كسی كه از سرشت خود آزمند و پولاندوز و یا ستمگر و مردمآزار است ، همانكه شنید زندگانی نبرد است هرچه گستاختر میگردد. تو گفتیی نفت به آتشش ریخته میشود.
لئوپُلد دوم پادشاه بلژیک و جنایتهای او در کنگو.
لئوپُلد دوم پادشاه بلژیک و جنایتهای او در کنگو.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست چهارم 36
چهارم ـ در این نوشته ، یکی هم با زبان ریشخندآمیزی چنین فهمانیدهاند که من که با معجزه دشمنی مینمایم از آنروست که خودم که دعوی پیغمبری میکنم میخواهم مردم از من معجزه نطلبند. همین را دیگران نیز گفتهاند و من بارها آن را شنیدهام. این سخن بیاد من میاندازد آن مثل عامیانهای را که میگویند : دو تن روستایی با هم گفتگو میکردند. یکی پرسید : «پادشاه چه میخورد؟!». آن دیگری پاسخ داد : «معلومست که هر روز نان و دوشاب میخورد!!».
برای دستگاه برانگیختگی چیزهای بایاتر و ارجدارتر از معجزه نشناختهاند. بجای فهم و خرد و اندیشه و نیکخواهی و آمیغپژوهی[=حقیقتپژوهی] و دیگر نیروهای نیک آدمی که مایهی پیشرفت آمیغها و افزار کار برانگیختگانست ، آنان سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، مار گردانیدن چوبدست ، قورباغه بارانیدن از آسمان ، و اینگونه «عجایب و غرایب» را شناختهاند. در پندار ایشان دستگاه خدا با اینها میگردد.
میپندارند من که با گمراهیها به نبرد برخاسته و آمیغهای زندگانی را روشن میگردانم ، مردم از من معجزه خواستندی طلبید و من پیش افتاده میخواهم داستان معجزه را از میان ببرم.
در حالی که گفتگوی ما از معجزه از جای دیگری سرچشمه گرفته و چنانکه گفتم این گفتگو را آنان آغاز کردهاند. ما سخن از آیین جهان و یا از داستان برانگیختگان راندهایم و آنان بیخردانه خود را بمیان انداخته ، بدستاویز معجزههایی که در کتابهاشان نوشتهاند بایراد پرداختهاند.
وگرنه من بدعویای برنخاستم و کسی هم از من معجزه نخواستی طلبید. این چیزها امروز چندان خنکست که من از گفتگویش شرمنده میگردم.
بارها گفتهام من نامی بروی خود نگزاردم و دعویای نکردم. من بکار برخاستم و کوششهایی کردم. اگر این کوششهاست که شما پیغمبری میشمارید اینها کار است نه دعوی. من کار پیغمبر را انجام دادهام ، نه بدعویش برخاستهام.
آنان با دیدهی خود میبینند که ما تاکنون در چند زمینهی بسیار بزرگی ـ از اروپاگری ، ادبیات ، فلسفهی یونان ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خرد ، روان ، مادّیگری و مانند اینها بسخن پرداختهایم و در هر یکی آنچه را که بآخشیج[=ضد] باورهای دیگران میبود گفتهایم و در هر رشته خردمندان گفتههای ما را پذیرفتهاند و امروز تکان بزرگی در هر سوی کشور پدیدار است ، و آنچه تاکنون باندیشهی کسی نرسیده ، معجزه طلبیدن از من بوده. آنچه تاکنون کسی از من نخواسته ، سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، قورباغه بارانیدن از آسمان بوده.
🔶 نشست چهارم 36
چهارم ـ در این نوشته ، یکی هم با زبان ریشخندآمیزی چنین فهمانیدهاند که من که با معجزه دشمنی مینمایم از آنروست که خودم که دعوی پیغمبری میکنم میخواهم مردم از من معجزه نطلبند. همین را دیگران نیز گفتهاند و من بارها آن را شنیدهام. این سخن بیاد من میاندازد آن مثل عامیانهای را که میگویند : دو تن روستایی با هم گفتگو میکردند. یکی پرسید : «پادشاه چه میخورد؟!». آن دیگری پاسخ داد : «معلومست که هر روز نان و دوشاب میخورد!!».
برای دستگاه برانگیختگی چیزهای بایاتر و ارجدارتر از معجزه نشناختهاند. بجای فهم و خرد و اندیشه و نیکخواهی و آمیغپژوهی[=حقیقتپژوهی] و دیگر نیروهای نیک آدمی که مایهی پیشرفت آمیغها و افزار کار برانگیختگانست ، آنان سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، مار گردانیدن چوبدست ، قورباغه بارانیدن از آسمان ، و اینگونه «عجایب و غرایب» را شناختهاند. در پندار ایشان دستگاه خدا با اینها میگردد.
میپندارند من که با گمراهیها به نبرد برخاسته و آمیغهای زندگانی را روشن میگردانم ، مردم از من معجزه خواستندی طلبید و من پیش افتاده میخواهم داستان معجزه را از میان ببرم.
در حالی که گفتگوی ما از معجزه از جای دیگری سرچشمه گرفته و چنانکه گفتم این گفتگو را آنان آغاز کردهاند. ما سخن از آیین جهان و یا از داستان برانگیختگان راندهایم و آنان بیخردانه خود را بمیان انداخته ، بدستاویز معجزههایی که در کتابهاشان نوشتهاند بایراد پرداختهاند.
وگرنه من بدعویای برنخاستم و کسی هم از من معجزه نخواستی طلبید. این چیزها امروز چندان خنکست که من از گفتگویش شرمنده میگردم.
بارها گفتهام من نامی بروی خود نگزاردم و دعویای نکردم. من بکار برخاستم و کوششهایی کردم. اگر این کوششهاست که شما پیغمبری میشمارید اینها کار است نه دعوی. من کار پیغمبر را انجام دادهام ، نه بدعویش برخاستهام.
آنان با دیدهی خود میبینند که ما تاکنون در چند زمینهی بسیار بزرگی ـ از اروپاگری ، ادبیات ، فلسفهی یونان ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خرد ، روان ، مادّیگری و مانند اینها بسخن پرداختهایم و در هر یکی آنچه را که بآخشیج[=ضد] باورهای دیگران میبود گفتهایم و در هر رشته خردمندان گفتههای ما را پذیرفتهاند و امروز تکان بزرگی در هر سوی کشور پدیدار است ، و آنچه تاکنون باندیشهی کسی نرسیده ، معجزه طلبیدن از من بوده. آنچه تاکنون کسی از من نخواسته ، سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، قورباغه بارانیدن از آسمان بوده.
✴️ زبان ایرانی 67
🔶 چند سخني از دفتر
1ـ انجام گرفتن يكي از آرزوهاي ما
بتازگي جنبشي دربارهي زبان فارسي در تهران پيدا شده و كسان بسياري براي كوشش در اين راه برخاستهاند. نيز دانشوراني بر اين سرند كه براي علوم و فنون اصطلاحهايي از فارسي بگزارند و براي اين كار انجمنهايي برپا گرديده.
ما از پيشامد سخت خرسنديم و خرسندي بيشترمان از آنست كه وزارت جليلهي معارف قدرداني نموده تشويق و پشتيباني از اين كوشندگان دريغ نميدارد.
موضوع زبان يكي از دشواريهاي كار پيمان است. زيرا زباني كه امروز روزنامهها و ادارهها دارند و مينويسند ما آن را ساختگي دانسته بخود روا نميشماريم كه پيروي از آن نماييم. از آنسوي پارهاي از دوستان و ديگران هميشه گله ميكنند كه اين زباني كه شما بكار ميبريد عادي نيست.
ولي از اين سپس كه اين جنبش پديد آمده و زبان فارسي پيراسته خواهد گرديد و ديگران نيز همچو ما خواهند نوشت ناچار گلهي خوانندگان از ما از ميان خواهد رفت.
ما در اين زمينه گفتارهايي در شمارههاي پارسال نوشتهايم و امسال هم دوباره چند گفتاري خواهيم نوشت. آنچه در اينجا يادآوري ميكنيم اينست كه در اين كار نبايد شتاب داشت بلكه بدانسان كه درآميختگي كلمههاي عربي كمكم و در مدت سالهاي درازي بوده بيرون كردن آنها نيز بيكبار نميتواند بود و هرآينه بايد كمكم و در مدت چند سالي باشد.
و آنگاه ما هرگز نبايد كلمه از خودمان بسازيم بلكه بايد از كتابهاي پيشين از شهنامهي فردوسي و كتابها و شعرهاي ناصرخسرو و از گلستان سعدي و از اسرارالتوحيد و ديگر اينگونه كتابها كه در دست هست كلمههاي درست فارسي را پيدا كرده و بكار ببريم.
دربارهي اصطلاحها دوباره يادآوري ميكنيم كه اين كار بايد بسرپرستي بلكه بدستياري وزارت معارف باشد كه همگي پيروي از آنها بكنند و دوتيرگي درميان نباشد. كنون كه سرپرست دانشمند آن وزارت جليله تشويق از اين جنبش مينمايند چه بهتر كه دربارهي اصطلاحها انجمني از دانشمندان برپا و انجام اين كار را بدستياري آن انجمن عهدهدار شوند. بويژه كه بيش از همه خود وزارت معارف نيازمند اين اصطلاحهاست كه در دبستانها و دبيرستانها در علومي كه بشاگردان آموخته ميشود بكار برند.
در پايان خداي را سپاس ميگزاريم كه يكي از آرزوهاي ما بدينسان انجام ميگيرد.
🔶 چند سخني از دفتر
1ـ انجام گرفتن يكي از آرزوهاي ما
بتازگي جنبشي دربارهي زبان فارسي در تهران پيدا شده و كسان بسياري براي كوشش در اين راه برخاستهاند. نيز دانشوراني بر اين سرند كه براي علوم و فنون اصطلاحهايي از فارسي بگزارند و براي اين كار انجمنهايي برپا گرديده.
ما از پيشامد سخت خرسنديم و خرسندي بيشترمان از آنست كه وزارت جليلهي معارف قدرداني نموده تشويق و پشتيباني از اين كوشندگان دريغ نميدارد.
موضوع زبان يكي از دشواريهاي كار پيمان است. زيرا زباني كه امروز روزنامهها و ادارهها دارند و مينويسند ما آن را ساختگي دانسته بخود روا نميشماريم كه پيروي از آن نماييم. از آنسوي پارهاي از دوستان و ديگران هميشه گله ميكنند كه اين زباني كه شما بكار ميبريد عادي نيست.
ولي از اين سپس كه اين جنبش پديد آمده و زبان فارسي پيراسته خواهد گرديد و ديگران نيز همچو ما خواهند نوشت ناچار گلهي خوانندگان از ما از ميان خواهد رفت.
ما در اين زمينه گفتارهايي در شمارههاي پارسال نوشتهايم و امسال هم دوباره چند گفتاري خواهيم نوشت. آنچه در اينجا يادآوري ميكنيم اينست كه در اين كار نبايد شتاب داشت بلكه بدانسان كه درآميختگي كلمههاي عربي كمكم و در مدت سالهاي درازي بوده بيرون كردن آنها نيز بيكبار نميتواند بود و هرآينه بايد كمكم و در مدت چند سالي باشد.
و آنگاه ما هرگز نبايد كلمه از خودمان بسازيم بلكه بايد از كتابهاي پيشين از شهنامهي فردوسي و كتابها و شعرهاي ناصرخسرو و از گلستان سعدي و از اسرارالتوحيد و ديگر اينگونه كتابها كه در دست هست كلمههاي درست فارسي را پيدا كرده و بكار ببريم.
دربارهي اصطلاحها دوباره يادآوري ميكنيم كه اين كار بايد بسرپرستي بلكه بدستياري وزارت معارف باشد كه همگي پيروي از آنها بكنند و دوتيرگي درميان نباشد. كنون كه سرپرست دانشمند آن وزارت جليله تشويق از اين جنبش مينمايند چه بهتر كه دربارهي اصطلاحها انجمني از دانشمندان برپا و انجام اين كار را بدستياري آن انجمن عهدهدار شوند. بويژه كه بيش از همه خود وزارت معارف نيازمند اين اصطلاحهاست كه در دبستانها و دبيرستانها در علومي كه بشاگردان آموخته ميشود بكار برند.
در پايان خداي را سپاس ميگزاريم كه يكي از آرزوهاي ما بدينسان انجام ميگيرد.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوچهارم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش 3 از 3)
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست كه این رشته كارها كه سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیكخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را كه در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و كمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید كه در خیابان یك اسب درشكه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسركشی پرداخته یك لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یكی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشك و كینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، كه در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریكست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیكخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها كه این جنبهْ خاص خود اوست. از همین جاست كه كارهای آدمی به دو گونه است و نیك و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش كشاكش میكند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن كجا و این كجا؟! این دو كارِ ضد هم ، از یك كسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن كشاكش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یك قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشكسالی 1336[ق ، 1296خ] كه بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یك كار بسیار نیكی برخاست ، و آن اینكه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان كویِ خود دستگیریهای بسیاری كرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعكاری از كجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری كردن از كجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، كه یك دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی كه خواسته دست یازد و آنها را بردارد یك نیرویی از درون او را بازداشته و اینست از همان راهی كه رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو كه این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو كه او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یكی توان گفت؟!.
شما اگر نیك اندیشید همیشه در درونتان كشاكش و داوری هست : چنین فرض كنید یك مرد موهونی در خیابان بشما توهین كرده و شما با خشم و كینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یك چیزی از درون شما را وادار میكند كه بروید و با او گلاویز شوید و كتكش زنید و یك چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یك توهین بیجا چه تأثیری دارد كه شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یكی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است كه آدمی گذشته از طبیعت تن و جان كه سرچشمهی كارهایش خودخواهیست یك جنبهی دیگری دارد كه سرچشمهی كارهای آن نیكخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است كه ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است كه امیدها بنیكی او میبندیم و كوششها میكنیم.
ولی فلاسفهی مادی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یكسان شناختهاند. اینكه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودكشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست كه آدمی را چنانكه هست نشناخته است. شگفتتر آنست كه خود شوپنهاور یك مرد نیكخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده كه چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درك نمیكرده كه در آدمی یك نیروی نیكخواهی هست و چنان نیست كه ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم كه باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
(تکهی شستوچهارم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش 3 از 3)
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست كه این رشته كارها كه سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیكخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را كه در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و كمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید كه در خیابان یك اسب درشكه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسركشی پرداخته یك لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یكی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشك و كینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، كه در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریكست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیكخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها كه این جنبهْ خاص خود اوست. از همین جاست كه كارهای آدمی به دو گونه است و نیك و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش كشاكش میكند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن كجا و این كجا؟! این دو كارِ ضد هم ، از یك كسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن كشاكش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یك قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشكسالی 1336[ق ، 1296خ] كه بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یك كار بسیار نیكی برخاست ، و آن اینكه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان كویِ خود دستگیریهای بسیاری كرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعكاری از كجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری كردن از كجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، كه یك دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی كه خواسته دست یازد و آنها را بردارد یك نیرویی از درون او را بازداشته و اینست از همان راهی كه رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو كه این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو كه او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یكی توان گفت؟!.
شما اگر نیك اندیشید همیشه در درونتان كشاكش و داوری هست : چنین فرض كنید یك مرد موهونی در خیابان بشما توهین كرده و شما با خشم و كینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یك چیزی از درون شما را وادار میكند كه بروید و با او گلاویز شوید و كتكش زنید و یك چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یك توهین بیجا چه تأثیری دارد كه شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یكی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است كه آدمی گذشته از طبیعت تن و جان كه سرچشمهی كارهایش خودخواهیست یك جنبهی دیگری دارد كه سرچشمهی كارهای آن نیكخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است كه ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است كه امیدها بنیكی او میبندیم و كوششها میكنیم.
ولی فلاسفهی مادی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یكسان شناختهاند. اینكه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودكشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست كه آدمی را چنانكه هست نشناخته است. شگفتتر آنست كه خود شوپنهاور یك مرد نیكخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده كه چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درك نمیكرده كه در آدمی یك نیروی نیكخواهی هست و چنان نیست كه ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم كه باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست چهارم 37
پس از همهی اینها : گرفتم که سخن آنان راستست ، و من برای آن معجزه را نمیپذیرم که خود معجزه نمیدارم. تازه این کاریست که پیش از من پیغمبر اسلام کرده. او نیز معجزه (از آنگونه که شما میگویید) نمیداشته و معجزه را نمیپذیرفته.
یک کاری دیگر که در این سه سات انجام دادهاند ، گلهگزاری از منست که گره از دشواریهای قرآن باز نکردهام و با آنکه نوید دادهام ، به نوید خود کار نبستهام. چنانکه گفتم ، این خود دردی در دلهای ایشانست که خود نافهمیده بزبان میآورند.
این را هم در پایان نشست بگویم : در قرآن آیهای هست بدینسان : «لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»1. چون پس و پیش آیه دربارهی روز رستاخیز و درآمدن گناهکاران بجایگاه رستاخیز است در تفسیرها این آیه را نیز روی سخنش را بگناهکاران دانستهاند.
ولی این بسیار نابجاست که خدا با یکایک گناهکاران بسخن درآید و باو چنین گوید : «تو از این ناآگاه میبودی. ما پرده از روی چشم تو برداشتیم. نگاه تو امروز تند است».
از اینرو من این آیه را دربارهی خود پیغمبر میدانم و روی سخنش را جز با او نمیشناسم. مانند این در قرآن فراوانست که درمیان گفتگویی ناگهان خطابی به پیغمبر شده است.
چون این را در یکی از نوشتههایم نوشتهام ، نویسندگان این دفتر بگمان خود لغزشی از من پیدا کردهاند و با یک لحن پستی آن را در این دفتر یاد کردهاند. ولی ایکاش همهی لغزشها از اینگونه بودی.
این شیوهی دغلکاری ایشانست که چیزی که پیدا کنند بدستاویز آن نقاره زنند و صدها ایرادهای ریشهدار را که ما بکیششان گرفتهایم نادیده انگارند. من اگر بخواهم تأویلهای خنکی را که پیشوایان ایشان دربارهی آیههای قرآن کردهاند برخشان بکشم ، سخن بدرازی خواهد انجامید و نیاز نیست.
1ـ تو ناآگاه ازین بودی ما پردهی چشم ترا برداشتیم و نگاه تو اکنون تند است. [سورهی ق (50) آیهی 22]
🔶 نشست چهارم 37
پس از همهی اینها : گرفتم که سخن آنان راستست ، و من برای آن معجزه را نمیپذیرم که خود معجزه نمیدارم. تازه این کاریست که پیش از من پیغمبر اسلام کرده. او نیز معجزه (از آنگونه که شما میگویید) نمیداشته و معجزه را نمیپذیرفته.
یک کاری دیگر که در این سه سات انجام دادهاند ، گلهگزاری از منست که گره از دشواریهای قرآن باز نکردهام و با آنکه نوید دادهام ، به نوید خود کار نبستهام. چنانکه گفتم ، این خود دردی در دلهای ایشانست که خود نافهمیده بزبان میآورند.
این را هم در پایان نشست بگویم : در قرآن آیهای هست بدینسان : «لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»1. چون پس و پیش آیه دربارهی روز رستاخیز و درآمدن گناهکاران بجایگاه رستاخیز است در تفسیرها این آیه را نیز روی سخنش را بگناهکاران دانستهاند.
ولی این بسیار نابجاست که خدا با یکایک گناهکاران بسخن درآید و باو چنین گوید : «تو از این ناآگاه میبودی. ما پرده از روی چشم تو برداشتیم. نگاه تو امروز تند است».
از اینرو من این آیه را دربارهی خود پیغمبر میدانم و روی سخنش را جز با او نمیشناسم. مانند این در قرآن فراوانست که درمیان گفتگویی ناگهان خطابی به پیغمبر شده است.
چون این را در یکی از نوشتههایم نوشتهام ، نویسندگان این دفتر بگمان خود لغزشی از من پیدا کردهاند و با یک لحن پستی آن را در این دفتر یاد کردهاند. ولی ایکاش همهی لغزشها از اینگونه بودی.
این شیوهی دغلکاری ایشانست که چیزی که پیدا کنند بدستاویز آن نقاره زنند و صدها ایرادهای ریشهدار را که ما بکیششان گرفتهایم نادیده انگارند. من اگر بخواهم تأویلهای خنکی را که پیشوایان ایشان دربارهی آیههای قرآن کردهاند برخشان بکشم ، سخن بدرازی خواهد انجامید و نیاز نیست.
1ـ تو ناآگاه ازین بودی ما پردهی چشم ترا برداشتیم و نگاه تو اکنون تند است. [سورهی ق (50) آیهی 22]
✴️ زبان ایرانی 68
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner