✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوهشتم)
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه (بخش دو از دو)
در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده كه مایهی زیان مردم گردیده. یك دسته از سران ادارهها و كاركنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیدهاند. امروز تنها مختاری [1] را دنبال میكنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.
من میخواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و كارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم میكرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بیاندازه از خود نشان میدادند. میرزاآقاخان خلعتبری كه یك افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز كشت یك نمونهی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنكه دانسته شود چگونه اینها كاسهی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی مینمودند داستان پایین را یاد میكنم :
آقای حسن مشار (مشارالملك) [2] را كه اكنون نمیدانم در كجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از كسانی بود كه چند بار وزارت كرده است. این مرد در كارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیكان او شمرده میشد ولی یك روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداختهاند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محكوم بمرگ گردیده. لیكن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.
داستان این بوده كه پسر یكی از بستگان آقای مشار كه جوان درسخواندهای بوده باروپا میرفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامهای بشهربانی نوشته تا تذكره[=گذرنامه] باو دادهاند. سپس در آلمان روزنامهای بنام «پیكان» بزبان فارسی انتشار یافته كه از رضاشاه بد گفته و كسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده كه نویسندهی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملك فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.
بهمین دستاویز مشارالملك را با چند تنی بزندان كشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنكه بشاه یا بكشور سوء قصد داشته حكم مرگ برای او دادند. اینست نمونهای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حكم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردكه مگر من میرغضبم كه هر روز آدم بكشم [3] ، و مشارالملك را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد كه چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیهاش نوشته است : «تحقیقی بكنید» با همین یك دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.
كسانی كه در زمان آن شاه كشته شدهاند بیشترش چنین است كه كاركنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یك كار كوچكی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیدهاند. ولی اگر اكنون از هر یكی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه میخواست چند نفر دیگر را هم با آنان بكشد ولی من كوشیدم و نگزاردم.
گواه این سخن رفتاریست كه آقای سرتیپ قریب میكند. این مرد كه در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اكنون كه آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد مینویسد و از بیچارگی و فراموشكاریِ مردم ایران استفاده كرده و میخواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز كند.
آقای سرتیپ در محاكمهی محسن جهانسوز [4] و همراهانش كه همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یك جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین كسی اكنون میخواهد «وجههی ملی» پیدا كند و در روزنامهها گفتار مینویسد كه برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون دربارهی كشتن محسن جهانسوز ایراد میگیرند با یك پیشانی باز چنین پاسخ میدهد : «حكم را دادگاه میدهد نه دادستان».
آری آقای سرتیپ حكم را دادگاه میدهد ولی ما وظیفهی دادستان را هم میدانیم. دادستان هم پافشاری نموده حكم را از دادگاه میطلبد. این چیزی نیست كه امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستادهاید و با صد بیرحمی و بیوجدانی یك دسته از جوانان بیگناه را گناهكار قلم دادهاید و برای آنان از دادگاه كیفر خواستهاید و پیاپی ستایش از شاه كرده و دادگاه را در زیر تهدید گزاردهاید.
👇
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه (بخش دو از دو)
در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده كه مایهی زیان مردم گردیده. یك دسته از سران ادارهها و كاركنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیدهاند. امروز تنها مختاری [1] را دنبال میكنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.
من میخواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و كارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم میكرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بیاندازه از خود نشان میدادند. میرزاآقاخان خلعتبری كه یك افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز كشت یك نمونهی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنكه دانسته شود چگونه اینها كاسهی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی مینمودند داستان پایین را یاد میكنم :
آقای حسن مشار (مشارالملك) [2] را كه اكنون نمیدانم در كجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از كسانی بود كه چند بار وزارت كرده است. این مرد در كارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیكان او شمرده میشد ولی یك روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداختهاند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محكوم بمرگ گردیده. لیكن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.
داستان این بوده كه پسر یكی از بستگان آقای مشار كه جوان درسخواندهای بوده باروپا میرفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامهای بشهربانی نوشته تا تذكره[=گذرنامه] باو دادهاند. سپس در آلمان روزنامهای بنام «پیكان» بزبان فارسی انتشار یافته كه از رضاشاه بد گفته و كسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده كه نویسندهی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملك فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.
بهمین دستاویز مشارالملك را با چند تنی بزندان كشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنكه بشاه یا بكشور سوء قصد داشته حكم مرگ برای او دادند. اینست نمونهای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حكم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردكه مگر من میرغضبم كه هر روز آدم بكشم [3] ، و مشارالملك را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد كه چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیهاش نوشته است : «تحقیقی بكنید» با همین یك دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.
كسانی كه در زمان آن شاه كشته شدهاند بیشترش چنین است كه كاركنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یك كار كوچكی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیدهاند. ولی اگر اكنون از هر یكی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه میخواست چند نفر دیگر را هم با آنان بكشد ولی من كوشیدم و نگزاردم.
گواه این سخن رفتاریست كه آقای سرتیپ قریب میكند. این مرد كه در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اكنون كه آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد مینویسد و از بیچارگی و فراموشكاریِ مردم ایران استفاده كرده و میخواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز كند.
آقای سرتیپ در محاكمهی محسن جهانسوز [4] و همراهانش كه همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یك جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین كسی اكنون میخواهد «وجههی ملی» پیدا كند و در روزنامهها گفتار مینویسد كه برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون دربارهی كشتن محسن جهانسوز ایراد میگیرند با یك پیشانی باز چنین پاسخ میدهد : «حكم را دادگاه میدهد نه دادستان».
آری آقای سرتیپ حكم را دادگاه میدهد ولی ما وظیفهی دادستان را هم میدانیم. دادستان هم پافشاری نموده حكم را از دادگاه میطلبد. این چیزی نیست كه امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستادهاید و با صد بیرحمی و بیوجدانی یك دسته از جوانان بیگناه را گناهكار قلم دادهاید و برای آنان از دادگاه كیفر خواستهاید و پیاپی ستایش از شاه كرده و دادگاه را در زیر تهدید گزاردهاید.
👇
بالاخره اگر شما بگویید در آن محاكمه دخالت نداشتهاید این انكار محسوسات است. و اگر بگویید مجبور بودید یك دروغ بیشرمانهایست. كسان بسیاری شما را میشناسند كه یك مرد ستمگری هستید و در زمان آن شاه از فرصت استفاده جسته خوی ستمگرانهی خود را بكار میبردید و كسی هم شما را ناگزیر نمیگردانید. اساساً دعوی ناگزیری در این هنگام از كسی پذیرفته نیست و نباید بود. شما اگر از آن كار كناره میجستید مانعی در جلو نداشتید. من كه نویسندهی این گفتارم یك روزی برای گفتگو دربارهی یك بدبختی كه بچنگال شما افتاده بود بدیوان حرب آمدم و هنوز فراموش نكردهام كه یك افسر ریشداری (كه سپس دانستهام شما آقای سرتیپ قریب بودهاید) با یك تشر و تحكمی بمن پاسخ داد : «حكم مدعیالعمومِ دیوان حرب حكم اعلیحضرتست باید اجرا شود». [5] هنوز تلخی آن پاسخ بیادبانه و سیاهدلانهی شما از یاد من نرفته. با اینحال هیچگاه درپی كینهجویی از شما نبودم و آنچه مرا بنوشتن این سخن واداشته گفتارنویسی شماست. من درشگفتم كه شما با چه رویی اینها را مینویسید؟! نمیدانم مردم را تا چه اندازه بیچاره و نافهم پنداشتهاید كه میخواهید پس از آنهمه سیاهكاریها از در فریبكاری درآیید و خود را محبوب گردانید؟!..
(پرچم روزانه شمارههای 129 و 130)
[1] : ركنالدین مختاری پس از سرتیپ محمدحسین آیرم تا سال 1320 رئیس شهربانی بود.
[2] : حسن مشارالملک در کودتای سوم اسفند 1299 با سیدضیاء و رضاخان میرپنج همراهی کرد و در کابینهی سیدضیاء وزیر دربار احمدشاه شد.
سه بار وزیر خارجه ، پنج بار وزیر دارایی ، یک بار وزیر دربار و یک بار وزیر راه بود. زیر بار بستن قرارداد نفت نرفت. (از ویکی پدیا) در سال ۱۳۱۶ به اروپا رفت و تا پایان عمر آنجا ماند.
[3] : دنبالهی سخن شاه چنین بوده : «من گفتم تحقیق كنید نگفتم حكم اعدام دهید». نك. دفتر «دفاعیات كسروی».
[4] : برای آگاهیهای بیشتر از آن جوان نك. بدفتر «دفاعیات كسروی»
[5] : بیگمان دیكتاتوری یكروزه پدید نمیآید. آن هم پس از جنبش و خیزش ریشهداری همچون مشروطه. این نمونهایست از رفتارهایی كه نشان میدهد دیكتاتوری چگونه پدید میآید. در زمان رضاشاه «خردهدیكتاتور»ها با عنوانهایی مانند «حكم اعلیحضرتست» یا «حسبالامر همایونی» با قانونشكنیها و زورورزیها خواستهای ناپاك خود را پیش میبرده و آنگاه یك «مطابق فرمایشات ملوكانه» و مانند آن را پیش میكشیدند و هر جا كه از آنها نیز كاری برنمیآمد از دروغ بستن و «بلشویك» خواندن طرف باكی نداشتند. بدینسان از یكسو سنگ براه آزادی و آزادگی میغلتاندند و از سویی با چاپلوسیهای خود (چه فرمان شاه ، چه فرمان یزدان و ...) امر را بر «شخص اول مملكت» مشتبه كرده رفته رفته ازو یك دیكتاتور بزرگ میپروردند. در دورهی محمدرضاشاه نیز پس از زمان كوتاهی از آغاز پادشاهیش باز همین مسیر پیموده شد. كسانی پیرامون او را گرفتند كه به «نوكری» و «دستبوسی» او افتخار میكردند (برای مثال : دو نخستوزیر كشور ، اقبال و علم). این «بله قربان گویان» با ساختن و بكار بردن عنوانهایی چون «آریامهر» و مانندهای آن به پادشاه «دمكراتمآب» میدان خودكامگی گشادند و امر را بر او نیز مشتبه ساخته از پلكان دیكتاتوری گام بگام بالا بردند. ... روزگار پادشاهان گذشت و ملایان سر كار آمدند ولی رفتارها دیگر نشد و این بار «پیروی از خط امام» ، «ذوب شدن در ولایت فقیه» و مانندهای آنها ، حكم همان «حسبالامر»ها و «بله قربان»ها را یافت و خردهدیكتاتورها برای آنكه مانعی بر سر راهشان بازنماند ، هر كه را سخنی جز آنها میراند با چماق «ضد ولایت فقیه» و «ضد انقلاب» و «لیبرال» و با فریادهای «مرگ بر ...» از میدان بیرون راندند. این نامردیها هنوز هم ادامه دارد. امروز بر سر هر گفتگوی خُرد و کمبهایی میبینید سران کشور سخنانی همچون «چنانکه حضرت آقا فرمودند ...» یا «به فرمودهی مقام معظم رهبری ...» بر زبان دارند. بدینسان راه خفه كردن آزادی و پروردن دیكتاتور را بار دیگر از نو پیموده و میپیماییم.
آیا ما خود مقصر نیستیم؟!..
(پرچم روزانه شمارههای 129 و 130)
[1] : ركنالدین مختاری پس از سرتیپ محمدحسین آیرم تا سال 1320 رئیس شهربانی بود.
[2] : حسن مشارالملک در کودتای سوم اسفند 1299 با سیدضیاء و رضاخان میرپنج همراهی کرد و در کابینهی سیدضیاء وزیر دربار احمدشاه شد.
سه بار وزیر خارجه ، پنج بار وزیر دارایی ، یک بار وزیر دربار و یک بار وزیر راه بود. زیر بار بستن قرارداد نفت نرفت. (از ویکی پدیا) در سال ۱۳۱۶ به اروپا رفت و تا پایان عمر آنجا ماند.
[3] : دنبالهی سخن شاه چنین بوده : «من گفتم تحقیق كنید نگفتم حكم اعدام دهید». نك. دفتر «دفاعیات كسروی».
[4] : برای آگاهیهای بیشتر از آن جوان نك. بدفتر «دفاعیات كسروی»
[5] : بیگمان دیكتاتوری یكروزه پدید نمیآید. آن هم پس از جنبش و خیزش ریشهداری همچون مشروطه. این نمونهایست از رفتارهایی كه نشان میدهد دیكتاتوری چگونه پدید میآید. در زمان رضاشاه «خردهدیكتاتور»ها با عنوانهایی مانند «حكم اعلیحضرتست» یا «حسبالامر همایونی» با قانونشكنیها و زورورزیها خواستهای ناپاك خود را پیش میبرده و آنگاه یك «مطابق فرمایشات ملوكانه» و مانند آن را پیش میكشیدند و هر جا كه از آنها نیز كاری برنمیآمد از دروغ بستن و «بلشویك» خواندن طرف باكی نداشتند. بدینسان از یكسو سنگ براه آزادی و آزادگی میغلتاندند و از سویی با چاپلوسیهای خود (چه فرمان شاه ، چه فرمان یزدان و ...) امر را بر «شخص اول مملكت» مشتبه كرده رفته رفته ازو یك دیكتاتور بزرگ میپروردند. در دورهی محمدرضاشاه نیز پس از زمان كوتاهی از آغاز پادشاهیش باز همین مسیر پیموده شد. كسانی پیرامون او را گرفتند كه به «نوكری» و «دستبوسی» او افتخار میكردند (برای مثال : دو نخستوزیر كشور ، اقبال و علم). این «بله قربان گویان» با ساختن و بكار بردن عنوانهایی چون «آریامهر» و مانندهای آن به پادشاه «دمكراتمآب» میدان خودكامگی گشادند و امر را بر او نیز مشتبه ساخته از پلكان دیكتاتوری گام بگام بالا بردند. ... روزگار پادشاهان گذشت و ملایان سر كار آمدند ولی رفتارها دیگر نشد و این بار «پیروی از خط امام» ، «ذوب شدن در ولایت فقیه» و مانندهای آنها ، حكم همان «حسبالامر»ها و «بله قربان»ها را یافت و خردهدیكتاتورها برای آنكه مانعی بر سر راهشان بازنماند ، هر كه را سخنی جز آنها میراند با چماق «ضد ولایت فقیه» و «ضد انقلاب» و «لیبرال» و با فریادهای «مرگ بر ...» از میدان بیرون راندند. این نامردیها هنوز هم ادامه دارد. امروز بر سر هر گفتگوی خُرد و کمبهایی میبینید سران کشور سخنانی همچون «چنانکه حضرت آقا فرمودند ...» یا «به فرمودهی مقام معظم رهبری ...» بر زبان دارند. بدینسان راه خفه كردن آزادی و پروردن دیكتاتور را بار دیگر از نو پیموده و میپیماییم.
آیا ما خود مقصر نیستیم؟!..
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
رفتار شاهزادهی مراکش در برابر دستبوسی
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکهی 30
این سخنها كه با این تفصیل میگویم برای آنست كه معنی راست دین كه گفتگومان از آنست روشن گردد. ما چون بكسی میگوییم : دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ، تعجب میكند و میگوید : مگر ما جهان را نمیشناسیم؟!. زندگانی را نمیشناسیم؟!. من میخواهم نشان دهم كه مقصود از شناختن جهان و زندگانی چیست. میخواهم نشان دهم كه صدها حقایق هست كه مردم نمیدانند ، بلكه معكوس آن را میدانند. این سخنها بعنوان مثل است.
بآن داماد آقای «ب» باید گفت : اولاً : ما نباید از خدا حاجت بخواهیم. ما باید كارهای خودمان را از راهش بكنیم و خدا نیز ما را موفق خواهد گردانید. خدا شاهراهی برای ما گشاده و چراغ خرد را بدست ما داده كه در روشنایی آن گام برداریم. ثانیاً : ما با خدا بمیانجی نیاز نخواهیم داشت. خدا از ما دور نیست. بیگانه هم نمیباشد. این میانجی قرار دادن بتپرستیست. بتپرستانی كه در آغاز اسلام میبودند و پیغمبر بآنها ایراد میگرفت در پاسخش میگفتند : «هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّهِ» (اینها در نزد خدا میانجیهای ما هستند.) (1)
من در شگفتم چرا مردم چیزهایی را كه با چشم میبینند درك نمیكنند. شما میگویید یگانه مردمی كه در راه حق میباشند ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطههای خود در نزد خدا میشناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و كربلا و كاظمین و سامره چیدهاید. آن گنبدهای طلا ، آن منارههای بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامهها ، آن نقاره كوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها. باینها بس نكرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بیبیزبیده و مانند اینها برپا گردانیدهاید. باین هم بس نكرده صدها گورهای متبرك از شیخصفی و ابنبابویه و شاهنعمتالله و سرِ قبر آقا و مانند اینها پدید آوردهاید. باین مردهها بس نكرده یك امام غایب زندهای هم در جابُلقا و جابُلسا امانت سپاردهاید.
با همهی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی كشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این كه راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این كه معنی جهان و زندگانی را ندانستهاید؟!.
پیغمبر اسلام وقتی كه برخاسته بود بتها را كه قریش میپرستیدند نشان داد و میگفت : «أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا ینفَعُكُمْ شَیئًا وَلَا یضُرُّكُمْ» (2) میگفت : اینها نه سودی بشما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را میپرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو باینها آوردهاید؟!. اكنون همان پرسش را من از شما میكنم. این گنبدهای طلا و آن منارههای بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین كه نه سودی بشما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده كه شما رو بآنها آوردهاید؟!. چه شده كه از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها میروید؟!. چه شده كه از آنها حاجت میخواهید؟!. تاكنون چه سودی بشما و چه زیانی بدشمنانتان از این راه بوده است.
میدانم در كتابهاتان معجزهها از آن گنبدها و بارگاهها نوشتهاند. الان سید گدایی بنام سید محمدعلی در تهران هست كه بادارهها میرود و گدایی میكند. این مرد مدعیست كه من كور مادرزاد بودم حضرت عباس بمن شفا داد. از اینگونه حكایتها بسیار بوده است و هست. ولی آیا میتوان باور كرد؟!.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ سورهی یونس (10) ، آیهی 18
2ـ سورهی انبیاء (21) ، آیهی 66
🔸 تکهی 30
این سخنها كه با این تفصیل میگویم برای آنست كه معنی راست دین كه گفتگومان از آنست روشن گردد. ما چون بكسی میگوییم : دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ، تعجب میكند و میگوید : مگر ما جهان را نمیشناسیم؟!. زندگانی را نمیشناسیم؟!. من میخواهم نشان دهم كه مقصود از شناختن جهان و زندگانی چیست. میخواهم نشان دهم كه صدها حقایق هست كه مردم نمیدانند ، بلكه معكوس آن را میدانند. این سخنها بعنوان مثل است.
بآن داماد آقای «ب» باید گفت : اولاً : ما نباید از خدا حاجت بخواهیم. ما باید كارهای خودمان را از راهش بكنیم و خدا نیز ما را موفق خواهد گردانید. خدا شاهراهی برای ما گشاده و چراغ خرد را بدست ما داده كه در روشنایی آن گام برداریم. ثانیاً : ما با خدا بمیانجی نیاز نخواهیم داشت. خدا از ما دور نیست. بیگانه هم نمیباشد. این میانجی قرار دادن بتپرستیست. بتپرستانی كه در آغاز اسلام میبودند و پیغمبر بآنها ایراد میگرفت در پاسخش میگفتند : «هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّهِ» (اینها در نزد خدا میانجیهای ما هستند.) (1)
من در شگفتم چرا مردم چیزهایی را كه با چشم میبینند درك نمیكنند. شما میگویید یگانه مردمی كه در راه حق میباشند ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطههای خود در نزد خدا میشناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و كربلا و كاظمین و سامره چیدهاید. آن گنبدهای طلا ، آن منارههای بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامهها ، آن نقاره كوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها. باینها بس نكرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بیبیزبیده و مانند اینها برپا گردانیدهاید. باین هم بس نكرده صدها گورهای متبرك از شیخصفی و ابنبابویه و شاهنعمتالله و سرِ قبر آقا و مانند اینها پدید آوردهاید. باین مردهها بس نكرده یك امام غایب زندهای هم در جابُلقا و جابُلسا امانت سپاردهاید.
با همهی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی كشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این كه راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این كه معنی جهان و زندگانی را ندانستهاید؟!.
پیغمبر اسلام وقتی كه برخاسته بود بتها را كه قریش میپرستیدند نشان داد و میگفت : «أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا ینفَعُكُمْ شَیئًا وَلَا یضُرُّكُمْ» (2) میگفت : اینها نه سودی بشما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را میپرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو باینها آوردهاید؟!. اكنون همان پرسش را من از شما میكنم. این گنبدهای طلا و آن منارههای بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین كه نه سودی بشما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده كه شما رو بآنها آوردهاید؟!. چه شده كه از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها میروید؟!. چه شده كه از آنها حاجت میخواهید؟!. تاكنون چه سودی بشما و چه زیانی بدشمنانتان از این راه بوده است.
میدانم در كتابهاتان معجزهها از آن گنبدها و بارگاهها نوشتهاند. الان سید گدایی بنام سید محمدعلی در تهران هست كه بادارهها میرود و گدایی میكند. این مرد مدعیست كه من كور مادرزاد بودم حضرت عباس بمن شفا داد. از اینگونه حكایتها بسیار بوده است و هست. ولی آیا میتوان باور كرد؟!.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ سورهی یونس (10) ، آیهی 18
2ـ سورهی انبیاء (21) ، آیهی 66
riweye badbaxtihã 4.pdf
373.2 KB
«ریشهی بدبختیها 4» عنوان هفدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - 151
🔸 پرسشها و پاسخها دربارهي زبان (سال چهارم) ـ 2
(4)
در شمارهي چهارم در گفتگوي از صوفيگري صفحهي 234 سطر 23 بلفظ «پيرهزن» برخوردم. نيز در همان شماره و جاي ديگر در زمينهي پاكخويي صفحهي 229 سطر 5 و 6 «پيرهزنان و پيرهمردان» آورده بوديد. در صورتي كه در فارسي هاي تأتيث نداريم و جزو خود كلمه هم نيست بكار بردن آن در اين گونه موارد آيا درست است؟ وانگهي اگر دربارهي پيرهزن درست باشد دربارهي پيرهمرد چگونه خواهد بود؟ آيا نميتوانيم پيرزن و پيرمرد و چه عيبي خواهد داشت؟
همچنين عقيدهي شما دربارهي لفظ «همشيره» چي است و از كجا آمده؟ ما كه همشير نداريم تا براي زن همشيره بگوييم دليل چسباندن هاي تأنيث باين واژهي فارسي چي است و آيا درست است؟ تهران ـ ابراهيم نوشين
دربارهي «پيرهزن» اين اندازه ميدانيم كه چون در فارسي بيشتر اينست كه نام را پيش از صفت ميآورند اگر گاهي وارونهي آن را كردند و صفت پيش افتاد ميتوان بر آن «هايي» افزود و اين از بهر غدغن (تأكيد) است و از پيرهزن معناي ديگري فهميده ميشود.
چگونگي آنكه چنانكه در كافنامه كه در شمارههاي پارسال چاپ نموديم آوردهايم يكي از معناهاي هاء يا كاف آنست كه صفت را نام گرداند. بدينسان كه چون كسي يا چيزي با صفتي شناخته گرديد ديگر نام آن را نگفته همان صفت را با افزودن هاء بر آخر آن نام او ميگردانند چنانكه در كلمههاي سياهه ، خشكه ، سفيده ، زرده ، و مانند اينها. بيگمان از اين گونه صفت معني بيشتر فهميده ميشود. در «پیرهزن» نیز این نکته در کار است. دربارهی «همشیره» بگزارش درازی نیاز است. این کلمه که اصل آن «همشیر» است بِهمان معنی است که از آن فهمیده میشود. دو كودك كه شير از يك پستان خوردهاند همشير يكديگر شمرده ميشوند و كلمه باين معني در كتابها ديده شده. و چون دو كودكي كه اينگونه باشند برادر يا خواهر همديگر پنداشته ميشوند اينست گاهي برادر يا خواهر را «همشيره» ميناميدهاند و اين هاء در آخر آن همان هاء است كه در بالا گفتيم. چون نام را انداخته و صفت را بجاي نام آوردهاند (زيرا بايستي برادرِ همشير يا خواهرِ همشير بگويند تنها همشير گفتهاند) اينست هاء بر آن افزودهاند. هرچه هست معني برادر يا خواهر براي كلمهي همشيره مجازيست و معناي درست و نخستين آن همانست كه گفتيم اما اينكه امروز همشيره را تنها در خواهر بكار ميبرند غلط بيجاست و گويا از آنجا برخاسته كه كساني از بسِ ناآشنايي با زبان فارسي آن را هاء مادينگي كه در زبان عربي هست پنداشتهاند چنانكه دربارهي كلمهي كمينه كه در مرد و زن هر دو ميآيد همان پندار را داشتهاند و اكنون آن را تنها در زن مينويسند.
اين گزارش كلمه است در گذشته. امروز ما بايد همشير يا همشيره را در معني نخستين خود (رضاعي) بكار نبريم. زيرا بآن معني نياز داريم و اگر اين كلمه را بجاي خود برنگردانيم ناگزير خواهيم بود كلمهاي از پيش خود پديد آوريم.
🔸 پرسشها و پاسخها دربارهي زبان (سال چهارم) ـ 2
(4)
در شمارهي چهارم در گفتگوي از صوفيگري صفحهي 234 سطر 23 بلفظ «پيرهزن» برخوردم. نيز در همان شماره و جاي ديگر در زمينهي پاكخويي صفحهي 229 سطر 5 و 6 «پيرهزنان و پيرهمردان» آورده بوديد. در صورتي كه در فارسي هاي تأتيث نداريم و جزو خود كلمه هم نيست بكار بردن آن در اين گونه موارد آيا درست است؟ وانگهي اگر دربارهي پيرهزن درست باشد دربارهي پيرهمرد چگونه خواهد بود؟ آيا نميتوانيم پيرزن و پيرمرد و چه عيبي خواهد داشت؟
همچنين عقيدهي شما دربارهي لفظ «همشيره» چي است و از كجا آمده؟ ما كه همشير نداريم تا براي زن همشيره بگوييم دليل چسباندن هاي تأنيث باين واژهي فارسي چي است و آيا درست است؟ تهران ـ ابراهيم نوشين
دربارهي «پيرهزن» اين اندازه ميدانيم كه چون در فارسي بيشتر اينست كه نام را پيش از صفت ميآورند اگر گاهي وارونهي آن را كردند و صفت پيش افتاد ميتوان بر آن «هايي» افزود و اين از بهر غدغن (تأكيد) است و از پيرهزن معناي ديگري فهميده ميشود.
چگونگي آنكه چنانكه در كافنامه كه در شمارههاي پارسال چاپ نموديم آوردهايم يكي از معناهاي هاء يا كاف آنست كه صفت را نام گرداند. بدينسان كه چون كسي يا چيزي با صفتي شناخته گرديد ديگر نام آن را نگفته همان صفت را با افزودن هاء بر آخر آن نام او ميگردانند چنانكه در كلمههاي سياهه ، خشكه ، سفيده ، زرده ، و مانند اينها. بيگمان از اين گونه صفت معني بيشتر فهميده ميشود. در «پیرهزن» نیز این نکته در کار است. دربارهی «همشیره» بگزارش درازی نیاز است. این کلمه که اصل آن «همشیر» است بِهمان معنی است که از آن فهمیده میشود. دو كودك كه شير از يك پستان خوردهاند همشير يكديگر شمرده ميشوند و كلمه باين معني در كتابها ديده شده. و چون دو كودكي كه اينگونه باشند برادر يا خواهر همديگر پنداشته ميشوند اينست گاهي برادر يا خواهر را «همشيره» ميناميدهاند و اين هاء در آخر آن همان هاء است كه در بالا گفتيم. چون نام را انداخته و صفت را بجاي نام آوردهاند (زيرا بايستي برادرِ همشير يا خواهرِ همشير بگويند تنها همشير گفتهاند) اينست هاء بر آن افزودهاند. هرچه هست معني برادر يا خواهر براي كلمهي همشيره مجازيست و معناي درست و نخستين آن همانست كه گفتيم اما اينكه امروز همشيره را تنها در خواهر بكار ميبرند غلط بيجاست و گويا از آنجا برخاسته كه كساني از بسِ ناآشنايي با زبان فارسي آن را هاء مادينگي كه در زبان عربي هست پنداشتهاند چنانكه دربارهي كلمهي كمينه كه در مرد و زن هر دو ميآيد همان پندار را داشتهاند و اكنون آن را تنها در زن مينويسند.
اين گزارش كلمه است در گذشته. امروز ما بايد همشير يا همشيره را در معني نخستين خود (رضاعي) بكار نبريم. زيرا بآن معني نياز داريم و اگر اين كلمه را بجاي خود برنگردانيم ناگزير خواهيم بود كلمهاي از پيش خود پديد آوريم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیونهم)
🔶 چرا خردها از كار افتاده (بخش یک از دو)
روزنامهی كوشش كتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میكند كه نویسندهی آن كُنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده كتابهایی دربارهی ایران نوشته كه یكی از آنها همینست. كنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یك نفر صوفی ایرانی صحبت كنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یك نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید كه عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یكی بعد از دیگری رد نمایید بطوری كه دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یك كلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میكنید كه مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور كرده است؟
من كه مدتی با این ملت آمیزش كرده و بافكار درونی آنها پی برده میدانم كه طرف شما ممكن است سكوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یك كودك نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند كه دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
🔸ما اروپاییها معتقدیم كه در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینكه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
🔸ولی ایرانیها و بطور كلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود كه عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است كه حتا اختراعات و اكتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی كنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یك دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری كه برخی روزنامهها برانگیختهاند یك نمونهی نیكی از آن درد میباشد.
چنانكه خوانندگان میدانند ما در پرچم یك بحثی را آغاز كردیم در این زمینه كه ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراكنده و گمراهست كه از هزار سال باینسو در این كشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یك بحثی بود كه در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یك دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند كه پرچم بشعرا توهین كرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بكجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است كه شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی كه دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی كنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یك آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی كنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت كردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور كه ندانی زكجا آمدهای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایكون الا ماارید».[1] میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی كه باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
این سخنیست كه ما میگوییم.
🔸 كنون یك آدمی باخرد كه اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی كند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه كه از یك آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینكه كسی همهی آنها را بكنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد كه بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است كه كنت گوبینو اشاره كرده است.
[1] : معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
🔶 چرا خردها از كار افتاده (بخش یک از دو)
روزنامهی كوشش كتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میكند كه نویسندهی آن كُنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده كتابهایی دربارهی ایران نوشته كه یكی از آنها همینست. كنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یك نفر صوفی ایرانی صحبت كنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یك نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید كه عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یكی بعد از دیگری رد نمایید بطوری كه دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یك كلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میكنید كه مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور كرده است؟
من كه مدتی با این ملت آمیزش كرده و بافكار درونی آنها پی برده میدانم كه طرف شما ممكن است سكوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یك كودك نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند كه دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
🔸ما اروپاییها معتقدیم كه در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینكه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
🔸ولی ایرانیها و بطور كلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود كه عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است كه حتا اختراعات و اكتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی كنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یك دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری كه برخی روزنامهها برانگیختهاند یك نمونهی نیكی از آن درد میباشد.
چنانكه خوانندگان میدانند ما در پرچم یك بحثی را آغاز كردیم در این زمینه كه ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراكنده و گمراهست كه از هزار سال باینسو در این كشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یك بحثی بود كه در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یك دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند كه پرچم بشعرا توهین كرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بكجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است كه شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی كه دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی كنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یك آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی كنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت كردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور كه ندانی زكجا آمدهای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایكون الا ماارید».[1] میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی كه باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
این سخنیست كه ما میگوییم.
🔸 كنون یك آدمی باخرد كه اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی كند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه كه از یك آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینكه كسی همهی آنها را بكنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد كه بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است كه كنت گوبینو اشاره كرده است.
[1] : معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.