This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
دیروز دو نمونه از نادانیها و بیدانشیهای ملایان بزرگ را در کلیپهایی نشان دادیم. ملایان دستهایاند که بزرگانشان چندان کودن و نافهمند که در هزار سال فهم و دانششان تغییری نکرده بلکه پس از چهل سال حکمرانی که با صد پدیدهی تازهی جهان که پیشتر نمیشناختند آشنا شدند ، باز دیده میشود فهم و دانششان در همان پایه است که بوده ـ ملایانِ کوچک بجای خود.
در یکی از آن کلیپها دانش معدنشناسی و متالورژی اینان را دیدیدم. دانش پزشکی میدان فراخ دیگریست که اینان با آن سرمایهی ناچیز دانشیِ خود به آن درآمده با سخنان پستشان دخالتها کرده به مردم «راه» مینمایند. آری ، راه ولی نه راه راست بلکه گمراهی. گمراهیهایی که نتیجهاش آسیبها به تن پیروانشان بوده. بلکه بیگمانست که بیماران فراوانی که میتوانستند تندرستی خود را بازیابند با آن دستورهای سبکمغزانهشان به کام مرگ فرستادهاند.
مفتخواری و دکانداریشان بکنار ، آیا هیچ اندیشیدهاید که چرا اینان بدین اندازه نادان ، نافهم و بیدانشند؟!
آیا گمان نمیکنید که انگیزهی آن آموزاکهایی (تعلیمات) است که در حوزهها میبینند؟! آیا انگیزهاش آن کتابهایی نیست که همیشه سرگرم خواندن آنها میباشند؟!
در یکی از آن کلیپها دانش معدنشناسی و متالورژی اینان را دیدیدم. دانش پزشکی میدان فراخ دیگریست که اینان با آن سرمایهی ناچیز دانشیِ خود به آن درآمده با سخنان پستشان دخالتها کرده به مردم «راه» مینمایند. آری ، راه ولی نه راه راست بلکه گمراهی. گمراهیهایی که نتیجهاش آسیبها به تن پیروانشان بوده. بلکه بیگمانست که بیماران فراوانی که میتوانستند تندرستی خود را بازیابند با آن دستورهای سبکمغزانهشان به کام مرگ فرستادهاند.
مفتخواری و دکانداریشان بکنار ، آیا هیچ اندیشیدهاید که چرا اینان بدین اندازه نادان ، نافهم و بیدانشند؟!
آیا گمان نمیکنید که انگیزهی آن آموزاکهایی (تعلیمات) است که در حوزهها میبینند؟! آیا انگیزهاش آن کتابهایی نیست که همیشه سرگرم خواندن آنها میباشند؟!
🔶 زبان ایرانی - 126
🔸 بهم خوردن گونههای کارواژهها (سال چهارم) – 12
يك نكتهي ارجدار ديگر اينكه اين «مي» و «همي» را بمعناهاي خود در فرمان (امر) نيز ميتوان آورد و پيشينيان اين كار را بسيار كردهاند و چون كار بجاييست و سود بزرگي را با خود دارد ما ميخواهيم اين را نيز امروز رواج دهيم.
بايد دانست فرمان نيز زمان دارد. زيرا ما چون ميگوييم : «بنويس» گاهي آينده را ميخواهيم و گاهي اكنون را مقصود داريم و هنگامي پيوسته بودن يا پي درپي شدن را خواستاريم. پيشينيان اينها را جدا ميكردهاند. بدينسان :
در اكنون ميگفتهاند : مينويس (همين اكنون نويس)
در آينده و يا در همارگي ميگفتهاند : همينويس (پيوسته نويس ، پي هم نويس)
اگرچه باين درستي و روشني كه ياد ميكنيم نزد ايشان نبوده ليكن كم و بيش اين جداييها را ميشناختهاند. هرچه هست ما بايد امروز اينها را پاس داريم و در نوشتن و گفتن بكار بريم تا زبان مغزدارتر و پايهدارتر گردد و از سستي و نارسايي كه اكنونش هست و بهانه بدست بيگانگان ميدهد بيرون آوريم.
ولي نبايد فراموش كرد كه اين سهگونگي در فرمان (امر) تنها در يك كس از شش كس آن (كس دوم تك) ميآيد در آن ديگرها نيايد و خود از شش كس فرمان همين يكي بيشتر بكار آيد.
يك نكتهي سودمند ديگر اينكه چون نشان گذشتهي همارگي ياء در آخر كلمه و نشان گذشتهي همانزماني «مي» در آغاز آن است ميتوان گاهي آن دو را در يكجا آورد چنانكه گفت : «مينوشتي». پيداست كه اين هم گونهي نويني خواهد بود و معني همارگي و همانزماني هر دو را در يكجا خواهد فهمانيد بدينسان كه چون بگوييم مينوشتي معنايش اين خواهد بود كه همان زمان بنوشتن پرداخته بود و اين پيشهي او نيز بود. نيز ميتوان ياء را با «همي» آورده چنانكه گفت : «همينوشتي» و در اينجا معنايش پيوستگي و همارگي در يكجا خواهد بود و معناي آن اين خواهد بود نوشتن پيشهي او بود و به هر زمان كه بآن برخاستي تا ديري پيوسته نوشتي. اين هم گونهي نوين ديگري خواهد بود.
اينها ناياب نيست ولي كميابست. بويژه «همارگي و همانزماني» كه بسيار كم رخ دهد كه كسي هر دو معني را در يكجا ميخواهد. ولي اين دومي كه «گذشتهي همارگي و پيوستگي» باشد بارها بكار ميآيد. چنانكه ميگوييم : «فلان مرد پاكدروني چون نام خدا بر زبان راندي نماز هميبردي» و اين ميخواهيم كه هر زمان كه نام خدا بر زبان راندي چند بار پي هم نماز بردي (سجده كردي).
بيهقي و ناصرخسرو از اين گونه عبارت فراوان آوردهاند ولي چون ايشان اين جدايي را كه ما درميان «مي» و «همي» ميگزاريم نميشناختهاند اينست درست روشن نيست آيا «همارگي و همانزماني» را ميخواهند يا «همارگي و پيوستگي» را. ناصر مينويسد :
«آن روز كه بامداد سلطان بفتح خليج بيرون خواستي شد دههزار مرد بمزد گرفتند كه هر يك از آن جنيبتان كه ذكر كرديم يكي را بدست گرفته بودي و صد و صد ميكشيدندي و در پيش بوق و دهل و سرنا ميزدندي ...».
ما چنين ميفهميم ناصر از اينها «همارگي و پيوستگي» را ميخواهد زيرا كشيدن اسب و زدن سرنا و بوق و دهل پيوسته بودي.
🔸 بهم خوردن گونههای کارواژهها (سال چهارم) – 12
يك نكتهي ارجدار ديگر اينكه اين «مي» و «همي» را بمعناهاي خود در فرمان (امر) نيز ميتوان آورد و پيشينيان اين كار را بسيار كردهاند و چون كار بجاييست و سود بزرگي را با خود دارد ما ميخواهيم اين را نيز امروز رواج دهيم.
بايد دانست فرمان نيز زمان دارد. زيرا ما چون ميگوييم : «بنويس» گاهي آينده را ميخواهيم و گاهي اكنون را مقصود داريم و هنگامي پيوسته بودن يا پي درپي شدن را خواستاريم. پيشينيان اينها را جدا ميكردهاند. بدينسان :
در اكنون ميگفتهاند : مينويس (همين اكنون نويس)
در آينده و يا در همارگي ميگفتهاند : همينويس (پيوسته نويس ، پي هم نويس)
اگرچه باين درستي و روشني كه ياد ميكنيم نزد ايشان نبوده ليكن كم و بيش اين جداييها را ميشناختهاند. هرچه هست ما بايد امروز اينها را پاس داريم و در نوشتن و گفتن بكار بريم تا زبان مغزدارتر و پايهدارتر گردد و از سستي و نارسايي كه اكنونش هست و بهانه بدست بيگانگان ميدهد بيرون آوريم.
ولي نبايد فراموش كرد كه اين سهگونگي در فرمان (امر) تنها در يك كس از شش كس آن (كس دوم تك) ميآيد در آن ديگرها نيايد و خود از شش كس فرمان همين يكي بيشتر بكار آيد.
يك نكتهي سودمند ديگر اينكه چون نشان گذشتهي همارگي ياء در آخر كلمه و نشان گذشتهي همانزماني «مي» در آغاز آن است ميتوان گاهي آن دو را در يكجا آورد چنانكه گفت : «مينوشتي». پيداست كه اين هم گونهي نويني خواهد بود و معني همارگي و همانزماني هر دو را در يكجا خواهد فهمانيد بدينسان كه چون بگوييم مينوشتي معنايش اين خواهد بود كه همان زمان بنوشتن پرداخته بود و اين پيشهي او نيز بود. نيز ميتوان ياء را با «همي» آورده چنانكه گفت : «همينوشتي» و در اينجا معنايش پيوستگي و همارگي در يكجا خواهد بود و معناي آن اين خواهد بود نوشتن پيشهي او بود و به هر زمان كه بآن برخاستي تا ديري پيوسته نوشتي. اين هم گونهي نوين ديگري خواهد بود.
اينها ناياب نيست ولي كميابست. بويژه «همارگي و همانزماني» كه بسيار كم رخ دهد كه كسي هر دو معني را در يكجا ميخواهد. ولي اين دومي كه «گذشتهي همارگي و پيوستگي» باشد بارها بكار ميآيد. چنانكه ميگوييم : «فلان مرد پاكدروني چون نام خدا بر زبان راندي نماز هميبردي» و اين ميخواهيم كه هر زمان كه نام خدا بر زبان راندي چند بار پي هم نماز بردي (سجده كردي).
بيهقي و ناصرخسرو از اين گونه عبارت فراوان آوردهاند ولي چون ايشان اين جدايي را كه ما درميان «مي» و «همي» ميگزاريم نميشناختهاند اينست درست روشن نيست آيا «همارگي و همانزماني» را ميخواهند يا «همارگي و پيوستگي» را. ناصر مينويسد :
«آن روز كه بامداد سلطان بفتح خليج بيرون خواستي شد دههزار مرد بمزد گرفتند كه هر يك از آن جنيبتان كه ذكر كرديم يكي را بدست گرفته بودي و صد و صد ميكشيدندي و در پيش بوق و دهل و سرنا ميزدندي ...».
ما چنين ميفهميم ناصر از اينها «همارگي و پيوستگي» را ميخواهد زيرا كشيدن اسب و زدن سرنا و بوق و دهل پيوسته بودي.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفدهم)
🔶بجوانان چه حمایتی باید کرد؟..
(بخش یک از دو)
از پست دیروز از تبریز گفتاری رسیده زیر عنوان : «از تودهی جوانان حمایت كنید». نویسندهی گفتار از جوانان ستایشهایی نوشته اظهار افسوس میكند از اینكه قدردانی از آنان نمیشود.
میگویم : امروز چه از جوانان و چه از پیران ، جای هیچ ستایشی نیست. امروز این توده سخت آلوده است : اندیشههای گمراه و پراكنده ، خویهای پست و دور از هم ـ و خود نتیجهی این آلودگیهاست كه چنین خوار و زبون میباشیم.
آفریدگار جهان ستمگر نیست. یك توده را برای زبونی و زیردستی و دیگری را برای سرفرازی و فرمانروایی نیافریده. در این جهان هر مردمی چه نیك و بد سزای خود را یابد.
🔸ما نیز از بدی چنین خوار و زبونیم. از بدی زیردست و لگدمال شدهایم. همین خواری و زبونی دلیل است كه خود آلودهایم. باید بجای ستایش كه دروغ است و سودی هم ندارد ، بدیها را بدانیم و بشناسیم و بچارهی آنها كوشیم ، باید بجای لاف زدن از نیكی ، براستی نیك باشیم و این آلودگیها را از خود دور گردانیم.
🔸گرفتم که كسانی خود نیكند. از نیكی آنان چه سودی تواند بود؟!. باید كوشید تا میتوان توده را نیك گردانید. اساساً یك دلیل نیكی كوشیدن باصلاح توده است. آن چه نیكیایست كه كسی تودهاش چنین آلوده باشد و بچاره نكوشد؟!.
دو سال پیش در همان تبریز یک دبیری جشنی برای خود گرفت و شاگردان زیردست را واداشت كه در روزنامه «خدمات سیسالهی او را بفرهنگ» ، بنویسند و ستایشها نمایند. من چون در تبریز بودم از این كار او دلتنگ گردیدم. در این توده چه جای جشن است؟!. با این گرفتاریها چه جای شادیست؟!. كدام فیروزی بدست آمده؟!. كدام پیشرفت رخ داده؟!.
🔸جشن ما آن روزی خواهد بود كه باین آلودگیها چاره كنیم. این اندیشههای پراكنده را از میان برداریم ، این خویهای پست را از ریشه براندازیم ، وگرنه یك تن اگر یكتا دانشمند جهان باشد چون تودهاش خوار و زبونست او نیز ارج نخواهد داشت.
من كمتر میخواهم در نوشتههایم یادی از خود كنم و كارهای خود را شمارم ـ ولی این داستان چون گواه معتبری دارد مینویسم : دو سال پیش روزی آقای امیرخیزی (حاجیاسماعیلآقا) در اتوبوس مرا دید و چنین گفت : «فلان آقا از اروپا آمده. رفتیم بدیدنش. شما را میپرسید و تقریباً ده دقیقه توصیف شما را میكرد. میگفت : «در اروپا میان دانشمندان معروف است. كتابهایش در انجمن علمی قیمت دارد.» [1]
مقصودش این بود كه من بدیدن آن تازهوارد بروم. گفتم : نه تنها بدیدنش نخواهم رفت ، اگر او از من نیك گفته من همیشه ازو بد خواهم گفت. زیرا او اگر با خود من دوستی نشان میدهد با تودهام دشمنی مینماید و بكندن ریشهاش میكوشد. شما او را «یك ادیب علامهی فاضل» میشناسید ولی من نیك میدانم كه افزاریست برای آنكه كتابهای سراپا پستی و زبونی دورهی مغول را درمیان ایرانیان و شرقیان رواج دهد و با این ترتیب نگزارد از پستیهای زمان مغول پاك گردند. نگزارد این اندیشههای پوچ و بیهوده كه در آن كتابهاست از میان برخیزد. با چنین كسی مرا چه دوستی تواند بود؟.
🔸مرا چه سود دارد كه خودم درمیان اروپاییان شناخته و ارجمند باشم در جایی كه تودهام خوار و بیارج است؟!.
چنانكه گفته بودم آن كس آغاز بكار كرد و با پشتیبانیهایی كه میدید به نشر كتابهای زمان مغول پرداخت و كسانی كه باو نزدیك رفتند سودهای بزرگی بردند ، و من تاكنون روی او را ندیدهام و امیدمندم كه نخواهم دید.
از سخن خود دور نیفتیم : از جوانان جای هیچ ستایشی نیست ، تا توده چنین آلوده و گرفتار است به نیكی یك تن یا یك دسته قیمتی نباید گزاشت. از آنسوی امروز جوانان دارای نقیصههای بسیاریند و باید بجای ستایش كوشید و این نقیصهها را رفع نمود.
این جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكدهها خوانده و آگاهیهای پراكندهای را كه از روزنامهها و كتابها یاد گرفتهاند یك سرمایهی مهمی میشمارند و بغرور آن در كارهای توده دخالت میكنند و اظهار عقیده مینمایند ، و چون خود را از حیث دانش و آگاهی در حد كمال میشناسند بسخن دیگران گوش نمیدهند و سر بیاد گرفتن چیزی فرونمیآورند.
در حالی كه آن آموختههای اینان جز چیزهای ناقصی نیست و هرگز سرمایهی زندگی نتواند بود. آنان خود از این حقیقت غفلت دارند و بآسانی نخواهند پذیرفت.
در بیست سال گذشته ، یكی از سیاستها این بوده كه جوانان را در دبیرستانها و دانشكدهها گیج گردانند و مغزهای آنان را با تاریخچهی فلان شاعر ، و یا یاد گرفتن فلان قصیده ، و با خواندن فلان فلسفه و مانند اینها فرسوده ساخته از كار اندازند. این را بقصد كرده و از روی یك نقشهای پیش بردهاند.
در اینجا از آن زمینه گفتگو نخواهم كرد. در اینجا میخواهم بگویم : جوانان بیآنكه خود بدانند و بیآنكه مقصر باشند گرفتار این نقیصهاند و ما باید بجای ستایش از آنها برفع این نقیصه پردازیم.
.
🔶بجوانان چه حمایتی باید کرد؟..
(بخش یک از دو)
از پست دیروز از تبریز گفتاری رسیده زیر عنوان : «از تودهی جوانان حمایت كنید». نویسندهی گفتار از جوانان ستایشهایی نوشته اظهار افسوس میكند از اینكه قدردانی از آنان نمیشود.
میگویم : امروز چه از جوانان و چه از پیران ، جای هیچ ستایشی نیست. امروز این توده سخت آلوده است : اندیشههای گمراه و پراكنده ، خویهای پست و دور از هم ـ و خود نتیجهی این آلودگیهاست كه چنین خوار و زبون میباشیم.
آفریدگار جهان ستمگر نیست. یك توده را برای زبونی و زیردستی و دیگری را برای سرفرازی و فرمانروایی نیافریده. در این جهان هر مردمی چه نیك و بد سزای خود را یابد.
🔸ما نیز از بدی چنین خوار و زبونیم. از بدی زیردست و لگدمال شدهایم. همین خواری و زبونی دلیل است كه خود آلودهایم. باید بجای ستایش كه دروغ است و سودی هم ندارد ، بدیها را بدانیم و بشناسیم و بچارهی آنها كوشیم ، باید بجای لاف زدن از نیكی ، براستی نیك باشیم و این آلودگیها را از خود دور گردانیم.
🔸گرفتم که كسانی خود نیكند. از نیكی آنان چه سودی تواند بود؟!. باید كوشید تا میتوان توده را نیك گردانید. اساساً یك دلیل نیكی كوشیدن باصلاح توده است. آن چه نیكیایست كه كسی تودهاش چنین آلوده باشد و بچاره نكوشد؟!.
دو سال پیش در همان تبریز یک دبیری جشنی برای خود گرفت و شاگردان زیردست را واداشت كه در روزنامه «خدمات سیسالهی او را بفرهنگ» ، بنویسند و ستایشها نمایند. من چون در تبریز بودم از این كار او دلتنگ گردیدم. در این توده چه جای جشن است؟!. با این گرفتاریها چه جای شادیست؟!. كدام فیروزی بدست آمده؟!. كدام پیشرفت رخ داده؟!.
🔸جشن ما آن روزی خواهد بود كه باین آلودگیها چاره كنیم. این اندیشههای پراكنده را از میان برداریم ، این خویهای پست را از ریشه براندازیم ، وگرنه یك تن اگر یكتا دانشمند جهان باشد چون تودهاش خوار و زبونست او نیز ارج نخواهد داشت.
من كمتر میخواهم در نوشتههایم یادی از خود كنم و كارهای خود را شمارم ـ ولی این داستان چون گواه معتبری دارد مینویسم : دو سال پیش روزی آقای امیرخیزی (حاجیاسماعیلآقا) در اتوبوس مرا دید و چنین گفت : «فلان آقا از اروپا آمده. رفتیم بدیدنش. شما را میپرسید و تقریباً ده دقیقه توصیف شما را میكرد. میگفت : «در اروپا میان دانشمندان معروف است. كتابهایش در انجمن علمی قیمت دارد.» [1]
مقصودش این بود كه من بدیدن آن تازهوارد بروم. گفتم : نه تنها بدیدنش نخواهم رفت ، اگر او از من نیك گفته من همیشه ازو بد خواهم گفت. زیرا او اگر با خود من دوستی نشان میدهد با تودهام دشمنی مینماید و بكندن ریشهاش میكوشد. شما او را «یك ادیب علامهی فاضل» میشناسید ولی من نیك میدانم كه افزاریست برای آنكه كتابهای سراپا پستی و زبونی دورهی مغول را درمیان ایرانیان و شرقیان رواج دهد و با این ترتیب نگزارد از پستیهای زمان مغول پاك گردند. نگزارد این اندیشههای پوچ و بیهوده كه در آن كتابهاست از میان برخیزد. با چنین كسی مرا چه دوستی تواند بود؟.
🔸مرا چه سود دارد كه خودم درمیان اروپاییان شناخته و ارجمند باشم در جایی كه تودهام خوار و بیارج است؟!.
چنانكه گفته بودم آن كس آغاز بكار كرد و با پشتیبانیهایی كه میدید به نشر كتابهای زمان مغول پرداخت و كسانی كه باو نزدیك رفتند سودهای بزرگی بردند ، و من تاكنون روی او را ندیدهام و امیدمندم كه نخواهم دید.
از سخن خود دور نیفتیم : از جوانان جای هیچ ستایشی نیست ، تا توده چنین آلوده و گرفتار است به نیكی یك تن یا یك دسته قیمتی نباید گزاشت. از آنسوی امروز جوانان دارای نقیصههای بسیاریند و باید بجای ستایش كوشید و این نقیصهها را رفع نمود.
این جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكدهها خوانده و آگاهیهای پراكندهای را كه از روزنامهها و كتابها یاد گرفتهاند یك سرمایهی مهمی میشمارند و بغرور آن در كارهای توده دخالت میكنند و اظهار عقیده مینمایند ، و چون خود را از حیث دانش و آگاهی در حد كمال میشناسند بسخن دیگران گوش نمیدهند و سر بیاد گرفتن چیزی فرونمیآورند.
در حالی كه آن آموختههای اینان جز چیزهای ناقصی نیست و هرگز سرمایهی زندگی نتواند بود. آنان خود از این حقیقت غفلت دارند و بآسانی نخواهند پذیرفت.
در بیست سال گذشته ، یكی از سیاستها این بوده كه جوانان را در دبیرستانها و دانشكدهها گیج گردانند و مغزهای آنان را با تاریخچهی فلان شاعر ، و یا یاد گرفتن فلان قصیده ، و با خواندن فلان فلسفه و مانند اینها فرسوده ساخته از كار اندازند. این را بقصد كرده و از روی یك نقشهای پیش بردهاند.
در اینجا از آن زمینه گفتگو نخواهم كرد. در اینجا میخواهم بگویم : جوانان بیآنكه خود بدانند و بیآنكه مقصر باشند گرفتار این نقیصهاند و ما باید بجای ستایش از آنها برفع این نقیصه پردازیم.
.
یادداشت کوشاد تلگرام در گفتار بالا :
[1] : كسی كه ازو یاد شده محمد قزوینی است. چون پرفسور ادوارد براون و همدستانش (برادران فروغی ، علیاصغر حكمت ، حسن تقیزاده و كسانی دیگر) به زنده گردانیدن كتابهای دورهی پستی ایران ـ دورهی مغول ـ كه میرفت تا برای همیشه فراموش گردد (همچون دیوان شاعران یاوهگو و كتابهایی كه سراسر پستی و بیغیرتی را میآموزد) آغاز كردند ، كسی كه از ایران به یاری پرفسور فرستاده شد همین محمد قزوینی بود.
این همانست كه به همدستی براون تاریخ ادبیات ایران برای ما نوشت.
خودش بیرون داستان را چنین میگوید : یک سال و اند در لندن بودم و به کتابخانهها میرفتم تا اینکه براون که در آن هنگام راهبر «اوقاف گیب» بود (برای دانستن ماهیت این اوقاف ، کتاب در پیرامون «ادبیات» دیده شود.) به من پیشنهاد کرد به تصحیح جهانگشای جوینی که کتابیست تاریخی آغاز کنم و برای این کار میبایست به پاریس روم و از کتابخانههای آنجا سود جویم.
لیکن درون داستان اینست که از همان هنگام (و بسا از زمانی که از ایران رفت) قزوینی زنجیر «اوقاف گیب» را بگردن گرفته و نخست در لندن و سپس از همان پاریس به براون و شاگردش نیکلسن و رویهمرفته به اوقاف در پدید آوردن تاریخ ادبیات و تصحیح کتابهای زمان مغول یاری فراوانی کرد.
خود قزوینی و دیگران دربارهی فراهم آمدن هزینهی زندگانیش در اروپا به مدت 36 سال راههای گوناگونی را نوشتهاند. از جمله کمکهای محمدعلی فروغی ، سیدحسن تقیزاده ، حسینقلیخان نواب (سفیر ایران در برلین) و برادرش (با سرپوش درس زبان گرفتن از قزوینی) ، وزارت فرهنگ (با عنوان تصحیح و عکسبرداری از کتابهای خطی در اروپا) و همچنین ادوارد براون یا به سخن دیگر «اوقاف گیب» در انگلستان.
قزوینی در این باره چنین مینویسد : «این بنده قریب چهار سال است که در اروپا در ظل جناح افضال و مهمان مائدهی نوالی آن بزرگوار (براون) میباشم و در این مدت از هر جهت این ضعیف را مرفهالحال ، مراحالعله و مکفیالمؤونه داشتهاند و مانند آفتاب جهانتاب به حسن تربیت به کار انداخته و به خدمت علم و ادب واداشتهاند».
قزوینی دربارهی كتاب آذری (یا زبان باستان آذربایجان) نوشتهی كسروی «تقریظ» پر آب و تابی هم نوشته. چهبسا آرزو داشته كه كسروی هم به دستهی ایشان پیوندد. لیكن چنانكه كسروی یادآوری مینماید سود توده ارجمندترین چیزیست كه میباید در زندگانی همیشه بدیده داشت. آن تقریظها و صد ستایش دیگر نمیتوانست او را از راه و پیمانش دور گرداند.
دستهی اینان كیها بودند و چهها میكردند؟ و چرا كسروی با چنان مایهی دانشی از آنان دوری میجسته؟ پاسخ به این پرسش در همین گفتار به كوتاهی آمده. برای آگاهی بیشتر كتاب «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
[1] : كسی كه ازو یاد شده محمد قزوینی است. چون پرفسور ادوارد براون و همدستانش (برادران فروغی ، علیاصغر حكمت ، حسن تقیزاده و كسانی دیگر) به زنده گردانیدن كتابهای دورهی پستی ایران ـ دورهی مغول ـ كه میرفت تا برای همیشه فراموش گردد (همچون دیوان شاعران یاوهگو و كتابهایی كه سراسر پستی و بیغیرتی را میآموزد) آغاز كردند ، كسی كه از ایران به یاری پرفسور فرستاده شد همین محمد قزوینی بود.
این همانست كه به همدستی براون تاریخ ادبیات ایران برای ما نوشت.
خودش بیرون داستان را چنین میگوید : یک سال و اند در لندن بودم و به کتابخانهها میرفتم تا اینکه براون که در آن هنگام راهبر «اوقاف گیب» بود (برای دانستن ماهیت این اوقاف ، کتاب در پیرامون «ادبیات» دیده شود.) به من پیشنهاد کرد به تصحیح جهانگشای جوینی که کتابیست تاریخی آغاز کنم و برای این کار میبایست به پاریس روم و از کتابخانههای آنجا سود جویم.
لیکن درون داستان اینست که از همان هنگام (و بسا از زمانی که از ایران رفت) قزوینی زنجیر «اوقاف گیب» را بگردن گرفته و نخست در لندن و سپس از همان پاریس به براون و شاگردش نیکلسن و رویهمرفته به اوقاف در پدید آوردن تاریخ ادبیات و تصحیح کتابهای زمان مغول یاری فراوانی کرد.
خود قزوینی و دیگران دربارهی فراهم آمدن هزینهی زندگانیش در اروپا به مدت 36 سال راههای گوناگونی را نوشتهاند. از جمله کمکهای محمدعلی فروغی ، سیدحسن تقیزاده ، حسینقلیخان نواب (سفیر ایران در برلین) و برادرش (با سرپوش درس زبان گرفتن از قزوینی) ، وزارت فرهنگ (با عنوان تصحیح و عکسبرداری از کتابهای خطی در اروپا) و همچنین ادوارد براون یا به سخن دیگر «اوقاف گیب» در انگلستان.
قزوینی در این باره چنین مینویسد : «این بنده قریب چهار سال است که در اروپا در ظل جناح افضال و مهمان مائدهی نوالی آن بزرگوار (براون) میباشم و در این مدت از هر جهت این ضعیف را مرفهالحال ، مراحالعله و مکفیالمؤونه داشتهاند و مانند آفتاب جهانتاب به حسن تربیت به کار انداخته و به خدمت علم و ادب واداشتهاند».
قزوینی دربارهی كتاب آذری (یا زبان باستان آذربایجان) نوشتهی كسروی «تقریظ» پر آب و تابی هم نوشته. چهبسا آرزو داشته كه كسروی هم به دستهی ایشان پیوندد. لیكن چنانكه كسروی یادآوری مینماید سود توده ارجمندترین چیزیست كه میباید در زندگانی همیشه بدیده داشت. آن تقریظها و صد ستایش دیگر نمیتوانست او را از راه و پیمانش دور گرداند.
دستهی اینان كیها بودند و چهها میكردند؟ و چرا كسروی با چنان مایهی دانشی از آنان دوری میجسته؟ پاسخ به این پرسش در همین گفتار به كوتاهی آمده. برای آگاهی بیشتر كتاب «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
نمونههایی از انتشارات اوقاف گیب.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
✴️ گواهی پاكدلانه
راهنمای ارجمند
با یاری آفریدگار پاك پس از آنكه با خواندن كتابهای سراسر آمیغ شما با دست برادرم براه ورجاوندِ پاكدینی آشنا شدم برآن گردیدم تا آخرین حد توانایی خود در این راه پاك كوشش كنم و خواهران و مادران خود را كه به شُوند خرافات بسیاری كه در سر دارند روزبروز گام عقبتر مینهند و خود نیز از آن بیخبرند بدین راه ورجاوند و پاك آشنا گردانم.
ولی مردمی كه جز خرافات و پای منبر روضهخوان و یا نزد دعانویس و فالگیر و جنگیر و غیره رفتن چیزی ندیده و نشنیدهاند با شنیدن اولین كلمهای كه مخالف با آن افكار پوچ آنها باشد فوراً نسبت بهایی یا سنی و غیره را بما میبندند و بجای آنكه پاسخ ما را از روی فكر و منطق بدهند چون جوابی برای دفاع از خود و عقاید خود نمییابند با گفتن «دختر جان خدا عاقبتت را خیر كند!» مانع گفتگوی با خود و یا دیگری میشوند.
جوانان تحصیل كرده و درسخوان نیز با طرفداری از اشعار و كتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و غیره معلومات خود را برخ دیگران كشیده و دائماً اشعار آنها را در گفتگوهای خود مدرك لایتغیر شمرده و از آنها حجت و دلیل میآورند و بمحض مخالفت با ایشان كتابهای مستشرقین را شاهد آورده و نمیخواهند باور كنند كه بیشتر این مستشرقین جز برای منظور سیاسی و پیشرفت مقاصد خود این كتابها را ننوشتهاند و برای خیام هیچگاه بیهوده جشن نمیگیرند!.
به هر سان هر دستهای را بنگریم بطریقی پایبند خرافاتند و همواره از روی نادانی سعی میكنند عقاید پوچ خود را رواج داده و دیگران را نیز گرفتار بِدان خرافات نمایند و حتی دقیقهای هم حاضر نیستند فكر كنند آیا معتقد بدین خرافات بودن چه هودههایی برای كشور و جامعه یا لااقل برای خود آنها دربر خواهد داشت؟!.
ولی ما بانوان پاكدین اراده كردهایم تا عقاید پوچ و خرافات را از آنان دور نكنیم از پای ننشینیم. تصمیم گرفتهایم تا جان در بدن داریم در این راه ورجاوند و پاك بكوشیم و بهنگام نیاز از جانفشانی نیز دریغ نگوییم چه جان باختن در این راه برای ما كار بس كوچكی است!
ما سعی میكنیم از هر راهی و از هر طریقی كه میتوانیم خواهران بیگناه و نافهم خود را كه دستخوش خیانت یك عده مفتخور گشتهاند از گمراهی بازرهانیم و راه خوشی و آسایش را بآنها بنماییم!.
پاینده باد پاكدینی
نوشتهی دوشیزه حشمت فرساد (تهران)
(مهنامهی آبانماه 24)
راهنمای ارجمند
با یاری آفریدگار پاك پس از آنكه با خواندن كتابهای سراسر آمیغ شما با دست برادرم براه ورجاوندِ پاكدینی آشنا شدم برآن گردیدم تا آخرین حد توانایی خود در این راه پاك كوشش كنم و خواهران و مادران خود را كه به شُوند خرافات بسیاری كه در سر دارند روزبروز گام عقبتر مینهند و خود نیز از آن بیخبرند بدین راه ورجاوند و پاك آشنا گردانم.
ولی مردمی كه جز خرافات و پای منبر روضهخوان و یا نزد دعانویس و فالگیر و جنگیر و غیره رفتن چیزی ندیده و نشنیدهاند با شنیدن اولین كلمهای كه مخالف با آن افكار پوچ آنها باشد فوراً نسبت بهایی یا سنی و غیره را بما میبندند و بجای آنكه پاسخ ما را از روی فكر و منطق بدهند چون جوابی برای دفاع از خود و عقاید خود نمییابند با گفتن «دختر جان خدا عاقبتت را خیر كند!» مانع گفتگوی با خود و یا دیگری میشوند.
جوانان تحصیل كرده و درسخوان نیز با طرفداری از اشعار و كتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و غیره معلومات خود را برخ دیگران كشیده و دائماً اشعار آنها را در گفتگوهای خود مدرك لایتغیر شمرده و از آنها حجت و دلیل میآورند و بمحض مخالفت با ایشان كتابهای مستشرقین را شاهد آورده و نمیخواهند باور كنند كه بیشتر این مستشرقین جز برای منظور سیاسی و پیشرفت مقاصد خود این كتابها را ننوشتهاند و برای خیام هیچگاه بیهوده جشن نمیگیرند!.
به هر سان هر دستهای را بنگریم بطریقی پایبند خرافاتند و همواره از روی نادانی سعی میكنند عقاید پوچ خود را رواج داده و دیگران را نیز گرفتار بِدان خرافات نمایند و حتی دقیقهای هم حاضر نیستند فكر كنند آیا معتقد بدین خرافات بودن چه هودههایی برای كشور و جامعه یا لااقل برای خود آنها دربر خواهد داشت؟!.
ولی ما بانوان پاكدین اراده كردهایم تا عقاید پوچ و خرافات را از آنان دور نكنیم از پای ننشینیم. تصمیم گرفتهایم تا جان در بدن داریم در این راه ورجاوند و پاك بكوشیم و بهنگام نیاز از جانفشانی نیز دریغ نگوییم چه جان باختن در این راه برای ما كار بس كوچكی است!
ما سعی میكنیم از هر راهی و از هر طریقی كه میتوانیم خواهران بیگناه و نافهم خود را كه دستخوش خیانت یك عده مفتخور گشتهاند از گمراهی بازرهانیم و راه خوشی و آسایش را بآنها بنماییم!.
پاینده باد پاكدینی
نوشتهی دوشیزه حشمت فرساد (تهران)
(مهنامهی آبانماه 24)