✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 2


می‌گویند : پس اینهمه علماء و مجتهدان نفهمیده‌اند؟!.. می‌گویم : بیگمان نفهمیده‌اند ، و شما همین را دلیل گیرید كه برای آدمیان دین باید ، وگرنه چه علماء و چه عامیان گمراه گردند و از رستگاری بیرون افتند.

می‌گویند : پس آن امامان چه بوده‌اند؟. می‌گویم : امام بمعنی پیشواست. آنان هر یكی در زمان خود و برای پیروان خود پیشوا بوده‌اند. ولی امروز و برای شما هیچی نیستند. امام بآن معنی كه شما می‌شناسید هیچ نبوده و نخواهد بود و شما می‌باید بیكبار از این باورها بازگردید ، بازگردید و از خدا آمرزش طببید. این را آشكار می‌گویم كه جای هیچ سخنی بازنماند.

شما را چه شده كه خدای زنده‌ی جاویدان را كه آفریدگار جهانست و رشته‌ی كارها همه در دست او می‌باشد بدیده نمی‌گیرید ، و درگذشتگانی را كه امروز جز نام نشان دیگری از آنان درمیان نیست بدیده می‌گیرید؟!

برخی می‌گویند : چه زیان دارد كه مردم چنین باوری درباره‌ی درگذشتگانی دارند؟!.. می‌گویم : چه زیان می‌داشت كه مردم قریش درباره‌ی‌ لات و هُبَل آن باورها را دارند؟!.. چه زیان می‌داشت كه مسیحیان درباره‌ی مسیح آن باور را دارند؟! یك چیزی همین كه دروغ است سراپا زیان باشد. این خود خدا را نشناختن و او را كوچک گرفتن است. از آنسوی شما اگر نمی‌دانید ما نیك می‌‌دانیم كه چنین باوری زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد و بیگمان یكی از انگیزه‌های درماندگی توده این می‌باشد. ما زیانهای آن را در جای دیگری بگشادی نوشته‌ایم (1) و در اینجا فهرست‌وار می‌شماریم :

نخست : این كسان چون دین را شناختنِ آن چند تن و دل بستن بآنان می‌شناسند و رستگاری خود را در آن می‌پندارند ، اینست بپاكدلی و درستكاری و غیرتمندی و ستوده‌خویی و نیكوكاری و مانند اینها كه بسیار ارجدار و بسیار بزرگست ارج نمی‌گزارند. مثلاً دستگیری از گرسنگان نمی‌كنند و پولها را برداشته بزیارت می‌روند و یا روضه می‌خوانانند.

دوم : كار زندگی را سست گرفته پروای كشور و توده و این چیزها نمی‌كنند. كسانی را كه جز نام هیچ نشانی از ایشان درمیان نیست و در روزهای سختی كمترین یاوری یا دستگیری از كسی نتوانند كرد ، پشتیبان خود شناخته و با این پندار بیپا خود را فریب داده اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌نمایند. گرداننده‌ی جهان خدا و آیین او اینست كه مردمان همدستی نمایند و بكوشند و برای جلوگیری از دشمنان آماده گردند. اینان خدا را فراموش ساخته و بآیین او پشت پا زده چنین می‌پندارند كه امامان اینان را نگه خواهند داشت و با این پندار بسیار كج خود را آسوده می‌گردانند.

ببینید اندازه‌ی گمراهی را : امامی هست ناپیدا و رشته‌ی همه‌ی كارها در دست اوست ، علمایی در نجف جانشین او می‌باشند ، می‌باید خمس و زكات خود را بآنان رسانید. تنها كاری كه می‌باید كرد اینست و دیگر هیچ. با این گمراهی بسیار رسوا خود را از توده كنار می‌گیرند و با كوششهایی كه در راه نگهداری كشور و آبادی آن كرده می‌شود از درون دل دشمنی می‌نمایند ، و بصدها كار نیكی كه كرده شود ارجی نمی‌گزارند.

سوم : چون می‌پندارند آفرش جهان بپاس آن امامان بوده و دیگران از بهر هستی آنان بهستی رسیده‌اند ، اینست همه بآنان و سرگذشتهای آنان پرداخته و داستانهای هزار سال پیش را همیشه زنده و در برابر چشم نگه می‌دارند ، و اینست از زمان خود و از آنچه در پیرامون خودشان رخ می‌دهد ناآگاه می‌مانند و اینها را چنانكه هست درنمی‌یابند. بارها گفته‌ایم : داستان اینان داستان آن كس است كه چشمش تا بیك‌فرسنگی كار كند و آنچه در آبادیهای بسیار دور رو می‌دهد بشَدْسَد [2] و دریابد. ولی از پیرامون خود آگاه نباشد و چاه را در زیر پای خود درنیابد. چنانكه یك آدمی بدینسان شاینده‌ی[=لایق] زندگانی نیست ، اینان نیز شاینده‌ی آن نمی‌باشند.

برخی از اینها راستی‌را تباه گردیده و فهم و دریافتشان بیكبار كج گردیده. ما در كار خود این را نیك می‌بینیم و در رفتاری كه با ما می‌كنند اندازه‌ی تباهیشان بهتر پیداست.


1ـ گفتار «خرده‌گیریهای حقیقتگو و پاسخ آن» در شماره‌های سال پنجم دیده شود. [یاران کسروی این گفتارها را برویه‌ی کتاب «در پاسخ حقیقتگو» گرد آورده چاپ کرده‌اند. ما نیز آن را اینترنتی نشر کرده‌ایم.]
[2] ـ شدسیدن (همچون خندیدن) = حس کردن با حواس پنجگانه ، بِشَدسَد = حس بکند. ـ و

.

✴️ شرقشناسی

🔹 همه‌ی تکه‌ها در یکجا (چهار تکه)

12
🔶 زبان ایرانی


🔸 7ـ پهناوري يك زبان دليل نيكي آن زبان نيست [تکه‌ی یک از دو]
فارسي يكي از بهترين زبانهاست‌. درميان هفت يا هشت زباني كه من مي‌شناسم و از هر كدام كم يا بيش آگاهي دارم فارسي شيرين‌تر و آسانتر از همه‌ي آنهاست‌.
اين سخن را ناسنجيده نمي‌گويم و تعصب ايرانيگري را در آن دخالتي نيست‌. تا آنجا كه من مي‌دانم فارسي يگانه زباني است كه بي‌دستياري دستور (صرف و نحو) ياد توان گرفت‌. در آذربايجان كه اين زبان را با درس خواندن ياد مي‌گيرند و تا چند سال پيش دستوري درس داده نمي‌شد ما با همه‌ي آساني آن زبان را ياد گرفتيم‌. ولي چنين كاري با زبان ديگري نشدني است‌.
كساني پهناوري يك زبان را دليل نيكي آن مي‌شمرند و اينست كه زبان انگليسي را در اروپا و عربي را كه در آسيا كه ميگويند هر كدام داراي بيش از چهارصدهزار كلمه مي‌باشد بهترين زبانها ‌شمارده‌اند ولي اين گمان پاك خطاست‌. پهناوري زبان بآن اندازه كه انگليسي و عربي دارد خود يك عيب زبان مي‌باشد‌. زيرا نتيجه‌ي اين پهناوريست كه گويندگان و شنوندگان هر زمان با عبارتهاي ناآشناي ديگري روبرو مي‌شوند و ناگزير مي‌شوند كه نخست بخود عبارتها پرداخته سپس بمعنيها برسند‌. ولي در زبانهايي كه اين اندازه پهناور نيست مردم هميشه با يك رشته كلمه‌ها و عبارتها سروكار دارند و از آشنايي با آن عبارتها و كلمه‌ها معني را هرچه آسانتر و بهتر درمي‌يابند‌.
اين سخن در اينجا تكرار ميكنم كه سخن بجاي آينه و براي نشان دادن معني است و چنانكه آينه بايد چندان صاف باشد كه خود در ميانه پيدا نباشد سخن نيز بايد چندان روان و آسان و بگوش آشنا باشد كه در ميانه نباشد و شنونده يكسره معني را دريافت كند‌.
زبان پهناور بدرد سخنبازي بيشتر مي‌خورد تا بدرد سخنگزاري ، و سخنبازي با سخنگزاري دو چيز جداگانه مي‌باشد‌.
اينكه كساني درآميختگي زبان را با كلمه‌هاي عربي بدينسان مي‌پسندند كه آن كلمه‌ها مايه‌ي پهناوري فارسي باشد از كوتاهي فهم آن كسان است‌. زيرا اين اندازه پهناوري زبان خود عيب است نه نيكي‌.
آري هر زباني بايد براي فهمانيدن هر گونه معنايي (از معنيهاي عادي) داراي كلمه باشد‌. ليكن داشتن كلمه‌هاي مكرر جز دليل نابساماني و بدي يك زباني نخواهد بود‌.
فارسي نيز تا قرنها پيش از اين ، زباني بوده شيرين و آسان و به هر معنايي رسا‌. چنانكه نمونه‌هاي آن را از هزار سال پيش در دست داريم و ما اندكي از آن را از كتاب اسرارالتوحيد و مانند آن در گفتارهاي گذشته‌ي خود آورديم‌.
زباني با آن سادگي و آساني پس از آنكه بدست نصرالله كاتب و وصاف و جويني افتاده امروز پستترين و دشوارترين زبان گرديده‌.
امروز اگر كسي بخواهد فارسي ياد گرفته كتابهاي فارسي را خواندن تواند بايد سالها رنج برده و زبان عربي را نيك ياد بگيرد تا بتواند اين عبارت حميدي : «پير با جوان در مجارات و محاورات گرم شده و جوان با پير در مبارات و مناظرات بي‌آزرم گشته هر دو در مناقشه و مجاوبه به منافسه و مناوبه سخن مي‌گفتند ...» و مليونها مانند آن كه در كتابهاست فهميدن بتواند‌.
هم بايد بزبان مغولي آشنا گرديده اين جمله‌هاي وصاف : «بر مضمون رساله و فحواي الو كه وقوف افتاد ... ايلچي راسيور غاميشي كرد و برين شرايط يرليغ تنغال به مبالغت و ايغال انفاذ داد ...» و هزارها مانند آن كه يادگار زمان مغول است معني بفهمد‌.
نيز بايد بزبانهاي اروپايي آشنا بوده معنيهاي فاكولته و فراكسيون و كورسپندانس و كودتا و صدها مانندهاي اينها را دريافته و نگارشهاي اروپارفتگان را كه پر از عبارتهاي اروپايي است خواندن بتواند‌.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست و یکم)

🔸 از دیگران چیزی نگرفته‌ایم (بخش 1 از 1)

گفتارهایی را كه در پرچم درباره‌ی معنی «دارایی» و یا در پیرامون «كارها و پیشه‌ها» نوشتیم كسانی خوانده و چنین گفته‌اند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست». یكی هم گفته : «اینها را از كارل ماركس برداشته».

میگویم : هر دو دروغست. من تاكنون سخنی را از دیگری گرفته و بنام خود ننوشته‌ام. از آنسوی تاكنون كتابی از سوسیالیستها یا از كارل ماركس بدستم نیفتاده و نخوانده‌ام. تنها دو سال پیش یكی از یاران در تبریز كتابی بمن داد كه بعربی نوشته شده و از «جمعیتهای سرّی» سخن میراند ، و در آن مقاصد سوسیالیستها را نیز فهرست‌وار می‌شمرد.

نخستین بار مقاصد سوسیالیستها را در آنجا خوانده و دیدم و در برخی چیزها با ما موافقند ولی در بسیاری از هم جدا میباشیم.

🔸به هر حال ما راهمان جستجوی حقایق است. ما میخواهیم بنیاد زندگانی آدمیان بروی حقایق گزارده شود. اینست در همه چیز حقیقت آن را میگیریم. درباره‌ی دارایی و كارها و پیشه‌ها معنیهای درست آنها را نوشتیم. كنون اگر در برخی چیزها با سوسیالیستها یا با دیگران موافق باشیم ایرادی بما نخواهد بود. آیا میتوانیم یك حقیقتی را بنام آنكه سوسیالیستها پیش از ما گفته‌اند رد كنیم و نپذیریم؟!..

من اگر كسی بودم كه پیروی از سوسیالان كنم میبایست این پیروی را پیش از همه در بیدینی و خداناشناسی كنم ، در مادیگری كنم. زیرا نخستین گام آنان اینست. كسانی اگر مرا می‌شناسند میدانند كه با مادیگری چه نبردهایی كرده‌ام. میدانند كه در دین چه راهی را پیموده‌ام.

نمیدانم چرا كسانی باین سخنان بیهوده می‌پردازند؟!.. چه لذتی از اینها میبرند؟!. چرا چشمشان برنمیدارد كه یك سخنانی را یك تن از میان خودشان بگوید؟!.. هنگامی كه پیمان را آغاز كردیم این گرفتاری را داشتیم كه هر سخنی می‌نوشتیم آن یكی می‌گفت : «از اخبار برداشته». این یكی می‌گفت : «از فلسفه گرفته». دیگری میگفت : «اینها در مفاوضات هست». اكنون هم در نوشتن پرچم با این گفته‌ها روبرو می‌شویم.

🔸یك چیزی را كه ما همیشه رعایت میكنیم آنست كه شرقیان در برابر غربیان استقلال اندیشه نشان دهند و پیروی كوركورانه از آنان ننمایند.

این یكی از مقاصد ماست. اگر فراموش نشده نُه سال پیش بیك رشته نبردهای سختی با اروپاییگری برخاستیم و من گفتارهای بسیاری در آن زمینه در شفق سرخ نوشتم. سپس نیز پیمان را بنیاد نهادم. با این حال چه شدنیست كه ‌اندیشه‌های اروپاییان را بگیریم و بنام خود نوشته بشرقیان یاد دهم؟!.. چنین كاری چه سزاست؟!..

كسانی اگر حقیقت را میخواهند ما با این گفتارهای خود لغزشهای اروپاییان را اصلاح میكنیم. كارل ماركس و دیگران مطالبی اندیشیده و بحقایقی پی برده‌اند. ولی كارشان ناقص بوده و از بسیار چیزها دور مانده‌اند. ولی ما همه حقایق را میگوییم.

یك دسته نیز این ایراد را از راه دیگری میگیرند. باین معنی چون این سخنان را بزیان خود می‌یابند برای ایراد چنین میگویند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست».

میگویم : شما هر نامی میگزارید بگزارید. اینها حقایق است و باید اجرا گردد. باید قانونها از روی اینها نوشته شود. از آنسوی اینها بزیان كسی نیست. آن كسانی كه این سخنان را بزیان خود می‌شمارند این هم یك نافهمی از ایشانست.

امروز در این زندگانی غلطی كه مردم دارند تنها بدسته‌ی كوچكی خوش میگذرد و دیگران همه در رنجند ، و آن دسته‌ی كوچك نیز اگر بفهمند باین حال خشنودی ندهد.

🔸اینهمه رنج و زحمتی كه مردمان میكشند قسمت بیشترش نتیجه‌ی دانسته نبودن حقایق است. اگر زندگی از روی حقایق باشد رنجها بسیار كم و خوشیهای زندگانی فزونتر خواهد گردید.

كسانی میگویند : شما كه می‌نویسید بازرگانان كالا را دست بدست میگردانند و كارشان نامشروع میباشد اگر از آن كار دست بردارند چه كنند؟!..

میگویم : از آن كار بیهوده دست بردارند و بجای آن كارخانه برپا كرده پارچه بافند ، نخ ریسند ، افزار زندگانی سازند. اگر میخواهند بهتر باشند بكشت و كار پردازند. برای كسی كه میخواهد بكوشد راه باز است.

در شماره‌ی دیروزی پرچم بیانات آقای وزیر دارایی را آوردیم. بگفته‌ی ایشان یك كشور پهناوری همچون ایران گندم و جوش برای خوراك مردم كفایت ندارد. اینست سالانه باید از بیرون غله بخرند كه سال گذشته صدهزار تن خریده‌اند و برای سال آینده نیز چهل‌هزار تن در نظر گرفته‌اند.

👇

آیا این نتیجه‌ی چیست؟!. چه شده كه كشوری باین پهنا و درازا مردمش گرسنگی میكشند؟!.. آیا نه آنست كه چون حقایق پوشیده مانده و زندگانی بیك راه غلطی افتاده و در نتیجه‌ی آن ، دسته‌های بزرگی با بیكاری یا با كارهای بیهوده (از دست بدست گردانیدن كالاها و مانند آن) می‌پردازند و از سوی دیگر زمینها خشك و ویران میماند و بهره‌مندی از آنها نمی‌شود؟!.. [1] آیا باید این زندگانی غلط را از دست ندهیم؟!.. آیا باید تغییری در حال خود پدید نیاوریم؟!.. آیا باید از ترس آنكه چند تنی میرنجند و نام سوسیالیست بروی ما میگزارند از گفتن حقایق خودداری كنیم؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 64)

[1] : یکی از نادانیها در ایران که همیشه یاد کرده‌ایم آنست که هر گرفتاری‌ای پیش می‌آید آن را تنها از یک چیز میدانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید. برای مثال «مدیریت» را بدیده بگیرید. سخن از هر نابسامانی رود ، اظهار نظرهایی از اینگونه بمیان می‌آید : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!». در این میان آنچه هیچگاه به آن پروا نمی‌شود دانستن حقایق است. «فرهنگ‌سازی» که کسان بسیاری معنی آن را ندانسته پیاپی بر زبان می‌آورند ، همان یاد دادن حقایق به مردم است.
چنین اظهار نظرهایی تنها از مردم عامی نیست. بلکه دیده می‌شود همانها که با یک غروری بمیدان می‌آیند و به جوانان که میخواهند بکشورشان سودمند باشند برتری می‌فروشند یا سرکردگی میکنند ، آنان نیز با اندیشه‌های خام و بازی با همین واژه‌های ناروشن ، ایشان را گمراه میکنند.
اگر گرفتاری تنها از مدیریت است ، آیا نمی‌توان بهترین مدیران جهان را با یک گروه ترجمان استخدام کرد و بکار گرفت و از این گرفتاریها رها گردید؟!
چنان از کارآمدی مدیران سخن میرانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.
خواست از این سخنان این نیست که مدیریتها در این کشور بی‌ایراد بوده و هست یا اینکه هیچ تأثیری در کار کشور ندارد. خواست اینست که پروا کنیم در گذشته (همان دوره‌ای که بسیاری آرزوی بازگشتش را دارند) این کشور همچنان نمی‌توانسته غله‌اش را خود فراهم آورد. اکنون نیز دربایستهای بسیار دیگریست که تا نفت و گاز نفروشند فراهم نمی‌گردد. تنها خدا میداند اگر این کشور نفت نداشت بدبختیهایش چه اندازه بود. تنها تأمین خوراک نیست. داستان آرتشش را که در گفتارهای گذشته خوانده میدانید. احتکار گندم و دست بدست گردانیدن کالاها و دیگر رفتارهای سودجویانه در همان زمانها بوده و اکنون نیز هست. آیا بهتر نیست بجای چنان گفتگوهای بیهوده ، ببینیم این «سوء مدیریت» ریشه‌اش کجاست و چاره‌اش چیست؟!
گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است ، چون سخن کاملی نیست مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.

فاصله‌ی میان دارا و نادار در این اقتصاد لگام‌گسیخته هر روز بیشتر می‌گردد.

اتومبیلهای شیک و گرانبهایی که در خیابانهای تهران جولان میدهند ، بهای خرید آنها میان 1.5 تا 3 میلیارد تومان (140 تا 280 هزار دلار) است.

🔶 بمناسبت درگذشت پاکمرد عرب

🔸 امروز (5 آبان) سرسال درگذشت بنیادگزار اسلام است. این مرا برانگیخت که از خودم بپرسم که چرا باید روز درگذشت یا زایش کسی سوگواری یا جشن باشد؟! اساساً اگر ما بخواهیم اهمیت کسی را نشان بدهیم و ازو قدردانی کنیم راهش چیست؟ چرا باید روز زایش یا درگذشت کسی یادآوری بشود؟!.

🔸 تا آنجا که من می‌دانم حقیقت اینست که زنده نگاه داشتن نام یک بزرگی برای آنست که از کار یا کارهای بزرگی که کرده قدرشناسی شود و یک روز برای یادآوری آن نیکی و کار بزرگی که کرده ویژه گردانیده شود. این نتیجه آن را خواهد داد که شور برخاستن بکارهای بزرگ و سودمند در دل مردم ریشه دواند.

🔸 پس پیداست که باید خود آن کار یادآوری شود و از نیکی و کار بزرگی که نیکمردی یا نیکزنی کرده قدرشناسی شود و نتیجه‌ی آن کار بازنموده شود ، نه یادآوری روز زایش یا درگذشت او.

🔸 بنیادگزار اسلام در روزگار تاریک گمراهی و نادانی عرب برخاسته ، توده‌ی عرب را که پراکنده و دشمن یکدیگر بوده‌اند از آن حال پست روزگار جاهلیت بیرون آورده ، دوسخنیها (اختلافات) را از میان ایشان برداشته ، ایشان را آدمیگری آموخته ، شاینده‌ی (لایق) زندگانی آدمیانه گردانیده ، همه را یک توده گردانیده در شاهراه اسلام گرد آورده است. و سرانجام جهانیان را چند گامی در راه آدمیگری پیش آورده. اینها و مانند اینهاست که باید یادآوری شود. از بزرگداشت و یادآوری روز زایش یا مرگ چه سود تواند بود؟!.

🔸 پیدایش برانگیختگان برای پیشبرد خواستهای خداست و باید بآنچه که برانگیختگان می‌گویند و می‌آموزند و راهی که می‌نمایند پروا شود نه خود ایشان. این خود گمراهی بزرگیست که کسانی برانگیختگان را والاتر پنداشته بجای ارج گزاردن بگفته‌ها و آموخته‌های ایشان ، بخود ایشان پرداخته گرامیشان دارند. این بدان می‌ماند که نامه‌رسانی نامه‌ای آورده و داده ، مردم بجای آنکه نامه را گرفته و خوانده از راهنماییهای درون نامه آگاه و بهره‌مند گردند ، بخود نامه‌‌رسان پرداخته او را گرامی دارند و هر سال یادش تازه گردانند.

🔸 آری ، برانگیختگان ارجمند و گرامیند نه از آنرو که نام برانگیختگی دارند یا بپندار برخی کسان گوهر (ذات) والاتری دارند بلکه از اینرو که در راه پیشبرد خواستهای خدا کوششها کرده ، رنجها و سختیها کشیده ، گزندها دیده ، یک شاهراه رستگاری بروی مردمان باز کرده‌اند. از اینجاست که دارای قدر می‌باشند. آنچه ارجمندست پیشرفت خواست خداست و همه‌ی کوششها درین راه باید بود و همه باید باین پروا کرد.

🔸 خواست خدا (دین راست و پیشرفت آن) چیست؟!.. خواست خدا شناختن و گرامی داشتن مردگان هزاروسیصد ساله یا دوهزار ساله یا هر کسی دیگر نیست. بجز خدا کسی را در دین جایگاه نیست. خواست خدا آنست که ایرانیان «بدانند که این سرزمینی که خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند و همگی باهم آسوده زیند و خاندانهایی به بینوایی نیفتند و کسانی گرسنه نمانند و دیهی ویرانه نماند و زمینی بی‌بهره نباشد». هرچه جز اینها بیرون از دین و خود بیدینی است.

🔸 گذشته از همه‌ی اینها ، پاکمرد عرب با آن جایگاه برانگیختگی و ارجمندی که داشته خود را جز یک تن آدمی نمی‌دانسته است. در قرآن در دو جا گفته : «أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ» (فصلت : 6 ؛ کهف : 110) معنی : «من یک تن آدمی‌ای همچون شمایم.» با چنین سخن آشکار ، چرا کسانی او را از جایگاه خود بدر برند و بجای آنکه براهنماییها و آموخته‌هایش ارج گزارند همه‌ی ارج را بخود او گزارند؟!.

🔸 دین شناختن معنی جهان و زندگانی ، و پی بردن بحقایق زندگانی ، و زیستن بآیین خرد است. کسانی که می‌خواهند معنی دین و اهمیت و والاتری آن را بدانند کتاب «وَرجاوندْبنیاد» را بدست آورده بخوانند.

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 3


بارها گفته‌ایم ما برای دین استوارترین بنیاد را گزارده‌ایم. زیرا معنی درست آن را بدست داده‌ایم. چیزهایی كه ما دین می‌نامیم همه راستی است و همه بسود جهان می‌باشد. كسانی اگر بخواهند یک ایراد بآن نتوانند گرفت. چنین كاری در تاریخِ دین بیمانند است و ما این را هنگامی انجام داده‌ایم كه دانشها پیشرفت بی‌اندازه كرده و هیاهوی مادّیگری بهمه جا رسیده و دین بسیار زبون شده بود. هنگامی انجام داده‌ایم كه در جهان چند گونه اندیشه برای زندگی پیدا شده و از هر اندیشه‌ای صدها و هزارها دانشمندان هواداری می‌نمودند.

كنون دینداران چه این كار را از من شناسند و یا بخواست خدا دانند به هر دو حال باید خرسندی نمایند و همدستی و یاوری كنند. ولی ما می‌‌بینیم كسانی دشمنی می‌نمایند تنها باین نام كه ما یادی از امامان ایشان نمی‌كنیم و با كیش شیعی همراهی نشان نمی‌دهیم. بلندی نام خدا ، و رستگاری جهانیان ، و آبادی جهان ، همه در نزد آنان بی‌ارج است ، و تنها بنگهداری دستگاهی می‌كوشند كه در پندارهای خود برای امامان چیده‌اند.

برخی از آنان بكارهایی می‌پردازند كه جز دیوانگی نتوان شمرد. مثلاً سخنانی را كه ما می‌نویسیم می‌گویند : «در اخبار هم هست». دروغ باین بزرگی را به رخ ما می‌كشند. شما نیک اندیشید كه اینان چه نتیجه‌ای از این كار خود می‌خواهند. یک مردی با خرد باید هر كارش برای یک نتیجه باشد. شما از اینان بپرسید چه نتیجه‌ای از این كار می‌خواهید؟!.. چه سودی از این مردم‌آزاری چشم می‌دارید؟!.. ای دروغگو ، اگر اینها در اخبار هست چرا علماتان نمی‌گفتند؟! چرا خوار و زبون ، خود را بگوشه‌ای كشیده در برابر هیاهوی اروپاییگری و مادّیگری خاموش می‌نشستند؟!..

نیک بدان می‌ماند كه بشهری دشمن رو آورده و همه‌ی خاندانها را بیم فراگرفته ، و شما كه با كسانی دست بهم داده بجلوگیری می‌كوشید و جنگ سختی می‌كنید ، در گرماگرم كار ناگهان یكی از پست سر دامن شما را بكشد و چون رو گردانید ببینید چنین می‌گوید : «این تفنگی كه در دست شما است فلان خویشاوند من ساخته است!» این را می‌گوید و بخود می‌بالد. آیا شما باین مرد هوسباز چه خواهید گفت؟!..

ببینید : دانشها پیش رفته و مردمان همگی از آنها سود می‌جویند : صدها نادانسته را می‌دانند ، زمین و آفتاب و ستارگان را بهتر می‌شناسند ، افزارهای شگفت‌انگیز می‌سازند ، زندگی را باشكوه‌تر می‌گردانند ، كشور خود را آبادتر و نیرومندتر می‌گردانند ، كسی اگر دیندار است از همین دانشها توانایی و دانایی خدا را هرچه بهتر می‌شناسد ـ هر دسته‌ای از راه دیگری از آن دانشها سود می‌جویند. ولی اینها تا دیری ایستادگی می‌نمودند و می‌جنگیدند : «اینها با احادیث مخالف است» ، «معصوم چنین خبری نداده» و كنون برگشته چنین می‌گویند : «اینها تمام در اخبار هست» ، و آنگاه می‌گردند و از كتابها یک حدیثی پیدا می‌كنند و آغاز و انجامش را می‌اندازند و یک جایش را كه اندک‌نزدیكی با خواستشان می‌دارد یا با گزارش [1] توان نزدیک گردانید گرفته و به رخ جهانیان می‌كشند ، و یک چنین بازیچه‌ی خنکی را «دین» می‌شناسند.

ما از اینها داستانهایی دیده‌ایم كه نوشتنش را دوست نمی‌داریم. ولی از آنسوی می‌بینیم تا ننوییسم چاره نخواهد شد و اینست ناگزیر گردیده برخی را می‌نویسیم :

مردی از قم گفتاری فرستاده كه ما در پیمان بچاپ رسانیم : «تاریخچه‌ی زندگانی شاه سید احمد». می‌نویسد : فلان هنگام به قم آمد و فلان اندازه زندگی كرد. «عنین بود و دو چشمش نیز از آبله تباه گردید» آنگاه می‌نویسد : «اشخاصی كه بمرض سختی مبتلا باشند ، چون بمشهدِ او ملتجی شوند و توسل جویند شفا یابند».

مردی كه در زندگانی خود به دو درد بدی دچار بوده و چاره نمی‌توانسته ، دانسته نیست چگونه پس از مردن به هر بیماری بهبود می‌دهد؟!.. آیا این نیرو درو از كجا پیدا شده؟!.. چنین گفتار بسیار پوچ و بیمزه و بیخردانه را می‌نویسد و می‌فرستد كه ما در پیمان بچاپ رسانیم. آنگاه مردی با این نافهمی و نادانی خود را دانا می‌شمارد و می‌آید و می‌نشیند و همسرانه با من گفتگو می‌كند و از خدا و دین و زندگانی سخن می‌راند و هرگز گمان كمی[=نقص] بخود نمی‌برد.

از آن عالم مراغه‌ای خشنود باید بود. در برابر نوشته‌های ما بسخنانی پرداخته. این نشان نیكی اوست. هستند بسیاری كه بكینه و دشمنی برمی‌خیزند و از زباندرازی و دروغ بازنمی‌ایستند ، و اینها را در راه آن كیش خود سزا می‌شمارند.

[1] ـ گزارش = تأویل ، بیرون بردن سخنی از معنی راست خودش. ـ و


.

13
🔶 زبان ایرانی

🔸 7ـ پهناوري يك زبان دليل نيكي آن زبان نيست [تکه‌ی دو از دو]
وآنگاه بايد از علمهاي حكمت و نجوم سررشته داشته و در بازيهاي نرد و شطرنج ورزيده بوده باشد تا معني عبارتهاي «بمركز طبيعي خود ميل نمود» و «كوكب بخت در احتراق و قمر طالع گرفتار محاق» و «از موضوع و محمول اين قضيه آگاهي ندارم و آن را قضيه لاضروريه نمي‌شمارم» و «نرد مخالفت مي‌باخت» و «در ششدر حيرت افتاد» و «با يك حركت اسب شاه را مات نمود» و صدها اين گونه عبارتها را كه فراوانست دريابد‌.
نيز بايد از مثلهاي عربي آگاهي داشته و افسانه‌هاي خضر و آصف‌بن‌برخيا و حاتم طائي و افسانه‌ي انگشتر سليمان‌بن‌داود و ظلمات رفتن اسكندر و ليلي و مجنون و وامق عذرا و بسيار مانند اينها را بياد خود بسپارد تا از دريافت معني اين عبارتها : «مرا در اين كار ناقه و جملي نيست» و «خدا تو را عمر خضر كرامت فرمايد» و «جناب آصفجاهي فرمودند» و «انگشتر سلیمان بدست دیو افتاد» و «سكندر اين ظلمات منم كه از آب حيات محروم خواهد بود» و «مجنون عصر خود بود» و صدها مانندهاي اينها كه نگارشها و كتابها را پر گردانيده درنماند‌.
همچنين بايد رنگ و خاصيت هر يك از زعفران و لاجورد و عصفر و ارغوان و نيل و زنگار و قير و كافور و لعل و زمرد و بيجاده و مرجان و فيروزه و مرواريد و نقره و سيماب و استبرق و عقبري را بشناسد‌. بايد بداند كه رومي سفيد و زنگي سياه است‌. تفاوت شهد و شرنگ را هميشه بياد سپارد‌.
بداند كه عطارد ستاره‌ي دبيران است و هر كجا كه «عطارد انتساب» گفتند دبير مقصود است‌. بهرام ستاره‌ي جنگجويان است و «بهرام صولت» لقب جنگجو مي‌باشد‌. نيز مسيح مرده‌زنده‌كُن بوده و اينست كه «مسيح الزمان» يا «مسيحادم» جز لقب يك طبيب نمي‌تواند بود‌. داستان موساي پيغمبر و معجزه‌هاي او را شناخته بداند كه «يد بيضا كردن» بمعني «استادي نمودن در كاري» مي‌باشد‌. بداند كه جامه‌ي بني‌عباس و پیروان ایشان سياه بوده و اين عبارت كه «زمانه كسوت عباسيان دربر نمود» بجاي «شب فرارسيد» بكار مي‌رود‌.
اينست زباني كه يكمشت نويسندگان نادان براي ايران درست كرده‌اند ـ زباني كه ميتوان زشتترين و دشوارترين زبانش ناميد‌. اين زبان تنها شايسته‌ي سخنبازي وصاف و ميرزامهدي‌خان و همكاران ايشان تواند بود و هرگز شايسته‌ي آن نيست كه زبان مردمي همچون ايرانيان باشد‌.
چنين زباني ازآنِ روزنامه‌نگاران مي‌سزد كه با جمله‌هاي زشت و ننگين آن ستونهاي روزنامه‌ي خود را پر كنند‌. ما اين نكته را نگفتيم كه زباني كه وصاف و جويني و ميرزامهدي‌خان و ديگران در مدت هزار سال ساخته بودند چون پس از آغاز مشروطه بدست روزنامه‌نگاران و رُمان‌نويسان و ترجمانهاي نيمه‌سواد اداره‌ها افتاد آن را ويرانتر از ويران گردانيدند‌. زبان بلاديده‌ي ايران اينش كم بود كه يك عده بيسواداني هم برخيزند «ناجي» را بجاي «منجي» و «مكفي» را بجاي «كافي» و «جزء لايتجزي» را بعوض «جزء لاينفك» بكار برده ، «قطاع الطريق» را كه خود جمع است «قطاع الطريقها» جمع بندند‌. اين مانده بوده كه كلمه‌هاي غلط «ملت» و «بين‌المللي» و «متخصص» و «حساس» و عبارتهاي ساختگي و سنگين «اجتماعيون عاميون» و «اجتماعيون مليون» ، «كماليون» ، «هيتلريون» را بر روي غلطهاي ديگر بيفزايند‌.
من در پايان گفتار عبارتهايي را از يك روزنامه بنمونه مي‌آورم تا دانسته شود اينان چه آتشي بزبان ايران ميزنند و چگونه براي پر كردن ستونهاي خود پرواي هيچ گزندي را بكشور و مردم خود نمي‌نمايند :
«از ابتداي مسافرت خويش بهيچ وجه صفحه را در آلمان نديدم كه حتا تصور كلبه‌هاي رقت‌بار محلات حومه‌هاي شهرهاي ما را ايجاد نمايد‌. من بكلي خيره و مبهوت شده‌ام‌. ولي اين قبيل مقايسات مرا دچار كسالت مي‌سازد‌. زيرا بالاخره اينهمه اقدامات كامله‌ي قابل تحسين ظاهراً بدون صرف مليونهاي نامعدود بعمل نيامده است‌. و آنوقت ملتي كه اينهمه مصارف را بكار برده اظهار ميدارد كه قادر بتأديه‌ي قروض خود در مقابل عالم نيست‌.»

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست ودوم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 1 از 3)

چون در گفتارهایی كه در پیرامون اندیشه‌های پراكنده نوشتیم نام «جبریگری» برده گفتیم : بسیاری هم عقیده باین دارند و آدمیان را در زندگانی ناچار می‌شمارند ، كسانی از خوانندگان می‌پرسند : «پس نظر شما درباره‌ی قضا و قدر چیست؟...» میگویم : «نپرسید نظر شما درباره‌ی قضا و قدر چیست ؟...» حقیقت قضا و قدر را بپرسید.

🔸یكی از لغزشها در ایرانیان آنست كه می‌پندارند در جهان حقایقی نیست و هر كس از روی گمان یا پندار یك چیزهایی میفهمد و آن نظریست كه او دارد. مثلاً ما این سخنانی را كه درباره‌ی درماندگی ایرانیان و علت آن می‌نویسیم ، كسانی خوانده چنین میگویند : «این هم یك نظریست».

بارها دیده‌ایم كه یك موضوعی را كه نوشته و دلیلها برایش آورده‌ایم یك كسی ضد آن را نوشته و آورده و چنین خواسته كه ما بچاپ رسانیم ، و چون گفته‌ایم : «این نوشته‌ی شما بضد آنست كه ما خود نوشته‌ایم» پاسخ داده : «آن یك نظریه‌ای بود این هم یك نظریه‌ایست».

🔸همین خود نشان نافهمی و بیچارگی ایرانیانست. چنین می‌پندارند در جهان حقایقی نیست. ولی باید بدانند جهان پر از حقایق میباشد. هر موضوعی را كه شما بگیرید یك حقیقتی دارد كه باید جُست و بدست آورد و پیروی از آن كرد.

مثلاً درباره‌ی شعر در ایران سخنان بسیاری گفته‌اند. گاهی آن را وحی خوانده‌اند. گاهی سحر نامیده‌اند گاه از صنایع مستظرفه شمرده‌اند. ولی حقیقتش آن بود كه ما نوشتیم. باین دلیل كه شما هیچ ایرادی بآن گفته‌ها نتوانید گرفت. بخوانید و جمله بجمله بسنجید : آیا بكدام یكی ایرادی دارید؟!..

درباره‌ی «قضا و قدر» نیز یك حقیقتی هست كه باید آن را پرسید و آن را جست. ما نیز حقیقت آن را خواهیم نوشت. كسانی كه استناد به قضا و قدر میكنند میخواهند بگویند : «ما در زندگانی اختیاری نداریم. آنچه می‌شود بخواست خدا می‌شود» میگویند «خدا آینده‌ی هر كسی را به پیشانی او نوشته. یكی را خوشبخت و یكی را بدبخت گردانیده». كتابهای ایران پر از این سخنانست.

ولی اینها بسیار غلط است. شما آشكاره می‌بینید كه ما در زندگانی دارای اختیاریم. ما در كارهای زندگانی اختیار داریم ، ولی از آنسوی گاهی مانعی به پیش ما تواند آمد كه باید آن را نیز از میان برداریم و یا از راه دیگری بجبران پردازیم. مثلاً شما كه یك زمینی دارید ، اختیار آن در دست شماست كه درختها بكارید و آبادش گردانید و یا همچنان خشك و ویرانه نگه دارید. چیزی كه هست اگر درخت بكارید شاید خشكسالی پیش آید و آب بدست نیاید و آن درختها خشك گردد. این یك مانعیست كه پیش تواند آمد. ولی شما میتوانید آن مانع را هم از میان بردارید ، بدینسان كه رنج كشیده با آب چاه درختها را سیراب گردانید. یا اگر درختها خشك شد سال دیگر دوباره بكارید.

شما میخواهید از اینجا تا به قم سفری كنید و یك اتومبیلی گرفته آماده میگردید. این در دست شماست. ولی شاید در همان روز برف سنگینی آمده راه را می‌بندد و جلو شما را میگیرد. این مانعیست كه در اختیار شما نبوده ، ولی شما میتوانید دو روز صبر كرده پس از باز شدن راه روانه گردید. در همه‌ی كارها چنینست.

این چیزیست كه آشكاره می‌بینید. پس چه معنی دارد كه بگویید : «ما در زندگی اختیار نداریم»یا خود را به بدبختی انداخته بگویید : «خدا چنین خواسته بود» یا بگویید : «به پیشانیم چنین نوشته بوده». این سخنان بسیار غلطست. بسیار غلطست كه شاعری بگوید :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو درِ اختیار نگشاده است

در جهان به همه كس در اختیار گشاده است ، و هر مردی یا هر مردمی‌ خواهد توانست خود را از گرفتاری و بدبختی رها گرداند. این بهانه‌ی تنبلان و سست‌نهادانست كه چون یك گرفتاری پیدا كردند بجای آنكه از راهش بكوشند و بآن چاره كنند بیغیرتانه با این بهانه‌ها دل خوش گردانند و از جبین گره گشایند. نیز بسیار غلطست كه دیگری بگوید :
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی

هر كس باندازه‌ی كوشش و كاردانی خود از زندگانی بهره برمیدارد و اگر مانعی پیش می‌آید باید آن مانع را هم از میان برداشت. اینكه برای هر كسی یك روزی مقرر شده و بیش از آن نتواند بدست آورد دروغ بسیار بیجاست.

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 4


مردی هست كه پیمان را از سال نخست آن خوانده است ، و كنون شما اگر درباره‌‌ی خدا بپرسید و دلیل برای هستی او بخواهید همان نوشته‌های پیمان را خواهد گفت. اگر از روان و جاویدانی آن گفتگو كنید همان نوشته‌های مهنامه را بمیان خواهد آورد. در هر زمینه كه بخواهید جز گفته‌های ما را نخواهد گفت. كسی كه همه‌ی دانشش از مهنامه است بارها دیده‌ایم همینكه یک چیزی را نپسندیده نامه‌های تندی نوشته و بیفرهنگی دریغ نگفته.

بارها از خود پرسیده‌ام : این مرد از ما چه می‌خواهد؟! چرا این اندازه گستاخی و بیشرمی می‌نماید؟!.. این اندازه نیكی‌ناشناسی و خیره‌رویی در آدمی چگونه تواند بود؟!.. سپس اندیشیده‌ام این مرد چون امامانی را همه‌كاره‌ی جهان ، و خود را بسته‌ی آنان می‌شناسد ، بهمین پشتگرمیست كه چنین گستاخ و خیره‌رو گردیده ، و خود در راه بزرگ گردانیدن آن امامان هر بدی را نیک می‌شمارد. اینان كسانیند كه در كتابهاشان نوشته‌اند : «روز قیامت ولایت امیرالمؤمنین را در یك كفه‌ی ترازو ، و عبادت و اعمال ثقلین [1] را در كفه‌ی دیگر آن گزارند و كفه‌ی ولایت سنگین‌تر باشد» كسانی كه ترازوشان چنین است چه جای شگفت است كه اینهمه كارهای گرانمایه‌ی پیمان را بچیزی نشمارند و سر هر ایراد بیخردانه‌ای از در بیفرهنگی آیند؟!..

شما تنها این داستان «ولایت» را گیرید .. آیا این دستگاه خدا را بهم زدن نیست؟!.. آیا نیک و بد و پاداش و کیفر را از میان بردن نیست؟!.. مردمی كه با چنین اندیشه‌ی كجی بزرگ گردند آیا توانند راست و دروغ و نیک و بد را از هم شناسند؟!. آیا توانند بكارهای بزرگ و نیک كسان ارج گزارند؟!.. آیا توانند در زندگی رستگار گردند؟!.. این بیخردی چه جدایی می‌دارد با آنكه یک دروغگویی لوحی نویسد و در آن چنین گوید : «هر كه این لوح را بخواند مزد صد شهید یابد»؟!. [2]

مردی بارها نزد من آمده و درباره‌ی كیش خود گفتگو كرده و گله نموده ، و پس از همه می‌بینم چنین می‌گوید : «آقا شما كیش ما را جدا از اسلام می‌شمارید؟!.. این كه همان اسلام است و ما هم كه موحدیم. نهایت امیرالمؤمنین چون زحمت بسیار كشیده ازو قدردانی می‌نماییم» چون نمی‌تواند دل از گمراهیهای خود بكَند می‌پندارد با پرده‌كشی و دروغگویی چاره توان كرد. صدها كوشش كه در راه نیكی توده كرده شود در پیش اینها هیچست و پس از هزاروسیصد سال می‌خواهد از زحمتهای امیرالمؤمنین ارجدانی نماید. بدبخت می‌پندارد زندگانی بازیچه است كه هرچه دلش خواست كند و یک نامی نیز برویش گزارد.

اینها را در پاسخ كسانی می‌نویسیم كه می‌گویند : «چه زیان دارد اگر مردم بامامانی باور دارند؟!.. می‌گویم : این زیان را می‌دارد كه بت‌پرست می‌گردند و خداشناس نمی‌توانند بود. این زیان را می‌دارد كه به پندارهای بیهوده‌ای دل بسته و از زندگانی و همه چیز بازمی‌مانند و خوار و زبون می‌گردند. این زیان را می‌دارد كه به نیكیهایی كه كرده می‌شود ارج نمی‌توانند گزاشت و راست و دروغ از هم نمی‌توانند شناخت. اینها زیانهای بسیار بزرگیست.

آن پرسش كه آقای شكوهیان از عالم مراغه‌ای كرده بسیار بجا بوده. از این پرسشها و گفتگوها همشه باید كرد. اینها باید بمیان آید و این پندارهای بیهوده تكانی خورد. چیزی كه هست باید از چَخِش [3] خودداری نمود و هیچگاه رشته‌ی پاسداری را از دست نداد.


[1] ـ ثقلین = جن و انس (آدمیان و جنها) ـ و
[2] ـ اشاره به «لوح احمد» نوشته‌ی حسینعلی بهاء است. ـ و
[3] ـ چخش (همچون جهش) = مجادله ؛ چخیدن (همچون پریدن) = مجادله کردن. ـ و


.