پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
کتاب بهائیگری ص 45

چنانکه گفتیم ، بابیان در جنگهایی که نخست کرده بودند فریب حدیثها را خورده امید کشورگیری می‌داشتند. چون در حدیثها سخنان بسیاری از چیرگی امام زمان بدشمنان و از فیروزیهای او رفته اینان بآن امید با دولت می‌جنگیدند و آرزوهای بسیار در دل می‌پروردند. ولی کشته شدن باب و شکستهایی که در مازندران و زنجان و تبریز از دولتیان دیدند ، همه‌ی آرزوها را از میان برد.

این بار بابیان بکینه‌جویی پرداخته چنین خواستند که به ناصرالدین‌شاه و دیگران کیفری دهند ، و اینبود از تهران سه تن را فرستادند که به ناصرالدین‌شاه که در تابستانگاه نیاوران می‌زیست ، تیر اندازند و او را بکشند.

این سه تن دلیرانه بکار پرداختند. ولی تیر بشاه نخورده جز گزند اندکی به او نرسانید. با این حال شاه و درباریان بخشم آمده چنین نهادند که هر که را از بابیان پیدا کردند بکشند و اینبود فراشان را بجستجو فرستادند. در دو روز سی و دو تن از آنها گرفتار شدند.

چند تن از ایشان را که یکی میرزاحسینعلی بهاء می‌بود ، چون به بابیگری خَستُوان [=معترف] نمی‌بودند نکشته بزندان فرستادند ولی بیست و چند تن را که یا بابی شناخته می‌بودند و یا خود پوشیده نداشته می‌خَستُویدند ،[اعتراف کردن] ناصرالدین‌شاه دستور داد بکشند ، و چون می‌خواستند همگی مردم را با آنان دشمن و خونی گردانند ، هر یکی را بدست گروه دیگری سپاردند.
یکی را به بازرگانان دادند که هر کدام زخمی زده کشتند. یکی را به اوباش دادند که گرد آمده از پا درآوردند. یکی را به دارالفنون فرستادند که شاگردان نابود ساختند. یکی را بملایان سپردند. یکی را بسربازخانه فرستادند. بدینسان بیست و چند تن ، هر یکی با دست گروه دیگری کشته گردید و پیداست که چه غوغا و دُژرفتاریهایی[وحشیگری] رفت.
بدتر از همه داستان حاجی‌سلیمانخان و قاسم نیریزی بود. حاجی‌سلیمانخان یکی از شناختگان بابیان بشمار می‌رفت ، و چون با قاسم بدست فراشان داده شده بودند ، در تن‌های ایشان سوراخهایی پدید آوردند و شمعها فروبرده روشن گردانیدند ، و رقصنده و نوازنده بجلوشان انداخته در کوچه‌های تهران گردانیدند و پس از دُژرفتاریهای بسیاری که فراشان و مردم کردند ، در بیرون دروازه چهار تکه‌شان گردانیده از دروازه‌ها آویختند. تهران چنین دُژرفتاری در خود ندیده بود که آن روز دید. از کسانی که در این روز کشته گردید یکی حاجی‌میرزاجانی کاشانی (نویسنده‌ی نقطةالکاف) بود. قرةالعین که چند سال پیش دستگیر شده در خانه‌ی محمودخان کلانتر می‌زیست ، این زمان او را نیز کشتند.
🔶 زندگانی من
🔸 11ـ چگونه از دامهای منطق و اصول جستم (تکه‌ی دو از دو)

از سخن خود دور نیفتیم : منطق و اصول و حکمت دامهایی در سر راه من می‌بود. من با آن پژوهش بدرس خواندن و چیز یاد گرفتن ، راه برویم باز می‌بود که همچون هزارها دیگران سالها باین درسها پردازم و نیروهای مغزی خود را فرسوده و بیکاره گردانم. خدا را سپاس که بآن راهها نیفتادم و اگر افتادم زود جَستم. در منطق طلبه‌ها کتابهای حاشیه‌ی ملاعبدالله و شرح شمسیه و شرح مطالع را درس خواندندی. من تنها حاشیه را خوانده بآن بس کردم. حکمت را در تبریز آشکاره درس نگفتندی. (1) یکی دو تن در خانه‌هاشان درس می‌گفتندی و من به یکی از آنها دو روز رفتم و رها کردم. اما اصول که گودال بس ژرف و بزرگی در سر راهم می‌بود از آن نیز بآسانی جستم.

چگونگی آنکه شیخ‌هادی تهرانی که یکی از ملایان نجف می‌بود راهی برای اصول باز کرده بوده که درس آن را در سه یا چهار سال بپایان می‌رسانیده. بیست سال دیگران را تا چهار سال پایین آورده بود. (این شیخ‌هادی همانست که ملایان دیگر به فهم و زیرکیش رشک برده تکفیرش کرده بودند که با گرسنگی و سختی زیسته و مرده است). یکی از شاگردان او که آقاشیخ‌حسین توتونچی‌زاده می‌بود به تبریز آمده درس اصول و فقه می‌گفت.

پس از پایان جنگهای دَوَچی که من باز درپی درس خواندن می‌بودم دانسته شد که او در هنگام جنگ از دَوَچی که در آنجا نشستی کوچیده بکوی نوبر (2) آمده و در خانه‌ی بیرونی (3) حاجی‌میرآقا (پدر آقامیرمهدی ما) نشیمن گرفته و آماده بدرس گفتنست. من از این خرسند گردیده با یکی بدیدن او رفتیم و چنین نهادیم که از قوانین که در اصولست درس گوید.

نزدیک به دو سال من بدرس او می‌رفتم. هر روز پیش از روشنایی از هُکماوار راه افتاده یک ساعت و نیم راه پیموده به نوبر می‌رفتم و درس خوانده بمدرسه بازمی‌گشتم و در اینجا خودم چند دوره درسهایی می‌گفتم که طلبه‌ها گرد آمدندی. در این دو سال قوانین و رسائل و مکاسب را درس خواندم که می‌باید گفت بپایگاه «ملایی» رسیدم.

در تبریز درس بالاتر از اینها نبودی و ملایان بیش از این نخواندندی. مگر کسی که می‌خواستی مجتهد گردد و یا نزدیک بمجتهدی شود که به نجف رفته درس خواندی.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ چون فلسفه با دین ناسازگارست ، کسانی که فلسفه می‌خوانند بیدین می‌گردند و یا دینشان سستی می‌گیرد. از اینرو در گذشته به فلسفه‌خوانان یا آموزگاران فلسفه سخت می‌گرفته‌ و کافرشان می‌خوانده‌اند. اینست علت آنکه فلسفه را آشکاره درس نمی‌داده‌اند.
2ـ در جنوب تبریز.
3ـ بخشي از ساختمان كه ویژه‌ی پذيرايی از مهمانان بوده است.
شیخ‌محمدهادی تهرانی
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 183
🔸 در پیرامون زبان

اينها نمونه‌ايست كه زبان بيكبار برآشفته و بيشتر كلمه‌ها معني خود را از دست داده ، و ما كه اينها را مي‌نويسيم از بهر آنست كه ما خود ناگزيريم اين جداييها را ميانه‌ي كلمه‌ها در نگارشهاي خود بديده گيريم و هر كلمه‌اي را در معني خود بكار بريم ، و اگر تا كنون اينها را آسان گرفته و چندان كه مي‌بايست دربند آنها نشده‌ايم از اين پس همه دربند آنها باشيم ، و از آنسوي مي‌بينيم بيشتر خوانندگان اينها را نخواهند دريافت و اينست معني را كه ما خواسته‌ايم نيك نخواهند فهميد. اينست ناچار مي‌شويم آنها را بدينسان روشن گردانيم. وانگاه اين نگارشها را يك سود ديگري هست ، و آن اينكه در زمانهاي آينده هر كسي بداند ما چه رنجي مي‌كشيده‌ايم و با چه گرفتاريهايي روبرو بوده‌ايم. از يكسو زبان درست ميكرده‌ايم ، و از يكسو با همان زبان بدرستي و نيكي توده و بچاره‌ي آلودگيهاي بيشمار آن ميكوشيده‌ايم ، و پس از همه‌ي اينها با يكمشت رشکبران نادان ـ مردان درمانده كه يك گفتاري با زبان درست نتوانند نوشت ـ در نبرد بوده‌ايم.

شما كه اينها را مي‌خوانيد پرسشي درباره‌ی‌ آنها از آن دانشمندان و استادان سخن كنيد ببينيد آيا هيچ باين آلودگيهاي زبان پي برده‌اند. ببينيد آيا جداييهايي را كه ميانه‌ي اين كلمه‌ها بوده و كنون هم بايد باشد ميدانند. كساني كه هميشه ميگويند : «چه شده كه هزاران ديگران نمي‌فهمند و تنها يك تن مي‌فهمد؟!..» بايد از ايشان پرسيد : «چه شده كه شما زبان مادرزادي خود را نمي‌فهميد و تنها يك تن مي‌فهمد؟!..». كساني كه با پيمان هميشه از در همسري و رشک درمي‌آيند بهتر است شايستگي خود را در همين زمينه‌ي زبان بيازمايند.

بارها گفته‌ام مرا هرگز نسزد بخود ببالم و اين چيزيست كه كمي خودم مي‌شمارم. من همان آفريده‌ی ناچيزم كه بوده‌ام و در اين كارها كه انجام ميدهم خود من در ميانه هيچم ، و اين ناداني و بدنهادي ديگرانست كه مرا باين يادآوريها واميدارد. كساني كه كالاشان جز رشک و مردم‌آزاري نيست و يگانه دستاويزشان آنست كه «چه شده ما نمي‌فهميم و او مي‌فهمد» در برابر ايشانست كه ناگزير مي‌شويم باين يادآوريها برخيزيم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش یک از چهار)

در شماره‌های پیش پرچم از صوفیگری سخن رانده گفتیم : سرچشمه‌ی صوفیگری آن بود كه پلوتینوس فیلسوف رومی چنین گفته : «روان آدمی از آنجهان آزاد و بی‌آلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تن نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجایگاه پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».

این سخن نتیجه‌ آن را داده كه كسانی از كارها و خوشیهای اینجهان روگردان باشند و در خانقاهها نشسته بخود سختی دهند ، و آن را وسیله‌ای برای پاكی روان و نیرومندی آن شمارند ، و چون اینان برای رنجانیدنِ تن رختهای پشمی ناهموار می‌پوشیدند آنان را «صوفی» (یا پشمینه‌پوش) نامیده‌اند.

این آغاز صوفیگری بوده ولی داستان در اینجا نایستاده و كسانی چنین گفته‌اند : «روانهای ما از خدا جدا می‌شود و پایین آمده در تن جا می‌گیرد ، و اینست ما چون بخود سختی دهیم و تن مادّی خود را از نیرو اندازیم بخدا می‌پیوندیم و خود خدا می‌شویم» ، و اینست كسانی از پیشروان ایشان همچون شِبلی و دیگران بدعوی خدایی برخاسته‌اند : «لیس فی جُبَّتی الا الله» [1] یا «سبحانی ما اعظم شأنی».[2]

سپس از این اندازه هم گذشته و داستان «وحدت وجود» را بمیان آورده‌اند. این «وحدت وجود» یك معماییست كه هر كسی بشكل دیگری آن را بازنموده و حقیقت آن اینست كه كسانی می‌گویند : «خدا همین هستی (وجود) است و چیز دیگری نیست. اینست هر چیزی كه در جهانست خداست. ما به هرچه می‌نگریم خدا را می‌بینیم و جز او را نمی‌بینیم :
یار بی‌پرده از در و دیوار در تجلیست یا اولی‌الابصار»

پیداست كه این عقیده جز از عقیده‌ی پیش است. در آنجا تنها «روان» آدمی را از خدا می‌شماردند و در اینجا تن و جان ، و آدمی و چهارپا ، و در و دیوار ، و سنگ و كوه ، و همه چیز را «خدا» می‌شمارند ـ ولی صوفیان هر دوی این عقیده را نگه داشته‌اند و بهم آمیخته‌اند و شما اگر گفتار و كردار آنها را بسنجید و بیازمایید خواهید دید هر زمان یكی از این دو را پیش می‌كشند زیرا از یكسو همه چیز را خدا شمارده می‌گویند :
كه یكی هست و هیچ نیست جز او وحده لا اله الا هو

این از ذكرهای ایشانست كه همه شنیده‌اند :
یاهو یاهو یا من هو یا من لیس الا هو

در این باره داستانهای بسیاری از ایشان درمیان است. این دو داستان را من زبانی شنیده‌ام و در كتابی ندیده‌ام :

1) ابوبكر خوارزمی جای پای سگی را بوسید و چون ایراد گرفتند سری تكان داده و گفت : «هو!».

2) شیخ عطار در نیشابور چون نخستین بار چشمش بمغولان افتاد وجدی باو دست داد و گفت : «در این رخت آمده‌ای كه نشناسمت».
دیده میخواهم كه باشد شه‌شناس تا شناسد شاه را در هر لباس

و از یكسو می‌گویند باید رنج برد تا بخدا پیوست ، و پیران ایشان خود را بالا گرفته می‌گویند ما بخدا رسیده‌ایم.

🔸باید پرسید : اگر این راستست كه هرچه هست خداست «لیس فی الدار غیره دیار» [3] دیگر چه نیازی به رنج كشیدن است؟!. مگر شما از خدا جدایید تا باو پیوندید؟! این یك ایراد بزرگی بایشانست.

[1] : در رخت من چیزی جز خدا نیست (ضمنی : من خدایم).
[2] : جایگاهم پاک و بلند است. (سبحان یکی از نامهای خداست.)
[3] : در خانه جز خداوند خانه نیست (ضمنی : در جهان چیزی جز خدا نیست).
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
صوفیان : عبادت ، خداجویی ، به خدا پیوستن یا ...؟!
🔶 زندگانی من
🔸 12ـ بیماری سختی که گرفتار شدم

در تابستان 1289 (1328) که سالَم بیست شده و چنانکه گفتم پس از چهار سال درس خواندن بملایی رسیده بودم درمیان خویشان و آشنایان خانواده‌ای گفتگوها از ملایی من می‌رفتی. گاهی پندم دادندی که همچون ملایان ، عمامه را سترگتر گردانم و ریش را فروهِلَم و شلوار سفید پوشیده کفشهای زرد یا سبز آخوندی بپا کنم ، راه را تند نروم ، کسانی که «مریدانه» سلام می‌دهند برویشان خندم و دلشان جویم. پیداست که اینها از دست من برنیامدی.

ملازادگانی که بمدرسه آمدندی از همان نخست مشقِ مرید- نگهداری کردندی. بارها دیده بودیم بنزد ما آمدندی و نشستندی و بجای درس گفتگو از آن کردندی که فلان حاجی بمن امروز سلام غرّایی داد و بَهمان اعیان که مرید من شده مرا دیشب بمهمانی خوانده بود. در آن روزها یک سالوسکاری شگفتی درمیان ملایان (بویژه جوانان ایشان) رواج یافته بود. بدینسان که عمامه را هرچه شُل و ویل گردانیدندی. شال را بکمر چنان بستندی که در راه رفتن باز شدی و سرش بزمین کشیدی. جوراب را چنان پوشیدندی که جای پاشنه‌اش به نیمه‌ی پا آمدی. اینها برای آن بودی که گفته شود آقا «لاقید» است ، از خود ناآگاه است. ملازادگان ورزش[=تمرین] این سالوسکاریها را کردندی. ولی من بیکباره آخشیج[=ضد] آنها را می‌کردم و از هرچه که رنگ رُویه‌کاری[=ظاهرسازی] توانستی داشت دوری می‌جستم و اینبود از خویشان ایراد می‌شنیدم.

روزی با وصی پدرم (حاجی‌میرمحسن‌آقا) بگفتگو نشسته بودیم. گفتم : درس خواندن من پایان پذیرفته. چه اگر بیش از این بخوانم باید به نجف روم و آن چیزیست که نمی‌خواهم. زیرا مرا باید که برادران کوچکم را بدبستان فرستم و آنان را بزرگ گردانم. خواهر کوچکم را بشوهری دهم. مادرم را که چشم امیدش بمن باز است راه ببرم. اینست خواستارم مرا در بازار بکاری گمارید.

اندکی اندیشیده گفت : چهار سالست بیوسیده‌ام (1) که شما درسهاتان بپایان رسانید و مسجد و محکمه‌ی نیای خود را بدست گیرید. شما اکنون می‌خواهید که ببازار روید؟!... اگر ببازار خواستیدی رفت پس چرا درس خواندی؟!.. شما باید از این رمضان که در پیش است بمسجد روید و نماز خوانید و موعظه کنید.

گفتم : ملایی از من برنیاید و سالَم نیز کمست. گذشته از آنکه در این کوی سه تن ملا هست که آنکه ساده است گرسنگی می‌کشد و آنکه زیرکست با فریبکاری و سالوسی نانی می‌خورد.

گفت : کار شما جز کار آنهاست. شما چون بمسجد روید و بملایی پردازید از کویهای دیگر نیز مردم رو بسوی شما خواهند آورد.

بیش از این نتوانستم سخنی گویم و برخاستم. در دل می‌گفتم : باید خودم در اندیشه‌ی کاری باشم. ولی چند روزی نگذشت که گرفتار تیفوس گردیدم که همه‌ی این اندیشه‌ها در کنار ماند.

تا چند روزی از آغاز بیماری را بیاد می‌دارم که میرزا ابوالفتح حکیم (که از دوستان پدرم می‌بود) ببالای سرم آمده بود و با چهره‌ی اندوهناکی بمادرم می‌گفت : «حصبه است ، نمی‌دانم مُحرِقه یا مُطبِقه». پس از آنکه بیماری سختی یافته بوده چیزی را جز رنجهای جانگداز و شکنجه‌های توانفرسا بیادم نمانده است. تنها روز هفدهم بود که «بحران» پایان یافته بوده و من بخود آمدم و چشم باز کردم و مادرم را دیدم که با دیده‌های اشکبار بالا سرم ایستاده و رو بآسمان سپاس می‌گزارد. در آن ده روز سختی بیماری ، مادرم بی‌تابی بسیار می‌نموده است.

کم‌کم بیماری از میان رفت و من بپا برخاستم. ولی خون بسرم زده بود و بسیار سنگین می‌نمود. پزشک می‌گفت باید خون از بینیت روان گردد تا از این رنج رها گردی. یک ماه کمابیش با آن سختی می‌گذرانیدم تا روزی بهنگامی که در خانه تنها می‌بودم از بینیم خون چکیدن آغازید ، و چون جلو نگرفتیم رفته‌رفته تندتر گردید تا آنجا که بیحال شدم و افتادم و تا مادرم از خانه‌ی همسایه بیاید و بجلوگیری کوشد خون بی‌اندازه بیرون ریخت.

این خون ریختن بی‌اندازه یکی از رخداده‌های هَناینده[=مؤثر] در زندگانی من بوده. زیرا به شُوَند[=سبب‌ ] آن بسیار کمخون و ناتوان گردیدم و این کمخونی و ناتوانی تا امروز با من همراه است. از فردای همان روز چشمهایم تاریک شد که کسی را از ده گام دوری نمی‌شناختم. پس از چندی دندانهایم خُرد شدن آغازید. بر سرم موی سفید پیدا شد. بدگواریِ سختی (سوء هاضمه) پدید آمد. اگر سفرهای پیاپی که چند سال پس از آن پیش آمد و از آن ناتوانی بسیار کاست نبودی دانسته نیست حال تندرستی من بکجا انجامیدی.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بیوسیدن (biusidan) = انتظار کشیدن ؛ بیوسان = منتظر ؛ بیوسش = انتظار
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 184
🔸 در پیرامون زبان

شنيدنيست كه چون كساني ميخواهند يك بدي را بنيكي آورند و بكوشش برميخيزند آن كار تا نيرو نگرفته يك دسته همه از در دشمني و كارشكني درمي‌آيند و يا خود را بيكبار كنار ميكشند ولي همينكه كار نيرو گرفت و رو به پيشرفت نهاد اين زمان خود را بميان مي‌اندازند و چندان هياهو برمي‌انگيزند و چندان ناداني از خود مي‌نمايند كه همه را بستوه مي‌آورند ، و پيشگامان آن كار را از كرده‌ پشيمان ميگردانند ، و اين هنگام از اين راه جلو پيشرفت نيكي را مي‌گيرند. اينان دغلكارانند. اينان بدنهادانند.

در جنبش مشروطه همين رفتار را كردند. زيرا تا جنبش نيرو نگرفته بود تنها يك دسته جانفشانان هواي آن ميداشتند ولي جنبش همينكه پيش رفت همه بآن درآمدند و بهياهو و خودنمايي پرداختند. همان دربارياني كه مشروطه‌خواهي براي رهايي از دست آنان مي‌بود هم پا بميان نهادند و اين زمان در دستگاه مشروطه جا گرفتند و كردند آنچه را كه بارها نوشته‌ايم.

گفتگو از زبانست. من مي‌پرسم زبان ايران را چه كساني بآن حال آشفتگي انداخته بودند؟!.. آيا نه همان گويندگان بيمايه كه زبان را دستاويز سخنبازي گرفته و از اين راه نان ميخوردند؟! پس كنون چگونه اين كسان توانند آن را بنيكي آورند؟! اينان را اگر آن جربزه هست كه نيك و بد زبان را بشناسند چرا آن زيانها را ميرسانيدند؟! چرا تا ديروز كه ما گفتگو از پيراستن زبان ميكرديم همه از در كارشكني درمي‌آمدند؟!.. كسي كه تا ديروز نمي‌فهميد زبان آلوده است و بايد آن را از آلودگيها پيراست امروز چگونه فهمد كه از چه راهي بايد آن را پيراست.

درد اينجاست كه كساني از اين راهها نان ميخورند و سود مي‌برند و اينان مي‌گويند هر رنگي كه پيش مي‌آيد بيايد و هرچه رخ ميدهد بدهد ، ما بايد پا درميان داريم و نان خوريم و سود بريم. ما را با نيك و بد چه كار است؟!..
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادویکم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش دو از چهار)

صوفیان عامیهاشان هیچ نمی‌دانند «وحدت وجود» چیست. دانشورانشان هم هر یكی سخن دیگری درباره‌ی آن گفته‌اند. ولی اگر به كُنه مقصودشان برسیم ، چنانكه گفتیم ، می‌گویند : «خدایی نیست و ما خود خداییم». این شعرها نمی‌دانم از مولوی یا از كیست :
آنها كه طلبكار خدایید خدایید بیرون ز شما نیست شمایید شمایید
چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید وندر طلب گم نشده بهر چرایید
در خانه نشینید و مگردید به هر سو زیرا كه شما خانه و هم خانه خدایید

چیزی كه هست بیشترشان این معنی را باین روشنی بزبان نیاورند. زیرا از مردمان می‌ترسند. اینست آن را در لفافه‌هایی می‌پیچانند و تا بتوانند نمی‌گزارند درویشان عامی اینها را بفهمند. ولی پس از نوشتن گفتارهای پیش ، یكی از یاران (آقای آدرَم) كتابی آورد بنام «كشف‌الحقایق» كه چون گرفتم دیدم درباره‌ی «مهربابا» و كارهای اوست كه در هندوستان دستگاه صوفیگری درچیده و چون سالهاست سخن نمی‌گوید : «شاه خاموش» نامیده شده.

در این كتاب كه بیگمان با آگاهی بلكه با كمك خود «مهربابا» نوشته گردیده ، بیباك و بی‌پروا همین معنی «وحدت وجود» را برشته می‌كشد تا آنجا كه آشكاره می‌نویسد :

«روزی شخصی از شَت مهربابا بر حسب كاوش و درك و فهم حقیقت پرسید كه ای قبله‌ی عالمیان ، از دعوی خدایی و نبوت و پیغمبری تو تكان و سكته‌ی سختی بمردم وارد آمده و از شنیدن این كلمه و جمله همه رم می‌نمایند تكلیف چیست؟.. شت مهربابا جواب داد كه از قول من بمدعیان و مخالفین بگو كه من نه فقط می‌گویم كه من خدایم بلكه فریاد می‌زنم كه من خدایم ، تو خدایی ، او خداست ، ما خداییم ، شما خدایید ، ایشان خدایند ، دوستان خدایند و دشمنان و مخالفین هم خدایند. بلكه من هم از گفتار آنها رم می‌نمایم و در شگفت و تعجبم از شنیدن اینكه آنها خود را مخلوق دانسته و می‌خوانند و خود را همین جسم یك ذرع یا دو ذرعی می‌دانند و من نه فقط خود را خدا خوانده و خدا می‌بینم بلكه سایرین هم هر یك بالانفراد خدایند و خدا هم خود آنهایند و فرقی میان من و آنها نیست. ولی افسوس كه بآن پی نبرده خدائیت خود را نمی‌دانند باین جهت مرا توهین و سرزنش می‌نمایند و سرزنش من سرزنش خود آنهاست و غیبت من غیبت خود ایشانست. پس ، از این غیبت چه اثر و ملالتی برای من خواهد بود».

ببینید با چه بیباكی و آشكاری سخن می‌راند و همه را «خدا» می‌خواند. سزای این گزافه‌بافیست كه یك روز هم داروین برخیزد و بمردمان بگوید : شما همه‌تان زاده‌ی بوزینه‌اید. آن بالا پریدن را چنین پایین افتادن درپی بایستی.

در همان كتاب بارها مهربابا را «خدای ما» می‌خواند. با این حال جای شگفت است كه در یك فصل دیگر گفتگو از جستجوی خدا و از رسیدن باو می‌كند و چنین می‌نویسد كه مهربابا بخدا پیوسته. دانسته نیست اینها با آنچه در بالا آوردیم چه سازش دارد؟!

🔸اگر همه خدایید چه نیاز به جستجوی خداست؟!. بگفته‌ی شاعرِ خودتان «چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید؟!» اگر مهربابا خود خداست چه نیاز برسیدن بخدا داشته؟! بخود رسیدن معنایی ندارد .. ما نمی‌دانیم این تناقض‌گویی چه معنایی دارد؟!.

شگفتتر آنكه در این كتاب برانگیختگان را ـ از زردشت و موسا و عیسا و محمد ـ با صوفیان درهم می‌آمیزند و آنها را نیز از «خدا‌رسیدگان» می‌شمارند ، و چنین وامی‌نمایند كه آنها نیز دعوی خدایی داشته‌اند. مثلاً چنین می‌نویسند : «همان خدایی كه در صحرای عربستان بلباس محمد درآمده و پیغام انا رسول الله بلكه انا الله را بتمام عالم منتشر ساخته ...» در حالی كه چنین سخنانی به برانگیختگان هیچ سازش ندارد. زیرا در هیچ جا از آنان ـ بویژه از پیغمبر اسلام ـ گفتگوی پیوستن بخدا یا مانند این شنیده نشده است.

🔸صوفیان از خُرد و بزرگ چون دروغ را بد نمی‌شمارند و یكی از سرمایه‌هاشان دروغ‌بافیست ، اینجا هم از دروغبافی خودداری ننموده‌اند.
مهربابا یا «شاه خاموش»
Dast.Busi.Mardani.www.tsvf.orq.ir.3gp
512.9 KB
دستبوسی درویشان گنابادی «مردانی» را

مردانی پس از دکتر تابنده سر درویشان گنابادی بود.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
نتیجه‌ی آنهمه لاف خداجویی و سیر در آفاق و انفس و از مادّیات بریدن و به معنویات پرداختن آیا بدینسان خواری نمودنست؟!
🔶 زندگانی من
🔸 13ـ چگونه مرا بمسجد بردند

در همان روزها که از تیفوس رهیده ولی هنوز از ناتوانی بیرون نیامده بودم روزی دیده شد کسانی در حیاط بیرون گرد آمده ، و چون روز یکم رمضان می‌بود می‌خواهند مرا بمسجد نیایم ببرند که نماز بخوانم و بمنبر رفته «موعظه» کنم. این کار بدلخواه من نمی‌بود و بسیار دشوار می‌افتاد. ولی چون می‌دانستم درچیده‌ی حاجی‌میرمحسن آقاست ناچاری پذیرفتم و نماز می‌خواندم. سپس محرم رسید که باز بایستی بمنبر روم.

کوتاهسخن آنکه مرا با زور و فشار ملا گردانیده بودند. ولی خود در رنج سختی می‌بودم. گذشته از آنکه بسیار شرمنده می‌شدم و گاهی بالای منبر خود را می‌باختم. بارها با خود اندیشیده می‌گفتم : از این کار چه سودی مرا یا مردم را خواهد بود؟... ملایان دیگر چیستند که من باشم؟... بخود بایا[=واجب] می‌شماردم که اندیشه‌ی کار دیگری کنم.

از آنسوی ملایی که داماد حاجی‌میرمحسن‌آقا گردیده بود و گفتم که با من رشک می‌ورزید این بار بدشمنی آشکار برخاسته از سخنانی که مایه‌ی شکست ملایی من باشد بازنمی‌ایستاد. مرا «مشروطه‌چی» خوانده بدلسردی مردم می‌کوشید.

آنگاه در همان روزها دو برادرم را که کوچکتر می‌بودند و چون در هُکماوار مکتبی یا دبستانی نمی‌بود بیدرس مانده بودند بدبستان «نجات» در درون شهر فرستادم. اینان که همچون دیگر سید- بچه‌ها عمامه بسر نمی‌گزاردند و شال سبز نمی‌بستند خود گناهی می‌بود چه رسد بآنکه بدبستان می‌رفتند و درسهای تازه می‌خواندند. اینها عنوان نیکی در دست آن ملا می‌بود.

از آنسوی من خود بشیوه‌ی ملایان رفتار نمی‌کردم. چنانکه گفتم عمامه‌ی سترگ شل و ویل بسر نمی‌گزاردم. کفش زرد یا سبز بپا نمی‌کردم ، شلوار سفید نمی‌پوشیدم ، ریش فرونمی‌هِلیدم. کفشهای پاشنه‌دار و جورابهای بافت ماشین بپا می‌کردم. شال کمرم را سفت می‌بستم. اینها بجای خود که چون چشمهایم ناتوان گردیده بود با دستور پزشک آیینک (عینک) بچشم می‌زدم ، و این عینک زدن دلیل دیگری به «فرنگی‌مآبی» من شمرده می‌شد. اینها با «عدالت» که شرط پیشنمازی و ملایی می‌بود نمی‌ساخت.

از این هم گذشته بارها در مسجد و در جاهای دیگری بدروغگوییهای روضه‌خوانان ایراد می‌گرفتم که بگفته‌ی آن ملا «بدستگاه سیدالشهداء برمی‌خوردم». خود نیز بالای منبر در پایان موعظه روضه نخوانده مردم را نمی‌گریانیدم.

اینها رویهم آمده مایه‌ی دلسردی مردم می‌گردید. و من خشنود می‌بودم که دیر یا زود آن طوق از گردنم باز شود. اینست تا می‌توانستم خود را از کارهای ملایی بکنار می‌گرفتم. تنها ببزمهای عقد (برای خواندن عقد‌) رفته از کارهای دیگر خودداری می‌نمودم ، باآنکه پس از درآمدن بملایی جداسری[=استقلال] نموده راهبردن خانواده را بگردن گرفته بودم و با اینحال بی‌پولی و تنگدستی فشار سختی می‌داد ، نمی‌توانستم خود را بکارهایی که ملایان کردندی وادارم. بویژه که همیشه وصیت پدرم را بیاد می‌آوردم.

یک سال و نیم بدینسان گذشت که می‌باید گفت من در هُکماوار زندانی و خانه‌نشین می‌بودم و همیشه باز شدن راهی را برای رهایی از آن زندان می‌بیوسیدم.

در این یک سال و نیم کاری که کردم قرآن را ازبر گردانیدم. قرآن را بسیار خوانده بودم که تکه تکه از اینجا و از آنجا ازبرم گردیده بود. تنها آن می‌خواست که جاهای دیگر را نیز ازبر گردانم و آن تکه‌ها را بهم پیوندانم. در آن روزهای خانه‌نشینی باین کار پرداختم.

ازبر گردانیدن قرآن سخت نمی‌بود. ولی برای آنکه فراموش نکنم بایستی معنی آیه‌ها را نیک دانم و بهمبستگی آنها را با همدیگر بیاد سپارم. این کار مرا واداشت که زمانی بمعنی قرآن (معنایی که از خود آیه‌ها درمی‌آید) پردازم. و این پرداختن بمعنی آنها خود داستانی گردید و نخست تکانی که در اندیشه‌ها و باورهای من پدید آمد از این راه بود.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 185
🔸 در پیرامون زبان

چنانكه در پيش از اين گفته‌ايم يكي از كارهايي كه براي درست شدن زبان مي‌بايد آنست كه هر كلمه‌اي را در معني درست خود آوريم و كلمه‌هايي را كه از ديده‌ي معني بهم نزديكست بيكديگر نياميخته جدايي ميان آنها بگزاريم. در اين باره باز يادآوريها خواهيم كرد.

اين خود جستاريست كه آيا در زبان كلمه‌هاي هم‌معني يا بگفته‌ي عربي «مترادف» آيد يا نه؟ بسياري گفته‌اند آيد و شما چون بفرهنگها و قاموسها و ديكسيونرها نگاه كنيد در همه‌ی زبانها كلمه‌هاي بسياري را هم‌معني يكديگر مي‌شمارند. مثلاً در فارسي جهان با گيتي و گرامي با ارجمند و بزرگ با سترگ هم‌معني شناخته شود و مانند اينها بسيار است.

ديگران پاسخ داده‌اند كه آن كلمه‌ها با آنكه هم‌معني مي‌نمايند هر يكي بمعني ديگريست و جدايي درميان آنهاست. مثلاً بزرگ آنست كه از روي دانش يا از راه جايگاه و مانند اينها بيشي دارد ولي سترگ آنست كه از روي تنه و كالبد بيش باشد. در ديگرها نيز همچنين است.

اين گفتگوييست كه بميان آمده. و ما اگر راستي را خواهيم بايد بگوييم سخن دسته‌ي دوم درستتر است. زيرا در جايي كه يك معني نامي براي خود ميدارد ديگر بنام ديگري چه نياز است؟! اين كلمه‌ها از روي نياز پيدا شده ، و اينكه پيش از اين ميگفتند هر زباني را يك كسي گزارده و پديد آورده درست نيست و امروز دانشها اين را روشن گردانيده كه زبانها كم‌كم و بخودي خود پديد آمده و هر كلمه‌اي را نيازي كه بآن بوده پديد آورده است. پس بايد پذيرفت كه در خود يك زبان كلمه‌هاي هم‌معني نبايد باشد. ليكن از آنسوي اين هست كه زبانها بيك حال نمي‌ماند. و هميشه در ديگرگونيست. اين بسيار رو داده كه در يك زبان كلمه براي يك معني هست و كلمه‌ي ديگري را نيز از زبان ديگري گيرد و از اين راه ناگزير كلمه‌هاي هم‌معني پيدا شود. مثلاً ما در فارسي «گريبان» را داشته‌ايم و «يقه» يا «يخه» هم از تركي گرفته شده كه به همان معني است و مانند آن بسيار است. نيز گاهي رو داده كه دو كلمه‌ي نزديك بهم جداييها كه باهم داشته‌اند از دست داده‌اند و از ايرو بيك معني شده‌اند. چنانكه سترگ و بزرگ و گرامي و ارجمند از اين راهست و مانند آنها فراوان ميباشد. نيك و خوب ، و سپاه و لشگر و اين گونه چيزها كه امروز هم‌معني شناخته مي‌شود نيز از اين گونه است و نخست از هم جدا بوده‌اند.

هرچه هست بايد دانست كه داشتن كلمه‌هاي هم‌معني براي يك زبان اگر عيب آن شمرده نشود فزوني آن شمرده نخواهد شد. زيرا چنانكه بارها گفته‌ايم در يك زبان كلمه‌ها بايد چندان آشنا بگوش باشد كه در سخن خود آنها پديدار نباشد و شنونده يكسر با معني روبرو شود. (همچون آيينه‌ي صاف كه خود نمايان نباشد و روي را نشان دهد). اينكه در يك زباني شنونده نخست كلمه‌ها را دريابد و سپس بمعني آنها رسد نشان نادرستي آن زبانست و اين در نتيجه‌ي فزوني كلمه‌ها پديد آيد.

از آنسوي ما در فارسي يك گير ديگري ميداريم و آن اينكه در سايه‌ي پريشاني زبان ، بسياري از معنيها چند كلمه ميدارد و از آنسوي بسياري از معنيها بيكبار بي‌نام است. مثلاً اكنون در فارسي «بخشيدن» را بمعني آمرزيدن و يا دادن بكار مي‌برند و اين كلمه‌ها هم‌معني شمرده مي‌شود و از آنسوي براي قسمت كردن كه معني نخست بخشيدن بوده كلمه نمي‌داريم و ناگزيريم آن را با كلمه‌ي عربي بفهمانيم. نيز «فرمودن» را با «گفتن» بيك معني مي‌آورند و از آنسوي براي حكم كردن كه معني درست فرمودن بوده كلمه پيدا نمي‌كنيم. از اين گونه چندانست كه اگر بشماريم بسخن درازي نياز خواهيم داشت.

ببينيد چه نابساماني و پريشاني در زبان رو داده. ولي خوشبختانه معنيهاي درست بيكبار از ميان نرفته و شما خواهيد توانست از كتابهاي پيش از زمان مغول بويژه از شاهنامه‌ي فردوسي بسياري از معنيهاي درست را بدست آورده و رواج دهيد. ما در اينجا بار ديگر يك رشته از آنها را ياد كرده معني درست هر يكي را بازمي‌نماييم ولي بايد دانست تنها اينها نيست و مانندهاي فراوان دارد كه خود نويسندگان و گويندگان بايد بكاوند و پيدا كنند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادودوم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش سه از چهار)

در آن كتاب ، چنانكه شیوه‌ی صوفیانست ، بگزاف‌گویی نیز می‌پردازد و چنین می‌نویسد كه «امور الهی» سپرده بدرویشان و صوفیانست. می‌گوید : «مثلاً جنگ اروپا بلكه عالم كه همه دیدند و هر كس جهت و سببی برای حدوث آن اقامه نمود نبود مگر از كارهای یكی از این فقیران و خدارسیدگان كه بارها می‌گفت دنیا را آتش زده می‌روم و همان روزی هم كه از این دنیا رحلت نمود اعلان صلح باطراف عالم منتشر شد ...».

نیك اندیشید كه این مرد چه دروغ بزرگی را بقالب می‌زند. جنگ جهانگیر 1914 كه درمیانه‌ی آلمان و اتریش با فرانسه و روس و انگلیس درگرفت و پس از چهار سال با شكست آلمان پایان یافت این می‌گوید كار یكی از درویشان بوده. من نمی‌دانم در برابر چنین دروغی چه بنویسم؟!.. این از جاهاییست كه آدمی از سخن درمی‌ماند و نمی‌داند چه بگوید. این بدان می‌ماند كه شما در آرزوی ساختن یك خانه‌ای باشید و سالها بخود و خاندانتان سختی داده پولی پس‌انداز كنید ، و چون باندازه‌ی كفایت رسید آجر و گچ و آهك و تیرِ آهنی و در و پنجره و دیگر افزارها بخرید و گِلكار[=بنّا] و كارگر بگمارید و چند ماهی بكوشید و بكوشند تا خانه‌ای ساخته گردد ، و آنگاه یك گدای راه‌نشینی جلو شما را گیرد و چنین گوید : «آن خانه را من برای شما ساختم ‌ها !» ، آیا شما در پاسخ او درنمی‌مانید؟!.. آیا بیك شگفتی ژرفی فرورفته بافسوس و دریغ نمی‌پردازید؟!..

جنگ جهانگیر 1914 نتیجه‌ی پیشامدهای تاریخی گذشته بود كه از سالیان دراز بسیج افزار می‌كردند. در سال1870 كه فرانسه شكست سختی از آلمان خورد و از پا افتاد دولت امپراتوری روس آینده‌ی روس را بیمناك دیده این دریافت كه نیرومندی روزافزون آلمان خطری برای آن كشور می‌باشد ، و اینبود دست همدستی بسوی فرانسه دراز كرده درخواست پیمان كرد و فرانسه آن را با خوشی پذیرفت. از آنسوی انگلیس نیز با همه‌ی دشمنیهای تاریخی با فرانسه سود خود را در پیوستن بآنان دید. از اینجا آن سه دولت باهم یكی گردیدند و آلمان نیز با اتریش و ایتالیا همدستی نموده در برابر آنان ایستاد. این دودستگی سالها درمیان بود و چون می‌دانستند كه سرانجام بجنگ خواهد كشید هردو سو كارخانه‌های افزارِ جنگ‌سازی را بكار انداخته بسیج[=تدارک] افزار می‌كردند ، سپاهیان تربیت می‌نمودند ، نقشه‌های جنگی می‌كشیدند ، و این آمادگی روز بروز بیشتر می‌شد تا آنكه در سال 1914 كه هر دو سو آماده ایستاده و درپی بهانه می‌گشتند داستان كشته شدن ولیعهد اتریش در سراجوا[=سارایوو ، كُرسی بوسنی هرزگوین كنونی] با دست یك آزادیخواه سِربی[صرب] بهانه بدست داد و لشگرها بتكان آمد و افزارهای بسیجیده بكار رفت و آن جنگ و كشتار آغاز یافت.

اكنون آن فقیر چه دستی در این پیشامدها داشته كه گفته شود كار او بود. آیا كینه را بمیان آلمان و فرانسه او انداخته؟! آیا روس و انگلیس را بهمدستی با فرانسه او برانگیخته؟! آیا توپها و تفنگها و دیگر افزارها را او ساخته؟! آیا سربازها و افسرها را او تربیت كرده؟! آیا نقشه‌ی جنگی را او كشیده؟!. یا خیر ، كشتن ولیعهد اتریش با دستور وی بوده؟!. آخر از چه راه در آن جنگ دخالت داشته كه گفته شود كار او بوده؟!. ما كه می‌بینیم آن جنگ در نتیجه‌ی یك رشته علتها و كوششها پیش آمده و جریان یافته و در هیچ جای آن دخالتی از گُلِ ‌مولای هندوستان نمی‌بینیم ، پس چگونه باور كنیم كه جنگ را او پدید آورده؟!.

🔸آنگاه آن درویش را از این جنگ چه مقصدی بوده؟!. چه نتیجه را می‌خواسته؟!. از شكست آلمان به یك درویش هندی چه توانستی بود؟!.
این دروغها در شرق از بس فراوان بوده زشتیش از میان برخاسته.

صوفیان از نخست مدعی بوده‌اند كه تاج و تخت را بپادشاهانْ آنان می‌دهند ، و حافظ در برابر آنها بدعوی برخاسته كه رندان قلندر در میخانه نیز آن كار را می‌كنند (ستانند و دهند افسر شاهنشاهی) ولی باید دانست كه این از یكسو بخدا دروغ بستن و خود گناه بزرگی می‌باشد. این كسان بیدین و خداناشناس بوده‌اند كه بچنین دروغی گستاخی نموده‌اند! از یكسو نیز اینها ننگ است و همینها راه می‌دهد كه اروپاییان بشرقیان با دیده‌ی توهین نگرند و آنان را مردمانی پندارپرست و سبكمغز شمارند. [1]

شما خود بیندیشید آیا شرم‌آور نیست كه كسی در هندوستان نشیند و خواری و زبونی و پراكندگی و بدبختی آن مردم را بروی خود نیاورد و سر افراشته چنین گوید : كارهای جهان در دست منست؟!. خدا كارها را بدست من سپرده؟!. آیا نخواهند گفت : پس ای بیدرد بهر چه مردم خود را از آن زبونی و بدبختی رها نمی‌گردانی؟!.

شگفتتر آنست كه همان مهربابا در آموزشگاه انگلیسی درس خوانده و از دانشهای اروپا بهره یافته و كسی نمی‌گوید : ای مرد گمراه آن دانشها كجا و این سخنان تو كجا؟!.

👇