🔶 زبان ایرانی - 147
🔸 معنيهاي پنداري (سال چهارم) – 2
فراموش نميكنم پانزده (1) سال پيش كه بتهران آمدم و با كساني آشنا شدم در خيابان و هر كجا كه بيكي از آشنايان برميخوردم و او همراهي با خود داشت و ميخواست آن همراهش را بشناساند چنين ميگفت : «آقا ميرزا فلان يكي از جوانان بسيار حساس ايرانست ...» در شگفت بودم كه اين كلمه آن رواج را از كجا يافته؟.. بيگمان خود گويندگان معناي درستي براي آن در دل نداشتند. «حس» در عربي معنايي دارد ولي اينان آن را نميخواستند و يك چيزي ميگفتند كه جز در پندار خودشان هستي نداشت و ما اگر ببازپرس برميخاستيم ناگزير آن معني از ميان رفته همان ميشد كه ما از كلمهی غيرتمند ميفهميم.
در چندي پيش يكي از من ميپرسيد : براي انصاف در فارسي چه نام هست؟ گفتم : شما بگوييد انصاف چيست و آن را درست روشن كنيد تا من نامش را در فارسي پيدا كنم و چون درماند و پاسخي نتوانست گفتم : انصاف معناي جداگانهاي نيست. همانست كه ما از كلمهي «دادگري» يا «عدل» ميخواهيم. انصاف در عربي بمعني دو نيم كردن است ولي سپس معناي دادگري پيدا نموده. چگونگي اينست كه مردي با انباز يا با برادر خود خواسته يا كالايي كه درميان داشته دادگرانه دو نيم كرده. از آنجا «دو نيم كردن» بمعناي دادگري آمده ولي چون كلمه عربي است و مردم در ايران پي بريشه و معناي نخستين آن نبردهاند چون شنيدهاند در دلهاي خود يك معناي پنداري ديگري برايش پديد آوردهاند. به هرحال ما امروز نياز نداريم در فارسي نام جدايي در برابر آن داشته باشيم. كلمههاي دادگري و مردمي و پاكدلي آن را ميرساند.
يكي ديگر از اين گونه كلمهها «ذوق» است. در گفتگو با كساني همينكه براي سخن خود دليل ندارند دست بدامن ذوق ميزنند ولي اگر برگردي بپرسي ذوق چيست درميمانند. در اينجا هم چگونگي اينست كه ذوق در عربي بمعني چشيدن است. بدانسان كه ما چيزهايي را با چشيدن ميدانيم شيرين يا تلخ يا شور است كساني خواستهاند چنين بگويند كه در آنها نيرويي هست كه نيك و بد را بيآنكه بدليل نياز باشد درمييابند. ولي اين خود لاف و پندار است. بهمين دليل كه ديده ميشود در يك چيز اين ميگويد نيكست و آن ميگويد بد. اگر راستي را چنان نيرويي در آدمي بود بايستي در همه باشد و بايستي دوتيرگي پيدا نشود.
در اين داستان زبان كساني كلمههاي درست را بدستاويز «ذوق» نميپذيرند و كساني كلمههاي نادرست را ميپذيرند. پس ذوق جز پندار نيست.
من انكار ندارم كه كسي كه در يك رشتهاي رنج برد در آن زمينه سررشتهاي بدست او بيايد كه ديگران ندارند و چهبسا چيزي را بيآنكه بجستجو نياز پيدا كند دريابد. ولي اين جز از آن معناي پنداريست كه براي «ذوق» دارند و بهتر است اين را همان «سررشته» بناميم بدانسان كه در زبان توده ناميده ميشود.
1ـ اين گفتار در خرداد 1316 چاپ شده. ـ و
🔸 معنيهاي پنداري (سال چهارم) – 2
فراموش نميكنم پانزده (1) سال پيش كه بتهران آمدم و با كساني آشنا شدم در خيابان و هر كجا كه بيكي از آشنايان برميخوردم و او همراهي با خود داشت و ميخواست آن همراهش را بشناساند چنين ميگفت : «آقا ميرزا فلان يكي از جوانان بسيار حساس ايرانست ...» در شگفت بودم كه اين كلمه آن رواج را از كجا يافته؟.. بيگمان خود گويندگان معناي درستي براي آن در دل نداشتند. «حس» در عربي معنايي دارد ولي اينان آن را نميخواستند و يك چيزي ميگفتند كه جز در پندار خودشان هستي نداشت و ما اگر ببازپرس برميخاستيم ناگزير آن معني از ميان رفته همان ميشد كه ما از كلمهی غيرتمند ميفهميم.
در چندي پيش يكي از من ميپرسيد : براي انصاف در فارسي چه نام هست؟ گفتم : شما بگوييد انصاف چيست و آن را درست روشن كنيد تا من نامش را در فارسي پيدا كنم و چون درماند و پاسخي نتوانست گفتم : انصاف معناي جداگانهاي نيست. همانست كه ما از كلمهي «دادگري» يا «عدل» ميخواهيم. انصاف در عربي بمعني دو نيم كردن است ولي سپس معناي دادگري پيدا نموده. چگونگي اينست كه مردي با انباز يا با برادر خود خواسته يا كالايي كه درميان داشته دادگرانه دو نيم كرده. از آنجا «دو نيم كردن» بمعناي دادگري آمده ولي چون كلمه عربي است و مردم در ايران پي بريشه و معناي نخستين آن نبردهاند چون شنيدهاند در دلهاي خود يك معناي پنداري ديگري برايش پديد آوردهاند. به هرحال ما امروز نياز نداريم در فارسي نام جدايي در برابر آن داشته باشيم. كلمههاي دادگري و مردمي و پاكدلي آن را ميرساند.
يكي ديگر از اين گونه كلمهها «ذوق» است. در گفتگو با كساني همينكه براي سخن خود دليل ندارند دست بدامن ذوق ميزنند ولي اگر برگردي بپرسي ذوق چيست درميمانند. در اينجا هم چگونگي اينست كه ذوق در عربي بمعني چشيدن است. بدانسان كه ما چيزهايي را با چشيدن ميدانيم شيرين يا تلخ يا شور است كساني خواستهاند چنين بگويند كه در آنها نيرويي هست كه نيك و بد را بيآنكه بدليل نياز باشد درمييابند. ولي اين خود لاف و پندار است. بهمين دليل كه ديده ميشود در يك چيز اين ميگويد نيكست و آن ميگويد بد. اگر راستي را چنان نيرويي در آدمي بود بايستي در همه باشد و بايستي دوتيرگي پيدا نشود.
در اين داستان زبان كساني كلمههاي درست را بدستاويز «ذوق» نميپذيرند و كساني كلمههاي نادرست را ميپذيرند. پس ذوق جز پندار نيست.
من انكار ندارم كه كسي كه در يك رشتهاي رنج برد در آن زمينه سررشتهاي بدست او بيايد كه ديگران ندارند و چهبسا چيزي را بيآنكه بجستجو نياز پيدا كند دريابد. ولي اين جز از آن معناي پنداريست كه براي «ذوق» دارند و بهتر است اين را همان «سررشته» بناميم بدانسان كه در زبان توده ناميده ميشود.
1ـ اين گفتار در خرداد 1316 چاپ شده. ـ و
✴️ کوشاد تلگرام : سال 98 سالی پر از رنج و سختی و تلخکامی بود. در آخرین ماهها بیماری کوید ـ 19 یا کرونا نیز بر رنج و تلخکامیها افزود. در سال 99 نیز همراهمان خواهد بود تا آنکه با رعایت نکات بهداشتی و پیشگیریهایی ایرانیان بتوانند سال 99 را برای خود سالی فیروزمند گردانند.
در چنین حالی ما به هممیهنانمان نمیتوانیم «شادباش» بگوییم. کانال را با پیکرههایی از گل به مناسبت «سال نو» میآراییم ولی بجای روزبه نوروز چشم براه روز جهانی چیرگی بر کوید ـ 19 خواهیم بود. آن روز روزبه جهانی و برای ما هم نوروز خواهد بود.
چون شرایط امروز با سالی که لشگرهای دو کشور بیگانه (انگلیس و روس) به کشورمان درآمدند و آتش جنگ دمادم به ایران نزدیک میگردید مانندگی دارد ، پیام سال نو زیر را از روزنامهی پرچم بتاریخ 29 اسفند 1320 میآوریم.
از تاریخ نوشته درست هفتاد و هشت سال میگذرد. لیکن تو گویی سخن از حال کنونی ما میراند.
در چنین حالی ما به هممیهنانمان نمیتوانیم «شادباش» بگوییم. کانال را با پیکرههایی از گل به مناسبت «سال نو» میآراییم ولی بجای روزبه نوروز چشم براه روز جهانی چیرگی بر کوید ـ 19 خواهیم بود. آن روز روزبه جهانی و برای ما هم نوروز خواهد بود.
چون شرایط امروز با سالی که لشگرهای دو کشور بیگانه (انگلیس و روس) به کشورمان درآمدند و آتش جنگ دمادم به ایران نزدیک میگردید مانندگی دارد ، پیام سال نو زیر را از روزنامهی پرچم بتاریخ 29 اسفند 1320 میآوریم.
از تاریخ نوشته درست هفتاد و هشت سال میگذرد. لیکن تو گویی سخن از حال کنونی ما میراند.
✴️ سال نو فرامیرسد
سال كهن 1320 بپایان آمده سال نوین 1321 فرامیرسد.
سال نوین فرامیرسد چنین پیداست كه یك سال پرآشوب و رنجی خواهد بود و ما نیز در سهم خود رنجهایی خواهیم دید و سختیهایی خواهیم كشید.
شیوهی همگانیست كه در این هنگام بدوستان و آشنایان دعا گویند و پیام «شادباش» فرستند. ما بجای شادباش و دعا میگوییم : بیایید ای ایرانیان ، این سال را برای خود سال نیكی و فیروزی گردانیم.
با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، و با این جنگها و خونریزیها كه در شرق و غرب درگرفته ، ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی این ، ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 50 آدینه 29 اسفند ماه 1320)
سال كهن 1320 بپایان آمده سال نوین 1321 فرامیرسد.
سال نوین فرامیرسد چنین پیداست كه یك سال پرآشوب و رنجی خواهد بود و ما نیز در سهم خود رنجهایی خواهیم دید و سختیهایی خواهیم كشید.
شیوهی همگانیست كه در این هنگام بدوستان و آشنایان دعا گویند و پیام «شادباش» فرستند. ما بجای شادباش و دعا میگوییم : بیایید ای ایرانیان ، این سال را برای خود سال نیكی و فیروزی گردانیم.
با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، و با این جنگها و خونریزیها كه در شرق و غرب درگرفته ، ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی این ، ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 50 آدینه 29 اسفند ماه 1320)
✴️ پیمان یك نو سال
راهنمای ارجمند پاكدینان
برای نخست بار از این راه دور سَهِشهای بیآلایش پاكدینانهی خود را ارمغان میدارم. خدا را سپاس كه در 15 سالگی براهنمایی پدرم باین راه ورجاوند پاكدینی درآمده و آمیغهای آن را دریافتهام. بپدرم نیز سپاسگزارم كه بایای پدری را دربارهی من بانجام رسانیده و مرا از آغاز زندگانی بدریافت آمیغها راه نموده. اكنون كه راه پاكدینی را كه یگانه راه رستگاری است آشنا شدهام با خدای خود پیمان میبندم «خدا با ماست گویان» در پراكندن آمیغها و نبرد با گمراهیها تا آنجا كه از من برآید خودداری ننموده در آن راه پروای رنج و آسیب ننمایم.
تفریش ـ یوسف دفتری
(ماهنامهی آذر 24)
راهنمای ارجمند پاكدینان
برای نخست بار از این راه دور سَهِشهای بیآلایش پاكدینانهی خود را ارمغان میدارم. خدا را سپاس كه در 15 سالگی براهنمایی پدرم باین راه ورجاوند پاكدینی درآمده و آمیغهای آن را دریافتهام. بپدرم نیز سپاسگزارم كه بایای پدری را دربارهی من بانجام رسانیده و مرا از آغاز زندگانی بدریافت آمیغها راه نموده. اكنون كه راه پاكدینی را كه یگانه راه رستگاری است آشنا شدهام با خدای خود پیمان میبندم «خدا با ماست گویان» در پراكندن آمیغها و نبرد با گمراهیها تا آنجا كه از من برآید خودداری ننموده در آن راه پروای رنج و آسیب ننمایم.
تفریش ـ یوسف دفتری
(ماهنامهی آذر 24)
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکهی 27
ب ـ من در این باب از داماد خودمان پرسیدم میگفت : ما نمیگوییم كه ائمه خودشان اختیاری در امور كون دارند. آنها مقربین درگاه الهیند. ما وقتی كه حاجت میخواهیم واسطهشان قرار میدهیم.
د ـ باین سخن او ایرادهای بسیار وارد است :
اولاً : این سخن دروغست. چنانكه گفتیم مذهب شیعه رنگ ثابتی ندارد و هر زمان میتوان آن را برنگ دیگری انداخت. این عادت ملاهاست كه وقتی كه ایرادی گرفتید و پاسخی نتوانستند رنگ مذهب را عوض میكنند. ما خوب میدانیم كه در مذهب شیعه اختیار جهان را در دست امامان خود میدانند. از صبح تا شام میشنوید : «حضرت عباس كمرت را بزند» ، «حضرت عباس خانهات را خراب كند» ، «امام بیمار مرضت را شفا دهد» ، «امام رضا دردت را دوا كند».
پارسال یك گدای سید چُلاغی در خیابانهای تهران بود كه پیاپی نام «امامزاده داوود» را بزبان میآورد : «امامزاده داوود حاجتت روا گرداند» ، «امامزاده داوود ترا ذلیل نكند» ، «امامزاده داوود قرضت ادا كند». از صبح تا شام اینها ورد زبانش بود.
اینها چیزهاییست كه هر روز هست و كسی هم ایراد نمیگیرد. میدانم خواهند گفت : اینها عقیدهی عوام است. میگویم : شیعه هم همین عوامها هستند. ما نیز از همین عوامها گفتگو میكنیم. گذشته از اینكه همین مطالب در اساس آن مذهب خوابیده. من اگر بخواهم از كتابها دلیل بیاورم صد دلیل توانم آورد. همان امامان شما مدعی بودهاند كه خدا اختیار جهان را بدست ایشان سپارده. مدعی بودهاند كه اعمال مردم هر روز صبح و شام بنظر ایشان میرسد. مدعی بودهاند كه روز قیامت اختیار حساب مردم در دست ایشان خواهد بود. مدعی بودهاند كه باید همیشه یكی از ایشان بر روی زمین باشد وگرنه زمین آرام نخواهد گرفت و مردم را فرو خواهد كشید. این سخنان معنایش همانست كه مردم فهمیدهاند و دوازده امام و بستگان ایشان را اختیاردار جهان میشناسند.
🔸 تکهی 27
ب ـ من در این باب از داماد خودمان پرسیدم میگفت : ما نمیگوییم كه ائمه خودشان اختیاری در امور كون دارند. آنها مقربین درگاه الهیند. ما وقتی كه حاجت میخواهیم واسطهشان قرار میدهیم.
د ـ باین سخن او ایرادهای بسیار وارد است :
اولاً : این سخن دروغست. چنانكه گفتیم مذهب شیعه رنگ ثابتی ندارد و هر زمان میتوان آن را برنگ دیگری انداخت. این عادت ملاهاست كه وقتی كه ایرادی گرفتید و پاسخی نتوانستند رنگ مذهب را عوض میكنند. ما خوب میدانیم كه در مذهب شیعه اختیار جهان را در دست امامان خود میدانند. از صبح تا شام میشنوید : «حضرت عباس كمرت را بزند» ، «حضرت عباس خانهات را خراب كند» ، «امام بیمار مرضت را شفا دهد» ، «امام رضا دردت را دوا كند».
پارسال یك گدای سید چُلاغی در خیابانهای تهران بود كه پیاپی نام «امامزاده داوود» را بزبان میآورد : «امامزاده داوود حاجتت روا گرداند» ، «امامزاده داوود ترا ذلیل نكند» ، «امامزاده داوود قرضت ادا كند». از صبح تا شام اینها ورد زبانش بود.
اینها چیزهاییست كه هر روز هست و كسی هم ایراد نمیگیرد. میدانم خواهند گفت : اینها عقیدهی عوام است. میگویم : شیعه هم همین عوامها هستند. ما نیز از همین عوامها گفتگو میكنیم. گذشته از اینكه همین مطالب در اساس آن مذهب خوابیده. من اگر بخواهم از كتابها دلیل بیاورم صد دلیل توانم آورد. همان امامان شما مدعی بودهاند كه خدا اختیار جهان را بدست ایشان سپارده. مدعی بودهاند كه اعمال مردم هر روز صبح و شام بنظر ایشان میرسد. مدعی بودهاند كه روز قیامت اختیار حساب مردم در دست ایشان خواهد بود. مدعی بودهاند كه باید همیشه یكی از ایشان بر روی زمین باشد وگرنه زمین آرام نخواهد گرفت و مردم را فرو خواهد كشید. این سخنان معنایش همانست كه مردم فهمیدهاند و دوازده امام و بستگان ایشان را اختیاردار جهان میشناسند.