🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 12

🔸 و اين خود از كارهايي بود كه به روميان سخت برخورد ، زيرا ديدند كه همه‌ی سرفرازيهاي كشور ايشان از براي كلئوپترا ارزاني مصر داشته مي‌شود. ولي اين داستان در زمان ديگري رويداده نه در اينزمان. باري آنتونيوس با سپاه در سرماي سخت زمستان با شتاب بسيار راه مي‌پيمود و با توفانهاي سخت برف دچار بود و از اين رهگذر هم هشتهزار تن از سپاه خود را از دست داده تنها با دسته‌ی اندكي بجايي كه ديه سفيد مي‌ناميدند و جايي در كنار دريا ميانه‌ی سيدون1 و بيروتوس2 بود رسيد و در اينجا درنگ كرده براي رسيدن كلئوپترا منتظر نشست و چون او دير كرد از ناشكيبي روزها را با مي‌خوارگي بسر مي‌داد و چه‌بسا كه بيتابي بي‌اندازه نموده هنگام ناهار يا شام چند بار از سر ميز برخاسته و بيرون مي‌آمد تا ببيند آيا او رسيده يا نه. سرانجام كلئوپترا به بندر رسيد و با خويشتن رخت و پول براي سپاهيان آورده بود. برخي گفته‌اند كه تنها رخت را او آورده بود و پول از خود آنتونيوس بود كه بنام وي خرج مي‌كرد.
زماني پس از پيشامدها ميانه‌ی پادشاه ماد با فراهات پادشاه اشكاني كشاكش و رنجيدگي پديد آمد و چنانكه گفته‌اند اين در نتيجه‌ی بخش كردن مالهاي تاراجي بود كه از روميان گرفته بودند. شاه ماد سخت مي‌ترسيد كه مبادا پادشاهي خود را از دست دهد و اينبود كه فرستادگاني نزد آنتونيوس فرستاد كه با او پيماني براي جنگ و دشمني با شاه مادچه‌بسا از ماد خواستش ایران است؟! ببندد. از اين پيشامد آنتونيوس اميدهايي در دل خود پرورد بدينسان كه آنچه را كه در آن لشكركشي بر سر اشكانيان نيازمند بود و نداشت اينزمان خواهد داشت و آن سوارگان و تيراندازان است3 و اينبود كه بار ديگر ببسيج لشكركشي پرداخت كه به ارمنستان بيايد و در آنجا در كنار آراكس با مادان يكي شده و دوباره با اشكانيان جنگ آغاز كند. ولي از آنسوي اوكتاويا در روم خواستار ديدار آنتونيوس گرديده از قيصر اجازه‌ی سفر خواست و چنانكه بسياري از مؤلفان نوشته‌اند قيصر از اين جهت اجازه داد كه چون آنتونيوس او را نپذيرد از اين راه بهانه جنگ بدست قيصر بيافتد. اوكتاويا تازه به آتن رسيده بود كه نامه‌هايي از آنتونيوس باو رسيده بود كه از قصد خود بلشكركشي ديگري خبر داده و خواستار شده بود كه اوكتاويا در آتن منتظر بنشيند. اوكتاويا اگرچه از علت راستين اين كار ناآگاه نبود و سخت بر او ناگوار مي‌آمد ولي بشكيبايي گردائيده و دوباره كسي را فرستاده پرسيد كه آيا ارمغانهايي را كه با خود آورده است بكجا بفرستد زيرا رخت براي سپاهيان و گردونه‌هاي باركش و گاو و گوسفند و پول و هديه‌ها براي دوستان و سركردگان آنتونيوس با خود داشت. نيز دوهزار تن سپاهي برگزيده با برگ و ساز زيبا همراه آورده بود كه پاسبانان خاص آنتونيوس باشند. اين پيام را ازو نيگر4 نامي كه از دوستان نزديك آنتونيوس بود آورد و ستايشهاي بسيار از اوكتاويا مي‌كرد. كلئوپترا دريافت كه رقيب او مي‌رسد و سخت بيمناك بود از اينكه اگر اوكتاويا بآنجا درآيد و با آنتونيوس زندگاني كند و بر پاكيزه‌خويي و نيكنامي خود و بر خواهري قيصر كه مايه‌ی احترام اوست مهرها و نوازشهاي روزانه را هم بيفزايد آنتونيوس را تنها از آن خود خواهد ساخت و ايستادگي اين در برابر او كاري بس دشوار خواهد بود. اينبود بنيرنگ پرداخته چنين وامي‌نمود كه مهر آنتونيوس دل او را فراگرفته و عشق او بيتابش ساخته از پايش مي‌اندازد. از راه كمخواري تن خود را كاهيده چنين وانمود كه از غم لاغر گرديده. هر زمان كه آنتونيوس باتاق درمي‌آمد با روي خندان و باز چشم بچهره‌ی او مي‌دوخت و چون او بيرون مي‌رفت چشمها را خيره و خود را سست و افسرده مي‌نمود. بحيله اشك از ديده ريخته با اين‌ حال خود را به آنتونيوس نشان مي‌داد ولي همينكه او چشمش مي‌افتاد با شتاب اشكها را پاك مي‌كرد و چنين وامي‌نمود كه نمي‌خواهد آنتونيوس از گريه‌ی او آگاه شود.


1ـ Sidon مقصود شهري است كه اكنون «صيدا» خوانده مي‌شود.
2ـ Berutus شهر بيروت
3ـ مقصود اينست كه در جنگ پيشين علت شكست او اين بود كه تيراندازان و چابكسواراني همچون تيراندازان و سوارگان اشكاني نداشت ولي اينزمان خواهد داشت. زيرا مادان در آن كارها كمتر از اشكانيان نبوده‌اند.
4ـ Niger

احمد کسروی راهنمای آزادگان

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 24ـ مثالی از تاریخ (تکه‌ی 1 از 3)
تاریخ خاندان صفوی را كمتر كسی نخوانده و یا نشنیده. این خاندان چون پادشاهی یافتند در آغاز كار شاهان بنام و كاردانی همچون شاه اسماعیل یكم و شاه تهماسب یكم و اسماعیل میرزا و حمزه میرزا و شاه عباس یكم پدید آمدند كه هر كدام كارهای بزرگ و ارجداری را انجام دادند. لیكن این خاندان پس از شاه عباس بزرگ از كار افتادند و پادشاهانی كه پس از او برمی‌خاستند هر یكی ناشایست‌تر از دیگری درمی‌آمد ، و این نتیجه‌ی ناشایستی ایشان بود كه در زمان شاه سلطانحسین داستان قندهار پیش آمد و افغانان بدانسان شوریدند و خود را از ایران جدا كردند و سپس تا اسپهان تاختند و چنانكه شنیده‌اید بآنجا دست یافتند و آنهمه مردم درمیانه نابود گردید و رشته‌ی پایداری ایران از هم گسیخت. ببینید ناشایستی تا كجا بوده كه چون كار اسپهان بسختی رسید شاه سلطانحسین پسرش تهماسب را بولیعهدی برگزید و او را با چند تن از امیران بیرون فرستاد كه سپاه گرد آورد و به یاری پایتخت شتابد و او به قزوین آمد و در اینجا كسان بسیاری از سران ایران بر سرش گرد آمدند و سپاهی آراسته گردید. با اینهمه تهماسب به یاری اسپهان نشتافت و چنانكه نوشته‌اند اندیشه‌ی او و پیرامونیانش این بود كه می‌گفتند ما اگر اكنون بر سر اسپهان رویم و افغانان را دور رانیم فیروزی بنام شاه سلطانحسین و پیرامونیان او خوانده شود ، پس بهتر است بگزاریم افغانان اسپهان را بگیرند و ما آن زمان رفته آنان را از شهر بیرون رانیم تا جز نام خودمان درمیان نباشد. ببینید پستی و آلودگی تا چه اندازه بوده! در آن هنگام دلگداز تهماسب در قزوین بعروسی برخاست و چنانكه نوشته‌اند همان شبی كه اسپهان بدست افتاده و آن ستمهای دلگداز در آن شهر می‌رفت در این شهر جشن عروسی تهماسب برپا می‌بود. یك جهانگرد اروپایی كه آن زمان در ایران درنگ می‌داشته و از سالها در اسپهان می‌زیسته و درباره‌ی پیشامد افغان كتابی نوشته كه ترجمه‌ی تركی آن در دست ماست از كارندانی و ناشایستی شاه سلطانحسین و پسرش تهماسب چیزهایی می‌نویسد كه سرتاپا مایه‌ی شرمندگیست.
آن گزندی را كه ایران در آخر زمان صفویان از ناتوانی و درماندگی آن خاندان دید كمتر زمانی دیده. افغانان كه اسپهان و آن پیرامونها را گرفتند و نشستند ، عثمانیان نیز لشکر به آذربایجان و بخش غربی كشور آورده با خونریزیهای بسیاری بآنها دست یافتند. روسیان هم چون شاه تهماسب از پتر بزرگ یاوری خواسته بود به قفقاز و گیلان آمدند و خود فرستاده‌ی تهماسب آنجاها را بدست آنان سپرد. بدینسان كشور میانه‌ی سه دشمن بخش گردید و اینان پیمان‌نامه‌ها باهم بستند و مرز درمیان خاكهای خود پدید آوردند. از آنسوی در خراسان و كرمان و فارس و خوزستان در هر گوشه گردنكش دیگری پدید آمد و برای خود بنیاد فرمانروایی نهاد. در این میان تهماسب نیز در هر كجا كه كار را سخت می‌دید از آنجا می‌گریخت و سرانجام خود را به مازندران كشید و با صد رسوایی روز می‌گزاشت. جنگهای گُردانه‌ای كه در همان زمان تبریز و همدان با عثمانیان و مردم قزوین و بهبهان و اسپهانك و پاره‌ای‌ آبادیهای دیگر در پیرامون اسپهان با افغانان كرده‌اند نیك می‌رساند كه ایرانیان در آن روز مردان بسیار دلیر و جانبازی می‌بوده‌اند و این چیرگی بیگانگان جز نتیجه‌ی ناشایستی خاندان صفوی نبوده است.

✴️ چگونه پاكدین شدم؟

نخست باید بنویسم كه زندگانی من بِچه سان[=وضع] آغاز شده و دوره‌ی درس خواندنم و دیگر سانهای زمان جوانیم چگونه سپری گردیده است و سپس گرایشم را بپاكدینی بنگارم.

من از یك خانواده‌ی ملایی بیرون آمده‌ام. نیای بزرگم ملاعلی‌نقی از علمای بنام فردوس بوده است كه در زمان نادر میزیسته. چون عبدالمطلب خان لارویی كه نادر او را با برادرش در جام كشت وقفی بتولیت او و اولادش نموده است از اینجا میگویم در زمان نادر بوده است. پس از او نیای دیگرم بنام ملاحسین و دیگری هم بنام ملاعلی‌نقی زندگی آبرومندانه داشته‌اند. تا زمان پدرم حسین كه او هم بقراری كه میگویند مرد دست‌ودل‌باز خداترس فهیمی بوده. ولی من در زمان كوچكی بین چهار و پنج بوده‌ام كه او به بیماری سینه در بین راه گناباد بفردوس كه برای معالجه‌ی مرض از نزد حاج ملاسلطان پیشوای صوفیان كه یگانه طبیب این حدود بوده برمیگشته مرده است و من از نوازشهای پدری بهره نبرده و در دامن مادرم و بهمراهی ملا روح‌الامین قاضی نیای مادریم تربیت یافته و بزرگ شدم. نیای مادریم هم چندان بعد از پدرم نماند و پیری او را ناتوان كرده مرد و داییم بنام عمادالاسلام قاضی سرپرست من گردید. در زمان جنگ جهانگیر گذشته [1] مادرم هم بمرض دل‌درد مرد و من یتیم و بیكس ماندم كه داستانهای دلسوزی از زندگانی آن زمانم دارم كه نگفتن در اینجا بهتر است. دوره‌ی درس خواندنم هم بدینسان گذشته است كه در مكتبهای آن زمان باندك زمانی قرآن و كتابهای فارسی را خوانده و بمدرسه‌ی علوم دینیه‌ی فردوس برای فراگرفتن عربی رفتم. در همان زمانها طبیبی دانشمند بنام دكتر علی‌اكبرخان بفردوس آمد. من خواستم نزد او فرانسه بخوانم دو درس از كتاب ماركو خواندم كه این پزشك مورد بیمیلی حجت‌الاسلام شهر گردید و كار بجایی رسید كه نادانان سگ درب محكمه‌اش بسته و این را درنیافتند كه او اگر پزشك است و آقایان را مدتها معالجه كرده دیگر این كارها نادانی خودشان را میرساند. گذشته از این در محرم جزو نوحه‌هایی كه دسته‌ی زنجیرزنان میخواندند شعرهایـی برای دكتر میخواندند كه این جمله در خاطرم مانده (دكتر من اكبر است). خلاصه من از درس خواندن بازداشته شدم ولی بی‌اندازه مایل بودم از دانشهای جدید درس خوانم و جلوگیرهایی داشتم. كم‌كم از پاره[ای] اشخاصی كه بزبان فرانسه آشنایی داشتند چیزهایی فرامیگرفتم و همینطور حساب و هندسه از زبانهای بعضی دوستان تكه‌تكه یاد میگرفتم. در این بینها آقای سیدمحمد حكیم‌الهی كه در تهرانست درس خوانده و بدرجه‌ی اجتهاد بقول خودشان رسیده بودند بفردوس آمدند و چون ایشان زمانی فرانسه تحصیل كرده بودند نزد ایشان شروع بدرس خواندن كردم و سه دوره لكتور كورانت و سه دوره گرامر لازی فلوری را خواندم و در جوزای 1301 بمعلمی در دبستان فردوس مشغول كار شدم و در سنه‌ی 1303 به تُرشیز (كاشمر) برای معلمی رفتم و دو سال هم آنجا آموزگار بودم. در آنجا بود كه در مهنامه‌ی آینده نام آقای كسروی را خواندم و شیفته‌ی آثار قلمی ایشان گردیدم و سپس كه بفردوس آمدم و در سال 311[1311] بمعلمی و مدیری دبستان سرابان رفتم. در روزنامه‌ی شفق سرخ پاره‌ای مقالات از آقای كسروی خوانده بیشتر منجذب گردیدم تا اینكه خبر انتشار پیمان را در شفق خواندم و درخواست كردم كه برای من بفرستند از آنجا كم كم بآمیغها آشنا گردیدم. با اینكه در سال 304 كه بر اثر فشارهایی در كاشمر از پاره‌ای اشخاص و اینكه مرا به بهاییت لكه‌دار كرده بودند آنهم روی این بود كه تحقیق میكردم شیخ عبدالمجید را چرا و برای چه كشتند بحكم اجبار برشته‌ی تصوف گناباد گراییدم كه لكه‌ی بهائیت روی من گذاشته نشود. آنچه آقای كسروی راجع بصوفیگری مینوشتند با لذت میخواندم و حقایقی میفهمیدم. ولی این را هم بگویم كه مدت چهار سال پیمان را مانند دیگر مجلات و روزنامه‌ها میخواندم و درست بحقایق پی نمی‌بردم تا روزی كه كارتی از آقای كسروی رسید با یك جلد راه رستگاری. خواندن راه رستگاری مرا تكان داد و از آن روز بمرحله‌ی دیگری وارد شدم و بهتر از پیش پیمان را میفهمیدم و كم كم دانستم كه آقای كسروی چون دیگران نیستند و بلكه رهاننده‌ی شرق از گرداب مذلت و بدبختی این مرد بزرگوار است و تا محرم سال گذشته كمتر مطالب را میگفتم و فقط بدادن كتب و مجلات باشخاص پاكدل بسنده میكردم. از آن زمان بیپرده شروع بنشر مطالب كردم و اكنون نشستی در فردوس برپا نمی‌شود كه در آن من باشم و گفتگوهایی از آمیغها نشود و خیلی خوشوقتم كه زندگانی من طوری است كه كمتر میتوانند خرده بگیرند زیرا بحق خودم قانعم و نمیخواهم چون دیگران بآزمندی زندگانی نمایم و خدا را شكر كه از اول زندگانی اینطور عادت كرده‌ام و همیشه زیردست‌نواز بوده‌ام و با زیردستان بگردنفرازی رفتار كرده‌ام و امیدوارم خداوند مرا از ناپاكیها نگه‌داری نماید.

[1] : خواست جنگ جهانی یکم است

شرح زندگانیم كه در زمان توقف در سرابان نوشته‌ام در آتیه‌ی نزدیكی برای اطلاع یاران خواهم فرستاد كه بهتر و بیشتر مرا بشناسند. در پایان بهمه‌ی یاران پاكدل درود فرستاده از ته دل میگویم پاكزیید ای پیشگامان راه پاكدینی.
فردوس ـ نقوی پاكباز [2]

[2] : شادروان نقوی پاکباز همانست که کتاب دُرّه‌ی نادری را پیراسته. این کتاب را همراه با سفرنامه‌ی حزین که آقای محمدی ملایری پیراسته و پیشگفتاری از کسروی یکجا گرد آورده و بنام «نادرشاه» بچاپ رسانیده‌اند.

(ماهنامه‌ی فروردین 1324)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های شش تا ده)

🖌 احمد کسروی

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 24ـ مثالی از تاریخ (تکه‌ی 2 از 3)
می‌باید گفت ایران بیكبار فدای ناشایستی آن خاندان گردید و بیكبار از میان رفت. ولی چون خدا خواست آن را بازگرداند ناگهان مرد گمنام توانایی بنام نادرقلی از گوشه‌ی خراسان برخاست و دست مردانگی از آستین برآورده و بنام پیشكاری شاه تهماسب رشته‌ی كارها را بدست گرفته و در اندك زمانی شورشهای خراسان را خوابانیده از آنجا آهنگ اینسو كرد و افغانان را در جنگهای پیاپی شكسته تا شیراز ایشان را دنبال كرد و همگی را از ایران بیرون راند و از آنجا از راه خوزستان بر سر عثمانیان رفت و در یك رشته جنگهای پیاپی آنان را شكسته بآنسوی ارس راند. نیز روسیان را از گیلان و قففاز بیرون كرد. یك كلمه می‌نویسم در ده و اند سال نه تنها ایران را از دشمنان بیگانه پرداخت و همه‌ی شورشها را فروخوابانید از آن یك كشور بسیار نیرومندی پدید آورد كه همه‌ی همسایگان بیمناك می‌زیستند و خود پس از مردانگیهای بسیار گرانبها بود كه در دشت مغان انجمن بزرگی ساخت و با آگاهی مردم تاج بر سر گزاشت و پس از آن هم آرام ننشست و بنام ایران بكشورگشاییهای بسیار ارجدار پرداخت.
این نادرشاه است كه ایران را پس از آنكه بیكبار از دست رفته بود برگردانیده و آنهمه كشورها بنام آن گشاده و آنهمه بزرگی برای او پدید آورده كنون می‌باید دید مردم ایران با او چه رفتار می‌كنند و با چه دیده درو می‌نگرند. در اینجاست كه می‌توان باندازه‌ی گرفتاری و آلودگی یك توده آشنا گردید. پیداست كه از توده‌ی ساده‌ی انبوه آن زمان چندان آگاهی نمی‌داریم ولی توده‌ی پیش‌افتاده و جنبیده را می‌دانیم كه این فیروزیهای گرانبهای نادرشاه را برنمی‌تافته‌اند و سخت رنجیدگی می‌كرده‌اند و چشم بدنبال خاندان ناشایست صفوی دوخته به نادرشاه چنین می‌گفته‌اند : «پس آن كارها را می‌كردی كه خودت پادشاه شوی؟!.» یا می‌گفته‌اند : «اكنون كه كارها درست شد چرا تاج و تخت را بدست خداوندانش نمی‌سپاری؟!.» و اگر كسی می‌گفت : «آخر از صفویان كاری پیش نمی‌رود» پاسخ می‌داده‌اند : «بسیار خوب ، یك شاهزاده‌ای را بتخت نشاند و خودش پیشكار او باشد». بدینسان با آن شاه بزرگ دشمنی می‌نمودند و كارشكنی دریغ نمی‌گفتند و او را پس از آنهمه كارهای بسیار گرانبهای تاریخی رباینده‌ی تاج و تخت (غاصب) می‌نامیدند و اینست همینكه یك صفوی‌پسرِ بیكاره‌ای را بگیر می‌آوردند بر سر او گرد می‌آمدند و درفش نافرمانی بر نادر می‌افراشتند و چه‌بسا قلندران ویلگردی كه بدروغ خود را سام‌میرزا و یا صفی‌میرزا نامیده و از این نادانی مردم بهره جسته آنان را بر سر خود گرد می‌آوردند و بدینسان آن مرد غیرتمند را آسوده نمی‌گزاردند.
چنانكه در جای دیگری گفته‌ایم از همین نادانیها بود كه نادرشاه رشته‌ی خونسردی و خودداری را از دست داد و بآن آدمكشیها پرداخت ، و از همین نادانیها بود كه آن شاه توانای كاردان كشته گردید و ایران پس از آنكه سامان و آرام گرفته و یكی از نیرومندترین دولتهای زمان شده بود گرفتار آشوب و نابسامانی گردید و بیكبار از جایگاه خود پایین افتاد.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 13

🔸 آنتونيوس سرگرم بسيج سفر به ماد بود. كاركنان كلئوپترا بيكار نايستاده مي‌كوشيدند كه او را از آن سفر بازدارند و بر او نكوهش مي‌كردند كه سنگدلانه يك زني را كه ‌بی‌او ‌زندگي نمي‌تواند از خود دور مي‌سازد. گاهي بگفتگو درآمده چنين مي‌گفتند : راست است كه اوكتاويا زن شماست و از جهت برادرش قيصر شايسته‌ی چنان پايگاه و چنان لقب مي‌باشد ولي كلئوپترا پادشاه چندين مردمان گوناگون هم بنام «برگزيده»1 از آن جهت رضايت داده كه هميشه با شما باشد زيرا او اگر از شما دور شود ديگر زنده نخواهد ماند. با اين سخنان آنتونيوس را فريب مي‌دادند و او باور مي‌كرد كه راستي كلئوپترا بي‌او زندگي نخواهد توانست و اينبود كه سفر خود را به ماد تا تابستان آينده بتأخير انداخته همراه آن زن به الكساندريا بازگشت. با آنكه خبرهايي مي‌رسيد كه اشكانيان گرفتار جنگهايي در درون كشور خود مي‌باشند و كارهاي ايشان سخت برآشفته است ليكن بهنگام ديگري كه سفر بآنسوي كرد با پادشاه ماد پيمان همدستي بسته دختري را ازو كه هنوز كوچك بود به زني براي پسر خود كه از كلئوپترا داشت بگرفت و چون اينزمان گرفتار انديشه درباره‌ی جنگ با قيصر بود زود از آنجا بازگشت.
زيرا اوكتاويا چون از آتن بازگشت قيصر كه مي‌پنداشت بدرفتاري با خواهر او شده دستور باو داد كه از خانه‌ی آنتونيوس بيرون آمده در خانه‌ی ديگري زندگي كند ولي اوكتاويا از اين دستور سر باز زده گفت : اگر شما بجهت ديگري با آنتونيوس آهنگ جنگ داريد بكنيد و گرنه بجهت من نبايد بجنگ برخيزيد. زيرا هرگز دوست ندارم دو تن فرمانرواي بزرگ روم با هم بجنگ برخاسته روميان را بروي يكديگر بكشند و دستاويز يكي از ايشان دلسوزي بيك زن و دستاويز ديگري دشمني با آن باشد. رفتاري كه پس از اين از اوكتاويا سرزد خود مي‌رساند كه وي در اين گفته‌هاي خود راستگو بوده است. زيرا همچنان در خانه‌ی شوهرش مانده رفتاري نمود كه تو گويي با شوهر خود در يكجاست. نه تنها فرزندان خود را بلكه فرزنداني را كه آنتونيوس از زن پيشين خود داشت با همه‌گونه مهرباني و پرستاري نگهداشت. گذشته از اينها دوستان آنتونيوس را كه به روم براي پيدا كردن شغلي در اداره‌ها يا براي انجام كاري مي‌آمدند نواخته هيچگونه پشتيباني از آنان دريغ نمي‌ساخت و اگر خواهشي از قيصر داشتند بانجام آن مي‌كوشيد. اين ستوده‌كاريهاي او بيش از همه مايه‌ی بدنامي آنتونيوس مي‌گرديد. زيرا همه او را نكوهش مي‌كردند كه با اينگونه زني آنگونه رفتار پيش گرفته است. يك كار ديگر آنتونيوس كه همچنين مايه‌ی بدناميش گرديد كشوربخشي او بود كه در مصر در ميان پسران كلئوپترا كرد و خود آن كار تياتري ننگين براي كشور وي بشمار مي‌رفت. شرح داستان آنكه مردم را در ميدان مشق گرد آورده و بر روي يك تخته فرش سيمين دو تخت زريني يكي براي خود او ديگري براي كلئوپترا گزارده و در فراتر از آنها تختهاي پستتري براي فرزندان خويش نهاده و چون خود ايشان بروی تختها نشستند در همان انجمن كلئوپترا پادشاه مصر و كوپرس و لیبوا2 و سورياي پايين خوانده شده و كيسرايون3 فرزند خوانده‌ی قيصر (زيرا قيصر كلئوپترا را آبستن گزاشت و رفت)2 با او شريك پادشاهي اعلان گرديد. اما فرزندان خود آنتونيوس از كلئوپترا بر آنان لقب «شاهنشاه» داد و به الكساندر ، ارمنستان و مادستان را بخشيد و كشور اشكاني (ايران) پس از آنكه گرفته شود ازآن او بايستي بود و به بطلميوس سوريا و كيليكيا را داد. الكساندر را چون بپيشگاه مردم آوردند رخت بشيوه‌ی مادان پوشيده و تاج با نوك راست بر سر گزارده بود و بتلميوس رخت ماكيدونيان را در بر كرده و خود را با كلاه و تاج آراسته كه اين يكي شيوه‌ی جانشينان الكساندر4 بود و آن يكي رسم مادان و ارمنيان. و چون بدينسان پيش آمده به پدر و مادر خود سلام دادند بيدرنگ آن يكي را يك دسته‌ی پاسبانان (گارد) مادي گرد فرو گرفتند و اين يكي را يك دسته‌ی پاسبانان (گارد) ماكيدوني. خود كلئوپترا چنانكه در ديگر هنگامهاي بيرون آمدن بميان مردم رسم داشت اين هنگام نيز خود را بصورت خداي مادينه‌ی مشهور ايسيس5 آراسته بود و بعنوان «ايسيس» مردم باو سلام دادند.


1ـ در جاي ديگر هم گفته‌ايم كه مقصود از برگزيده زن ناقانوني است. كلئوپترا هم زن ناقانوني آنتونيوس بود.
2ـ در بيابان آفريكا ـ اينكه در برخي كتابهاي ليبيا مي‌نويسند غلط است.
3ـ مقصود قيصر بزرگ پوليوس است.
4ـ مقصود از جانشينان الكساندر سلوكيان و بتلميوسيان و ديگران‌اند كه پس از مرگ الكساندر هر خانداني در جاي ديگري بنياد پادشاهي گزاردند.
5ـ Isis از خدايان مصر.

🌒 کشتن کسروی

🔸خوانندگان بیگمان به جداییهایی میان گفتار و رفتار ما با ازآنِ دیگران پی برده‌اند. چنین جداییهایی بیش از همه از گردن نهادن ما به داوری خرد و دوری جستن از هوس و کینه و اینگونه سَهِشها برمیخیزد.

امروز میخواهیم در پیرامون یکی از آن جداییها با شما گفتگو کنیم.

🔸بارها خوانندگانی از ما سراغ گور جانسپاران کسروی و حدادپور را گرفته‌اند. ما نه جای آن را دیده و نه بدرستی میدانیم کجاست. از نوشته‌های یاران این میدانیم که کالبد آن دو را به کوهی در شمال تهران به جایی بنام چشمه‌ی آبَک برده زمین سخت را کنده درمیان سنگ بزرگی هر دو را بخاک سپارده و روی آن را با سیمان پوشانیده‌اند.
این هم پرروشن است که نخواسته‌اند ایشان گور بدارند. در آیین ما مرده را با پاسداری بخاک سپردن هست ولی مرده‌پرستی و پیاپی بر سر گور رفتن سزا نیست. جای گور هرچه ناشناخته‌تر بهتر. ما نه درپی بارگاه ساختنیم و نه این را کاری بخردانه میدانیم. برای دیگران گورِ عزیزانشان جای گرد آمدن و مراسم برپا داشتن می‌باشد و هر زمان که توانند به آنجا شتابند. ولی اینها در نزد ما نیست.

🔸اینکه برخی نوشته‌اند یاران کسروی کالبدها را به گورستان ظهیرالدوله برده و چون سرپرست گورستان با خاکسپاری آنها «مخالفت» کرده آنها ناچار کالبدها را به آبک برده‌اند ، جز میوه‌ی پنداربافی نیست.
کالبدها را شهربانی به آنجا برده‌ بوده و میخواسته هرچه زودتر بخاک سپرده شوند!‌

🔸آری این تواند بود که یاران کسروی چون آن گورستان را جای خاکسپاری پیشوایان صوفی و برخی از بدنامترین کسان میدانستند از خاکسپاری در آنجا خودداری کردند ولی این اندیشه هم کارگر بوده که اساساً آزادگان با گوربازی و بارگاه ساختن مخالف بوده‌اند.
اینست که سرانجام کالبدها را به دامنه‌ی کوه برده در آنجا چنانکه گفتیم در شکاف سنگ بزرگی جا داده و روی گور را با سیمان پوشانده‌اند. سالها پس از آن نیز راهداری راهی از آنجا می‌گذراند و بدینسان آن سنگ هم از میان برداشته می‌شود.

🔸به این پیشامد که دلسوختگانی با افسوس از آن یاد میکنند ، ما طور دیگری می‌اندیشیم. ما میگوییم آدمیان از نخست بدینسان که امروز هست زندگی نمی‌کرده‌اند. دگرگونیهای بسیاری در اندیشه‌ی آدمی پیش آمده تا زندگانی او به سان امروزی رسیده. روزگاری مردمان دو دسته‌ی آزاد و برده بوده‌اند و این بسیار عادی بوده که کسی از زاده شدنش برده‌ی دیگری باشد و فرمان ازو برد. لیکن چنین اندیشه‌ی خواری‌آوری امروز از میان برخاسته و خود بس ناپسندست.
درباره‌ی باور به زندگانی زیر خاک پس از مرگ و ارج گزاردن به گور و بارگاه پدید آوردن و زیارت آنها نیز ، تاریخ و کاوشهای باستان‌شناسان بما چیزهای شگفت‌آوری می‌آموزد که پاره‌ای از مردمان امروز آنها را دور از خرد می‌شمارند. پس چه جای شگفت است که روزی این مراسم نیز همچون بسیاری از مراسم بیهوده بیکباره برچیده شود.

🔸ما برآنیم که این پیشامد خود نقطه عطفی در تاریخ جهان تواند بود که در آینده مردمان این اندازه که امروز به گورها ارج بیهوده می‌گزارند ، نگزارند و از کار امروزیان در شگفت باشند.

🔸اینها گفتگو از گور و زیارت و سر گور گرد آمدنها بود. ولی درباره‌ی پیشامدی که در روز بیستم اسفند 1324 در تهران رخ داده ما سخنان بسیاری داریم. زیرا آن یک قتل ساده‌ای نبوده. گذشته از دسیسه‌های شوم و جنایتکارانی که همه دست به هم دادند تا زمینه‌ی آن را فراهم آورند ، این قتل یک تأثیر بسیار زیانمندی بر سرنوشت این توده بلکه توده‌های شرقی و جهانیان داشته است.
کسانی تا به ژرفای اندیشه‌های پاکدینی راه نبرند این سخنان را گزافه شمارند. لیکن باید دانست که این سخن گزافه نیست و هرچه هست از دور افتادن آن کسان از اندیشه‌های پاکدینی و این راه خدایی است.

🔸اینست ما درباره‌ی آن پیشامد هر زمانی بتوانیم به سخن درآمده گفتنیها را میگوییم. و دربند آن نیستیم که تنها در چنین روزهایی گفته شود.

🔸برخی کسان را می‌بینیم که به روز زادن کسروی و کشته شدنش ارج می‌گزارند و آن را بیادها می‌آورند. ما دربند چنین مراسمی نیز نیستیم.

تنها چنین روزی ، روز بیستم اسفند ، نیست که ما را افسرده می‌گرداند. هرگاه که بیاد چنان دسیسه‌ی ننگ‌آلود رسوایی می‌افتیم سخت برمی‌آشوبیم ـ دسیسه‌ای که یک چند نافهم دُژخیم که از دروغهای مشتی خداناشناسِ بیدین برانگیخته شده و با دستهای آنها ببازی درآمدند ، پدید آوردند.

از سوی دیگر ما می‌بینیم همینکه به این روزها نزدیک می‌شویم خوانندگانمان خواهان خواندن سخنانی در پیرامون آن کشتار ننگ‌آور می‌باشند و اینست نمی‌توانیم خاموش بنشینیم و سخن را به زمان دیگری واگزاریم.

🔸این خود دانستنی است که این پیشامد بسیار پراهمیت‌تر از آنست که سالی یک روز یادی از آن رود و تا سال دیگر یاد نشود. برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و ژرفای رسوایی آن پیشامد و تأثیرش بر زندگانی هشتاد میلیون ایرانی و دیگران فهمیده شود ما ناگزیریم از راههای گوناگون به سخن درآمده این زمینه را روشن گردانیم.

اینست از امروز کلیپی را درباره‌ی کوششهای کسروی و باهماد آزادگان بخش به بخش خواهیم آورد. به یاری آفریدگار در آینده گفتارهای مفصلتری در این زمینه در کانال نشر خواهیم کرد.

ویدئوی «قتل کسروی» را در نه بخش از نشانیهای زیر در این کانال میتوانید ببینید :

https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556

https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559

https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580

پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی - بخش ۱

🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های یازده تا پانزده)

🖌 احمد کسروی

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 24ـ مثالی از تاریخ (تکه‌ی 3 از 3)
كنون شما ببینید اگر كسی با آن نادانان بگفتگو برخاستی می‌بایستی از یك راه بس دوری پیش آید و چندین گونه دلیل یاد كند تا بتواند آنان را بشكند و نادانیشان را برخشان كشد. نخست بایستی بپرسد : آیا شما پادشاهی را چه معنی می‌كنید و چه كارهایی را از یك پادشاه چشم می‌دارید؟!.. پیداست كه از آنان پاسخی نشنیدی. این گونه كسان فهم و خردی ندارند و آنچه در دل می‌گیرند از روی فهم و اندیشه نباشد تا اگر پرسشی رفت پاسخی توانند. ناگزیر می‌شدی خود او پاسخ داده
بگوید : اگر پادشاهی برای آنست كه یك مرد كاردان و توانایی رشته‌ی كارها را در دست گیرد و كشور را بآسایش و ایمنی آورد و بیگانگان را دور راند این كار را از خاندان كهن صفوی چگونه چشم می‌دارید؟!. مگر با دیده ندیدید كه آنان شایستگی را از دست هِشته‌اند؟!. ندیدید كه چگونه كشور را بباد دادند؟!. آخر از چه راهست كه دل از آنان نمی‌كَنید؟!. از چه راهست كه بپادشاهی مرد توانایی همچون نادر گردن نمی‌گزارید؟!. اگر از صفویان دویست سال پیش پادشاهان توانایی برخاسته چه پیوستگی دارد كه كنون مردم هواخواه مردان ناتوان آن خاندان باشند؟!. چه شایستگی دارد كه برای یك خاندان بیكاره‌ای با مرد توانایی همچون نادر دشمنی نمایند؟!.. چنین چیزی را خرد چگونه پذیرد؟!. غیرت و مردانگی چگونه روا شمارد؟!.
سپس بپرسد : آیا صفویان برای كشور بوده‌اند یا كشور برای ایشان بوده است؟!.. اگر آنان برای كشور بوده‌اند در جایی كه اكنون هیچ كاری از آنان برای كشور ساخته نیست دیگر چه جای دل بستن به ایشانست؟!. چه جای آنست كه یك كشور را فدای هواداری آنان سازید؟!. به نادر می‌گویید : «پس آن كارها را می‌كردی خودت پادشاه شوی؟!.» مگر شما جز این را چشم می‌داشتید؟!. آیا كسی كه با كوششهای مردانه‌ی خویش یك كشوری را از دست بیگانگان رهانیده نباید پادشاه آن شود؟!. آیا می‌تواند رشته‌ی كارها را بدست دیگری سپارد و همه‌ی رنجهای خود را هدر سازد؟!. می‌گویید : «یكی از شاهزادگان صفوی را بتخت نشاند و خود او به پیشكاری كارها را راه برد» برای چه چنین كاری كند؟!.. چه انگیزه برای آن هست؟!.. مگر پادشاهی به پیشانی صفویان نوشته؟!.. آخر برای چه شما از یك دسته پسران بیكاره هواداری می‌نمایید و با یك مرد كارآمد توانایی از در دشمنی می‌آیید؟!.
با این گونه سخنانست كه یكی می‌توانستی نادانی آن كسان را برخشان كشد و اندازه‌ی پستیشان را نشان دهد و با اینهمه نتوانستی آنان را براه آورد و از آن نادانی بركنارشان دارد. زیرا شما چون بیندیشید این گرفتاری آن كسان نتیجه‌ی بهم آمیختن چندین درد بوده. از یكسو رشک بردن بر نادرشاه و فیروزیهای او ، از یكسو بیدردی و دل نسوزانیدن بحال كشور و مردم آن ، از یكسو بیماری روان و ناتوانی خرد كه آنچه را از پیش دیده و خو كرده بودند بآسانی دست كشیدن نمی‌توانستند ـ اینهاست كه ما آلودگیهای روهم آمده و درهم آمیخته می‌شماریم ، اینهاست كه می‌گوییم چاره‌اش بر هر كسی سخت شود.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 14

🔸 از آنسوي قيصر چه در سناتوس1 و چه در گفتگوهاي خود با اين و آن اينگونه كارهاي آنتونيوس را عنوان ساخته روميان را بدشمني او برمي‌انگيخت. آنتونيوس نيز تهمتهايي باو زده و فرستادگاني براي او فرستاده بود. شكايتهاي عمده‌ی آنتونيوس اين چند چيز بود : نخست آنكه قيصر از سيليكيا كه بتازگي گشاده شده رسدي از بهر او جدا نكرده. دوم كشتيهايي را كه آنتونيوس بعاريت براي جنگ باو سپرده بود پس نفرستاده. سوم پس از خلع لپيداس همكار سوم ايشان سپاه و سرزمين و درآمد او را همه براي خود برگزيده و سهمي به آنتونيوس نداده است. چهارم سراسر ايتاليا را خاص سپاهيان خود ساخته و سپاهيان آنتونيوس را راه بآنجا نمي‌دهد. قيصر در پاسخ اين شكايتهاي او چنين مي‌گفت : نخست در زمينه‌ی لپيداس همانا در سايه‌ی زشتكاريهاي او بوده كه وي را خلع ساخته2 ، دوم هر آنچه را كه او در جنگ بدست آورده با آنتونيوس بميان مي‌گزارد در حالي كه او نيز از ارمنستان سهمي براي قيصر جدا كند. سوم سپاهيان آنتونيوس كه در سايه‌ی دليريهاي خود و سردارشان خاك مادان و اشكانيان را بچنگ آورده‌اند ديگر نبايد سهمي هم از خاك ايتاليا داشته باشند.3
آنتونيوس در ارمنستان بود كه اين پاسخهاي قيصر باو رسيد اينبود كه بيدرنگ كانيديوس را با شانزده لگيون از سپاه بجلو دريا فرستاد و خويشتن همراه كلئوپترا به ايفسوس4 رفت كه از هر سوي كشتيها در آنجا گرد مي‌آمدند تا بهم پيوسته براي جنگ آماده شوند. هشتصد كشتي در آنجا گرد مي‌آمدند كه دويست كشتي را كلئوپاترا داده نيز بيست‌هزار تالنت براي خرج لشكركشي پرداخته بود. دوميتيوس5 و برخي ديگر از سركردگان بهتر آن مي‌دانستند كه كلئوپترا به مصر رفته منتظر پايان جنگ باشد و آنتونيوس سخن آنان را پذيرفته به كلئوپترا دستور بازگشت داد. ولي او از بيم آنكه مبادا اوكتاويا باز پاي ميانجيگري بميان نهاده آن جنگ را بآشتي مبدل سازد ببازگشت مصر رضايت نداده و پول گزافي به كانيديوس بخشيده او را بهواداري خود برانگيخت. كانيديوس به آنتونيوس گفتگو كرده چنين گفت : دور از انصاف است كه كسي كه آنهمه شركت در خرج يك لشكركشي كرده خويشتن در آن لشكر نبوده و سهمي از آن سرفرازي برندارد. وآنگاه اين برخلاف سياست است كه مصريان كه دسته‌ی عمده‌اي در لشكر دريايي مي‌باشند دل‌آزرده شوند. گذشته از آنكه كلئوپاترا از ديگر پادشاهاني كه همراه او مي‌آيند كمتر نيست زيرا سالها بتنهايي رشته‌ی كارهاي يك كشور بزرگي را در دست داشته و نيك از عهده برآمده و از سالهاست كه همراه شما مي‌گردد و در اين مدت بسي آزموده و ورزيده گرديده است. اين استدلالهاي كانيديوس كار خود را كرد زيرا چنين مقدر بود كه قيصر بر همه‌ی كشور روم دست يابد. اينبود چون همه‌ی سپاه و آراستگيها فراهم آمد آنتونيوس بهمراهي كلئوپترا از راه دريا روانه‌ی ساموس6 گرديده در آنجا جشن بسيار باشكوهي را برپا نمودند. زيرا فرمان رفته بود كه همه‌ی پادشاهان و فرمانروايان از هر مردمي و هر شهري كه باشند چه در ارمنستان و الوريا7 و چه كنار درياچه‌ی مايوتيد8 و سوريا هر كسي هر آنچه مي‌تواند ابزار جنگ آماده نموده بآنجا بياورد يا بفرستد. و نيز فرمان رفته بود كه همه‌ی نمايشگران و بازيگران در ساموس حاضر شوند و چون اين آمادگيها بآنجام رسيد در زماني كه جهان پر از ناله و شيون بود تنها اين جزيره براي چند روز بجشن و شادي برخاسته از همه جاي آن آواز سرنا و ناي بلند و در هر گوشه بازيها و نمايشها برپا گرديد. پادشاهاني كه همراه آنتونيوس بودند هر يكي مي‌خواست بهترين جشن را او گرفته و گرانبهاترين هديه را او داده باشد. مردم از همديگر مي‌پرسيدند در جايي كه كسي براي آغاز جنگ چنين جشني برپا نمايد و اينهمه خرج كند آيا براي فيروزمندي در پايان جنگ چه جشني را خواهد گرفت؟


1ـ Senatus اينزمان روم بسوي استبداد مي‌رفت كه اختيار بيشتر بدست سرداران و ديكتاتوران بود ولي هنوز سنات برپا مي‌شد. و اينست كه در اين باره نيز در آنجا گفتگو شده است.
2ـ مقصود اينست كه چون تو هم داراي آن زشتكاريها هستي ديگر نمي‌بايست آنچه را ازو گرفته‌ام بتو بدهم.
3ـ اين از روي ريشخند است كه چون آنتونيوس خبر شهرگشاييها در ارمنستان و ماد داده بود كه سپس دروغ بودن آن خبرها روشن گرديده اينست كه اين عبارت را مي‌نويسد.
4ـ Ephesus شهري در آسياي كوچك.
5ـ Domitius
6ـ Samos
7ـ Illria
8ـ Maeotid درياي آزوف در روسستان

احمد کسروی و دسته‌ای از یارانش

🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های شانزده تا بیست)

🖌 احمد کسروی

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 25ـ «خردهای بی‌فروغ و دلهای بیدرد» ، اینها سنگ راه رستگاریست (تکه‌ی 1 از 3)
چنانكه گفتم این را برای مثل یاد كردم. این نمونه‌ی نیكیست كه گاهی در یك توده چندین آلودگی بهم آمیزد و چاره بس سخت گردد. امروز هم چنان كسانی ـ چه درمیان دینداران و چه در دسته‌ی لگام‌گسیختگان ـ فراوانند و ما چون با آنان دچار می‌آییم از دشوارترین كارهاست كه براهشان آوریم ، و چون در اینجا گفتگو در پیرامون دین می‌باشد اینست تنها آلودگیهای دینداران را یاد می‌كنیم و از لگام‌گسیختگان بجای خود گفتگو خواهیم داشت. هستند كسانی كه چون در گوشه‌ی دیهی به یك گنبدی از آجر و كاشی رسند در برابر آن فروتنی از خود نمایند و گردن كج كرده به پرستش و نیایش پردازند و از یك مرده‌ی چند صد ساله ـ مرده‌ای كه نمی‌دانند كه بوده و چه بوده ـ گشایش كار طلبند. ولی همان كسان چون به نزد ما می‌رسند گردن می‌كشند و در برابر این سخنان ـ سخنانی كه بلندی نام خدا را از آن می‌خواهیم ، سخنانی كه رستگاری و رهایی شرق را نتیجه خواهد داد ـ خیره‌رویی می‌نمایند و نافهمیده بایراد برمی‌خیزند ، و چون پاسخ می‌شنوند و از سخن درمی‌مانند این زمان همچون كودكان رنجیدگی می‌نمایند و در اینجا و آنجا ببدگویی می‌پردازند. این كسان یكسو از خرد بیگانه‌اند و این بایشان بسیار دور می‌آید كه یك چیزی را با خرد بسنجند ، و یكسو نیز از غیرت و مردانگی بی‌بهره می‌باشند و درماندگی و گرفتاری توده را درنمی‌یابند و دربند هیچی نیستند.
بارها چنین كسانی نزد من آمده‌اند و من با همه‌ی دلبستگی كه برستگاری مردم می‌دارم ناگزیر شده‌ام از آنان چشم پوشم و دوری جویم. این چند ماه پیش رخ داده كه مردی بارها نزد من می‌آمد و پرسشهایی می‌كرد و پاسخهایی می‌شنید ، ولی هر پاسخی كه می‌شنید ایستادگی می‌نمود و تا راه را بروی خود بسته نمی‌دید بخاموشی نمی‌گرایید ، و آنچه این بار پرسیده و پس از ایستادگیهایی پذیرفته بود بار دیگر بازمی‌پرسید. من با این حال می‌شكیبیدم و با او راه می‌رفتم. آخرین بار كه آمد چنین گفت : بزیارت فلان امامزاده رفته بودم اینست دیر كردم. من خاموش ایستاده و سخنی نگفتم. باز به پرسشهایی پرداخت. به هر كدام پاسخ كوتاهی دادم و بگفتگو درنیامدم. گفت چه رو داده كه دلتنگ می‌باشید؟!.. گفتم چیزی رو نداده. چون پیاپی می‌پرسید و پافشاری می‌نمود گفتم بهتر است من نیز سخنی از شما پرسم : شما چه جدایی میانه‌ی مرده و زنده می‌گزارید؟!.. خواست مرا درنیافت و از پاسخ درماند. گفتم : اگر راستی را بخواهیم میانه‌ی مرده و زنده این جدایی هست كه از مرده هیچ كاری بر نخیزد. زیرا آنچه تن اوست خاك شده و نابود گردیده ، و آنچه روان اوست با اینجهانش پیوستگی نیست و كاری نتواند. ولی زنده چون زنده است كارهایی تواند. این جداییست كه میانه‌ی مرده و زنده می‌باشد. ولی می‌بینم شما وارونه‌ی آن را گرفته‌اید. زیرا می‌پندارید مردگان به هر كاری توانایند و آنها را بر زندگان برتری می‌نهید. یك مرده كه در زندگیش جز مردی همچون دیگر مردان نبوده پس از مرگش شما او را دست اندر كارهای خدایش می‌شمارید و بر سر گورش رفته و گردن كج ساخته آمرزش گناه و گشایش كار ازو می‌طلبید. تو می‌گویی بزیارت امامزاده فلان رفته بودم. من می‌پرسم آن امامزاده كیست؟!.. آیا در زندگیش چه برتری بر دیگران داشته است؟!.. خواهید گفت : پسر یا نوه‌ی امام بوده. می‌گویم : چه دلیل بر این سخن می‌دارید؟!.. این گنبدها كه در ایران بلند است در زیر بیشتر آنها جز فرمانروایان ستمگر و درویشان بیكاره نخوابیده‌اند ، و من گرفتم كه گفته‌ی تو درست باشد تازه چه خواهد شد؟!.. مگر پسر یا نوه‌ی امام دست اندر كارهای خدا تواند بود؟!. آیا او در زندگیش چنان كارهایی را می‌توانسته است؟!.. آیا با این بت‌پرستی است كه خود را دیندار و خداپرست می‌خوانی؟!.. تو خدا را كی شناخته‌ای تا او را بپرستی؟!..
سخنم را بریده سراسیمه‌وار چنین گفت : من كی ازو گشایش كار می‌خواستم و او را می‌پرستیدم؟!.. بر سر خاك مردگان رفتن ثوابست من نیز بر سر خاك او رفتم.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 15

🔸 چون جشنها بپايان رسيد آنتونيوس پريني1 را براي نشيمن ببازيگران بخشيده خويشتن روانه‌ی آتن گرديد كه در آنجا تماشاي بازيها و ورزشهاي ديگري را بكند. كلئوپترا هميشه رشك آن داشت كه اوكتاويا در آتن احترام بزرگي از مردم ديده (آتنيان اوكتاويا را بسيار دوست مي‌داشتند) و اينبود كه درباره‌ی خود نيز چشم احترام بسياري را داشت. از اين جهت آتنيان باحترام برخاسته و دسته‌اي را بنمايندگي از خود نزد وي فرستادند و چون آنتونيوس زاده شده‌ی آنجا بود خود او نيز با همان نمايندگان بود و نزد كلئوپترا او از زبان مردم شهر سخن گفت. در همانجا آنتونيوس دستور به روم فرستاد كه اوكتاويا را از خانه‌ی او بيرون كنند. چنانكه گفته‌اند : اوكتاويا چون از آن خانه بيرون رفت از اينكه او باعث چنان جنگ بزرگي شده نالان و گريان همي‌بود و همه‌ی بچه‌هاي آنتونيوس نيز همراه وي بيرون رفتند. مگر پسر بزرگ فلويا2 كه اينزمان نزد پدر خود بود. روميان دلشان به آنتونيوس بيشتر مي‌سوخت تا به اوكتاويا. بويژه آنانكه كلئوپترا را ديده بودند و چنين مي‌گفتند كه هيچگونه برتري بر اوكتاويوس ندارد نه از جواني و نه از زيبايي.
چابكي آنتونيوس در كارهاي خود و آن ساز و برگ انبوه و سپاه بيشماري كه آماده مي‌نمود قيصر را تكان داد و او بيمناك شد مبادا جنگ در همان تابستان روي‌دهد. با آنكه او هنوز بآراستگي و ساز و برگ بسياري نياز داشت و از آنسوي روميان از پرداخت باج خودداري مي‌نمودند. زيرا بايستي مردم آزاد يك‌چهاريك از درآمد خود و بندگان آزاد شده يك‌هشتم از دارايي خود را بنام باج بپردازند و اين كار بر مردم بسيار گران مي‌آمد و ايستادگي در برابر آن مي‌نمودند و در همه جا بدشمني قيصر برخاسته بودند كه سراسر ايتاليا شوريده بود. اين را يكي از بزرگترين سهوهاي آنتونيوس شمرده‌اند كه در چنين هنگامي جنگ را دنبال نكرد و بدينسان مجال به قيصر داد كه كارهاي خود را بسامان آورده آماده‌ی جنگ شود. آنزمان كه مردم بايستي پول بپردازند سخت برآشفته بودند ولي چون پول را پرداختند بآرامي گراييدند. تيتيوس3 و پلانكوس4 كه دو تن مردي از بزرگان روم و دوست آنتونيوس بودند چون همراهي كلئوپترا را در جنگ شايسته نمي‌توانستند و در اين باره ايستادگي مي‌نمودند و كلئوپترا با آنان اهانت مي‌نمود از اين جهت از آنجا بيرون رفته نزد قيصر شتافتند و آنچه را كه از وصيتنامه‌ی آنتونيوس آگاهي داشتند باو بازنمودند. اين نوشته در دست دوشيزگان پرستار ويستا5 امانت بود. قيصر آن را طلبيده ولي دوشيزگان از دادن بازايستاده چنين پاسخ دادند كه خود قيصر برآمده برگيرد. قيصر نيز چنان كرده و آن نوشته را بدست آورده سراسر آن را بخواند و آن جاهايي را كه با مقصودش ارتباط داشت يادداشت كرده سناتوس را براي گفتگو درباره‌ی آن دعوت نمود كه در آنجا نوشته را آشكاره بخواندند. برخي نمايندگان از اين كار بددل شده دور از حق مي‌دانستند كه كسي را براي كارهايي كه بايد پس از مرگ وي كرده شود دنبال نمايند. قيصر پافشاري بيشتر درباره‌ی آن بخش وصيتنامه داشت كه مربوط به دفن آنتونيوس بود كه چه وصيت كرده بود كه اگرهم در روم بميرد او را با شكوه رسمي به فوروم6 برده سپس جنازه‌ی او را به الكساندريا نزد كلئوپترا بفرستند. كالويسيوس7 كه يكي از بستگان قيصر بود تهمتهاي ديگر بر آنتونيوس بست. از جمله اينكه او كتابخانه‌ی پرقاموس8 را كه داراي دويست‌هزار جلد كتاب گرانمايه است به كلئوپترا بخشيده. نيز او در يك مهماني بزرگي در روبروي گروه انبوهي بپا خاسته و خود را بپاي كلئوپترا ماليده و اين براي انجام يك نذر يا وعده‌اي بوده است. نيز مردم ايفسوس را ناگزير گردانيده كه كلئوپترا را ملكه‌ی خود بخوانند. نيز بارها در انجمنهاي عام كه پادشاهان و شاهزادگان در آنجا بوده‌اند بر روي لوحهاي بلوري يا مرمري پيامهاي عاشقانه نوشته و پيش او آورده‌اند و او آشكار و بي‌پروا آن پيامها را براي مردم خوانده. نيز بهنگامي كه فرنيوس9 كه مردي گرانمايه و در ميان روميان به شيوازباني شهرت داشت در انجمن داوري سخن مي‌رانده و چنين رويداده كه كلئوپترا بر روي تخت از آن نزديكي بگذشته آنتونيوس داوري را ناانجام گزارده و از ديوان برخاسته تا همراه كلئوپترا رفته او را بكوشك خود برساند.


1ـ Priene ديهي در آسياي كوچك.
2ـ Fulvia زن نخستين آنتونيوس.
3ـ Titius
4ـ Plancus
5ـ Vesta خداي مادينه كه روميان آن را خداي آتش مي‌دانستند و براي او پرستشگاهها برپا كرده شش دوشيزه براي پرستاري او برمي‌گماردند.
6ـ Forum جايي در روم كه بناي دولتي بوده و براي خطابه خواندن و گرد آمدن و مانند آنها بكار مي‌رفته است.
7ـ Calvisius
8ـ Pergamus شهري در آسياي كوچك كه كتابخانه‌ی بزرگي داشته است.
9ـ Furnius