتن سواره ناتوان بود وآنگاه از قربانيها فالهاى بد روى مى‌داد به ايفيسوس بازگشت نموده و در آنجا به تهيه كردن سواره پرداخت. بدينسان كه توانگرانى كه نمى‌خواستند خودشان در جنگ كار كنند از هر كدام يك سواره خواست كه اسب و سپاهى هر دو را تهيه كنند و چون بسيار كسان آرزومند اين كار بودند در اندك زمانى لشكرگاه پر از سواره گرديد. و اينان نه كسانى بودند كه از ناچارى بسپاهيگرى درآيند بلكه مردان دلاور جنگجويى بودند. زيرا هر كسى كه ورزيده‌ی جنگ يا خواهان آن نبود هر كدام دلير جنگجويى را بجاى خود كرايه مى‌كرد. اين خود پيروى از كاراگاممنون بود زيرا او هم يك ماديان خوب و گرانبها را از يك مرد ترسوى توانگرى پيشكش پذيرفته خود آن مرد را از سپاهيگرى بركنار داشت.
و چون دستگيرانى را كه از فروگيا گرفته بودند بفرمان آگيسيلاوس مى‌فروختند چنين دستور داد كه رختهاى آنان را كنده لخت بفروشند. و چون اين كار را كردند رختها خريداران بسيارى داشت. از آنسوى تن‌هاى آن كسان كه پيدا مى‌شد از جهت ورزش نكردن و تن خود را پوشيده داشتن همگى سفيد و نازك‌پوست مى‌نمودند كه ريشخند كرده مى‌خنديدند. آگيسيلاوس كه در آنجا ايستاده بود به پيرامونيان خود مى‌گفت : «اينان آن كسانى‌اند شما بجنگ ايشان آمده‌ايد و اينها چيزهايى است كه شما بدست خواهيد آورد.»1
1ـ چنانكه در تاريخها شرح داده‌اند مقصود او اين بود كه ناتواني و كمزوري مردان آسيا را به يونانيان نشان داده آنان را دلير و شيرگير گرداند و اينبود آن تدبير را بكار برد. آسياييان رخت دراز مي‌پوشيدند و ورزش هم نمي‌كردند ، از اين جهت تن‌هاي ايشان سفيد و پوستشان نازك بود ولي يونانيان رخت كوتاه پوشيده ورزش مي‌كردند و اينبود تن‌هاي ايشان سیاه و پوستشان كلفت مي‌گرديد.
7) آگيسيلاوس ـ تکه‌ی 2
🔸 تيسافرنيس نخست از آگيسيلاوس انديشه كرده اين را پذيرفت كه شهرهاى يونانى را در آزادى خودشان بازگزارد ولى چون سپس بسيج نيرو بيشتر نمود بقصد جنگ افتاد.
آگيسيلاوس هم اندوهى از آن نداشت زير اميدى كه بلشكركشى خود مى‌بست بسيار بيش از آن بود و چنين مى‌انديشيد در جايى كه کسنفون با ده‌هزار تن از دل آسيا راه برگرفته و در همه جا بر ايرانيان چيره درآمده چگونه سزاست كه او با لشكر اسپارتيان كه امروز خداوندان دريا و خشكى هر دو هستند سفرى به آسيا كند و كارى انجام نداده بازگردد؟ از اين جهت بود كه هنوز پيش از خود تيسافرنيس اين پيمان آشتى را او بهم زد و در اين ميان يك تدبير جنگى خوبى بکار بست ، بدينسان كه شهرت داد عزيمت كاريا خواهد كرد و با اين تدبير تيسافرنيس و سپاه او را به بيرون رفتن از آنجا ناگزير ساخت ولى همینکه اين كار شد از نيمه‌ی راه برگشته ناگهان به فروگيا درآمد و شهرهايى در آنجا بگرفت و از اين راه بهمدستان خود فهمانيد كه اگر پيمان‌شكنى با همدستان خيانت بخدايان مى‌باشد نيرنگ دشمن را با نيرنگ پاداش دادن جز نيكى نيست.
و چون از جهت نداشتن سواره ناتوان بود وآنگاه از قربانيها فالهاى بد روى مى‌داد به ايفيسوس بازگشت نموده و در آنجا به تهيه كردن سواره پرداخت. بدينسان كه توانگرانى كه نمى‌خواستند خودشان در جنگ كار كنند از هر كدام يك سواره خواست كه اسب و سپاهى هر دو را تهيه كنند و چون بسيار كسان آرزومند اين كار بودند در اندك زمانى لشكرگاه پر از سواره گرديد. و اينان نه كسانى بودند كه از ناچارى بسپاهيگرى درآيند بلكه مردان دلاور جنگجويى بودند. زيرا هر كسى كه ورزيده‌ی جنگ يا خواهان آن نبود هر كدام دلير جنگجويى را بجاى خود كرايه مى‌كرد. اين خود پيروى از كاراگاممنون بود زيرا او هم يك ماديان خوب و گرانبها را از يك مرد ترسوى توانگرى پيشكش پذيرفته خود آن مرد را از سپاهيگرى بركنار داشت.
و چون دستگيرانى را كه از فروگيا گرفته بودند بفرمان آگيسيلاوس مى‌فروختند چنين دستور داد كه رختهاى آنان را كنده لخت بفروشند. و چون اين كار را كردند رختها خريداران بسيارى داشت. از آنسوى تن‌هاى آن كسان كه پيدا مى‌شد از جهت ورزش نكردن و تن خود را پوشيده داشتن همگى سفيد و نازك‌پوست مى‌نمودند كه ريشخند كرده مى‌خنديدند. آگيسيلاوس كه در آنجا ايستاده بود به پيرامونيان خود مى‌گفت : «اينان آن كسانى‌اند شما بجنگ ايشان آمده‌ايد و اينها چيزهايى است كه شما بدست خواهيد آورد.»1
1ـ چنانكه در تاريخها شرح داده‌اند مقصود او اين بود كه ناتواني و كمزوري مردان آسيا را به يونانيان نشان داده آنان را دلير و شيرگير گرداند و اينبود آن تدبير را بكار برد. آسياييان رخت دراز مي‌پوشيدند و ورزش هم نمي‌كردند ، از اين جهت تن‌هاي ايشان سفيد و پوستشان نازك بود ولي يونانيان رخت كوتاه پوشيده ورزش مي‌كردند و اينبود تن‌هاي ايشان سیاه و پوستشان كلفت مي‌گرديد.