انبارداری (احتکار) شکر

🔸لغزشی که در یکی از پیکره های دیروز رخ داده

کوشاد کانال : دیروز در یکی از پیکره هایی که در کانال گزارده بودیم سنجشی میان کارمندان دولت ایران و ژاپن انجام گرفته بود. در آنجا شمار کارمندان دولت ژاپن بیش از ده برابر کمتر نوشته شده بود.
یکی از خوانندگان همدل و هوشیار ، ما را از این خطا آگاهانید. ما در حال آنکه از ایشان سپاسگزاریم و دوست داریم دیگران نیز از هر گونه خطایی در نوشته‌هامان نگذرند و یاد آورند ، با این نوشته از خوانندگان پوزش میخواهیم. نشانی تفسیر خبرگزاری آلمان (دویچه وله) را در زیر می‌نویسیم تا خوانندگان ریشه‌ی خطا که از سخنان مسئولانی از دولت ایران بوده را ببینند.
https://www.dw.com/fa-ir/iran/a-47146775
از این آزمایش ما درمی‌یابیم که در اینترنت شمار جاهایی که یک خبر را یکسان گزارش کنند ملاک نیست. همین آگاهی را شما می‌بینید که جاهای بسیاری بازنموده‌اند. علت آن اینست که یک غلطی را چندین جا برداشته و چون تکرار میکنند برای جوینده این پندار پیش می‌آید که لابد درست بوده. لیکن در اینترنت از اینگونه آگاهیهای نادرست فراوانست و باید باک بیشتر نمود.

10
🔶 زبان ایرانی

🔸 6ـ تكرار كلمه‌ها و عبارتهاي ناروشن و ساختگي [تکه‌ی یک از دو]
در گفتار پيشين گفتيم بهترين راه براي پيدا كردن كلمه‌هاي فارسي درست كه بجاي كلمه‌هاي عربي گزارده شود خواندن برخي كتابهاي فارسي مؤلفان پيشين است و گفتيم دو كتاب را براي نمونه ياد مي‌كنيم كه يكي «اسرار التوحيد في مقامات الشيخ ابی‌السعيد» و ديگري «گلستان شيخ سعدي» است و اسرار التوحيد را در آنجا ياد كرده گفتگو از گلستان را براي اين گفتار نگاه داشتيم :
گلستان سعدي از ديده‌ي شيوايي و شيريني عبارات (نه از ديده‌ي نيك و بد مطلب) بهترين كتاب در زبان فارسي است كه كساني اگر در نگارش فارسي پيروي از شيوه‌ی آن بنمايند مي‌توانند از يك رشته نارواييها كه در نگارشهاي امروزي است آسوده بمانند‌.
بايد دانست كه فارسي كه امروز در نگارشها بكار مي‌رود گذشته از درآميختگي با عربي و اينكه استقلال خود را از دست هِشته يك رشته عيبهاي ديگري را نيز داراست‌.
از جمله‌ي آن عيبها تكرار كلمه‌هاست كه همه گرفتارند و چون عادت كرده‌اند زشتي آن را درنمي‌يابند‌. براي مثل عبارت پايين را از يكي از روزنامه‌ها برمي‌گزينم :
«يك سرگرمي و اشتغال صنعتي براي خودتان انتخاب كنيد كه در ساعت فراغت و بيكاري بدان مشغول شده و استفاده نماييد كه هم اوقات فرصت و فراعت خود را ببطالت نگذرانده بتنبلي خسته‌كننده‌ي بيكاري دچار نشده‌ايد و هم با ذوق و ميل مخصوصي كه در اين عمل بُروز مي‌دهيد كاري را از پيش برده و صنعت ظريفي را مي‌آموزيد كه خود مايه‌ي مسرت و باعت خوشحالي است و رفته‌ رفته تكميل آن موجب ارائه‌ي لياقت و بُروز استعداد شما خواهد گشت».
آقاي نويسنده در يك عبارت كوچكي گذشته از چند غلط آشكار و گذشته از كار زدن كلمه‌هاي بيجاي عربي در هفت جا تكرارهاي بي‌جهت آورده كسي نمي‌پرسد اگر «فراغت» بمعني بيكاري است ديگر آوردن كلمه‌ي بيكاري براي چيست؟! آيا ذوق و ميل مخصوص چه تفاوتي باهم دارند كه هر دو را پشت سر هم آورده‌اي؟ اگر مقصود آقاي نويسنده را با عبارت ساده و روشني بيان كنيم يك‌نيم كلمه‌ها از ميان خواهد رفت‌. بدينسان : «در ساعتهاي بيكاري خود را با ياد گرفتن پيشه‌اي سرگرم بداريد كه هم از بيكاري فرسوده نشويد و هم هنري ياد گرفته‌ايد كه خود مايه‌ي شادماني است وآنگاه رفته رفته آن را تكميل نموده استعداد خود را آشكار مي‌سازيد»‌.
امروز همه‌ي اين نويسندگان دچار اين عيب هستند ولي كمتر كسي آن را درمي‌يابد‌. به هر حال زشتترين عيب است كه در هيچ زباني ماننده‌ي آن پيدا نمي‌شود‌.
عيب ديگر بكار بردن كلمه‌ها و عبارتهای ناروشن و ساختگي است ـ كلمه‌ها و عبارتهايي كه نويسنده از پيش خود ساخته بكار مي‌برد و چون بگوش و بمغز شنونده آشنا نيست از اينجا سخن از شيريني مي‌افتد‌. در اينگونه جاها چون كلمه‌ها بخود نويسنده نيز ناآشناست از اينجا آن را نسبت بمعني مقصود نارسا دانسته دست بدامن تكرار مي‌زند و سخن را زشتتر از زشت مي‌گرداند‌.
اين عيب را نيز كمتر كسي درمي‌يابد‌. ولي بيشتر نويسندگان گرفتار آن هستند‌. بويژه آنان كه مطالب را از زبانهاي بيگانه برمي‌گيرند و سروكار با ترجمه دارند‌.
براي مثل عبارتهاي پايين را از يك روزنامه مي‌آوريم : «اين یک اصل مسلمي است كه حقايق صحيحه و معلومات اساسيه از مفاهمه و تبادل افكار آشكار می‌شود. چه وقتي خواسته باشند مسائل مربوطه بحيات عمومي جامعه را بغرض ترقي و اصلاح مورد فحص و مطالعه قرار دهند بهترين طريقه باساس اصل فوق حواله‌ي آن مفكوره باهل خبر و ارباب مشاغل مربوطه مي‌باشد تا آنها مستقيماً اطراف موضوع را مطالعه نموده و سپس تصميماتي در خصوص پيشرفت و انكشاف آن اتخاذ نمايند»‌.
مي‌خواهد بگويد : «قاعده‌ي مسلم است كه چون در موضوعي مباحثه بميان آمده انديشه‌هاي گوناگون بيرون داده شد حقايق آشكار ميگردد اينست كه در كارهاي زندگاني بايد هر موضوعي را بشناسندگان آن فن سپرد كه نيك و بد آن را بسنجند و راه پيشرفت آن را باز نمايند».
ولي احمقانه يك رشته عبارتهاي ساختگي ناشناس بكار مي‌برد و پياپي تكرار ميكند‌. كسي نمي‌پرسد كه «حقايق صحيحه» چه معني دارد؟ حقيقت اگر صحيح نباشد كه حقيقت نيست؟! عبارت «معلومات اساسیه» در اینجا چه تناسبی دارد؟! «مفاهمه» و «تبادل افكار» چيست؟! آيا «مفكوره»‌ي منحوس از كجا پيدا شده؟! آيا «پيشرفت» و «انكشاف» كه با يكديگر رديف شده چه تناسبي باهم دارند؟!
اگر كساني دقت در نگارشهاي روزنامه‌ها و اداره‌ها كرده بصدد خرده‌گيري برآيند در بيشتر نگارشها در هر ستوني يا صفحه‌اي بيست يا سي غلط مي‌توان شمرد‌. آن تيشه‌هايي كه نصرالله كاتب و جويني و وصاف و ميرزا مهدي‌خان و همراهان ايشان بر بنياد زبان كهن فارسي فرود آورده‌اند هنوز جبران نشده ناگهان اين ضربتها فرود آورده مي‌شود‌.
كساني كه غيرت ايرانيگري دارند باید اين نگارشها را خوانده آههاي سرد از دل برآرند‌.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی نوزدهم)

🔸 در پیرامون خواربار (بخش 2 از 2)

اینان در این چند سال پولها اندوخته‌اند ، خانه‌های باشكوه ساخته‌اند ، اتومبیلهای شیك خریده‌اند ، انبارها زیرِ زمین آكنده‌اند. خاندانها را به بی‌چیزی انداخته برای خود دارایی اندوخته‌اند. آن اتومبیلهای شیك و باشكوه كه در نزدیكیهای بازار بصف می‌ایستند مال این مفتخوارانست.

مقصود آنكه در زندگانی باین دسته هیچ نیازی نیست و كنون كه كار باینجا كشیده دولت كالاهایی را كه در دست آنهاست بِهمان قیمتی كه از اروپا و یا از هرجای دیگری وارد شده (با یك نفع متناسبی) از دستشان گیرد و برای نیازمندان در معرض فروش بگزارد.

ما هوادار دخالت دولت در كارهای زندگانی نیستیم و این را سودمند نمیدانیم. ولی امروز در این هنگام زمان ، و با این رفتاری كه از آنان دیده می‌شود جز این چاره‌ای نیست. اكنون كه دولت ناگزیر گردیده در كار خواربار و لوازم زندگانی دخالت كند آن را تكمیل گرداند. دوباره میگویم امروز جز این چاره‌ای نیست.

دسته‌ی دیگر دكانداران و مغازه‌دارانند. اینها نیز پیروی از حجره‌نشینان دارند و همینكه یك بهانه‌ای پیدا شد به نرخها می‌افزایند. چاره‌ی اینها نیز دخالت دولت است.

آن میدانهای خواربار فروشی شهر بسیار خوبست باید آنها را بیشتر و بزرگتر گردانید و همه نوع خواربار را در آنها فروخت.

درباره‌ی خواروبار یك خیانت دیگر از كسانیست كه بیش از حد لزوم میخرند و در خانه‌های خود ذخیره میكنند. این عادت هم در این چند سال در ایرانیان پیدا شده.

این كار را اگر در مواقع عادی میكردند زیان چندانی نداشت. گفتگو اینجاست كه در موقع عادی نمیكنند. همینكه یك خطری پیدا می‌شود یا یك عنوانی بدست بازاریان افتاده نرخها را بالا می‌برند آن هنگامست یك دسته‌ی بزرگی باندیشه‌ی ذخیره كردن می‌افتند و رو ببازار آورده بِهر بهایی كه پیدا كردند میخرند.

در پیشامد شهریورماه دیده شد توانگران حتی شیرینی‌های دكانهای قنادی را به بهای گرانی خریدند و بردند و همه‌ی آنها را تهی گردانیدند. امروز هم كه ببهانه‌ی انتشار اسكناس نرخها بالا رفته و یك هیاهویی پیدا شده كسان بسیاری همان كار را میكنند.

این رفتار از چند جهت خطاست : نخست این یك كارِ بیجهت و بیهوده‌ایست. زیرا امروز ترس درباره‌ی خواروبار نیست. یك حادثه‌ای كه موجب نگرانی باشد رخ نداده. اگر ترس از آنست كه گرانتر گردد همین رفتار خود گرانی را بیشتر خواهد گردانید. بازرگانان آزمند همینكه دیدند مردم رو آورده با یك حرصی میخرند نرخ را بیشتر بالا خواهند برد. اگر بحال خود بگذارند ، بلكه برعكس رفتار امروزی ، اگر تا چندی از خریدن دست نگهدارند همین ، یك اندازه جلوگیری از بالا رفتن نرخها خواهد كرد.

دوم این رفتار دلیل سست بودن رابطه‌ی ملیت است. این كسان تنها در اندیشه‌ی خود هستند و دیگران را فراموش كرده‌اند و اینست مبادرت بذخیره میكنند و هیچ نمیگویند : گرفتم كه من ذخیره كردم و خود را آسوده گردانیدم چاره‌ی خاندانهای كمچیز چیست؟!.. تهیدستان چكار باید كنند؟!..

🔸🔸اینان نمیدانند كه زندگانی را باید بهمدستی و همراهی دیگران پیش برد. بخصوص در این هنگام آشفتگی جهان كه سختیها و خطرهای بسیاری ما را تهدید میكند و این با نیروی همدستی و همراهیست كه خواهیم توانست با آنها مقاومت نماییم و نیروهای فردی تاب مقاومت را ندارد.

بهرحال این موضوعِ ذخیره بسیار بیجاست. زیرا نتیجه‌ی معكوس دارد و خود باعث فزونی كمیهاست.

در چنین مواقع باید بچاره‌های همگانی پرداخت. باید هر دسته‌ای ، هر گروهی باهم متحد گردند و اگر توانستند یك شركتی برای تهیه‌ی خواربار خودشان تشكیل دهند و یا اگر یك پیشنهادی بدولت بنظر میرسد پس از شور و اندیشه این را یادآوری كنند.

🔸در چنین موقع آنچه كه گره‌ی كار را خواهد گشود دست بهم دادن و در اندیشه‌ی همگی بودنست ... این اقدامهای حریصانه‌ی شخصی جز آنكه گره را سختتر گرداند نتیجه‌ای ندارد.

(پرچم روزانه شماره‌های 58 و 60)

✴️ گواهی پاکدلانه

آقای کسروی روزنامه‌ی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشته‌ی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نماینده‌ی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوه‌سرایان گریبان چاک زنند و بینوایان دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیده‌های خامه می‌ستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام می‌نهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوه‌سرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاخته‌اید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیده‌های بسیاری برای هر کس و ناکس سروده‌اند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیه‌روزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت می‌نامند. بتحریک چامه‌های حافظ و خیام جوهر آن را می‌نوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کننده‌ی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیه‌روزی و بدبختی می‌اندازند. ایکاش هرگز نام می نمی‌بردند ـ هرگز گرد خرابات نمی‌گشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده‌ هستم. من و دوستانم در راه حقیقت می‌کوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرق خواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما توده‌ی جوان را بیدار می‌سازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفته‌مان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفته‌اید ما را با بیهوده‌گویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم

(پرچم روزانه شماره‌ی 145)

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 1

اكنون كه بنوشتن این گفتار آغاز می‌كنم دو نامه در جلو منست كه هر یكی گفتگویی را كه در میانه‌ی یكی از هواخواهان پیمان با دیگری رفته بازمی‌نماید. چون هر دو گفتگو از راه خود پیش رفته در این گفتار می‌آورم :

یكی از نامه‌ها از مراغه از آقای نادر شكوهیانست كه چهار ماه پیش فرستاده و در آن چنین می‌نویسد : «در نشستی با یكی از علماء كه شماره‌ی ششم پیمان را خوانده بود با بودن برادرم گفتگو بمیان آمد. آقا گفتند پیمان مطلب را ظاهراً خوب و بقاعده گفته كه امام اگر مرده‌اش هم امام بودی یكی بس بودی ، ولی از باطن امام نگفته و یا اینكه نخواسته بگوید. پاسخ دادم باطن امام چطور است و چطور در باطنْ مرده و زنده‌ی آنها یكیست؟! پیمان اگر سخنی گفته دلیل هم همراهش كرده. بقول شما پیمان از باطن امام آگاهی نداشته و ننوشته. شما بفرمایید و ما بدانیم و خبردار باشیم. در پاسخِ این آغاز كرد قرب و منزلت امامان را شمردن و ستایش بسیار كردن. گفتیم : اینها دلیل آن گفته‌تان نشد. اینها درست ، ولی سخن در آنست كه شما می‌فرمایید امام چه مرده و چه زنده قادر است و همیشه امام است ، و هیچگاه چشم از امت برنمی‌دارد. دلیل این چیست؟!. ما می‌گوییم اگر چنان چیزی هست پس این آشفتگیها و پراكندگیها از كجاست؟!. پس چرا باینها چاره نمی‌كند؟! خواهش دارم این را برای ما روشن فرمایید. در پاسخ باز همان سخنها را بازگردانیدند و ما نیز باحترام بزرگیشان دیگر بسخن ادامه ندادیم».

می‌گویم : نیك شده كه چنان پرسشی رفته و نیك شده كه گفتگو پاسدارانه[=محترمانه] بپایان آمده. من نیز سخنانی در آن باره می‌افزایم : این یكی از زمینه‌هاییست كه می‌باید روشن گردد و یكرویه[=مسلّم] شود. اگر این راست است كه كسانی از درگذشتگان یا از زندگان ، دست‌اندركارهای خدا می‌باشند باید همه آن را بپذیرند و پروای آن كسان كنند و اگر راست نیست باید همه رها كنند و دیگر نامش را نبرند.

نخست می‌باید دید آیا كسانی از آفریدگان ، چه از امامان شیعه و چه از دیگران ، چه در زمان زندگیشان و چه پس از مردنشان ، دستی در كارهای خدا توانند داشت؟! مثلاً به بیماری بهبود توانند داد؟. در كار كسی گشایشی پدید توانند آورد؟!. ما می‌پرسیم آیا چنین چیزی را توان پذیرفت؟!.. آیا این همان بت‌پرستی نیست؟ همان بیدینی نیست؟!.. آخر خدا را چه شده كه كارش را بدیگران سپارد؟!.. چه شده كه برای خود دستیار و یاور گیرد؟!.. آیا خدا فلان فرمانرواست كه خودش كارهایش را نتواند ، و یا بهوسْ كسانی را بالا بَرد و همدست و همنشین خود گردانَد؟!..

می‌دانم خواهند گفت : اینان میانجیند. می‌گویم : این بهانه‌ایست می‌آورید. این كتابهاتان در دست ماست و ما نیك می‌دانیم كه چه باورهایی درباره‌ی امامان می‌دارید. از آن گذشته این نیز غلط است. این نیز بیدینی است. خدایی كه می‌بیند و می‌شنود و می‌داند با او چه جای میانجی داشتن است؟!.. شما خدا را چه می‌پندارید كه میانجی بنزد او می‌برید؟!.. مگر خدا صمدخانست؟! مگر تیمور لنگ است؟! چرا بزشتی كار خود پی نمی‌برید؟!.

دوم می‌باید دید تاكنون رو داده كه یكی از آن امامان یا از دیگران دستی از مردم گیرد و یك نمونه‌ای از كار آنان درمیان باشد؟!.. چنین چیزی كی رو داده؟!. : آیا در داستان دلگداز مغول كه فریاد بیچارگان از هر گوشه بلند می‌شد؟!. یا در كشتارهای تیمور كه فریاد و ناله از شهرها برمی‌خاست؟!. یا در داستان اُزبك كه در مشهد در زیر بارگاه امام چندین هزار بیگناه را خون ریختند؟!. یا در كشتار آسوری كه از خانه‌های ارومی (1) ناله و فریاد زنان و دختران بلند می‌شد؟!.. یا در خشكسالیها كه بارها رو داده و هر بار گروه انبوهی را بخاك كشیده؟!. آخر در كدام داستان یك دستگیری از آنان دیده شده كه شما بگواهی آورید؟!.

باز اگر یك توده‌ی بسامان و سرفرازی می‌بودید كسی می‌توانست پندارد كه از «فیوضات باطنی» آنانست. سخن در اینجاست كه آن هم نیست و بگفته‌ی آقای شكوهیان اینهمه پراكندگی و آشفتگی درمیانست؟!..

چنان باوری می‌بایست یا دلیلی از خرد با خود دارد كه مردم ناگزیر شده بپذیرند ، و یا داستانی رو داده و كسانی با دیده دیده باشند و ناچار باور كنند. در جایی كه هیچ كدام نیست چگونه آن را می‌پذیرید؟!

1ـ ارومیه ـ و

11
🔶 زبان ایرانی


🔸 6ـ تكرار كلمه‌ها و عبارتهاي ناروشن و ساختگي [تکه‌ی دو از دو]
از سخن خود دور نيفتيم : گذشته از موضوع درآميختگي فارسي با كلمه‌هاي عربي كه خود عيب بزرگي است و فارسي را از استقلال برانداخته در نگارشهاي امروزي اين دو عيب نيز فراوان هست كه كلمه‌ها را تكرار مي‌نمايند وآنگاه عبارتهاي ناآشنا بكار مي‌برند‌. كساني كه در آرزوي پرهيز از اين عيبها مي‌باشند گلستان براي ايشان بهترين آموزگار است‌.
اگرچه در زمينه‌ي كلمه‌هاي عربي آن دريافتي را كه امروز ما داريم سعدي در آن زمان نداشته‌. بعبارت ديگر سعدي دربند آن نبوده كه كلمه‌هاي عربي را بكار نبرد و همچون ديگران از زيان درآميختن فارسي بعربي ناآگاه بوده و اينست كه در نگارشهاي خود از عربيهاي بيجا پرهيز نجسته‌. با اينهمه سعدي چون گوينده‌ي شيرين‌زبان و استادي بوده و فارسي را بسيار خوب مي‌دانسته اينست كه با همه‌ي پرهيز نجستن از عربي باندازه‌ي ديگران آلوده‌ي آن نگرديده‌.
به هر حال ما در اين باره پيروي از سعدي نخواهيم داشت و عربيهايي كه او بكار برده ما بيشتر آنها را كنار خواهيم گزاشت‌. ولي درباره‌ي فارسي از سخنان سعدي چيزهاي بسياري را ميتوان ياد گرفت‌. بسياري از كلمه‌ها يا عبارتهايي كه ما امروز فارسي آن را نمي‌دانيم از گلستان ميتوان بدست آورد‌.
نيز درباره‌ي تكرار كلمه‌ها و بكار بردن كلمه‌هاي ناآشنا كه گفتيم دو عيب ديگر زبان امروزي ماست اگر كساني پرهيز از آنها را خواستار باشند چه بهتر كه پيروي از گلستان نمايند‌. سخنان سعدي از اين دو عيب پاك است‌.
پيشينيان آرايش سخن را كوتاهي آن مي‌دانستند‌. و اين بود سخن را هرچه كوتاهتر گزارده و براي آنكه آن كوتاهي مانع روشني معني نباشد آشناترين كلمه‌ها را برگزيده و روانترين شيوه را بكار مي‌بردند. پاره‌ای كتابهاي پهلوي كه اكنون در دست ماست و در آخر زمان ساسانيان يا در آغاز زمان اسلام نگارش يافته آنها نيز بهترين نمونه‌ي كوتاهي و سادگي سخن مي‌باشد و از اينجا پيداست كه شيوه‌ي سخن‌گويي و سخن‌نويسي ايرانيان باستان هم آن بوده كه سعدي و مانندگان او بكار برده‌اند و ما امروز در جستجوي آن مي‌باشيم‌.
از اسرارالتوحيد جمله‌هايي را براي نمونه آورديم از گلستان نيز جمله‌هايي مي‌آوريم و خود شايسته‌ي آنست كه كساني آنها را بياد سپرده در نگارشهاي خود پيروي از آنها كنند :
«رنجيده نگه كرد» ، «دشنام دادن گرفت» ، «از سر خون او درگذشت» ، «روي از اين سخن درهم كشيد» ، «بجان رنجيدند» ، «دو لشكر از هر طرف روي بهم آوردند» ، «اين بگفت و بر سپاه دشمن زد» ، «گوشمال بسزا داد» ، «تني چند از مردان كارآزموده» ، «شبانگه كه دزدان بازآمدند» ، «سالي دو برين برآمدند» ، «در نهاد وي جايگير نشده است» ، «گريه و زاري درنهاد» ، «دزدان خفاچه بر كاروان زدند و پاك ببردند» ، «برگ درختان خوردن گرفت و بيخ گياهان برآوردن» ، «سخن درميان دو دشمن چنان گوي كه اگر دوست شوند شرم‌زده نباشي» ، «هر كه بدي را بكشد خلق را از بلاي او برهاند و او را از عذاب خداي» ، «دشمن چون از هر حيلتي بازماند در دوستي بجنباند آنگه بدوستي كارها كند كه دشمن نتواند» و «نادان را بهتر از خاموشي نيست و اگر اين بدانستي نادان نبودي» ، «خبري را كه داني دلي را بيازارد تو خاموش باش تا ديگري بيارد» ، «بي‌هنران هنرمندان را نتوانند ديدن همچون سگان بازاري سگ شكاري بينند مشغله برآرند و پيش آمدن نيارند».
در اين عبارتها كلمه‌هاي عربي كم بكار رفته و كلمه‌هايي است كه ما مي‌توانيم برداشته فارسي بجاي آنها بگزاريم‌. نيز تكرار هيچ نشده و عبارتهاي ساختگي ناآشنا بكار نرفته است‌. كساني كه بوسوسه‌ي تكرار كلمه گرفتارند و چنين مي‌پندارند كه اگر كلمه‌ها را مكرر نياورند معني فهميده نخواهد شد از اين عبارتها و عبارتهاي اسرارالتوحيد كه در شماره‌ي گذشته آورديم عبرت گيرند.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیستم)

🔸بیکاری یکی از گناههاست (بخش 1 از 1)

در یك رشته گفتارهایی از كارها و پیشه‌ها سخن رانده معنی آنها را روشن گردانیدیم. چنانكه گفتیم آنچه ما در زندگانی نیازمندیم در طبیعت گزارده شده. ولی باید بكوشیم و آنها را بدست آوریم و از اینجاست كه كارها و پیشه‌ها پیدا گردیده. هر دسته‌ای از پیشه‌وران و كارگران و دیگران یك قسمت از لوازم زندگی را آماده میگردانند و یا بیك بخشی از كارهای آن می‌پردازند. اینست معنی كارها و پیشه‌ها.

در اینجا باید یك نكته‌ی دیگری را روشن گردانیم ، و آن اینكه بیكاری یكی از گناهانست. چون باید در این زندگانی بكوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر كس باید پیشه‌ای یا كاری پیش گیرد تا در آن كوشش شركت كند ، و هر كسی كه بیكار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست كه از باید در این زندگانی بکوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر کس باید پیشه‌ای یا کاری پیش گیرد تا در آن کوشش شرکت کند ، و هر کسی که بیکار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست که از دسترنج دیگران بهره میبرد بی‌آنكه عوض دهد و این خود خیانتی بتوده است.

میدانم بیكاران خواهند گفت : ما پول میدهیم و خواروبار و دیگر چیزها را میگیریم. ما مفت نمیخوریم. میگویم : آن پول بدست شما از كجا آمده؟!.. پول خود ارزش ندارد و جز افزار مبادله نیست. شما چه كرده‌اید كه مبادله میكنید؟!.. یك كسی اگر پول هم دارد (اگر میخواهد نان به ناسزا[=نامشروع] نخورد) باید بیك كاری یا پیشه‌ای پردازد تا بوسیله‌ی آن در تهیه‌ی لوازم زندگی شركت نماید.

جز از بیماران و ناتوانان كه از آنها باید جداگانه گفتگو كرد ، از دیگران بیكاری نسزاست. باید كسان بیكار را خوار شمرد و بآن كار بدشان نكوهش دریغ نگفت.

اینست یكی از حقایق زندگانی. ولی این حقیقت یكی از چیزهاییست كه پوشیده مانده و مردم بآن باوری ندارند. در ایران مطلب معكوس است و كسان بسیاری كار را «كسر شأن» می‌شمارند. در اینجا باید آقا بیكار باشد ، خان بیكار باشد ، ملا بیكار باشد ، مرشد بیكار باشد ، فیلسوف بیكار باشد ، شاعر بیکار باشد. اینگونه «بزرگیها» با كار كردن سازش ندارد.

🔸اینست نمونه‌ای از ناآگاهی مردم از حقایق زندگانی. با این ناآگاهیها شما هر سخنی هم بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمیدانستیم» یك توده‌ای با صد گمراهی و آلودگی گمان نقص بخود نمیبرد.

در اینجا داستانی هست كه باید بنویسم : ده سال یا بیشتر پیش از این در تهران كسی مُرد. با یك تجلیلی او را از میان برداشتند و در روزنامه‌ها ستایشها كردند و فیلسوفش خواندند.

من در شگفت شدم : در ایران فیلسوفی بوده و ما نمیدانستیم.

🔸این شیوه‌ی روزنامه‌هاست كه چون كسی مرد ستایشها ازو نویسند و كسانی را كه در زندگیش چشم دیدن نداشتند پس از مرگش با یك تأسفهایی بیاد او پردازند. این یكی از رفتارهای زشت و بیهوده‌ی ایرانیانست

و من آن را میدانستم. با این حال لقب «فیلسوف» وادارم كرد كه جستجویی درباره‌ی آن مرده كنم و او را بشناسم.

یكی از یارانم او را می‌شناخته است و شرح بسیاری از تاریخچه‌ی زندگیش برایم گفت. دانسته شد مردی بوده نود سال عمر كرده ، و در آن عمر دراز خود چهار گناه بزرگی را همیشه مرتكب بوده :

1) همیشه بیكار بوده ـ از آغاز جوانی تن بكاری یا پیشه‌ای نداده و نود سال در این جهان زیسته بی‌آنكه شركتی با دیگران در تهیه‌ی لوازم زندگی بنماید.

2) همیشه بنام مرشدی یا سیدی در خانه‌های دیگران میزیسته. بگفته‌ی عوام همواره بدیگران كَل[1] بوده. بكسانی كل بوده كه آنها خود بتوده كل هستند.

3) در همه‌ی عمر زن نگرفته و از این وظیفه‌ی مقدس گردن پیچیده.

4) بیشتر وقت خود را با شعرهای بیهوده و سخنان یاوه بسر داده و یكی از كارهای ناستوده‌اش این بوده كه كتابی بنام «قیصرنامه» پرداخته كه چنانكه میگویند نه هزار بیت است كه در ستایش ویلهلم قیصر آلمان سروده. روسیاه نان این كشور را خورده و با ستایش بیگانگان روز گزارده. آن هم چه ستایشهایی؟!
ستایشهایی كه اگر قیصر می‌شنید و میفهمید به سبكمغزی گوینده‌اش پی میبرد : «تو كه از كوچه میگذری اگر زحل تعظیمت كند از نحوست بیرون آید».

اینها هر یكی گناه بزرگیست. هر یك دلیل دیگری به پستی نهاد آن مرد میباشد. چنین كسی را فیلسوف می‌نامند. اینست نمونه‌ای از نادانسته بودن حقایق درمیان این توده.

در همان روزها با یكی از روزنامه‌نویسان گفتگو كردم و گفتم : این مرد چه كرده بود كه فیلسوفش خواندید؟!. با حال تعجب گفت : «په آقا ! سخنان بسیار خوبی دارد». گفتم : مگر كسی با سخن فیلسوف می‌شود؟!.. فیلسوف یعنی «دوستار حقیقت». این مرد همه پشت پا بحقایق زده و در سراسر عمر با حقایق دشمن بوده. دیدم پاسخی نتوانست و درمانْد.[2]

این را برای مثل یاد كردم. از اینگونه دلیلها فراوانست. بیهوده نمی‌نویسم : نیك و بد شناخته نیست. بیهوده نمیگویم : معنی زندگی را نمیدانند.

👇

از سخن خود دور نیفتیم : از روی قاعده‌ای كه برای كارها و پیشه‌ها یاد كردیم بیكاری خود یكی از گناهان میباشد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 63)

[1] : از این جمله میتوان آن را سربار توده معنی کرد. در فرهنگ دهخدا معنی آن چنین آمده : مردِ گرانجان بی‌خیر.
[2] : این مرد ادیب پیشاوری است و یكی از كلهای توده كه او را در خانه‌اش نگاه میداشته حاجی‌محتشم‌السلطنه (حسن اسفندیاری) بوده. حاجی‌محتشم‌السلطنه كیست؟..
حاجی‌محتشم‌السلطنه از درباریان بود و در زمانی که اتابک صدراعظم محمدعلی‌میرزا شد او معاونش گردید و بجانشینی از او بپارلمان می‌آمد که بایرادهای نمایندگان پاسخ دهد و سپس از سوی محمدعلی‌میرزا به ارومی فرستاده شد که در آنجا هم هواداری از دربار مینمود. ولی سپس که جنگهای سال 1326 و 1327 (1287 و 1288) بپایان رسید و محمدعلی‌میرزا از میان رفت او همچنان درمیان مردان دولتی بود و بارها بوزارت نیز رسید.
او «هر روزی رخت آن روز را پوشیده : در استبداد بوده ، در مشروطه بوده ، در زمان دیكتاتوری بوده ، اكنون در دوره‌ی دمكراسی هم هست». «در زمان رضاشاه رئیس مجلس شورا می‌بود و بروی بلندترین صندلی دمكراسی می‌نشست و پست‌ترین خوی درباری را نشان می‌داد و خود را «پیر غلام» و چاكر خانه‌زاد» می‌خواند». «این مرد كه پیرامونیانی می‌دارد و خانه‌اش پناهگاه ملایان و درویشان و دیگرانست ... در سال 1296 خ. (1336) در تبریز والی می‌بود. در همان سال داستان دلگداز كشتار مردم ارومی با دست آسوریها رخ داد و این مرد كه در چیدن زمینه‌ی آن داستان نیز دست میداشت بی‌پروایی از خود نمود ، و برای آنكه دادخواهان را بخود راه ندهد شاهكاری نشان داد ، و آن اینكه بارها مردم ارومی بدیدنش رفتند و پاسخ شنیدند : «حضرت اشرف بزیارت عاشورا مشغولست او را نمی‌توان دید». گویا ماهی هزار تومان حقوق را باو میدادند كه بزیارت عاشورا پردازد. آسوریها آنجا مردم بیگناه را بكشند و زنان و دختران را بكِشند و ببرند و این در اینجا ریاكارانه «الهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد» بخواند.
در نمایشهای دسته‌ی بدخواه یا بهتر گوییم دشمنان مشروطه و خائنان بتوده ، این مرد همیشه «رل مسخره» را بگردن داشته و كارهایش جز این نتیجه را نمی‌داده كه مشروطه و مجلس در دیده‌ها خوار گردد.»
شرح بیشتر درباره‌ی این دو تن در كتاب در پیرامون ادبیات و دفتر یكم دیماه 1323 آمده.