✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی یازدهم (بخش پایانی)
🔸[پنجم] در پایان ایرادهای خود گفتید : امروز دین بمن چه تواند یاد داد؟! این پرسش از آنجا است که
شما از یکسو بدانشها ارجی بیرون از اندازه می‌نهید و چنان می‌دانید همه چیز از آنها برآید ، و از یکسو دین را جز از آنچه کشیشان می‌نمایند نمی‌دانید ، و آن را بسیار خوار می‌دارید.
من می‌گویم :
🔸دین بشما معنی آدمیگری و آیین زندگی تواند یاد داد و اینها چیزی است که دانشها از آن ناآگاهست.
🔸دانشها بجهان هیاهوی «نبرد» انداخته و برداشت همگی این است که زندگی جز نبرد زندگان باهمدیگر نیست و جهان جز نبردگاهی نمی‌باشد و بدینسان آدمیان را که توانند از راه همدستی با خوشی و آسایش زیند بجان همدیگر می‌اندازد.
از روزی که این هیاهو بمیان افتاده سختی زندگی چند برابر گردیده. در این کشورِ ما در سی و اند سال این هیاهو آتش افروخته و هزاران کسان را از مردمی [1] بی‌بهره گردانیده و بی‌آنکه نیازی باشد به نادرستی و پستی برانگیخته است. پیمان شش سالست پراکنده می‌شود و کمتر شماره‌ای از آن خواهید یافت که با این اژدهاـ‌گرفتاری روبرو نشده و جنگی با آن نکرده.
🔸گفتم : آدمیان توانند از راه همدستی با خوشی و آسایش زیند.
خواهید پنداشت یک سخن ناسنجیده‌ایست بر زبان می‌رانیم ، و یا اندیشه‌ی شاعرانه‌ایست که با آن دلهای مردم را خوش می‌گردانیم.
خواهید گفت : یک پایه‌ی بزرگی از پایه‌های دانش را نمی‌پذیریم ولی نه چنانست.
🔸شما گفته‌های مرا بسیار استوارتر از این دانید. ما در گفتارها و کوششهای خود آن راه را می‌رویم که دانشها رفته‌اند و به چیزی تا دلیل روشن نداریم نمی‌پردازیم.
🔸خدا راستیها را بروی [2] ما باز کرده. در همین زمینه من بشما بازنمایم که از روی چه دلیل بسیار استواری سخن می‌رانیم و چگونه یک چیز را تا بریشه‌اش می‌رسانیم.
داستان نبرد یا کشاکش که فلسفه‌ی نوین می‌گوید درباره‌ی گیاهان و درختان و جانوران باشد ، ما ایرادی نمی‌کنیم ولی درباره‌ی آدمی بآن سادگی نتوان پذیرفت.
🔸آدمی از دو گوهر جداگانه سرشته شده : گوهر جان و گوهر روان. این دو از هم جداست.
🔸فلسفه تنها گوهر جانی او را شناخته و این است آن را بپای جانوران می‌برد و همچون آنها ناگزیر از نبرد و کشاکش می‌شمارد. لیکن آدمیگری آدمی با گوهر روانی اوست. با این گوهر است که دارای خرد و فهم و اندیشه گردیده. اینها از بستگان روانست.
هم با این گوهر ، آدمی دارای خویهای نیکخواهـی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی‌دوستی و مانند اینها می‌باشد.
روشنتر گویم : آدمی همه‌ی خویهای جانوران را از رشک و خشم و خودخواهی و مانند اینها داراست و از روی گوهر جانی خود ، همچون جانوران به نبرد و کشاکش گراید. چیزی که هست در پهلوی آن خویهای پست جانوری خویهای ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پرستی و مانند اینها را دارا می‌باشد. بدینسان که نیکی را چه از خود و چه از دیگران دوست دارد. از دستگیری به ناتوانان خشنود گردد. از گرفتاریهای دیگران غم خورد. راستی را دوست دارد و در راه پیشرفت آن تا جانبازی پیش رود.
🔸 فیلسوفان اینها را نشناخته‌اند.
ولی ما آنها را نیک می‌شناسیم و نیک می‌دانیم که زیستن از روی همدستی و نیکخواهی در سرشت روانی آدمی نهاده و چنین زیستن باو دشوار نخواهد بود و بسیار خوش خواهد بود.
چیزی که هست در اینجا دو کار می‌باید :
یکی آنکه سرشت روانی آدمیان را نیرومند گردانیم و آن را بر سرشت جانی چیره و فرمانروا سازیم. دیگری آنکه برای زیستن باهمدستی راهی باز کنیم. یا روشنتر گویم آیین بخردانه‌ای برای زندگی بنیاد گزاریم و این کاریست که ما بآن برخاسته‌ایم و می‌کوشیم.
شما آن را ببینید که دانشها اینها را هیچ نمی‌شناسند و با یک هیاهوی بیپا که بجهان انداخته روانها و خردها را بسیار ناتوان و کار زندگی را بسیار سخت می‌گردانند.
ما را در این زمینه‌ها نیز نوشته‌هایی هست ، و درباره‌ی دو سرشتی آدمی و داستان روان گفتارهایی هست که کوتاهشده‌ی آنها را در کتابی که بشما دادم خواهید یافت.
(پایان)
[1] : مردمی = تمدن = شهریگری ـ و
[2] : در پرچم هفتگی این واژه را «برای» نوشته ولی ما به نوشته‌ی پیمان گراییدیم ، با آنکه هر دو معنی راست است. ـ و
تکه‌ی یازدهم (بخش پایانی)
🔸[پنجم] در پایان ایرادهای خود گفتید : امروز دین بمن چه تواند یاد داد؟! این پرسش از آنجا است که
شما از یکسو بدانشها ارجی بیرون از اندازه می‌نهید و چنان می‌دانید همه چیز از آنها برآید ، و از یکسو دین را جز از آنچه کشیشان می‌نمایند نمی‌دانید ، و آن را بسیار خوار می‌دارید.
من می‌گویم :
🔸دین بشما معنی آدمیگری و آیین زندگی تواند یاد داد و اینها چیزی است که دانشها از آن ناآگاهست.
🔸دانشها بجهان هیاهوی «نبرد» انداخته و برداشت همگی این است که زندگی جز نبرد زندگان باهمدیگر نیست و جهان جز نبردگاهی نمی‌باشد و بدینسان آدمیان را که توانند از راه همدستی با خوشی و آسایش زیند بجان همدیگر می‌اندازد.
از روزی که این هیاهو بمیان افتاده سختی زندگی چند برابر گردیده. در این کشورِ ما در سی و اند سال این هیاهو آتش افروخته و هزاران کسان را از مردمی [1] بی‌بهره گردانیده و بی‌آنکه نیازی باشد به نادرستی و پستی برانگیخته است. پیمان شش سالست پراکنده می‌شود و کمتر شماره‌ای از آن خواهید یافت که با این اژدهاـ‌گرفتاری روبرو نشده و جنگی با آن نکرده.
🔸گفتم : آدمیان توانند از راه همدستی با خوشی و آسایش زیند.
خواهید پنداشت یک سخن ناسنجیده‌ایست بر زبان می‌رانیم ، و یا اندیشه‌ی شاعرانه‌ایست که با آن دلهای مردم را خوش می‌گردانیم.
خواهید گفت : یک پایه‌ی بزرگی از پایه‌های دانش را نمی‌پذیریم ولی نه چنانست.
🔸شما گفته‌های مرا بسیار استوارتر از این دانید. ما در گفتارها و کوششهای خود آن راه را می‌رویم که دانشها رفته‌اند و به چیزی تا دلیل روشن نداریم نمی‌پردازیم.
🔸خدا راستیها را بروی [2] ما باز کرده. در همین زمینه من بشما بازنمایم که از روی چه دلیل بسیار استواری سخن می‌رانیم و چگونه یک چیز را تا بریشه‌اش می‌رسانیم.
داستان نبرد یا کشاکش که فلسفه‌ی نوین می‌گوید درباره‌ی گیاهان و درختان و جانوران باشد ، ما ایرادی نمی‌کنیم ولی درباره‌ی آدمی بآن سادگی نتوان پذیرفت.
🔸آدمی از دو گوهر جداگانه سرشته شده : گوهر جان و گوهر روان. این دو از هم جداست.
🔸فلسفه تنها گوهر جانی او را شناخته و این است آن را بپای جانوران می‌برد و همچون آنها ناگزیر از نبرد و کشاکش می‌شمارد. لیکن آدمیگری آدمی با گوهر روانی اوست. با این گوهر است که دارای خرد و فهم و اندیشه گردیده. اینها از بستگان روانست.
هم با این گوهر ، آدمی دارای خویهای نیکخواهـی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی‌دوستی و مانند اینها می‌باشد.
روشنتر گویم : آدمی همه‌ی خویهای جانوران را از رشک و خشم و خودخواهی و مانند اینها داراست و از روی گوهر جانی خود ، همچون جانوران به نبرد و کشاکش گراید. چیزی که هست در پهلوی آن خویهای پست جانوری خویهای ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پرستی و مانند اینها را دارا می‌باشد. بدینسان که نیکی را چه از خود و چه از دیگران دوست دارد. از دستگیری به ناتوانان خشنود گردد. از گرفتاریهای دیگران غم خورد. راستی را دوست دارد و در راه پیشرفت آن تا جانبازی پیش رود.
🔸 فیلسوفان اینها را نشناخته‌اند.
ولی ما آنها را نیک می‌شناسیم و نیک می‌دانیم که زیستن از روی همدستی و نیکخواهی در سرشت روانی آدمی نهاده و چنین زیستن باو دشوار نخواهد بود و بسیار خوش خواهد بود.
چیزی که هست در اینجا دو کار می‌باید :
یکی آنکه سرشت روانی آدمیان را نیرومند گردانیم و آن را بر سرشت جانی چیره و فرمانروا سازیم. دیگری آنکه برای زیستن باهمدستی راهی باز کنیم. یا روشنتر گویم آیین بخردانه‌ای برای زندگی بنیاد گزاریم و این کاریست که ما بآن برخاسته‌ایم و می‌کوشیم.
شما آن را ببینید که دانشها اینها را هیچ نمی‌شناسند و با یک هیاهوی بیپا که بجهان انداخته روانها و خردها را بسیار ناتوان و کار زندگی را بسیار سخت می‌گردانند.
ما را در این زمینه‌ها نیز نوشته‌هایی هست ، و درباره‌ی دو سرشتی آدمی و داستان روان گفتارهایی هست که کوتاهشده‌ی آنها را در کتابی که بشما دادم خواهید یافت.
(پایان)
[1] : مردمی = تمدن = شهریگری ـ و
[2] : در پرچم هفتگی این واژه را «برای» نوشته ولی ما به نوشته‌ی پیمان گراییدیم ، با آنکه هر دو معنی راست است. ـ و
در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 5
از اين گونه بسيار و من اينها را براي مثل ياد كردم. بيگمان «احساسات و عواطف و غرايز» كه گفته مي‌شود بيرون از اين چند چيز نيست.
اكنون سخن در آنست كه اين چيزها كه در آدمي هست ، نيك و بدش توأمست. مثلاً هوسها به دو گونه است : يك بار آدمي ميخواهد باده گسارد و مست گردد و يك بار ميخواهد در باغي بگردد و هوا خورد. اين دو يكي نيست. آن زيانمند و اين سودمند يا بيزيانست.
سَهِشها نيز چنانست : يك بار از كسي ستم ديده خشمناكست. يك بار چون كسي طلب خود را ازو خواسته خشمش گرفته. اينها نيز يكي ستوده و يكي ناستوده است.
در مهرها نيز يك بار بفرزند خود مهر مي‌ورزد و يك بار زن مرد ديگري را دوست ميدارد.
در غريزه‌ها نيز يك بار از آتش مي‌گريزد و يك بار از سوزن آمپول پس مي‌زند.
چيزيست بسيار روشن كه در همه‌ی اينها نيكها با بدها توأم مي‌باشد. اكنون مي‌بايد ديد آنچه نيكهاي اينها را از هم جدا گرداند چيست؟. در همينجاست كه ما به خرد پي مي‌بريم ، دانشها هرچه گفته است بگويد. آن نيرويي كه نيكها و بدهاي همينها را از هم جدا مي‌گرداند خرد است و اينست همه چيز بايد پيرو خرد باشد.
ما نگفته‌ايم كه جلو سَهِشهاي آدمي گرفته شود. ما نگفته‌ايم هوس يا مهر هيچگاه بكار نرود. ما گفته‌ايم : همه‌ی اينها بايد در زير نگهباني خرد باشد كه نيكها را از بدها جدا گرداند. به نيكها راه دهد و از بدها جلو گيرد.
اينست سخن ما و باين سخن هيچ ايرادي نتوان گرفت. اگر روانشناسي با اين نمي‌سازد كمي از سوي اوست.
به هر حال اين سخن بسيار نابجاست كه گفته شود : «روانشناسي حد فاصل ميانه‌ی عقل و احساسات را برداشته است!». «عقل» كجا و «احساسات» كجاست؟!.
٥ ـ پنجم هوده‌ی فلسفه مادّي آن بوده كه زندگاني جز نبردي درميان زندگان و جهان جز نبردگاهي شناخته نمي‌شود. اين يكي از هوده‌هاي بسيار زيان‌آور آن فلسفه است. مايه‌ی اين دُژفهمي همانست كه سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي را جز خود خواهي نمي‌شناسند. در جايي كه هر كسي تنها خود را بخواهد و همه چيز را براي خود خواهد پيداست كه مردمي كه در يك جا ميزيند هميشه با يكديگر در كشاكش و نبرد خواهند بود. در آن حال آدميان يا بايستي باهم نزيند و هر خانداني در بالاي كوهي يا در ته دره‌اي جايي گزينند و جدا از ديگران زندگي بسر برند و يا تن به نبرد داده هميشه در كشاكش باشند.
ولي ما بيپايي اين را روشن گردانيديم. سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي تنها خودخواهي نيست. درو خواهاكها و كُناكهايي از سرچشمه‌ی نيكخواهي و داددوستي وآميغ‌پژوهي و مانند اينها نيز هست كه از روي آنها تواند زيست.
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 5
از اين گونه بسيار و من اينها را براي مثل ياد كردم. بيگمان «احساسات و عواطف و غرايز» كه گفته مي‌شود بيرون از اين چند چيز نيست.
اكنون سخن در آنست كه اين چيزها كه در آدمي هست ، نيك و بدش توأمست. مثلاً هوسها به دو گونه است : يك بار آدمي ميخواهد باده گسارد و مست گردد و يك بار ميخواهد در باغي بگردد و هوا خورد. اين دو يكي نيست. آن زيانمند و اين سودمند يا بيزيانست.
سَهِشها نيز چنانست : يك بار از كسي ستم ديده خشمناكست. يك بار چون كسي طلب خود را ازو خواسته خشمش گرفته. اينها نيز يكي ستوده و يكي ناستوده است.
در مهرها نيز يك بار بفرزند خود مهر مي‌ورزد و يك بار زن مرد ديگري را دوست ميدارد.
در غريزه‌ها نيز يك بار از آتش مي‌گريزد و يك بار از سوزن آمپول پس مي‌زند.
چيزيست بسيار روشن كه در همه‌ی اينها نيكها با بدها توأم مي‌باشد. اكنون مي‌بايد ديد آنچه نيكهاي اينها را از هم جدا گرداند چيست؟. در همينجاست كه ما به خرد پي مي‌بريم ، دانشها هرچه گفته است بگويد. آن نيرويي كه نيكها و بدهاي همينها را از هم جدا مي‌گرداند خرد است و اينست همه چيز بايد پيرو خرد باشد.
ما نگفته‌ايم كه جلو سَهِشهاي آدمي گرفته شود. ما نگفته‌ايم هوس يا مهر هيچگاه بكار نرود. ما گفته‌ايم : همه‌ی اينها بايد در زير نگهباني خرد باشد كه نيكها را از بدها جدا گرداند. به نيكها راه دهد و از بدها جلو گيرد.
اينست سخن ما و باين سخن هيچ ايرادي نتوان گرفت. اگر روانشناسي با اين نمي‌سازد كمي از سوي اوست.
به هر حال اين سخن بسيار نابجاست كه گفته شود : «روانشناسي حد فاصل ميانه‌ی عقل و احساسات را برداشته است!». «عقل» كجا و «احساسات» كجاست؟!.
٥ ـ پنجم هوده‌ی فلسفه مادّي آن بوده كه زندگاني جز نبردي درميان زندگان و جهان جز نبردگاهي شناخته نمي‌شود. اين يكي از هوده‌هاي بسيار زيان‌آور آن فلسفه است. مايه‌ی اين دُژفهمي همانست كه سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي را جز خود خواهي نمي‌شناسند. در جايي كه هر كسي تنها خود را بخواهد و همه چيز را براي خود خواهد پيداست كه مردمي كه در يك جا ميزيند هميشه با يكديگر در كشاكش و نبرد خواهند بود. در آن حال آدميان يا بايستي باهم نزيند و هر خانداني در بالاي كوهي يا در ته دره‌اي جايي گزينند و جدا از ديگران زندگي بسر برند و يا تن به نبرد داده هميشه در كشاكش باشند.
ولي ما بيپايي اين را روشن گردانيديم. سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي تنها خودخواهي نيست. درو خواهاكها و كُناكهايي از سرچشمه‌ی نيكخواهي و داددوستي وآميغ‌پژوهي و مانند اينها نيز هست كه از روي آنها تواند زيست.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 8
🔸 در اين هنگام يكي از فرماندهان لشكر داريوش سپاه بزرگي گرد آورده در آنسوي رود گرانيكوس1 لشكرگاه ساخته بود و الكساندر براي درآمدن به آسيا ناگزير بود كه در اين آستانه‌ی آسيا كارزاري كند. كساني از ژرفي آب رود يا از سختي و بلندي كنار ديگر آن انديشه مي‌كردند. نيز كساني از اين جهت كه ماه دايسيوس2 در ميان بود ماهي كه پادشاهان گذشته‌ی ماكدوني در آن بجنگ نمي‌پرداختند ترديد داشتند. ولي الكساندر بهيچ يك از اين انديشه‌ها و ترديدها گوش نداده گفت : «آن را آرتيميسيوس3 دوم بخوانيد.» چون پارمينوس پيش آمده گفت امروز دير شده و ديگر نبايد بكاري پرداخت پاسخ داد : «من اگر از گرانيكوس بترسم به هلسپونت اهانت كرده‌ام.» پس از اين سخن ديگر نايستاده با سيزده دسته از سوارگان بآب زد و با آنكه جايگاه بدي را برگزيده بودند و آب به تندي روان بود و از آنسوي سوارگان و پیادگان دشمن بركنار رود صف كشيده از آنجاي بلند تير مي‌بارانيدند با همه‌ی اينها الكساندر از پيشرفت بازنايستاد و اين كار او خود ديوانگي و از دورانديشي بركنار بود. بهرحال پافشاري نموده با هر سختي بود از آب بگذشت ولي بكناري كه رسيد سراسر لجنزار و لغزشگاه بود و با اين حال بايستي همينكه از آب درآمد و هنوز بازمانده‌ی سپاه بكنار نرسيده با دشمن دست بگريبان باشد. زيرا دشمن همينكه بيرون آمدن آنان را از آب ديدند بر سر آنان تاختند و نخست با نيزه جنگهاي سختي مي‌كردند سپس چون نيزه‌ها بشكست دست به شمشير بردند و بدينسان بازار جنگ سخت گرم گرديد. خود الكساندر كه از سپرش شناخته مي‌شد وآنگاه پرهاي سفيد رنگي كه به هر سوي خود خويش زده بود همه كس بآساني او را مي‌شناخت اينبود كه از هر سوي دشمن باو حمله آوردند. ولي الكساندر زخمي به هر كدام زده خود را رها گردانيد و تنها گزندي كه ديد زره او با نيزه‌ی يكي از پيرامونيان سوراخ گرديد. دو تن از سركردگان ايراني يكي رهويیساكيس4 و ديگري سپثردات5 بر سر او تاختند. الكساندر از اين يكي دوري گزيده به رهوييساكيس كه زره استواري در بر داشت پرداخت و چنان ضربت سختي بر وي زد كه نيزه‌ی او شكسته دست به خنجر برد و هنگامي كه اين دو تن با هم گرم ستيز بودند سپثردات از سوي ديگر رسيده و بر روي اسب بلند گرديده با تبر جنگي خود چنان ضربت سختي بر سر الكساندر فرود آورد كه تبر نشان پادشاهي را كه بالاي خود او بود با مقداري از پرها بريده و خود خود را شكافت چندانكه نوك تبر به موهاي سر او برخورد. و چون ميخواست كه ضربت خود را مكرر گرداند ناگهان كليتوس كه او را كليتوس سياه مي‌ناميدند جلو دويده نيزه خود را به تن او فروبرد و او را از ضربت بازداشت. تا اين هنگام اسكندر هم رهوييساكس را كشته از كار او پرداخته بود. باري سوارگان بدينسان گرم كارزار بودند كه فوج پياده‌ی ماكيدوني از رود گذشته و از هر سوي بكارزار درآمدند. دشمن بحمله‌ی نخستين با سختي تاب آورده در اندك زماني ميدان را تهي كرده پراكنده شدند. دسته‌ی مزدوران يوناني كه به پاشنه پناه برده براي خود زينهار مي‌خواستند الكساندر خواهش آنان را نپذيرفته پيش از ديگران خود او حمله بر سر ايشان برد و در اين حمله اسب او (نه بوكيفالوس6 بلكه اسب ديگري) كشته گرديد.
1ـ Granicus رودي در آسياي كوچك.
2ـ Daesius
3ـ Artemisius
4ـ Rhoesaces
5ـ Spithridates ما چنين درمي‌يابيم كه اصل فارسي «سپثردات» بوده كه به لهجه امروزي «سپهرداد» خواند شود.
6ـ Bucephalus نام اسب الكساندر است كه شهرت داشته.
8) الکساندر ـ تکه‌ی 8
🔸 در اين هنگام يكي از فرماندهان لشكر داريوش سپاه بزرگي گرد آورده در آنسوي رود گرانيكوس1 لشكرگاه ساخته بود و الكساندر براي درآمدن به آسيا ناگزير بود كه در اين آستانه‌ی آسيا كارزاري كند. كساني از ژرفي آب رود يا از سختي و بلندي كنار ديگر آن انديشه مي‌كردند. نيز كساني از اين جهت كه ماه دايسيوس2 در ميان بود ماهي كه پادشاهان گذشته‌ی ماكدوني در آن بجنگ نمي‌پرداختند ترديد داشتند. ولي الكساندر بهيچ يك از اين انديشه‌ها و ترديدها گوش نداده گفت : «آن را آرتيميسيوس3 دوم بخوانيد.» چون پارمينوس پيش آمده گفت امروز دير شده و ديگر نبايد بكاري پرداخت پاسخ داد : «من اگر از گرانيكوس بترسم به هلسپونت اهانت كرده‌ام.» پس از اين سخن ديگر نايستاده با سيزده دسته از سوارگان بآب زد و با آنكه جايگاه بدي را برگزيده بودند و آب به تندي روان بود و از آنسوي سوارگان و پیادگان دشمن بركنار رود صف كشيده از آنجاي بلند تير مي‌بارانيدند با همه‌ی اينها الكساندر از پيشرفت بازنايستاد و اين كار او خود ديوانگي و از دورانديشي بركنار بود. بهرحال پافشاري نموده با هر سختي بود از آب بگذشت ولي بكناري كه رسيد سراسر لجنزار و لغزشگاه بود و با اين حال بايستي همينكه از آب درآمد و هنوز بازمانده‌ی سپاه بكنار نرسيده با دشمن دست بگريبان باشد. زيرا دشمن همينكه بيرون آمدن آنان را از آب ديدند بر سر آنان تاختند و نخست با نيزه جنگهاي سختي مي‌كردند سپس چون نيزه‌ها بشكست دست به شمشير بردند و بدينسان بازار جنگ سخت گرم گرديد. خود الكساندر كه از سپرش شناخته مي‌شد وآنگاه پرهاي سفيد رنگي كه به هر سوي خود خويش زده بود همه كس بآساني او را مي‌شناخت اينبود كه از هر سوي دشمن باو حمله آوردند. ولي الكساندر زخمي به هر كدام زده خود را رها گردانيد و تنها گزندي كه ديد زره او با نيزه‌ی يكي از پيرامونيان سوراخ گرديد. دو تن از سركردگان ايراني يكي رهويیساكيس4 و ديگري سپثردات5 بر سر او تاختند. الكساندر از اين يكي دوري گزيده به رهوييساكيس كه زره استواري در بر داشت پرداخت و چنان ضربت سختي بر وي زد كه نيزه‌ی او شكسته دست به خنجر برد و هنگامي كه اين دو تن با هم گرم ستيز بودند سپثردات از سوي ديگر رسيده و بر روي اسب بلند گرديده با تبر جنگي خود چنان ضربت سختي بر سر الكساندر فرود آورد كه تبر نشان پادشاهي را كه بالاي خود او بود با مقداري از پرها بريده و خود خود را شكافت چندانكه نوك تبر به موهاي سر او برخورد. و چون ميخواست كه ضربت خود را مكرر گرداند ناگهان كليتوس كه او را كليتوس سياه مي‌ناميدند جلو دويده نيزه خود را به تن او فروبرد و او را از ضربت بازداشت. تا اين هنگام اسكندر هم رهوييساكس را كشته از كار او پرداخته بود. باري سوارگان بدينسان گرم كارزار بودند كه فوج پياده‌ی ماكيدوني از رود گذشته و از هر سوي بكارزار درآمدند. دشمن بحمله‌ی نخستين با سختي تاب آورده در اندك زماني ميدان را تهي كرده پراكنده شدند. دسته‌ی مزدوران يوناني كه به پاشنه پناه برده براي خود زينهار مي‌خواستند الكساندر خواهش آنان را نپذيرفته پيش از ديگران خود او حمله بر سر ايشان برد و در اين حمله اسب او (نه بوكيفالوس6 بلكه اسب ديگري) كشته گرديد.
1ـ Granicus رودي در آسياي كوچك.
2ـ Daesius
3ـ Artemisius
4ـ Rhoesaces
5ـ Spithridates ما چنين درمي‌يابيم كه اصل فارسي «سپثردات» بوده كه به لهجه امروزي «سپهرداد» خواند شود.
6ـ Bucephalus نام اسب الكساندر است كه شهرت داشته.
🔶 جوانان بخوانند
بطوری که من در مسافرتهایی که در چند شهر کشور خود من‌جمله تهران ، اصفهان ، کرمانشاه ، مشهد ، ملایر ، بروجرد ، خوزستان و غیره نموده‌ام اغلب جوانان تحصیل کرده را دیده‌ام که بیشتر اوقات خود را در خرابات و خانقاه‌ها با کشیدن افیون و چرس و غیره تلف نموده و فرصت گرانبهایی را که برای خدمت به میهن و کسب روزی و سایر کارهای عام‌‌المنفعه در دست دارند باین طریق از بین برده هم روزانه مبالغی وجه بیهوده که هیچگونه نفعی بحال ملت و مملکت ندارد بیجهت تلف نموده و هم با استعمال افیون و سایر مسکرات بنیه‌ی خود را ضعیف می‌نمایند.
در این موقع که ستاره‌ی فروزان : پرچم از افق مطبوعات کشور طلوع نموده و دانشمند گرانمایه (آقای کسروی) با یک دانش و بینش مخصوص دردهای ما را یکان یکان شمرده و راه چاره‌ی آن را بما نشان داده و خود پیش از همه در این راه کوشش میکنند و زحمت می‌کشند و رنج می‌برند و گامهای بلندی بسوی مقصود پیش رفته و میروند بطوری که دیگر برای خود راحتی نگزارده‌اند خیلی بجا و بموقع خواهد بود ما جوانان که چشم و چراغ میهن هستیم بجای پرداختن باینگونه کارهای خانمانسوز از ایشان پیروی نموده و گفته‌های خردپذیرشان را که منظوری جز ترقی و سرافرازی و سعادت و نیکبختی توده‌ی ایرانی و شرق بلکه همگی جهان ندارند با جان و دل پذیرفته و خود را از قید این زندگی سراسر ننگ و بدبختی نجات و بشاهراه سعادت و ترقی رهبری نماییم.
آبادان ـ خسرو سلیمانیانی
(روزنامه‌ی پرچم ش 229)
بطوری که من در مسافرتهایی که در چند شهر کشور خود من‌جمله تهران ، اصفهان ، کرمانشاه ، مشهد ، ملایر ، بروجرد ، خوزستان و غیره نموده‌ام اغلب جوانان تحصیل کرده را دیده‌ام که بیشتر اوقات خود را در خرابات و خانقاه‌ها با کشیدن افیون و چرس و غیره تلف نموده و فرصت گرانبهایی را که برای خدمت به میهن و کسب روزی و سایر کارهای عام‌‌المنفعه در دست دارند باین طریق از بین برده هم روزانه مبالغی وجه بیهوده که هیچگونه نفعی بحال ملت و مملکت ندارد بیجهت تلف نموده و هم با استعمال افیون و سایر مسکرات بنیه‌ی خود را ضعیف می‌نمایند.
در این موقع که ستاره‌ی فروزان : پرچم از افق مطبوعات کشور طلوع نموده و دانشمند گرانمایه (آقای کسروی) با یک دانش و بینش مخصوص دردهای ما را یکان یکان شمرده و راه چاره‌ی آن را بما نشان داده و خود پیش از همه در این راه کوشش میکنند و زحمت می‌کشند و رنج می‌برند و گامهای بلندی بسوی مقصود پیش رفته و میروند بطوری که دیگر برای خود راحتی نگزارده‌اند خیلی بجا و بموقع خواهد بود ما جوانان که چشم و چراغ میهن هستیم بجای پرداختن باینگونه کارهای خانمانسوز از ایشان پیروی نموده و گفته‌های خردپذیرشان را که منظوری جز ترقی و سرافرازی و سعادت و نیکبختی توده‌ی ایرانی و شرق بلکه همگی جهان ندارند با جان و دل پذیرفته و خود را از قید این زندگی سراسر ننگ و بدبختی نجات و بشاهراه سعادت و ترقی رهبری نماییم.
آبادان ـ خسرو سلیمانیانی
(روزنامه‌ی پرچم ش 229)
در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 6
كوتاه‌شده‌ی سخنان ما در آن باره اينست :
آدمي داراي دو گوهر است : جاني و رواني. اكنون اگر بخواهد از روي گوهر جاني زيد ، زندگانيش جز نبرد و كشاكش نخواهد بود. جز همان نخواهد بود كه گرگان و سگان مي‌دارند و هميشه باهم گلاويزند. و اگر بخواهد از روي روان زيد ، يك زندگاني آدميانه بسيار ستوده‌اي خواهد داشت و بجاي نبرد و كشاكش ، با يكديگر دلسوزي و دستگيري خواهند داشت.
همه‌ی كوششها در جهان اينست كه آدمي از روي روان زيد و زندگاني آدميانه دارد. نيكخواهان كه برخاسته‌اند در اين راه كوشيده‌اند. قانونها براي اينست. دين براي اينست.
لغزش بزرگ فلسفه‌ی مادّي همينست كه ميخواهد مردمان را بزيستن از روي گوهر جاني وادارد. آدميان را بزندگاني جانورانه بازگرداند.
از همينجا نياز به دين روشن خواهد گرديد. دين براي همينست كه كساني بنام دانشمند برنخيزند كه از نافهميهاي خود هوده‌هاي غلطي گيرند و هايهوي بجهان اندازند و مردمان را گمراه گردانيده بسوي پستي و جانوري بازگردانند. دين براي همينست كه از اين گونه نافهميها جلو گيرد.
آن جواناني كه خود را از دين بي‌نياز مي‌دانند و هنگامي كه نام دين را مي‌شنوند شانه مي‌اندازند اينها را بشنوند و به نافهميهاي خود پي برند.
٦ـ هوده‌ی ششم فلسفه‌ی مادّي اين بوده كه نيكخواهان جهان را خوار مي‌گرداند ، زردشت و كنفوسيوس و موسا و عيسا و محمد و ديگران كه به نيكي جهان كوشيده هر يكي در زمان خود گامهايي آن را پيش برده‌اند ، از ديده‌ی فلسفه‌ی مادّي جز سودجوياني نبوده‌اند.
در اين باره دانشمندان مادّي به دو لغزش بزرگي دچارند : يكي آنكه نيكخواهان را جز سودجوياني نمي‌شناسند. ديگري آنكه جدايي ميانه‌ی آنان با فريبكاراني كه برخاسته و بهوس و يا بآرزوي شكمچراني سخناني گفته دستهاي را پيرو خود گردانيده‌اند ، نمي‌گزارند.
چنانكه گفتم در نزد دكتر اراني پيغمبر اسلام با آن كوششهاي مردانه در راه نيكي جهان با حسين منصور حلاج پندارباف هوسباز يكي بوده. آن را سودجويي برانگيخته بوده. اين را نيز سودجويي برانگيخته است. شما از همينجا به كجي انديشه‌هاي مادّي پي توانيد برد.
سرچشمه‌ی اين لغزش نيز همان بوده كه آدمي را نشناخته و از گوهر رواني او ناآگاه بوده‌اند. ما مي‌توانيم به پيروان مادّيگري ايراد گرفته بگوييم : خود را نمي‌شناخته‌اند. و چون ما در اين باره در هنگام ديگري سخنان گشاده و روشني گفته‌ايم و آنها چاپ شده1 در اينجا بهمين اندازه بس كرده بسخن ادامه نمي‌دهيم.
در اين نشست ، بيپا بودن هوده‌هاي ششگانه‌ی فلسفه‌ی مادّي را روشن گردانيدم.
1ـ كتاب «دين و جهان»
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 6
كوتاه‌شده‌ی سخنان ما در آن باره اينست :
آدمي داراي دو گوهر است : جاني و رواني. اكنون اگر بخواهد از روي گوهر جاني زيد ، زندگانيش جز نبرد و كشاكش نخواهد بود. جز همان نخواهد بود كه گرگان و سگان مي‌دارند و هميشه باهم گلاويزند. و اگر بخواهد از روي روان زيد ، يك زندگاني آدميانه بسيار ستوده‌اي خواهد داشت و بجاي نبرد و كشاكش ، با يكديگر دلسوزي و دستگيري خواهند داشت.
همه‌ی كوششها در جهان اينست كه آدمي از روي روان زيد و زندگاني آدميانه دارد. نيكخواهان كه برخاسته‌اند در اين راه كوشيده‌اند. قانونها براي اينست. دين براي اينست.
لغزش بزرگ فلسفه‌ی مادّي همينست كه ميخواهد مردمان را بزيستن از روي گوهر جاني وادارد. آدميان را بزندگاني جانورانه بازگرداند.
از همينجا نياز به دين روشن خواهد گرديد. دين براي همينست كه كساني بنام دانشمند برنخيزند كه از نافهميهاي خود هوده‌هاي غلطي گيرند و هايهوي بجهان اندازند و مردمان را گمراه گردانيده بسوي پستي و جانوري بازگردانند. دين براي همينست كه از اين گونه نافهميها جلو گيرد.
آن جواناني كه خود را از دين بي‌نياز مي‌دانند و هنگامي كه نام دين را مي‌شنوند شانه مي‌اندازند اينها را بشنوند و به نافهميهاي خود پي برند.
٦ـ هوده‌ی ششم فلسفه‌ی مادّي اين بوده كه نيكخواهان جهان را خوار مي‌گرداند ، زردشت و كنفوسيوس و موسا و عيسا و محمد و ديگران كه به نيكي جهان كوشيده هر يكي در زمان خود گامهايي آن را پيش برده‌اند ، از ديده‌ی فلسفه‌ی مادّي جز سودجوياني نبوده‌اند.
در اين باره دانشمندان مادّي به دو لغزش بزرگي دچارند : يكي آنكه نيكخواهان را جز سودجوياني نمي‌شناسند. ديگري آنكه جدايي ميانه‌ی آنان با فريبكاراني كه برخاسته و بهوس و يا بآرزوي شكمچراني سخناني گفته دستهاي را پيرو خود گردانيده‌اند ، نمي‌گزارند.
چنانكه گفتم در نزد دكتر اراني پيغمبر اسلام با آن كوششهاي مردانه در راه نيكي جهان با حسين منصور حلاج پندارباف هوسباز يكي بوده. آن را سودجويي برانگيخته بوده. اين را نيز سودجويي برانگيخته است. شما از همينجا به كجي انديشه‌هاي مادّي پي توانيد برد.
سرچشمه‌ی اين لغزش نيز همان بوده كه آدمي را نشناخته و از گوهر رواني او ناآگاه بوده‌اند. ما مي‌توانيم به پيروان مادّيگري ايراد گرفته بگوييم : خود را نمي‌شناخته‌اند. و چون ما در اين باره در هنگام ديگري سخنان گشاده و روشني گفته‌ايم و آنها چاپ شده1 در اينجا بهمين اندازه بس كرده بسخن ادامه نمي‌دهيم.
در اين نشست ، بيپا بودن هوده‌هاي ششگانه‌ی فلسفه‌ی مادّي را روشن گردانيدم.
1ـ كتاب «دين و جهان»
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 9
🔸 اين كار الكساندر كه از دورانديشي بر كنار بود براي او سخت گران بسر آمد. زيرا يك دسته‌ی مردمي دلير و از جان گذشته تا توانستند ايستادگي كردند و از سپاهيان الكساندر در برابر اين يك دسته بيشتر كشته گرديد تا در جنگ پيش از آن ، گذشته از زخمياني كه بفراواني بودند. باري در اين جنگ از ايرانيان بيست‌هزار پياده و دو هزار و پانصد تن سواره كشته گرديدند. اما از سپاه الكساندر ، آريستوبولوس1 مي‌گويد : بيش از سي و چهار تن نابود نگرديد2 كه نه تن از ايشان از پيادگان بودند و الكساندر بياد آنان پيكرهايي (مجسمه) از برنج ساخته‌ی دست لوسيپوس3 برپا گردانيد. براي آنكه يونانيان هم از اين فيروزي بهره داشته باشند الكساندر بخشي از مال تاراجي را براي آنان به يونان فرستاد. بويژه براي مردم آتن كه سيصد سپر فرستاده فرمان داد بر روي آنها نوشتند : «الكساندر پسر فيليپوس بهمدستي يونانيان كه لاكيدومونيان ميان ايشان نبودند اينها را از دست مردم آسيا درآوردند.» نيز هرچه ظرف سيمينه و زرينه و رختهاي ارغواني و ديگر اينگونه چيزها بدست آورده‌اند اندكي را براي خود نگهداشته بازمانده‌ی آن را براي مادرش فرستاد.»
اين فيروزي تغيير بسياري در چگونگيها داده كار را بر الكساندر آسان گردانيد. زيرا ساردس4 كه پايتخت سرزمين كنار دريا و نشيمن سپاه ايران بود و نيز شهرهاي بزرگ ديگر باو واگزارده شد. تنها هاليكارناسوس5 و ميلتوس6 ايستادگي كرد كه هر دوي آنها را نيز با شمشير گشاده و گزند از مردم آنها دريغ نساخت. پس از اين الكساندر دودل گرديده نمي‌دانست كدام راهي را پيش گيرد. گاهي مي‌انديشيد كه بر سر داريوش رفته هرچه زودتر كار را با او يكسره سازد. گاهي مي‌پنداشت كه به پيراستن شهرهاي كنار دريا كوشيده تا از كار آنها اطمينان پيدا نكند در جستجوي دشمن نباشد. سرانجام انديشه‌ی نخست را بهتر دانسته آهنگ كيليكيا و فنيقيا كرد و سپاه خود را از كنار دريا بگزارند و از جاهايي كه دست بر آنها يافت يكي فاسيليس7 و ديگري لادرس8 بود. نيز پسيديان9 را كه بدشمني او برخاسته بودند زبون ساخته بسرزمين فروگيان10 درآمد و بشهر بزرگ آنان بنام گورديوم11 چيره گرديد. از آنجا آهنگ پافلاگونيا12 و كاپودوكيا13 كرده بهمه‌ی آنها دست يافت و در اينجا بود كه خبر مرگ ممنون14 را شنيد و او بهترين سركرده‌ی داريوش در شهرهاي كنار دريا بود كه هرگاه نمي‌مرد بيشك مانع بزرگي در برابر پيشرفت الكساندر مي‌شد و اينبود از اين خبر بر دليري افزوده در شتافتن بميانه‌ی آسيا ترديدي برايش بازنماند.
1ـ Aristiobulus يكي از تاريخنگاران
2ـ اين گونه خبرها را چگونه مي‌توان باور كرد؟! مگر ايرانيان دست بسته بودند يا شمشير نداشتند؟!
3ـ Lysippus يكي از نقاشان ماهر است كه در جاي ديگر نيز نام او را برده.
4ـ Sardis
5ـ Halicarnassus شهري در آسياي كوچك كه يونانيان نشيمن داشتند.
6ـ Miletus شهري يوناني در آسياي كوچك
7ـ Phaselis
8ـ Ladders
9ـ Pcidia
10ـ Phrygia كوره‌اي از آسياي كوچك
11ـ Gordium
12ـ Paphlagonia جايي در آسياي كوچك در غرب رود هالوس (قزل ايزماق امروزه)
13ـ Cappadocia جايي در آسياي كوچك كه نام آن در تاريخها بسيار آمده.
14ـ Memnon
8) الکساندر ـ تکه‌ی 9
🔸 اين كار الكساندر كه از دورانديشي بر كنار بود براي او سخت گران بسر آمد. زيرا يك دسته‌ی مردمي دلير و از جان گذشته تا توانستند ايستادگي كردند و از سپاهيان الكساندر در برابر اين يك دسته بيشتر كشته گرديد تا در جنگ پيش از آن ، گذشته از زخمياني كه بفراواني بودند. باري در اين جنگ از ايرانيان بيست‌هزار پياده و دو هزار و پانصد تن سواره كشته گرديدند. اما از سپاه الكساندر ، آريستوبولوس1 مي‌گويد : بيش از سي و چهار تن نابود نگرديد2 كه نه تن از ايشان از پيادگان بودند و الكساندر بياد آنان پيكرهايي (مجسمه) از برنج ساخته‌ی دست لوسيپوس3 برپا گردانيد. براي آنكه يونانيان هم از اين فيروزي بهره داشته باشند الكساندر بخشي از مال تاراجي را براي آنان به يونان فرستاد. بويژه براي مردم آتن كه سيصد سپر فرستاده فرمان داد بر روي آنها نوشتند : «الكساندر پسر فيليپوس بهمدستي يونانيان كه لاكيدومونيان ميان ايشان نبودند اينها را از دست مردم آسيا درآوردند.» نيز هرچه ظرف سيمينه و زرينه و رختهاي ارغواني و ديگر اينگونه چيزها بدست آورده‌اند اندكي را براي خود نگهداشته بازمانده‌ی آن را براي مادرش فرستاد.»
اين فيروزي تغيير بسياري در چگونگيها داده كار را بر الكساندر آسان گردانيد. زيرا ساردس4 كه پايتخت سرزمين كنار دريا و نشيمن سپاه ايران بود و نيز شهرهاي بزرگ ديگر باو واگزارده شد. تنها هاليكارناسوس5 و ميلتوس6 ايستادگي كرد كه هر دوي آنها را نيز با شمشير گشاده و گزند از مردم آنها دريغ نساخت. پس از اين الكساندر دودل گرديده نمي‌دانست كدام راهي را پيش گيرد. گاهي مي‌انديشيد كه بر سر داريوش رفته هرچه زودتر كار را با او يكسره سازد. گاهي مي‌پنداشت كه به پيراستن شهرهاي كنار دريا كوشيده تا از كار آنها اطمينان پيدا نكند در جستجوي دشمن نباشد. سرانجام انديشه‌ی نخست را بهتر دانسته آهنگ كيليكيا و فنيقيا كرد و سپاه خود را از كنار دريا بگزارند و از جاهايي كه دست بر آنها يافت يكي فاسيليس7 و ديگري لادرس8 بود. نيز پسيديان9 را كه بدشمني او برخاسته بودند زبون ساخته بسرزمين فروگيان10 درآمد و بشهر بزرگ آنان بنام گورديوم11 چيره گرديد. از آنجا آهنگ پافلاگونيا12 و كاپودوكيا13 كرده بهمه‌ی آنها دست يافت و در اينجا بود كه خبر مرگ ممنون14 را شنيد و او بهترين سركرده‌ی داريوش در شهرهاي كنار دريا بود كه هرگاه نمي‌مرد بيشك مانع بزرگي در برابر پيشرفت الكساندر مي‌شد و اينبود از اين خبر بر دليري افزوده در شتافتن بميانه‌ی آسيا ترديدي برايش بازنماند.
1ـ Aristiobulus يكي از تاريخنگاران
2ـ اين گونه خبرها را چگونه مي‌توان باور كرد؟! مگر ايرانيان دست بسته بودند يا شمشير نداشتند؟!
3ـ Lysippus يكي از نقاشان ماهر است كه در جاي ديگر نيز نام او را برده.
4ـ Sardis
5ـ Halicarnassus شهري در آسياي كوچك كه يونانيان نشيمن داشتند.
6ـ Miletus شهري يوناني در آسياي كوچك
7ـ Phaselis
8ـ Ladders
9ـ Pcidia
10ـ Phrygia كوره‌اي از آسياي كوچك
11ـ Gordium
12ـ Paphlagonia جايي در آسياي كوچك در غرب رود هالوس (قزل ايزماق امروزه)
13ـ Cappadocia جايي در آسياي كوچك كه نام آن در تاريخها بسيار آمده.
14ـ Memnon
gofto wenid (1).pdf
448.7 KB
✴️ گفت و شنید (1)
(همه‌ی بخشها در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔹گفتاری از پیمان سال ششم
(همه‌ی بخشها در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔹گفتاری از پیمان سال ششم
Ravan N3.pdf
244.7 KB
📘 در پیرامون روان
🖌 احمد کسروی
🔹نشست سوم (در یکجا)
هوده‌های مادیگری همه بیپاست
🖌 احمد کسروی
🔹نشست سوم (در یکجا)
هوده‌های مادیگری همه بیپاست
🔶 در پیرامون روان
نشست چهارم : چه گزارشهايي مي‌كنند؟.
تکه‌ی 1
🔸سخنان ما درباره‌ی روان كه انتشار يافته برخي درسخواندگان به ايرادهايي برخاسته‌اند. از جمله يكي از جوانان در پايان نشست گذشته بسخناني پرداخت كه من پاسخش را باين نشست واگزاردم.
آن جوان گفت : «كارهاي نيكخواهانه و دلسوزانه كه شما از آدمي ميشماريد و دليل هستي روان مي‌گيريد ، پيروان فلسفه‌ی مادّي پاسخ داده مي‌گويند : اينها نيز از خودخواهيست. مي‌گويند كسي كه بينوايي را در سرما لخت مي‌بيند و دلش مي‌سوزد و رخت خود را درآورده باو مي‌پوشاند ، از آنروست كه مي‌گويد مبادا من هم بچنين روزي افتم. بياد درماندگي خودش رختش را باو مي‌پوشاند.»
اين را من از ديگران نيز شنيده بودم. اينست به پاسخش مي‌پردازم :
نخست مي‌بايد بآنان بگويم : اين رفتار دانشمندانه نيست. سخني را همانكه شنيده‌ايد به پاسخ برخاسته‌ايد. اين رفتار ملايانست كه همانكه سخني شنيدند و با دانسته‌هاي خودشان ناسازگار يافتند ، نافهميده و ناانديشيده به پاسخ مي‌پردازند.
اين سخنان ما تازه است. شما بايستي آنها را بينديشيد و بسنجيد ، پس از زماني به پاسخي برخيزيد. اين سخنان بآن آساني كه مي‌پنداريد نيست و بيگمان تكاني از راه اينها در روانشناسي پديد خواهد آمد.
دوم اين گزارش (تأويل) است. چيزي را از معني ساده‌ی خود بيرون بردنست. چه دليلي ميداريد كه كسي كه بينوايي را مي‌بيند و دست او را مي‌گيرد ، بياد بينوايي خودش مي‌باشد؟. ما كه مي‌بينيم دلش باو سوخته و نشاني از آنچه شما مي‌گوييد درميان نمي‌بينيم. پس شما آن را از كجا درمي‌يابيد؟!. آيا هر چيزي از روي دليلي نبايد بود؟!.
اين رفتار هم دانشمندانه نيست. اگر با اين گزارشها باشد راه دانشها بسته خواهد شد.
داستان شما داستان كسيست كه نشسته بود و از يكي از دوستان گله مي‌كرد و مي‌گفت : «متقلب است. ديروز از من وامي گرفته كه امروز بياورد و نياورده». درميان همين سخن ، آن دوستش رسيده پول را پرداخت و سپاس گزارده راه افتاد. ولي آن مرد بسخن خود دامنه داده چنين گفت : «اين هم از تقلبش است. ميخواهد خود را خوش‌حساب وانمود كند». شنوندگان ناچار شدند ايراد گرفته بگويند : پس مي‌خواستي چه كار كند؟!. مي‌پنداشتي نخواهد آورد و مي‌گفتي متقلب است. اكنون كه آورده باز مي‌گويي متقلب است؟!.
شما نيز همان رفتار را مي‌كنيد. بگفته‌ی يكي از ياران : «اگر كلاهش را از سرش برمي‌دارم مي‌گويند از خودخواهيست. اگر كلاه خود را بسرش مي‌گزارم ، باز مي‌گويند از خودخواهيست. پس چه كار كنم كه از خودخواهي نباشد؟!».
شما كه مغز آدمي را نشكافته خودخواهي را در درون آن با چشم خود نديده‌ايد. آدمي را ديده‌ايد كه در كارهايي كه مي‌كند تنها خود را بديده مي‌گيرد و تنها خوشي خود را ميخواهد. از آنجا پي برده‌ايد كه درو چنان خيمي هست. اكنون كه ما كارهايي را بآخشيج آنها نشان مي‌دهيم ، بايد پي بريد كه خيمي هم بآخشيج آن خودخواهي درو مي‌باشد. ديگر پا فشاردن باينكه همه‌ی اينها از خودخواهيست كار بيجاييست.
بيادم مي‌افتد روزي در تبريز بكتابخانه‌اي رفتم. كساني از غزالي سخن رانده ستايشها ميسرودند. من كتاب «نصيحة‌الملوك» او را كه تازه چاپ شده و درآنجا مي‌بود گرفته ، جاهايي را كه سخنان بسيار بيخردانه نوشته نشان دادم. چون خواندند گفتند : «اينها از غزالي نيست. اينها را باو بسته‌اند». گفتم : شما كه غزالي را نديده بوديد تا خود او را بشناسيد ، كتابهايي از او مانده است و همانها مايه‌ی شناختگي او گرديده ، شما نيز شنيده درباره‌اش خوشگمان بوده‌ايد. اكنون كه همان كتابها را نيك مي‌خوانيد و مي‌بينيد سخنانش بيخردانه است ، بايد از آن خوشگماني بازگرديد و بدانيد كه مرد سبكمغزي بيش نبوده. اين جدايي انداختن ميانه‌ی خود غزالي و كتابهايش بسيار بيجاست.
باينان نيز همان را بايد گفت. اينان درس خوانده‌اند و از كتابهاي دانشمندان بهره جسته‌اند. ولي رفتارشان جز رفتار آخوندانه يا عاميانه نيست. ميخواهند چيزي را كه شنيده‌اند و ياد گرفته‌اند رها نكنند و در برابر دليل ايستادگي نموده به پاسخهاي پرت مي‌پردازند.
نشست چهارم : چه گزارشهايي مي‌كنند؟.
تکه‌ی 1
🔸سخنان ما درباره‌ی روان كه انتشار يافته برخي درسخواندگان به ايرادهايي برخاسته‌اند. از جمله يكي از جوانان در پايان نشست گذشته بسخناني پرداخت كه من پاسخش را باين نشست واگزاردم.
آن جوان گفت : «كارهاي نيكخواهانه و دلسوزانه كه شما از آدمي ميشماريد و دليل هستي روان مي‌گيريد ، پيروان فلسفه‌ی مادّي پاسخ داده مي‌گويند : اينها نيز از خودخواهيست. مي‌گويند كسي كه بينوايي را در سرما لخت مي‌بيند و دلش مي‌سوزد و رخت خود را درآورده باو مي‌پوشاند ، از آنروست كه مي‌گويد مبادا من هم بچنين روزي افتم. بياد درماندگي خودش رختش را باو مي‌پوشاند.»
اين را من از ديگران نيز شنيده بودم. اينست به پاسخش مي‌پردازم :
نخست مي‌بايد بآنان بگويم : اين رفتار دانشمندانه نيست. سخني را همانكه شنيده‌ايد به پاسخ برخاسته‌ايد. اين رفتار ملايانست كه همانكه سخني شنيدند و با دانسته‌هاي خودشان ناسازگار يافتند ، نافهميده و ناانديشيده به پاسخ مي‌پردازند.
اين سخنان ما تازه است. شما بايستي آنها را بينديشيد و بسنجيد ، پس از زماني به پاسخي برخيزيد. اين سخنان بآن آساني كه مي‌پنداريد نيست و بيگمان تكاني از راه اينها در روانشناسي پديد خواهد آمد.
دوم اين گزارش (تأويل) است. چيزي را از معني ساده‌ی خود بيرون بردنست. چه دليلي ميداريد كه كسي كه بينوايي را مي‌بيند و دست او را مي‌گيرد ، بياد بينوايي خودش مي‌باشد؟. ما كه مي‌بينيم دلش باو سوخته و نشاني از آنچه شما مي‌گوييد درميان نمي‌بينيم. پس شما آن را از كجا درمي‌يابيد؟!. آيا هر چيزي از روي دليلي نبايد بود؟!.
اين رفتار هم دانشمندانه نيست. اگر با اين گزارشها باشد راه دانشها بسته خواهد شد.
داستان شما داستان كسيست كه نشسته بود و از يكي از دوستان گله مي‌كرد و مي‌گفت : «متقلب است. ديروز از من وامي گرفته كه امروز بياورد و نياورده». درميان همين سخن ، آن دوستش رسيده پول را پرداخت و سپاس گزارده راه افتاد. ولي آن مرد بسخن خود دامنه داده چنين گفت : «اين هم از تقلبش است. ميخواهد خود را خوش‌حساب وانمود كند». شنوندگان ناچار شدند ايراد گرفته بگويند : پس مي‌خواستي چه كار كند؟!. مي‌پنداشتي نخواهد آورد و مي‌گفتي متقلب است. اكنون كه آورده باز مي‌گويي متقلب است؟!.
شما نيز همان رفتار را مي‌كنيد. بگفته‌ی يكي از ياران : «اگر كلاهش را از سرش برمي‌دارم مي‌گويند از خودخواهيست. اگر كلاه خود را بسرش مي‌گزارم ، باز مي‌گويند از خودخواهيست. پس چه كار كنم كه از خودخواهي نباشد؟!».
شما كه مغز آدمي را نشكافته خودخواهي را در درون آن با چشم خود نديده‌ايد. آدمي را ديده‌ايد كه در كارهايي كه مي‌كند تنها خود را بديده مي‌گيرد و تنها خوشي خود را ميخواهد. از آنجا پي برده‌ايد كه درو چنان خيمي هست. اكنون كه ما كارهايي را بآخشيج آنها نشان مي‌دهيم ، بايد پي بريد كه خيمي هم بآخشيج آن خودخواهي درو مي‌باشد. ديگر پا فشاردن باينكه همه‌ی اينها از خودخواهيست كار بيجاييست.
بيادم مي‌افتد روزي در تبريز بكتابخانه‌اي رفتم. كساني از غزالي سخن رانده ستايشها ميسرودند. من كتاب «نصيحة‌الملوك» او را كه تازه چاپ شده و درآنجا مي‌بود گرفته ، جاهايي را كه سخنان بسيار بيخردانه نوشته نشان دادم. چون خواندند گفتند : «اينها از غزالي نيست. اينها را باو بسته‌اند». گفتم : شما كه غزالي را نديده بوديد تا خود او را بشناسيد ، كتابهايي از او مانده است و همانها مايه‌ی شناختگي او گرديده ، شما نيز شنيده درباره‌اش خوشگمان بوده‌ايد. اكنون كه همان كتابها را نيك مي‌خوانيد و مي‌بينيد سخنانش بيخردانه است ، بايد از آن خوشگماني بازگرديد و بدانيد كه مرد سبكمغزي بيش نبوده. اين جدايي انداختن ميانه‌ی خود غزالي و كتابهايش بسيار بيجاست.
باينان نيز همان را بايد گفت. اينان درس خوانده‌اند و از كتابهاي دانشمندان بهره جسته‌اند. ولي رفتارشان جز رفتار آخوندانه يا عاميانه نيست. ميخواهند چيزي را كه شنيده‌اند و ياد گرفته‌اند رها نكنند و در برابر دليل ايستادگي نموده به پاسخهاي پرت مي‌پردازند.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 10
🔸 داريوش اينزمان از شوش درآمده بسوي الكساندر راه برگرفته بود و بسپاه انبوه خود كه به ششصدهزار تن مي‌رسيد پشتگرمي فراوان داشت. و چون درنگ الكساندر در كيليكيا بيش از اندازه شد داريوش باعث آن را ترس پنداشته پشتگرميش بيشتر گرديد. ولي باعث درنگ الكساندر بيماري او بود كه برخي مي‌گويند در نتيجه‌ی فرسودگيهاي راه پيش آمد. برخي ديگر مي‌نويسند چون در رود كودنوس1 شست‌وشو كرد و آب آن رود بسيار سرد است از آنجا ناتندرست گرديد. بهرحال چون او بيمار گرديد هيچ يك از اطبايش جسارت نمي‌كرد كه بمعالجه پردازد زيرا بيماري او را سخت مي‌ديدند و از آنسوي ترس داشتند كه اگر از معالجه‌ی ايشان بهبودي رخ ندهد ماكدونيان گزند از جان ايشان دريغ نخواهند داشت و اينبود كه بمعالجه نمي‌پرداختند. ولي فيليپوس آكارناني2 چون ديد هنگام باريكي فرارسيده آرام ننشسته بپشتگرمي شهرتي كه در دوستاري الكساندر داشت بمعالجه پرداخت و خود زندگي و آسودگي خويش را در راه زندگي و آسودگي الكساندر بخطر انداخت و درماني كه درست كرده نزد او آورده چنين گفت كه اگر در آرزوي تندرستي هستيد كه جنگ را فيروزمندانه بسر دهيد اين درمان را بكار بريد. قضا را در همان زمان نامه‌اي از پارمينو از لشكرگاه رسيده و در آنجا چنين نوشته بود كه از فيليپوس غافل نباشند زيرا داريوش پول گزافي به رشوه نزد او فرستاده و او را برگمارده كه شما را بكشد. نيز به پاداش اين كار دختر خود را وعده داده كه به زني به فيليپوس بسپارد. الكساندر نامه را خوانده و بي‌آنكه بكسي از دوستان نشان بدهد آن را زير بالين خود نهاده در اين هنگام فيليپوس با درماني كه ساخته بود نزد وي رسيد. الكساندر درمان را با چهره‌ی شادمان و آرام بدست گرفته در همان دم نامه‌ی پارمنيو را بدست طبيب داد. راستي ديدني بود كه چون فيليپوس نامه را خواند و سر بلند كرده بروي الكساندر نگاه كرد اين دو تن چه حالي داشتند و چگونه آن يكي چهره‌ی باز و شادمان خود را تغيير نداده با همان حال آرامي كه داشت پايدار ماند تا اندازه‌ی دلبستگي و اطمينان خويش را به طبيب نمايان گرداند و اين ديگري سراپا ترس و سراسيمگي گرديد. گاهي دستهاي خود را بآسمان برداشته خدايان را بياري ميخواست كه به بيگناهي او در آن باره گواهي دهند و گاهي خود را در پهلوي رختخواب بيمار بزمين ماليده به لابه ازو درخواست مي‌نمود كه ترس نكرده آن درمان بنوشد تا بهبودي پيدا كند و نيز پاكدامني او از آن تهمت آشكار گردد. باري الكساندر آن را نوشيد و آن درمان چندان كارگر بود كه تا ديري همگي نيروهاي زندگي را از بيرون بدرون كشيد و اينبود كه بيمار غش كرده بيهوش افتاد ، ولي ديري نگذشت كه در سايه‌ی كوشش فيليپوس همه بيماري رفع شده و الكساندر بهبودي يافته بيرون آمد و ماكيدونيان كه از نديدن او به بيم و اندوه افتاده بودند او را دوباره پيش خود ديده شادمان و دل‌آرام گرديدند.
1ـ Cydnus
2ـ Acarnani
8) الکساندر ـ تکه‌ی 10
🔸 داريوش اينزمان از شوش درآمده بسوي الكساندر راه برگرفته بود و بسپاه انبوه خود كه به ششصدهزار تن مي‌رسيد پشتگرمي فراوان داشت. و چون درنگ الكساندر در كيليكيا بيش از اندازه شد داريوش باعث آن را ترس پنداشته پشتگرميش بيشتر گرديد. ولي باعث درنگ الكساندر بيماري او بود كه برخي مي‌گويند در نتيجه‌ی فرسودگيهاي راه پيش آمد. برخي ديگر مي‌نويسند چون در رود كودنوس1 شست‌وشو كرد و آب آن رود بسيار سرد است از آنجا ناتندرست گرديد. بهرحال چون او بيمار گرديد هيچ يك از اطبايش جسارت نمي‌كرد كه بمعالجه پردازد زيرا بيماري او را سخت مي‌ديدند و از آنسوي ترس داشتند كه اگر از معالجه‌ی ايشان بهبودي رخ ندهد ماكدونيان گزند از جان ايشان دريغ نخواهند داشت و اينبود كه بمعالجه نمي‌پرداختند. ولي فيليپوس آكارناني2 چون ديد هنگام باريكي فرارسيده آرام ننشسته بپشتگرمي شهرتي كه در دوستاري الكساندر داشت بمعالجه پرداخت و خود زندگي و آسودگي خويش را در راه زندگي و آسودگي الكساندر بخطر انداخت و درماني كه درست كرده نزد او آورده چنين گفت كه اگر در آرزوي تندرستي هستيد كه جنگ را فيروزمندانه بسر دهيد اين درمان را بكار بريد. قضا را در همان زمان نامه‌اي از پارمينو از لشكرگاه رسيده و در آنجا چنين نوشته بود كه از فيليپوس غافل نباشند زيرا داريوش پول گزافي به رشوه نزد او فرستاده و او را برگمارده كه شما را بكشد. نيز به پاداش اين كار دختر خود را وعده داده كه به زني به فيليپوس بسپارد. الكساندر نامه را خوانده و بي‌آنكه بكسي از دوستان نشان بدهد آن را زير بالين خود نهاده در اين هنگام فيليپوس با درماني كه ساخته بود نزد وي رسيد. الكساندر درمان را با چهره‌ی شادمان و آرام بدست گرفته در همان دم نامه‌ی پارمنيو را بدست طبيب داد. راستي ديدني بود كه چون فيليپوس نامه را خواند و سر بلند كرده بروي الكساندر نگاه كرد اين دو تن چه حالي داشتند و چگونه آن يكي چهره‌ی باز و شادمان خود را تغيير نداده با همان حال آرامي كه داشت پايدار ماند تا اندازه‌ی دلبستگي و اطمينان خويش را به طبيب نمايان گرداند و اين ديگري سراپا ترس و سراسيمگي گرديد. گاهي دستهاي خود را بآسمان برداشته خدايان را بياري ميخواست كه به بيگناهي او در آن باره گواهي دهند و گاهي خود را در پهلوي رختخواب بيمار بزمين ماليده به لابه ازو درخواست مي‌نمود كه ترس نكرده آن درمان بنوشد تا بهبودي پيدا كند و نيز پاكدامني او از آن تهمت آشكار گردد. باري الكساندر آن را نوشيد و آن درمان چندان كارگر بود كه تا ديري همگي نيروهاي زندگي را از بيرون بدرون كشيد و اينبود كه بيمار غش كرده بيهوش افتاد ، ولي ديري نگذشت كه در سايه‌ی كوشش فيليپوس همه بيماري رفع شده و الكساندر بهبودي يافته بيرون آمد و ماكيدونيان كه از نديدن او به بيم و اندوه افتاده بودند او را دوباره پيش خود ديده شادمان و دل‌آرام گرديدند.
1ـ Cydnus
2ـ Acarnani