ویدئوی «قتل کسروی» را در نُه بخش از نشانیهای زیر در این کانال میتوانید ببینید :

https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556

https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559

https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580

پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی

✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی هشتم

🔸توریت را همگی از موسای [1] پیغمبر نتوان دانست و بیگمان دستهایی در آن برده شده. شما نیک می‌دانید که پیدایش ستون حمورابی (که از شوش پیدا شده) نشان ‌داد که چیزهایی از آیین حمورابی در آن راه یافته و چنین دانسته شد که جهودان آن را پس از بازگشت از بابل نوشته‌اند و اینست چیزهایی را از آیین حمورابی بآن راه داده‌اند. هرچه هست ما نیک می‌دانیم که بنیاد خداشناسی جهودان از موساست و توریت نیز بیشتر گفته‌های او را دارا می‌باشد.
کنون شما آن را اندیشید که هنگامی که او برخاسته و مردم را از بت‌پرستی جلو گرفته و به (یهُوَه [2]) یا خدای آفریدگار خوانده و چنین گفته که «آفریدگار جهان یکیست و او بیرون از اینجهان می‌باشد و چیزی از اینجهان خدا یا آفریدگار نتواند بود» مردم در چه حالی بوده‌اند و اندازه‌ی فهمشان چه بوده است.

🔸تاریخ این را نیک نشان می‌دهد و ما نیک می‌دانیم که مردم در آن روز از این چیزها چندان بدور بوده‌اند که پیدایش چنین اندیشه‌ای در دل کسی جز بخواست خدا و با نیرویی ازو نتوانستی بود.
در آن روز یکی از توده‌های پیشرفته مصریان می‌بودند که از چند هزار سال باز با شهریگری (یا تمدن) زیسته بودند. با اینهمه می‌بینیم درباره‌ی آفرینش و آفریدگار اندیشه‌ی بسیار سستی می‌داشته‌اند و چیزهایی را می‌پرستیده‌اند که بآسانی نتوان باور کرد. یکی از پرستیده‌های آنان گاو سفید پیشانی می‌بوده که چون می‌مرده بایستی دیه به دیه بگردند و گاوی را بدانسان برای جانشینی پیدا کنند.
یونانیان با آن پیشرفت در دانش و شهریگری ببینید چه حالی می‌داشته‌اند و چه چیزهایی را می‌پرستیده‌اند. زیوس و دیگر پرستیدگانی که می‌داشته‌اند همیشه از رشک و خشم آنان در بیم می‌بوده‌اند. اینست می‌بایسته هر زمان قربانیها برای آنان بگزارند تا از آزارشان در زینهار باشند و یکی چون دارا می‌شده می‌بایسته بخشی از دارایی خود را بیکی از پرستشگاهها دهد. سرداری چون فیروزانه از جنگ بازمی‌گشته ناچار می‌بوده بخشی از کالاهای تاراجی را بپرستشگاهی سپارد. نادانی تا آنجا بوده که دختران را بپرستشگاهها سپارده و زنده بگور می‌کرده‌اند.

باشد که شما باین سخنان ارجی نگزارید و پیش خود چنین گویید : «چه جدایی میانه‌ی بت‌پرستی و خداپرستی است». ولی نه چنان است و بسیار جدایی میانه‌ی اینها هست.

🔸بت‌پرستی گذشته از آنکه با پستیهایی توأم بوده و از ارج آدمی بسیار می‌کاسته سرچشمه‌ی آن یک نادانی درباره‌ی جهان بوده. زیرا آنان جهان را یک دستگاه نشناخته و دستهای بسیاری را در آن در کار می‌دیده‌اند. این سخن که جهان سراسر یک دستگاه است و در آن جز یک دست کار نمی‌کند نخست از دهان برانگیختگان برخاسته و سپس دانشها آن را روشن گردانیده. آن روز این سخن بسیار دور بوده و گفتنش صد دشواری با خود داشته. ولی امروز کسی نیست که آن را نداند و یا نپذیرد.[3]

🔸سخن اینست که یک دستگاه بودن جهان ، و یگانه بودن آفریدگار ، و بیرون از اینجهان بودن او و دیگر آموزشهای توریت در آن زمان گام برجسته‌ای یا بهتر گویم جهشی در راه پیشرفت بوده و با آنهمه امروز ناگزیر است که خوار نماید. زیرا هزارها سال از آن زمان گذشته و همه چیز پیش رفته. چیزی که زمانش بسر آمده باید خود [4] نیز از میان رود وگرنه خوار گردد.

دوباره می‌گویم : گناه از آن کسانیست که هنوز دست از آن برنمی‌دارند. هنوز آن را نگه می‌دارند و برخ جهانیان می‌کشند و زشتی این کار خود و زیان آن را نمی‌دانند. اینان از یکسو نادان و گرانجانند و بیشتری نیز جز درپی سودجویی نیستند ، و

🔸 از یکسو نیز معنی دین دانسته نیست. این معنی که ما بدین می‌دهیم آنان هیچگاه نشنیده‌اند و نمی‌دانند. داستان پیشرفت جهان و اینکه خواست خود آفریدگار همین بوده چیزیست که آنان هرگز نیندیشیده‌اند و نمی‌فهمند.

🔸بسیار جدایی هست میانه‌ی گفته‌های ما با دانسته‌های آنان.

🔸ما دین را برای مردم می‌شناسیم و آنان مردم را برای دین.

🔸ما دین را برای شناختن معنی جهان و زیستن از روی یک آیین بخردانه می‌خواهیم و آسایش و خرسندی مردم را از آن چشم می‌داریم و آنان از این چیزها بسیار دورند و همگی از مسیحی و مسلمان و جهود و زردشتی دین را باورهایی می‌دانند که دیندار یاد گیرد و بدل سپارد و گاهی نیز بپاره کارهایی از رفتن بپرستشگاه و گزاردن قربانی و خواندن دعا و مانند اینها برخیزد ، و نتیجه‌ای که از آن چشم می‌دارند رفتن به بهشت می‌باشد و گفتگوی اینکه معنی زندگی را دانند و به آسایش و خرسندی رسند و اینگونه چیزها درمیان نیست.

[1] : اصل : موسی ـ و
[2] : Yahovah- و
[3] : از این باره این دین بوده که بر دانش پیشی جسته. ـ و
[4] : واژه‌ی «خود» در این جمله در نوشتار پیمان (چاپ یکم) بوده ولی در پرچم هفتگی (چاپ دوم) افتاده. ـ و

🔶 در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 2

🔸يكي از آشنايان سَهِشها يا احساسات خود را در اين زمينه چنين بازمي‌نمايد : نخست بار كه در كتابهاي صوفيان داستان «وحدت وجود» را خواندم بسيار بخود باليدم. تو گفتي درِ خانه را زدند و مژده آوردند كه تو پادشاه شده‌اي. با خود گفتم : «هيهاي ما خدا مي‌بوده‌ايم و نمي‌دانسته‌ايم». نزديك مي‌بود همچون شِبلي و بايزيد بميان افتم و آواز «ليس في جبتي الي الله» برآورم. چندي نگذشت كه چيزهايي از فلسفه‌ی داروين از راه كتابهاي مصري در ايران پراكنده شد و بمن بسيار بد افتاد اينكه شنيدم آدمي زاده‌ی بوزينه است و سَهِشهاي شگفتي در من پديد آورد. تو گفتي مرغي مي‌بودم كه در فضاي بسيار بلند مي‌پريدم ، ناگهان پرها و بالهايم كنده شد و من از آن بالا بزمين افتادم.
اين سخن شوخي‌آميز است. ولي ناراست نيست. اين انديشه‌هاي مادّيگري را بازگشت آن انديشه‌هاي صوفيانه توان شمرد. به هر حال ما مي‌گوييم : نه آن و نه اين. آدمي نه خدا مي‌بوده و نه همپايهی بوزينه است. آفريده‌ی ويژه‌ی برگزيده‌ايست.
٢ـ دوم هوده‌ی مادّيگري آدمي را نيكي‌پذير ندانستن و از نيكي آن نوميد بودنست. اين دُژفهمي از دو جا برخاسته : يكي آنكه سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي را جز خودخواهي ندانسته‌اند و پيداست كه با چنان حالي نيكي ازو چشم نتوان داشت. ديگر اينكه آدمي را بپاي جانوران برده‌اند و خود پيداست كه جانوران نيكي‌ناپذيرند.
از آنسو اين بيگفتگوست كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. پستي خيمهاي آدمي همانهاست كه بوده است و هست و اميد ديگر شدن بآنها نتوان بست.
ولي ما باينها پاسخ داده‌ايم. سرچشمه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي تنها خودخواهي نيست. آدمي با جانوران يكسان نمي‌باشد. در اين باره جاي گفتگو بازنمانده. آمديم كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. اين سخن راستست. ولي دليل نيكي‌ناپذيري آدمي نتواند بود. بدانسان كه ما گفتيم آدمي نيكيها و بديها هر دو را از نهاد خود مي‌دارد.
بدانسان كه بازنموديم آدمي در كالبد خود داراي دو دستگاه است :
يكي دستگاه جان با خيمهاي ناستوده‌ی رشك و آز و خشم و كينه و خودنمايي و برتري‌فروشي و ستمگري و چاپلوسي و مانند اينها كه بسيار است.
ديگري دستگاه روان با خيمهاي ستوده‌ی نيكخواهي و آبادي‌دوستي و آميغ‌پژوهي و دلسوزي بديگران و شرم و مانند اينها كه كم نيست. چنانكه گفتيم فهم و انديشه و خرد نيز از بستگان روانست.
اكنون سخن در آنست كه اين دو دستگاه در كالبد آدمي هميشه با هم در پيكار وكشاكش است و همچون كفه‌ی ترازو همينكه يكي بالا رفت آن ديگري پايين خواهد آمد. همانكه يكي نيرومند بود آن ديگري از نيرو خواهد افتاد. اينست نيكي آدمي از آن راه است كه گوهر رواني او نيرومند و توانا گرديده گوهر جاني را بزير فرمان گيرد و از بديهاي آن جلو گيرد.
اين خود جُستار بسيار ارجداريست كه آدمي چگونه نيك تواند بود؟. خيمهاي او چگونه ستوده تواند گرديد؟. در اين باره ديگران سخن ارجداري نگفته‌اند. ولي از گفته‌هاي ما ، خود روشنست و بگفتگو نياز نمي‌دارد. آدمي بايد روان و خردش نيرومند گردد. براي نيرومندي روان نيز بيش از همه شناختن آميغها دربايست مي‌باشد.
چيزيست آزموده : هنگامي كه ما آميغهايي را بكساني بازنماييم و آنان را در شناختن جهان و زندگاني بيناتر گردانيم ، خيمهاشان نيز ستوده خواهد گرديد. وارونه‌ی آن نيز آزموده گرديده. زيان بدآموزيها از همين راه است. چنانكه گفتيم ازروزي كه مادّيگري در جهان پراكنده شده و بدآموزيهاي آن در مغزها جا باز كرده ، خيمهاي پست آدميان چيره‌تر و نيرومندتر بوده و بدي در جهان فزونتر شده است.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 و چون او بكنار شهر ثبيس رسيد براي آنكه بمردم روشن گرداند كه از گذشته‌ها چشم پوشيده است تنها فوينيكس1 و پروثوتيس2 را كه اين دو تن بنيادگزار شورش بودند خواستار شده و از همه‌ی ديگران بشرط آنكه نزد او بيايند آمرزش اعلان كرد. ولي مردم ثبيس نيز بنام لجاجت با او فيلوتاس و آنتيپاتر3 را خواستار شدند كه بدست آنان سپرده شود و همچنين اعلان كردند كه هر كه هوادار آزادي يونان مي‌باشد نزد آنان بشتابد. الكساندر چون اين بديد بر آن سر شد كه آخرين نتيجه‌ی جنگ را بآنان بنماياند. مردم ثبيس دليري و غيرت بيش از اندازه از خود نمودند. ولي چه سود كه سپاه دشمن بسيار انبوه‌تر از شماره‌ی آنان بود و چون دسته‌ی پاسبانان ماكيدوني كه در ارگ بودند آنان هم از سوي ديگر حمله آوردند جنگجويان ثبيس از هر سوي گرفتار شدند و در آن هنگامه بخش بيشتر ايشان كشته شد و سرانجام شهر با شمشير گشاده گرديد. الكساندر مي‌خواست سرگذشت اين شهر را مايه‌ی عبرت ديگر شهرهاي يونان گرداند و نيز با سختگيري باينان همدستان خود را كه مردم فوكايي4 و مردم پلاتاياي5 بودند خرسند گرداند. اينبود كه كاهنان و چند تني را كه هنوز تا آنزمان هوادار ماكدوني و رابطه‌ی خود را با الكساندر نگهداشته بودند و خاندان پنداريس6 شاعر و كساني را كه از نخست با جنگ مخالف بوده رأي بآن نداده بودند جدا كرده ، همگي ديگران را كه نزديك به سي‌هزار تن بودند در بازارها ببردگي فروختند. نيز چنانكه شمرد‌ه‌اند بيش از ششهزار تن از ايشان كشته شده بودند.
از حادثه‌هايي كه در اين هنگام در شهر رويداد يكي آن بود كه چند تني از سپاهيان تراكيا به خانه‌ی بيوه‌زني كه يكي از زنان كاردان و نامدار بود و تيموكليا7 نام داشت ريختند. سركرده‌ی ايشان پس از آنكه نابكاري با آن زن كرده هوس خود را فرونشاند خواست آز خود را هم فرونشاند و ازو پرسيد كه آيا در كجا پولهاي خود را نهان ساخته. زن در پاسخ او را بباغ راه نمود و چاهي را در آنجا نشان داده گفت چون شهر نزديك بگرفته شدن گرديد من از ترس همه‌ی چيزهاي گرانبهاي خود را در اين چاه ريختم. تراكيايي آزمند دم چاه ايستاده خواست بگنجينه‌اي كه در ته آن مي‌پنداشت تماشا نمايد. زن فرصت بدست آورده از پشت سر او را تكان داده به ته چاه انداخت و سنگهاي بزرگي را از روي آن ريخته او را بكشت. و چون سپاهيان او را گرفته دست بسته نزد الكساندر آوردند الكساندر از چهره‌ی او و از رفتاري كه داشت دانست كه زن برگزيده‌اي مي‌باشد و چون با او بگفتگو درآمد در رخساره‌ی او از ترس يا تأثر نشاني نمودار نبود. الكساندر پرسيد : «تو كيستي؟» پاسخ داد : «من خواهر ثئاجنيس8 مي‌باشم كه جنگ خاييرونيا9 را با پدر شما فيليپوس كرده و جان خود را در راه آزادي يونان باخت.» الكساندر ندانست از آن كاري كه اين زن كرده بود بيشتر در شگفت باشد يا از اين پاسخي كه اكنون داد و از تأثري كه پيدا كرد براي او و فرزندانش آزادي بخشيد كه به هر كجا مي‌خواهند بروند.


1ـ Phoenix
2ـ Prothytes
3ـ Antipater از نزديكان و دوستان الكساندر است كه سپس او را در ماكيدوني بجاي خود گزارده روانه‌ی آسيا گرديد. فيلوتاس را هم در پيش نام برده‌ايم.
4ـ Phocaei
5ـ Plataeae
6ـ Pindaris يكي از شعراي معروف يونان است.
7ـ Timoclea
8ـ Theagenes
9ـ Chaeronea

🔶 در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 3

🔸٣ـ سوم هوده آنست كه نيك و بدي در جهان نيست. هر كس هرچه را ميخواهد و بسود اوست نيك مي‌شمارد و هر چيز را نمي‌خواهد و بسود او نيست بد مي‌شمارد. براي اين دليل آورده ميگويند : «سرچشمهی دريافتهاي آدمي مغز اوست. مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد»
ما بيپايي اينها را نيز روشن گردانيديم. اين راست نيست كه هر كس هرچه بسود اوست نيك مي‌شمارد و هرچه بسود او نيست بد مي‌شمارد. ترازوي نيك و بد ، سود و زيان هر كس نيست. ترازوي نيك و بد خرد آدميست. بسيار چيزهاست كه بسود ماست و ما آن را بد مي‌شماريم ، بسيار چيزهاست كه بزيان ماست و ما آنها را نيك مي‌شناسيم.
صدها مثل توان آورد : فلان گرسنه كه من در كوچه مي‌بينم بزيان منست كه پولي يا ناني باو دهم. در همان حال من دادن پول يا نان را باو نيك مي‌دانم و از آن خودداري نمي‌كنم. فلان مرد پولي نزد من داشته و مرده و نوشته‌اي در دست نداشته ، بسود منست كه وام خود را نپردازم و آن را بروي خود نياورم. ليكن من آن را بد مي‌دانم و بسراغ بازماندگان او مي‌روم و وام خود را مي‌پردازم. بختِ نصر پادشاه آسوري چند هزار سال پيش بجهودان بدي كرده. مرا از كارهاي او نه زيانست و نه سود و در همان حال آن را بد مي‌شمارم.
چنانكه گفتم نيكها و بدها چيزهاي پايداريست. آنچه نيكست بهمه نيكست. آنچه بد است بهمه بد است. سود و زيان را در آن هَنايشي نيست.
آري آدمي هنگامي كه از چيزي سود دارد بآن گرايد و هنگامي كه زيان دارد از آن رم خورد. اين چيزيست كه در هر كسي هست. ولي اين گراييدن و اين رميدن ، آن چيز را نيك يا بد نتواند گردانيد. در پشت سر آن گرايش و رمش ، داوري خرد هست و نيكي يا بدي بسته بآن داوريست.
هستند كسان بسياري كه ترازوشان براي شناختن نيك و بد ، سود و زيان خودشانست. ولي آنان كسانيند كه روانهايشان بيمار و خردهاشان بيكاره است كه ما اگر روانهاي آنها را توانا گردانيم از آن حال بيرون خواهند آمد.
اما اينكه مي‌گويند : «سرچشمه‌ی دريافتهاي آدمي مغز اوست و مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد» ، ما اين دليل را راست نمي‌يابيم. چيزي را كه ما به نيكي شناخته باور كرده‌ايم ، هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نتواند هَناييد و آن باور را ديگر نتواند گردانيد. مثلاً ستمگر بودن بختِ نصر و بدي كارهاي او را كه ما باور كرده‌ايم هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نخواهد هَناييد و نتواند هَناييد.
٤ـ فلسفه‌ی مادّي خرد را كه گرانمايه‌ترين داشته آدميست نمي‌شناسد و نيرويي را در آدمي كه داور نيك و بد و سود و زيان باشد باور نمي‌دارد. يكي از زهرناكترين هوده‌هاي آن فلسفه اينست.
بارها نشان داديم كه در جهان نيكها و بدها هست و در آدمي نيرويي براي شناختن آنها گزارده شده و مثلها آورديم. همان گفته‌ها و مثلها براي نشان دادن بيپايي اينسخنان بس مي‌باشد و نيازي بگفتگوي ديگر نيست.
در اينجا سخن ديگري هست. در نشست نخست نوشته‌ی دكتر اراني را برايتان خواندم. در اين باره دليل آورده مي‌گويد : «فقط با مغز مي‌توان فكر كرد. مغز مادّه و فكر يكي از خواص اين مادّه است. تجربه بما نشان مي‌دهد كه اگر محيط مادّي (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره ) تغيير كند در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نيز تغييرات نظير آن بظهور ميرسد. مغز نيز كاملاً تابع آن قانونست».
اين سخن از ديده‌ی دانشها راستست و مي‌بايد پذيرفت. ولي از سوي ديگر ما نيز دليلهاي استوار براي گفته‌هاي خود مي‌داريم. يك بار ديگر اين مثل را ياد كرده‌ام : چنين انگاريد شما با كسي سخن مي‌رانيد و او معني دمكراسي يا مشروطه را براي شما روشن مي‌گرداند و آنگاه از شما مي‌پرسد : آيا اين بهتر است يا فرمانروايي خودكامانه‌ی پادشاهان؟. آيا شما چه خواهيد گفت؟. بيگمانست كه از روي داوري خرد ، دمكراسي يا مشروطه را بهتر خواهيد دانست. اكنون ببينيم آيا اين انديشه‌ی شما با «محيط مادّي» ديگر تواند بود؟. آيا «نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره» در آن كارگر تواند بود؟. بيگمانست كه نتواند بود. بيگمانست كه باور شما را درباره‌ی مشروطه هيچ چيز از ميان نتواند برد. اگر شما به آفريقا رويد و درميان گرماي سوزان آنجا زييد يا بقطب شمال برويد و در روي يخها بزندگي پردازيد ، داوري شما همان خواهد بود كه بوده است. اگر شما دچار ستم پادشاه خودكامه‌اي گرديده بزندان افتيد يا خودتان در كشوري بفرمانروايي خودكامه برسيد ، هيچ يكي از اينها در شما نخواهد هَناييد. در همان هنگامي كه فرمانرواي خودكامه هستيد و بمردم فرمان مي‌رانيد ، با خرد خودتان دمكراسي را بهتر از آن خواهيد دانست.

📘 در پیرامون روان

🖌 احمد کسروی

🔹نشست دوم در یکجا

✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی نهم

🔸شما نیک می‌دانید که مسیحیان چنین می‌گویند : آدم چون در بهشت گندم خورده و نافرمانی نموده گناهکار شده فرزندان او نیز گناهکار زایند و اینست خدا فرزند یگانه‌ی خود را فرستاده تا کشته شود و کفّاره‌ی آن گناهان باشد و مردمان باید مسیح را بشناسند و بفرزند خدا بودن او بگروند تا در آنجهان در بهشت باشند. اینست عنوانی که برای دین خود می‌دارند.

🔸دستگاه بآن بزرگی عنوانش این سخن بی‌ارج و سست است. دیگران نیز هر کدام عنوانی نزدیک بآن یاد می‌کنند.

اگر بسنجیم دینی که می‌گویند یک ساختمانی از پندار می‌باشد. بدینسان که خدایی پنداشته در بالادست جا می‌دهند و فرودست او پیغمبری را می‌نشانند و پایینتر از آن امامان یا حواریان است ، و پس از همه‌ امامزادگان یا قدیسان می‌آیند ، و داشتن دین جز از این نیست که هر کسی اینها را فراگیرد و بدل سپارد و همیشه بآنان پردازد و نگزارد نامهاشان فراموش گردد و جاهایی را ورجاوند (مقدس) شمرده بدیدن آنها رود ، و روزهایی را از سال برگزیده و روزهای ورجاوند شناسد.

اینست رُویه‌ای [1] که آنان بدین داده‌اند و این شگفت که کسانی که در قرنهای پسین در ایران و هند بدعوی برانگیختگی برخاسته‌اند دین را جز چنین ساختمانی ندانسته‌اند و اینست کوشیده‌اند آنان نیز ساختمان نوین دیگری گزارند تا آنجا که در برابر مکه یا بیت‌المقدس شهری را برای حج پیروان برگزیده‌اند و گورهای خود را زیارتگاه گردانیده و خود پیش از مرگ زیارتنامه نوشته‌اند [2] و این خود مایه‌ی رسوایی آنان می‌باشد.

شگفت‌تر از آن اینکه اکنون که ما نام دین می‌بریم و سخنی از آن می‌رانیم بسیاری چشم می‌دارند که ما نیز بساختمان آنچنانی پردازیم و گاهی نیز بزبان آمده می‌گویند : این دین امامانش کدامند؟ زیارتگاههایش کدام خواهد بود؟ برخی نیز شرم می‌کنند بآن آشکاری ایراد گیرند و خواست خود را بپرده پیچیده چنین می‌گویند : «من هرچه نگاه می‌کنم در این گفته‌های شما دین نمی‌بینم».

برای اینکه شناخته شود کشیشان و دیگران دین را به چه معنی می‌شناسند داستانهای نیکی در دست هست. این را در تاریخ آمریکا خوانده‌ام که چون کلومبوس آنجا را پیدا کرد و اسپانیاییان دسته دسته کوچیدند و در آبخوستها[جزیره] نشیمن گرفتند با بومیان بدرفتاری بی‌اندازه می‌کردند و روزی در آبخوست کوبا یکی از بزرگان آنجا را گرفته می‌خواستند با شکنجه بکشند و چون او را به تیری بستند کشیشی که از اسپانیا باهمشهریان خود برای رواج دادن به دین مسیح بآنجا آمده بود فرصت یافته گام پیش گزاشت و رو بآن دستگیر آورده چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه خواهی مُرد و بخوشیهای اینجهان بدرود خواهی گفت. باری در این دم بازپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی». مرد آمریکایی بسخن کشیش گوش داد و اندکی اندیشید و چنین گفت : «در بهشت که می‌گویی آیا از این مردم اسپانیا خواهند بود؟!» کشیش پاسخ داد : «همه‌ی کسانی که نیکند در بهشت خواهند بود».
گفت : «اینان را که من می‌شناسم از نیکانشان هم باید دوری گزید» این گفت و تن بشکنجه سپرد.

🔸این نمونه‌ی نیکیست که کشیشان ، دین را به چه معنی می‌دانند و آن را جز این نمی‌شناسند که کسی نام مسیح را بشنود و فراگیرد و بفرزند خدا بودن او بخَستُود و بپاداش این کار در آنجهان در بهشت باشد.

🔸اگر آن کشیش معنی دین را دانستی بایستی پیش از دیگران همشهریان ستمگر خود را بیدین شمارد و بدیندار گردانیدن آنان کوشد ، و درباره‌ی آن مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که سالیان دراز با بت‌پرستی زیسته در بازپسین دم زندگی دیندار نتواند بود و هیچ سودی از دین پذیرفتن او بدست نیاید. بویژه که آن هم تنها با زبان باشد و پذیرنده هیچ معنایی نفهمد.

[1] : رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ـ و
[2] : این اشاره به چند کسی تواند بود که یکی از آنها بهاءالله است.(نک. کتاب بهاییگری ص 64 از 105 پراکنش اینترنتی). دیگری غلام احمد قادیانی می‌باشد که گورش جای حج پیروانش گردیده است. ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 سپس الكساندر روي به آتنيان آورده با آنان از راه نوازش درآمد. با آنكه آتنيان از پيشامد غم‌انگيز ثبيس تأثر آشكار ساخته و از بس اندوهگين بودند جشن موسترييس1 را رها كردند و بآن كساني كه از ثبيس جان بدر برده بودند هيچگونه مردمي دريغ نداشتند. و اين تغيير حال از الكساندر يا از آن جهت بود كه همچون شير خشم خود را نموده و به آرامي گراييده بود يا از اين جهت كه از آن بيرحمي بي‌اندازه كه بكار برده بود متأثر گرديده بمهرباني مي‌كوشيد. بهرحال با آتنيان رفتار نيكو نموده نه تنها از گناهان گذشته‌ی آنان چشم پوشيد بلكه بآنان دستور داد كه كارهاي خود را آراسته داشته هميشه بيدار باشند كه اگر او نتواست كاري از پيش ببرد باري آنان بتوانند پرستاري يونان كنند. اين يقين است او از رفتار بيرحمانه‌ی خود با مردم ثبيس پشيمان شده بود و در زمانهاي ديرتر بارها گفتگو از پشيماني خود بميان می‌آورده و از اين باره بود كه پس از آن هيچگاه با كسي بآن سختي رفتار نكرد. نيز از كشتن كليتوس2 را كه در مستي از او سر زد همچنين پيروي نكردن ماكيدومنيان را ازو در سفر هند كه بي‌آن سفر كار خود را ناانجام مي‌پنداشت ، نتيجه‌ی خشم و كينه‌ی باخوس3 خدا و نگاهدار ثبيس مي‌دانست. بارها ديده مي‌شد كه كساني كه از مردم ثبيس زنده مانده و به پيروان او پيوسته بودند هر خواهشي كه ازو مي‌كردند بيدريغ آن را انجام مي‌كرد.
باري چندي پس از آن پيشامدها بود كه يونانيان در اسثموس4 گرد آمده همگي رأي دادند كه به الكساندر پيوسته بهمدستي او بجنگ دولت ايران برخيزند و الكساندر را بسرداري خود برگزيدند. هم در اين هنگام كه الكساندر در يونان درنگ داشت از هر سوي وزيران و فيلسوفان مشهور براي ديدن و مبارك‌باد گفتن نزد او مي‌شتافتند. تنها كسي كه چنين كاري نكرد ديوگينيس5 سنوپي بود كه اينزمان در كورنثيس مي‌زيست. او هرگز پرواي الكساندر نكرده نه تنها بديدن وي نيامد بلكه چون الكساندر بجايگاه او در يك كشتزار بيرون شهر كرانیوم6 نام فرارسيد ديوگنيس در برابر آفتاب دراز كشيده بود و چون آن انبوهي را نزديك خويش يافت اندكي بلند شده نگاهي مهرآميز به الكساندر انداخت. الكساندر بمهرباني پرداخته پرسيد آيا خواهشي ازو دارد. ديوگينس پاسخ داده گفت : «آري. خواهشمندم از ميانه‌ی من و آفتاب كنار بايستي.» الكساندر از آن بي‌پروايي مرد گوشه‌گير و از بلندي همت او چندان در شگفت شده متأثر گرديد كه چون از نزد او بازگشت بهمراهان خويش كه آن بي‌پروايي فيلسوف را نپسنديده برو مي‌خنديدند چنين گفت : «من اگر الكساندر نبودم مي‌كوشيدم كه ديوگنيس بشوم.» از آنجا الكساندر روانه‌ی دلفي7 گرديده كه از اپولو8 درباره‌ی جنگي كه عزم آن داشت شور بخواهد. قضا را روزي بآنجا رسيد كه شور در آن روز نبايستي خواست و ناروا بود كه در چنان روزي پاسخي بكسي داده شود. ولي الكساندر كسان خود را فرستاده زن كاهن را خواست كه بيايد بكار خود بپردازد. و چون آن زن نپذيرفته پاسخ داد كه چنين كاري امروز نارواست. الكساندر خويشتن بسراغ او رفت كه او را با زور كشيده به پرستشگاه بياورد. زن كاهن از اين پافشاري او درمانده بزبان لابه و خوشامدگويي چنين گفت : «پسر من! كسي با تو برنمي‌آيد.» الكساندر اين سخن شنيده داد زد : «من پاسخي را كه مي‌خواستم گرفتم و ديگر نيازي به شور با خدا ندارم.»


1ـ Mysteries
2ـ Clitus داستان او سپس خواهد آمد.
3ـ Bacchus خدايي از خدايان يونان كه او را پسر زئوس و خداي مي مي‌دانستند.
4ـ Isthmus
5ـ Diogenes از مردم ‌Sinope كه شهري در آسياي كوچك بوده و نام آن در جاي ديگري خواهد آمد.
6ـ Cranium
7ـ Delphi يكي از شهرهاي معروف يونان است.
8ـ Appolo يكي از خدايان يونان و روم است كه از آن شور مي‌خواستند.

در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 4

پس اينها چيست؟. گره را چگونه باز توان كرد؟. آن گفته‌ی دكتر اراني و اين گفته ، هر دو راست و استوار است. در حالي كه با هم ناسازگار مي‌باشد. پس چه بايد گفت؟.
ما از اينها چنين نتيجه مي‌گيريم : خرد نيرويي جز از مغز مادّيست. گفته‌ی دكتر درباره‌ی مغز مادّي همه راستست ولي خرد جز از مغز مادّيست. چنانكه گفته‌ايم : خرد از بستگان روانست. ما درباره‌ی روان نيز مي‌گوييم جز از دستگاه مادّيست.
در اين باره بيش از اين سخن نتوان راند. من نيز بيش از اين نمي‌رانم. هرچه هست هستي خرد چيزي بسيار روشنست و يكي از لغزشهاي بزرگ مادّيگري نشناختن اين نيروي آدمي مي‌باشد.
درباره‌ی خرد سخني نيز با روزنامه‌ی پند داشته‌ايم. چنانكه مي‌دانيد يكي از نويسندگان اين روزنامه تكه‌اي دربارهی دكتر اراني و من نوشته كه چندي پيش من در آن باره گفتگو كردم و پاسخهايي دادم. ولي چون برخي جمله‌هاي آن درباره‌ی خرد است ، در اينجا دوباره از آنها بسخن مي‌پردازم :
نويسنده درباره‌ی من مي‌گويد : «براه خطا مي‌رود. ميخواهد نفس انسان را از تحت سلطه‌ی احساسات يكباره درآورد و عنان اختيار جامعه را بدست عقل مطلق بسپارد. غافل از اينكه تحقيقات علمي روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته و مسلم ساخته كه آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست ، تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است».
گفتگوي ما بيش از همه درباره‌ی اين جمله است : «روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته است».
ما مي‌گوييم : شما كدام خرد را مي‌گوييد؟ !. اگر آن خرد را مي‌گوييد كه ما نام مي‌بريم و داور نيك و بدش مي‌شماريم ، روانشناسي آن را نشناخته است. اگر چيز ديگري را مي‌گوييد ما را با آن كاري نيست.
ببينيد چگونه فريب دانشها را مي‌خورند. چگونه از دانشها بگمراهي مي‌افتند. بجاي اينكه پي به كمي=نقص دانش برند و بازگردند و آن را درست گردانند ، گفته‌هاي دانشمندان را به رخ ما مي‌كشند.
اينكه مي‌گويد : «آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است» همچنان جاي ايراد است. از خود اين جمله پاسخ بگوينده‌اش توان درآورد. واژه‌ی «تهذيب» كه بكار مي‌برد پاسخ او را تواند داد. «تهذيب» واژه‌ی عربي و معني آن «پاكيزه گردانيدن» است. پس پيداست كه در آدمي «عواطف» ناپاكيزه نيز هست كه بايد آنها را نيز پاكيزه گردانيد. اينست ما مي‌پرسيم : «آنچه عواطف ناپاكيزه را از عواطف پاكيزه جدا گرداند چيست؟!. كدام نيروست كه اين كار را تواند كرد؟!. آيا جز خرد كه ما مي‌گوييم و شما نمي‌پذيريد ، نيروي ديگري براي شناختن چيزهاي پاكيزه و ناپاكيزه در آدمي هست؟!.».
جاي شگفتست كه اين جوانان در زندگاني بيروني خود ، از بامداد تا شام ، پياپي نام خرد را مي‌برند و كارهاي نيك يا بد مردم را بداوري خرد مي‌سپارند. به يكي كه بد كرده خرده مي‌گيرند و به يكي كه نيكوكار است خشنودي نشان مي‌دهند. ولي چون بدانشها مي‌رسند ، دريافتهاي خدادادي خود را فراموش كرده بگفته‌هاي نارساي برخي دانشمندان ارج مي‌گزارند و خود را پابند آنها مي‌گردانند. چون دانشها خرد را نشناخته ، اينها نيز آن را بكنار مي‌گزارند.
همين گفتگو زمينه‌ی نيكيست كه خرد شناخته گردد. من نمي‌دانم خواست اين نويسنده از «عواطف» چيست. نمي‌دانم در روانشناسي چه چيزهايي را از حالهاي مغزي آدمي شناخته‌اند و چه چيزهايي را نشناخته‌اند. آنچه ما مي‌دانيم درآدمي چند رشته حالهاست و اينك با زبان ساده‌ی همه‌فهم آنها را بازمي‌نماييم :
الف ـ هوسها يا چيزهايي كه آدمي آنها را خودبخود مي‌خواهد. مثلاً ميخواهد موسيقي شنود. ميخواهد در باغي بگردد. ميخواهد گلي را ببويد.
ب ـ سَهِشها (احساسات) يا چيزهايي كه بشُوَند پيشامدي يا رخدادي در درون او پديد مي‌آيد. مثلاً از كسي دشنام مي‌شنود خشمناك مي‌شود ، مژده باو ميرسد شادمان مي‌گردد. كسي را در گرفتاري و بدبختي مي‌بيند و اندوه مي‌خورد.
پ ـ مهرها. مثلاً بفرزند خود مهر مي‌ورزد ، به زن خود مهر مي‌ورزد ، بدوست خود مهر مي‌ورزد.
ت ـ غريزه‌ها يا چيزهايي كه بي‌هيچ اختياري مي‌كند. مثلاً از بانگي ترسيده بي‌اختيار مي‌گريزد. سوزن آمپول به تنش نزديك مي‌شود بي‌اختيار وامي‌زند.

✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی دهم

🔸مانند همین داستان از مسلمانان در دستست. اینان همینکه کسی مُرد و به زیر خاکش سپردند یکی بالا سرش ایستد و با زبان عربی دین باو آموخته چنین گوید :

«اگر دو فرشته آمدند و پرسیدند پروردگارت کیست نترس و باک مدار و بگو پروردگارم خداست ...» یک دور دین را باو یاد دهد ، و

🔸چه دلیل بهتر از این که آنان دین را جز یاد گرفتن نامهایی و بر زبان راندن آنها نمی‌شناسند. وگرنه یک کس اگر در زندگیش دین داشته چه نیاز است که بدانسان یادش دهند؟!. و اگر نداشته چه سودی از یاد گرفتن آنها پس از مرگ در دست باشد؟!.

اکنون اگر اینها را بگویید پیشوایانشان بگردن نگیرند و به بهانه‌هایی برخیزند. ولی با این دلیلهای روشن چه جای بهانه آوردنست.

🔸خواستم از این گفته‌ها آنست که اینان از معنایی که ما به دین می‌دهیم ناآگاهند. این معنی هرگز بگوش آنان برنخورده. از آنسوی داستان پیشرفت جهان و اینکه هر زمان زندگی برنگ دیگر می‌افتد و هر زمان گرفتاریها و گمراهیهای دیگری پیش می‌آید ، و اینست دین هم که برای جلوگیری از گمراهیها و باز داشتن راهی برای رستگاریست باید در پیشرفت همگام جهان باشد ، هیچگاه باندیشه‌شان نرسیده.
اینست با چشم بسته و دل تاریک بکارهایی برمی‌خیزند که صد دشواری پدید می‌آورد و شما و هزاران دیگران را بایراد گرفتن و بد گفتن برمی‌انگیزند و چون پاسخی نیز بایرادها نمی‌توانند اینست از در پرخاش می‌آیند و ایراد گیرنده را بیدین خوانده با آتش دوزخ بیم می‌دهند.

شما می‌گویید : ما با هواداریها که از دین می‌نماییم بآنان یاری می‌کنیم و بر دلیریشان می‌افزاییم ولی راستی آنست که

🔸با بازنمودن معنی راست دین ریشه‌ی آنان را برمی‌اندازیم و زود خواهد رسید آن روزی که مردم از همه‌ی آنان رو گردانند و بیکبار بازگردند.

ایراد دیگر شما اینست که داستان جدا شدن زمین از آفتاب و پیدایش آدمی و جانوران و درختان در آن و دیگر داستانها که دانشها آنها را برای ما روشن گردانیده چرا در توریت و دیگر کتابهای دینی یادی از اینها نیست. ما جایی برای این ایراد بازنگزارده‌ایم. زیرا گفته‌ایم دانش راهش جدا و دین راهش جداست. دانش باید با دست دانشمندان پیش رود و این نه شگفتست که خدا نخواسته همه چیز را بیک دسته دهد و هر یک رشته از پیشرفت جهان را بدست کسان دیگری سپرده. اینها با باورهای عامیان نسازد. زیرا چنانکه گفتیم آنان یک برانگیخته یا پیغمبر را با خدا همنشین و با او همباز[=شریک] می‌شمارند و او را دارای همه‌ی دانشها می‌پندارند.

ولی اگر نیک اندیشید خواهید دید آنان خدا و دستگاه او را بسیار کوچک می‌دانند و اینست آن را بسر این و آن می‌چرخانند. اینها باورهای بسیار بیهوده است و ما نیک می‌دانیم که هر برانگیخته‌ای تنها در کار خود که شناختن معنی جهان و زندگانی و رسانیدن جهانیان براه رستگاریست دارای نیروی خدایی باشد و در دیگر دانشها جز پایه‌ی همزمانان خود را ندارد. دوباره می‌گویم : این نه شگفتست که خدا نخواسته همه‌ی پیشرفتها با دست یک دسته باشد.

🔸[پنجم] در پایان ایرادهای خود گفتید : امروز دین بمن چه تواند یاد داد؟! این پرسش از آنجا است که شما از یکسو بدانشها ارجی بیرون از اندازه می‌نهید و چنان می‌دانید همه چیز از آنها برآید ، و از یکسو دین را جز از آنچه کشیشان می‌نمایند نمی‌دانید ، و آن را بسیار خوار می‌دارید. من می‌گویم :

🔸دین بشما معنی آدمیگری و آیین زندگی تواند یاد داد و اینها چیزی است که دانشها از آن ناآگاهست.

دانشها بجهان هیاهوی «نبرد» انداخته و برداشت همگی این است که زندگی جز نبرد زندگان باهمدیگر نیست و جهان جز نبردگاهی نمی‌باشد و بدینسان آدمیان را که توانند از راه همدستی با خوشی و آسایش زیند بجان همدیگر می‌اندازد.

🔸از روزی که این هیاهو بمیان افتاده سختی زندگی چند برابر گردیده. در این کشورِ ما در سی و اند سال این هیاهو آتش افروخته و هزاران کسان را از مردمی بی‌بهره گردانیده و بی‌آنکه نیازی باشد به نادرستی و پستی برانگیخته است. پیمان شش سالست پراکنده می‌شود و کمتر شماره‌ای از آن خواهید یافت که با این اژدهاـ‌گرفتاری روبرو نشده و جنگی با آن نکرده.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 7

🔸 درباره‌ی شمارش سپاه او آنكه كمتر از همه گفته سي‌هزار پياده و چهارهزار سواره گفته و آنكه بيشتر از همه نوشته چهل و سه هزار پياده و سه‌هزار سواره نوشته. اونيسكريتوس مي‌گويد : براي ماهانه‌ی سپاه بيش از هفتاد تالنت همراه نداشت. اگر گفته‌ی دوريس1 را باور كنيم غله و ديگر ذخيره‌ی او نيز تنها براي سي روز بوده. اونيسكريتوس مي‌گويد كه دويست تالنت هم مقروض بوده. اگرچه اين آمادگي در برابر آن كار بزرگي كه الكساندر آغاز كرده بود بسيار كوچك مي‌نمود ولي او سپاه خود را به كشتي ننشاند مگر پس از آنكه بهواداران خود به هر كدام چيزهايي بخشيده آنان را براي شتافتن از دنبال خود آماده ساخت. به برخي از ايشان كشتزارها بخشيده به پاره‌اي ديهها داده بديگران دهكده بخشيد يا برداشت يكي از بندرها را واگزاشت. چندانكه دارايي پادشاهيش هرچه بود همه را ميانه‌ی اين هواداران بخش كرده چيز ارجداري بازنگزاشت. پرديكاس2 در برابر اين بخششهاي او تاب نياورده پرسيد : «آيا براي خودت چه نگاه مي‌داريد؟» پاسخ داد : «اميدهايم را.» پرديكاس گفت : «سپاهيان تو همگي در اين مالها شركت دارند.» و بدينسان از پذيرفتن زمينهايي كه نامزد او كرده بود سر باز زد. همچنين برخي ديگر از دوستانش پيروي از پرديكاس كرده چيزي نپذيرفتند. ولي آنانكه پذيرفتند يا خودشان خواستار گرديدند به هر كدام چيزهايي بدلخواه بخشيده آنچه از پدرش مانده بود همه را در اين راه صرف كرد.
اكنون با اين عزم استوار و با چنين دلي روشن بود كه الكساندر از هلسپونت3 گذشت. در تروي4 قرباني براي منيروا نموده بياد قهرماناني كه در آنجا زير خاك رفته بودند جشن بر پا كرد و باده‌ها بزمين ريخت. بويژه بياد آخيل5 كه سنگ گور او را با روغن ماليده و به رسم كهني كه داشتند همراه دوستان خود پا برهنه بر روي گور او اينسو و آنسو دويدند و بر روي آن گور بساكهاي گل گزاردند. نيز الكساندر نام او را بر زبان رانده از اينكه او را در زندگي دوست پايداري بود و چون مرد شاعري بآن شهرت6 كارهاي او را شهره‌ی جهان ساخت ياد نيكي ازو كرد. هنگامي كه الكساندر بديگر شگفتيهاي تروي و به چيزهاي بازمانده از زمانهاي باستان تماشا مي‌كرد باو گفتند كه به تماشاي چنگ پاريس7 هم برود و او پاسخ داد بچنين تماشايي نخواهم رفت و آن را درخور تماشا نمي‌دانم. من از ديدن چنگ آخيل شادمان خواهم بود كه هميشه با آن ياد دليريهاي قهرمانان را مي‌كرد.


1ـ Duris يكي از مؤلفاني كه تاريخ الكساندر را نوشته.
2ـ Perdicas
3ـ Heliespont معني كلمه «پل يوناني» است و نام باستان تنگه‌ی داردانل مي‌باشد.
4ـ Troy شهريست در آسياي كوچك كه چون هومروس نام آن را برده معروف شده.
5ـ Achil يكي از قهرمانان معروف الياده‌ی هومروس مي‌باشد.
6ـ مقصود هومروس شاعر معروف يونان است كه الياده را نظم كرده.
7ـ Paris يكي از نامهايي است كه در مثولوجي يونان آمده ـ نام دختريست ـ در اين بخش در ترجمه برخي جمله‌ها را انداخته‌ايم.