🔶 زندگانی من
🔸 22ـ گفتگوهایی که با بهائیان میداشتیم (تکهی دو از دو)
یک روز یکشنبه که مدرسه بسته میبود باهم رفتیم. سپس دانستم که خانهی منیردیوان میبوده که یکی از مبلغان بنام بهائی شمرده میشد و ما چون رسیدیم تنها مینشست. میرزا اسماعیلخان گفت : این استاد ماست میخواهد با شما گفتگو کند. منیر دیوان خشنودی نموده خواست بسخنی پردازد. گفتم : من تاریخ دین شما را بسیار خواندهام و نیازی بسخن از آن بارهها نیست. من تنها برخی پرسشها میدارم که میخواهم شما بآنها پاسخ دهید و من میخواهم دو شرطی با شما کنم :
نخست آنکه هم پرسش من و هم پاسخ شما ساده باشد که «شرح و مقدمه» نخواهد.
دوم هم پرسش و هم پاسخ نوشته شود.
همهی اینها را پذیرفت و میرزااسماعیلخان مداد و کاغذ بدست گرفت که پرسش و پاسخ را بنویسد.
گفتم : «نخست میپرسم : علت تجدید نبوت چیست؟.. یک پیغمبر که آمده چرا دوباره دیگری بیاید؟!.».
گفت : «چون یک نبی که میآید شریعتی موافق آن زمان میگزارد و سپس که زمان تغییر مییابد باید یکی دیگر برخیزد و شریعتی نوین مطابق اقتضای زمان بگزارد».
گفتم : «پس بعقیدهی شما هر شریعتی باید مطابق زمان باشد؟».
گفت : «البته».
گفتم : «آیا نقطهی اُولی (1) نبی بوده یا امام؟!..».
در اینجا به یک پاسخ درازی پرداخت در این زمینه که «اینها اصطلاحات مردم است ، در نزد خدا همهی مظاهر یکی هستند».
گفتم : «از زمینهی سخن بیرون نروید. مقصودم آنست که نقطهی اُولی شریعتی آورده یا نه؟».
گفت : «آری».
گفتم : «پس بهتر است شریعت او را بسنجیم که آیا مطابق زمان بوده یا نه؟».
گفت : «بسنجید».
گفتم : «کتابش را بدهید تا کمی بخوانیم و آگاه گردیم و بسنجیم».
گفت : «ما کتاب او را نمیداریم».
گفتم : «بفرست از خانهی «احباب» (2) بیاورند».
گفت : «هیچ کس نمیدارد».
گفتم : «چرا؟..».
گفت : «چون نسخ شده».
گفتم : «شما بالا سرتان توریت (3) و انجیل و قرآن را که جلوتر از آنست و بعقیدهتان همه نسخ شده پهلوی هم چیدهاید. پس چرا تنها بیان (4) را نمیدارید؟!».
گفت : «مولای ما نگه داشتن آن را نهی کرده».
گفتم : «به هر حال آیا شریعت او موافق زمان بوده؟..».
گفت : «البته بوده».
گفتم : «پس در آن حال چه شُوندی داشته که سیزده سال دیگر بهاءالله برخیزد و شریعت نوی که با آن بیکبار ناسازگار است بیاورد؟!. مگر در سیزده سال خواهشهای زمان دیگر گردد؟!.».
گفت : «ما که نتوانیم بخدا ایراد گیریم».
گفتم : «هنوز دانسته نیست که از خداست. ما هنوز میخواهیم بدانیم که از خدا بوده یا نه؟. تو خودت گفتی که «علت تجدید تغییر زمانست». خودت گفتی که «هر شریعتی باید مطابق زمان باشد». اکنون چرا از سخن خود بازمیگردی؟!».
گفت : «بما اجازه ندادهاند که در چنین مباحثی وارد گفتگو شویم».
گفتم : «پس باین پرسش من که پاسخ خواهد داد؟».
گفت : «من که نمیدانم که پاسخ خواهد داد. من مینویسم بمرکز امر (5) ، خودشان پاسخ دهند».
گفتم : «بنویسید. ولی تا چندگاه پاسخ آید؟.».
گفت : «چون زمان جنگست شش ماه خواهد کشید. شما نشانی خود را بدهید تا هر پاسخی آمد بشما برسانم». من چون نشانی خود را گفتم گفت : «اکنون دانستم شما کیستید. اگر از پیش شناخته بودمی بگفتگو درنیامدمی. شما با آقامیرزامهدی نیز گفتگو کردهاید. در هر ظهوری کسانی همچون شما که بدانش خود مغرورند عقب مانند و قابل هدایت نباشند».
گفتم : این سخنتان نیز راست نیست. شما اگر باین یک پرسش ، از خودتان یا از دیگری پاسخی دهید خواهید دید که من خواهم پذیرفت.
با این سخن نشست پایان یافت و ما برخاستیم. میرزااسماعیلخان که از خنده خودداری نمیتوانست و همهی راه را میخندید خَستُوان (6) میبود که بگفتههای بهائیان گراییده بوده ، و از این نشست و گفتگو که مایهی بیداری او شده بود خرسندی مینمود. هنوز یادداشتهای آن روز درمیان کاغذهای من بازمیماند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Noqteye O’lã : پاینامیست که بهائیان به سیدعلیمحمد باب دادهاند.
2ـ بهائیان به همکیشان خود احباب (دوستان) گویند.
3ـ تلفظ دیگری از تورات
4 ـ کتابی که سیدعلیمحمد باب نوشت ولی حسینعلی بهاء دستور داد تا از میان برند و نگزارند بدست مردم بیفتد.
5ـ خواست مرکز راهبری بهائیانست که در آن زمان عبدالبهاء فرزند میرزاحسینعلی بهاء سرکردهی آن بود.
6ـ خستویدن (xastovidan) = اعتراف کردن ، اقرار کردن ؛ خستوان (xastovãn) = معترف ، مقر ؛ خستوش = اعتراف ، اقرار
🔸 22ـ گفتگوهایی که با بهائیان میداشتیم (تکهی دو از دو)
یک روز یکشنبه که مدرسه بسته میبود باهم رفتیم. سپس دانستم که خانهی منیردیوان میبوده که یکی از مبلغان بنام بهائی شمرده میشد و ما چون رسیدیم تنها مینشست. میرزا اسماعیلخان گفت : این استاد ماست میخواهد با شما گفتگو کند. منیر دیوان خشنودی نموده خواست بسخنی پردازد. گفتم : من تاریخ دین شما را بسیار خواندهام و نیازی بسخن از آن بارهها نیست. من تنها برخی پرسشها میدارم که میخواهم شما بآنها پاسخ دهید و من میخواهم دو شرطی با شما کنم :
نخست آنکه هم پرسش من و هم پاسخ شما ساده باشد که «شرح و مقدمه» نخواهد.
دوم هم پرسش و هم پاسخ نوشته شود.
همهی اینها را پذیرفت و میرزااسماعیلخان مداد و کاغذ بدست گرفت که پرسش و پاسخ را بنویسد.
گفتم : «نخست میپرسم : علت تجدید نبوت چیست؟.. یک پیغمبر که آمده چرا دوباره دیگری بیاید؟!.».
گفت : «چون یک نبی که میآید شریعتی موافق آن زمان میگزارد و سپس که زمان تغییر مییابد باید یکی دیگر برخیزد و شریعتی نوین مطابق اقتضای زمان بگزارد».
گفتم : «پس بعقیدهی شما هر شریعتی باید مطابق زمان باشد؟».
گفت : «البته».
گفتم : «آیا نقطهی اُولی (1) نبی بوده یا امام؟!..».
در اینجا به یک پاسخ درازی پرداخت در این زمینه که «اینها اصطلاحات مردم است ، در نزد خدا همهی مظاهر یکی هستند».
گفتم : «از زمینهی سخن بیرون نروید. مقصودم آنست که نقطهی اُولی شریعتی آورده یا نه؟».
گفت : «آری».
گفتم : «پس بهتر است شریعت او را بسنجیم که آیا مطابق زمان بوده یا نه؟».
گفت : «بسنجید».
گفتم : «کتابش را بدهید تا کمی بخوانیم و آگاه گردیم و بسنجیم».
گفت : «ما کتاب او را نمیداریم».
گفتم : «بفرست از خانهی «احباب» (2) بیاورند».
گفت : «هیچ کس نمیدارد».
گفتم : «چرا؟..».
گفت : «چون نسخ شده».
گفتم : «شما بالا سرتان توریت (3) و انجیل و قرآن را که جلوتر از آنست و بعقیدهتان همه نسخ شده پهلوی هم چیدهاید. پس چرا تنها بیان (4) را نمیدارید؟!».
گفت : «مولای ما نگه داشتن آن را نهی کرده».
گفتم : «به هر حال آیا شریعت او موافق زمان بوده؟..».
گفت : «البته بوده».
گفتم : «پس در آن حال چه شُوندی داشته که سیزده سال دیگر بهاءالله برخیزد و شریعت نوی که با آن بیکبار ناسازگار است بیاورد؟!. مگر در سیزده سال خواهشهای زمان دیگر گردد؟!.».
گفت : «ما که نتوانیم بخدا ایراد گیریم».
گفتم : «هنوز دانسته نیست که از خداست. ما هنوز میخواهیم بدانیم که از خدا بوده یا نه؟. تو خودت گفتی که «علت تجدید تغییر زمانست». خودت گفتی که «هر شریعتی باید مطابق زمان باشد». اکنون چرا از سخن خود بازمیگردی؟!».
گفت : «بما اجازه ندادهاند که در چنین مباحثی وارد گفتگو شویم».
گفتم : «پس باین پرسش من که پاسخ خواهد داد؟».
گفت : «من که نمیدانم که پاسخ خواهد داد. من مینویسم بمرکز امر (5) ، خودشان پاسخ دهند».
گفتم : «بنویسید. ولی تا چندگاه پاسخ آید؟.».
گفت : «چون زمان جنگست شش ماه خواهد کشید. شما نشانی خود را بدهید تا هر پاسخی آمد بشما برسانم». من چون نشانی خود را گفتم گفت : «اکنون دانستم شما کیستید. اگر از پیش شناخته بودمی بگفتگو درنیامدمی. شما با آقامیرزامهدی نیز گفتگو کردهاید. در هر ظهوری کسانی همچون شما که بدانش خود مغرورند عقب مانند و قابل هدایت نباشند».
گفتم : این سخنتان نیز راست نیست. شما اگر باین یک پرسش ، از خودتان یا از دیگری پاسخی دهید خواهید دید که من خواهم پذیرفت.
با این سخن نشست پایان یافت و ما برخاستیم. میرزااسماعیلخان که از خنده خودداری نمیتوانست و همهی راه را میخندید خَستُوان (6) میبود که بگفتههای بهائیان گراییده بوده ، و از این نشست و گفتگو که مایهی بیداری او شده بود خرسندی مینمود. هنوز یادداشتهای آن روز درمیان کاغذهای من بازمیماند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Noqteye O’lã : پاینامیست که بهائیان به سیدعلیمحمد باب دادهاند.
2ـ بهائیان به همکیشان خود احباب (دوستان) گویند.
3ـ تلفظ دیگری از تورات
4 ـ کتابی که سیدعلیمحمد باب نوشت ولی حسینعلی بهاء دستور داد تا از میان برند و نگزارند بدست مردم بیفتد.
5ـ خواست مرکز راهبری بهائیانست که در آن زمان عبدالبهاء فرزند میرزاحسینعلی بهاء سرکردهی آن بود.
6ـ خستویدن (xastovidan) = اعتراف کردن ، اقرار کردن ؛ خستوان (xastovãn) = معترف ، مقر ؛ خستوش = اعتراف ، اقرار
Zendeganiye Man 1-4.pdf
1.1 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای یک تا چهار
بخوانندگان این کتاب
1ـ خانوادهی ما
2ـ مکتبی که من رفتم
3ـ چند سخنی از پدرم
4ـ همباز پدرم
🔸 گفتارهای یک تا چهار
بخوانندگان این کتاب
1ـ خانوادهی ما
2ـ مکتبی که من رفتم
3ـ چند سخنی از پدرم
4ـ همباز پدرم
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 194
🔸 پيشوند و پسوند
باز
اين پيشوند در جايي آيد كه يك كار پي كار ديگري كرده شود و يا پي هم انجام گيرد و دامنه پيدا كند. مثلاً داده بود و بازستد و رفت و بازآمد و برداشت و بازنهاد. همچنين در بازآورد ، بازخواند ، بازداد ، بازگرفت ، بازيافت ، بازخريد ، بازگشت ، بازگفت.
بازگفت را بمعني نقل كرد ميآوريم و جهت آنست كه يك كار كه يكبار رو داده يكبار هم آنرا ميگوييم كه تو گويي اين كار ديگريست.
نيز كلمههاي بازخواست و بازپرس و بازرس كه بكار ميبريم همه از اين راه است كه يك كار كه يكبار رو داده يكبار هم پرسيده ميشود.
در جملههاي از گفتهي خود باز ايستاد (انكار كرد) و مرا از كار بازداشت ، بچه را از شير بازگرفت ، نيز همين معني خواسته ميشود. زيرا يك كاري از پيش رو داده و كار ديگري پس از آن رو ميدهد.
🔸 پيشوند و پسوند
باز
اين پيشوند در جايي آيد كه يك كار پي كار ديگري كرده شود و يا پي هم انجام گيرد و دامنه پيدا كند. مثلاً داده بود و بازستد و رفت و بازآمد و برداشت و بازنهاد. همچنين در بازآورد ، بازخواند ، بازداد ، بازگرفت ، بازيافت ، بازخريد ، بازگشت ، بازگفت.
بازگفت را بمعني نقل كرد ميآوريم و جهت آنست كه يك كار كه يكبار رو داده يكبار هم آنرا ميگوييم كه تو گويي اين كار ديگريست.
نيز كلمههاي بازخواست و بازپرس و بازرس كه بكار ميبريم همه از اين راه است كه يك كار كه يكبار رو داده يكبار هم پرسيده ميشود.
در جملههاي از گفتهي خود باز ايستاد (انكار كرد) و مرا از كار بازداشت ، بچه را از شير بازگرفت ، نيز همين معني خواسته ميشود. زيرا يك كاري از پيش رو داده و كار ديگري پس از آن رو ميدهد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتادم)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش دو از چهار)
یگانگی چیست آقای حقیقی؟!.. اگر دیگران تنها نام آن را یاد گرفتهاند ما معنایش را هم میدانیم ، و راهش را نیز پیدا كردهایم ، بكوشش نیز پرداختهایم. یگانگی یکی از بزرگترین آرزوهای ماست و این كوششها نیز در آن راهست. در این كشورِ شما شمردهایم چهارده كیش هست ، چند مسلك هست ، چند نژاد و زبان هست ، كه تا باینها چاره نشود یگانگی بدست نخواهد آمد.
یگانگی یك توده آنست كه همگیشان دارای یک راه و یك آرمان باشند. و این یگانگی باید بروی حقایق باشد. ما نیز به همان میكوشیم. ما میخواهیم ایرانیان حقایق زندگی را دریافته در پیرامون آن یگانگی نمایند و در راه نشر آن حقایقست كه بشاعران برخورده بدآموزیهای آنان را سنگ راه خود یافته خُرد میكنیم. ما میگوییم : «هر مردمی باید بآبادی كشور خود و نگهداری آن بكوشند».
این یكی از حقایقست كه میخواهیم در دلها جا دهیم ولی شاعران همگی ضد این را گفتهاند. همگی آنها مردم را بجبریگری و بیپروایی و مستی شبانهروزی خواندهاند. اینست ما ناگزیر میشویم آنها را براندازیم. همچنین بیكایك كیشها از بهائیگری و باطنیگری و صوفیگری و آن دیگرها كه مایهی پراكندگی و گمراهی است پرداخته ایرادهای خود را مینویسیم. راه یگانگی اینست. زیرا آنچه مردمی را به یک راه تواند آورد حقایقست.
آری امروز در برابر این كوششهای ما یك هیاهوهایی پیدا میشود. ولی این چندگاهه[= موقتی] است. نتیجهی این كوششهای ما آنست كه همهی كسانی كه فهم و خرد درست دارند و اغراض چشم آنها را نپوشانیده از هر دستهای كه باشند بسوی ما گرایند و در پیرامون این حقایق یگانگی نمایند و از آنسوی كسانی كه فهم و خردشان از كار افتاده كه بدلیل گردن نمیتوانند گزاشت یا اغراض و سودجویی جلوگیرشان میباشد در برابر ما دستهای پدید آورند و همچنان هیاهوی و ایستادگی نمایند. آری یک چنین دوتیرگی پدید آمده و روز بروز بزرگتر خواهد بود. ولی خدا میانهی ما و آنان داوری خواهد كرد و آن كسان سزای گردنكشی خود را از دلیل و منطق خواهند یافت و جز این چاره نیست.
آیا شما میپندارید اگر ما یا دیگری آواز بلند كنیم : «ای ایرانیان متحد شوید ، دست بهم دهید ..» نتیجه خواهد داد؟!... مگر ایرانیان با دلخواه و اختیار خود باین پراكندگی افتادهاند كه با دلخواه و اختیار خود نیز از آن دست بردارند؟!. چنان كاری مانند آنست كه شما یك بیماری را ببینید و باو اندرز دهید كه «تندرست شو! دست از بیماری بردار!» و شرحی از سودهای تندرستی برای او بسرایید ، و چنین پندارید كه نتیجه بدست خواهد آمد ، و این ندانید كه او با میل و دلخواه خود بیمار نگردیده كه با میل و دلخواه از آن بازگردد. اگر اینگونه آوازها سودی داشت پس چه شده كه آنهمه گفتارها و داد و فریادها كه از آغاز مشروطه در روزنامهها در همان زمینهی یگانگی نوشته شده كمترین سودی ندارد؟!.
آقای ارجمند در این توده (اگر آزادگان را بكنار گزارید) ده تن كه دارای یك اندیشه باشند پیدا نمیشوند ، با اینحال «دعوت باتحاد» چه نتیجه تواند داد؟!. اگر ما راستی در آرزوی یگانگی هستیم باید بكوشیم و اندیشهها را یكی گردانیم. یگانگی جز در نتیجهی یكی بودن اندیشهها نتواند بود. در اینجاست كه میگوییم : شما نام یگانگی را شنیدهاید و ما معنی آن را میدانیم و راهش را میشناسیم و بهترین دلیل آن یگانگیایست كه امروز درمیان آزادگان پدیدار است. اینها كسانیند كه هر چند تنی در جای دیگری میباشند و بیشترشان همدیگر را نمیشناسند ولی همگی یك راه را دنبال میكنند چرا كه اندیشههاشان یكی میباشد.
شما اگر تاریخ خواندهاید ، چه برانگیختگان خدا و چه دیگر پیشوایان ، هیچ كدام این نكرده كه چون برخاست به آواز بلند بگوید : «مردم یگانگی نمایید» یا ستایش از یگانگی سراید ، یا از ایستادگی برخی از نادانان ترسیده از سخن خود بازایستد ، بلكه هر یکی راهشان این بوده كه با گمراهیها و نادانیها كه مایهی پراكندگی و بیپروایی مردم بوده به نبرد پرداخته آنها را برانداخته و راستیها را در دلها جا داده و در نتیجهی همین کار ، یك دسته بگفتههای او گردن گزارده و خواه و ناخواه همدست و یگانه گردیدهاند و آن برانگیخته با دست همین دسته كار خود را پیش برده. [1] پیغمبر اسلام چه كرد؟!. آیا آواز بلند كرد «اتحدوا ایها العرب»؟! آیا بستایشهای خشكی از «اتحاد» پرداخت؟!.. آیا نه آنست كه با بتپرستی و دیگر گمراهیها نبرد آغازید و از دشمنیهای بوجهل و بوسفیان و بولهب نترسید؟!.
👇
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش دو از چهار)
یگانگی چیست آقای حقیقی؟!.. اگر دیگران تنها نام آن را یاد گرفتهاند ما معنایش را هم میدانیم ، و راهش را نیز پیدا كردهایم ، بكوشش نیز پرداختهایم. یگانگی یکی از بزرگترین آرزوهای ماست و این كوششها نیز در آن راهست. در این كشورِ شما شمردهایم چهارده كیش هست ، چند مسلك هست ، چند نژاد و زبان هست ، كه تا باینها چاره نشود یگانگی بدست نخواهد آمد.
یگانگی یك توده آنست كه همگیشان دارای یک راه و یك آرمان باشند. و این یگانگی باید بروی حقایق باشد. ما نیز به همان میكوشیم. ما میخواهیم ایرانیان حقایق زندگی را دریافته در پیرامون آن یگانگی نمایند و در راه نشر آن حقایقست كه بشاعران برخورده بدآموزیهای آنان را سنگ راه خود یافته خُرد میكنیم. ما میگوییم : «هر مردمی باید بآبادی كشور خود و نگهداری آن بكوشند».
این یكی از حقایقست كه میخواهیم در دلها جا دهیم ولی شاعران همگی ضد این را گفتهاند. همگی آنها مردم را بجبریگری و بیپروایی و مستی شبانهروزی خواندهاند. اینست ما ناگزیر میشویم آنها را براندازیم. همچنین بیكایك كیشها از بهائیگری و باطنیگری و صوفیگری و آن دیگرها كه مایهی پراكندگی و گمراهی است پرداخته ایرادهای خود را مینویسیم. راه یگانگی اینست. زیرا آنچه مردمی را به یک راه تواند آورد حقایقست.
آری امروز در برابر این كوششهای ما یك هیاهوهایی پیدا میشود. ولی این چندگاهه[= موقتی] است. نتیجهی این كوششهای ما آنست كه همهی كسانی كه فهم و خرد درست دارند و اغراض چشم آنها را نپوشانیده از هر دستهای كه باشند بسوی ما گرایند و در پیرامون این حقایق یگانگی نمایند و از آنسوی كسانی كه فهم و خردشان از كار افتاده كه بدلیل گردن نمیتوانند گزاشت یا اغراض و سودجویی جلوگیرشان میباشد در برابر ما دستهای پدید آورند و همچنان هیاهوی و ایستادگی نمایند. آری یک چنین دوتیرگی پدید آمده و روز بروز بزرگتر خواهد بود. ولی خدا میانهی ما و آنان داوری خواهد كرد و آن كسان سزای گردنكشی خود را از دلیل و منطق خواهند یافت و جز این چاره نیست.
آیا شما میپندارید اگر ما یا دیگری آواز بلند كنیم : «ای ایرانیان متحد شوید ، دست بهم دهید ..» نتیجه خواهد داد؟!... مگر ایرانیان با دلخواه و اختیار خود باین پراكندگی افتادهاند كه با دلخواه و اختیار خود نیز از آن دست بردارند؟!. چنان كاری مانند آنست كه شما یك بیماری را ببینید و باو اندرز دهید كه «تندرست شو! دست از بیماری بردار!» و شرحی از سودهای تندرستی برای او بسرایید ، و چنین پندارید كه نتیجه بدست خواهد آمد ، و این ندانید كه او با میل و دلخواه خود بیمار نگردیده كه با میل و دلخواه از آن بازگردد. اگر اینگونه آوازها سودی داشت پس چه شده كه آنهمه گفتارها و داد و فریادها كه از آغاز مشروطه در روزنامهها در همان زمینهی یگانگی نوشته شده كمترین سودی ندارد؟!.
آقای ارجمند در این توده (اگر آزادگان را بكنار گزارید) ده تن كه دارای یك اندیشه باشند پیدا نمیشوند ، با اینحال «دعوت باتحاد» چه نتیجه تواند داد؟!. اگر ما راستی در آرزوی یگانگی هستیم باید بكوشیم و اندیشهها را یكی گردانیم. یگانگی جز در نتیجهی یكی بودن اندیشهها نتواند بود. در اینجاست كه میگوییم : شما نام یگانگی را شنیدهاید و ما معنی آن را میدانیم و راهش را میشناسیم و بهترین دلیل آن یگانگیایست كه امروز درمیان آزادگان پدیدار است. اینها كسانیند كه هر چند تنی در جای دیگری میباشند و بیشترشان همدیگر را نمیشناسند ولی همگی یك راه را دنبال میكنند چرا كه اندیشههاشان یكی میباشد.
شما اگر تاریخ خواندهاید ، چه برانگیختگان خدا و چه دیگر پیشوایان ، هیچ كدام این نكرده كه چون برخاست به آواز بلند بگوید : «مردم یگانگی نمایید» یا ستایش از یگانگی سراید ، یا از ایستادگی برخی از نادانان ترسیده از سخن خود بازایستد ، بلكه هر یکی راهشان این بوده كه با گمراهیها و نادانیها كه مایهی پراكندگی و بیپروایی مردم بوده به نبرد پرداخته آنها را برانداخته و راستیها را در دلها جا داده و در نتیجهی همین کار ، یك دسته بگفتههای او گردن گزارده و خواه و ناخواه همدست و یگانه گردیدهاند و آن برانگیخته با دست همین دسته كار خود را پیش برده. [1] پیغمبر اسلام چه كرد؟!. آیا آواز بلند كرد «اتحدوا ایها العرب»؟! آیا بستایشهای خشكی از «اتحاد» پرداخت؟!.. آیا نه آنست كه با بتپرستی و دیگر گمراهیها نبرد آغازید و از دشمنیهای بوجهل و بوسفیان و بولهب نترسید؟!.
👇
آقای ارجمند شما بسیار دورید و بمن نیز اندرز مینویسید. در ایران تا كیشهای شیعی و سنی و شیخی و متشرع و كریمخانی و بهائی و مسیحی و زردشتی و صوفیگری و فلسفه و خراباتیگری و مادیگری و مانند اینهاست یگانگی نشدنیست تا بهائی بهائیست و شیعی شیعی یگانگی درمیان نخواهد بود. بهائی خواهد گفت : امام زمان آمده ، شیعی خواهد گفت نیامده. بهائی باین ریشخند نموده و شیعی بآن دشنام خواهد داد. بهائی نابودی این را خواهد خواست و شیعی بآزار او خواهد كوشید. [2] تنها این دو تا نیست دیگران نیز چنینند.
اینست باید باین پراكندگیها چاره كرده شود و ما نیز بآن میكوشیم. شما از اندككشاكشی كه دربارهی شاعران رخ داده و در یک نشستی دیدهاید دو تن باهم بمجادله پرداختند ، بترس افتاده این نامه را مینویسید و نمیدانید كه كشاكشهای بسیار بزرگتر دیگری درپی خواهد بود و ما تا همه را به یك راه نیاوریم از پا نخواهیم نشست. مشهای ما تنها ایران نیست. ولی این ناگزیریست كه نخست از ایران آغاز كنیم.
[1] : یکی از این پیشوایانِ بزرگ مهاتما گاندی است. او چه در «مزرعهی تولستوی» و «فونیکس» در آفریقای جنوبی ، چه در «اشرامِ ساتیاگراها» در هند ، چه بدستیاری روزنامههای «باور هندی» ، «هند جوان» ، «هاریجان» و دیگر روزنامهها رفتار و اخلاقی بنام «ساتیاگراها» (پایبندی به حقیقت) را پیش کشید و با نکوهش نادانیها و بازنمودن حقایقی از تاریخ هند و روشن نمودن بدبختیها و ریشهی گرفتاریهایی که از پراکندگی (تفرقه) هندیان برمیخاست ، ایشان را بر سر باورهای ساتیاگراها گرد آورد و یگانه (متحد) گردانید و سپس با همدستی حزب کنگرهی هند و راه انداختن «جنبش ناخونریزانه» توانست استقلال را به آن کشور بازگرداند.
[2] : از همان برخاستن سیدعلیمحمد باب در زمان محمدشاه ، این دودستگی به پیشامدهای خونریزانه راه گشاده. در آغاز جنبش مشروطه نیز این خونریزیها همچنان بوده. با کنار رفتن ملایان در حكومت رضاشاه ما گزارشی از بهائیكشی در آن دوره نمیبینیم. لیكن ملایان كه پس از شهریور20 میدان یافته به جست و خیزهایی آغاز کردند در 1323 ، دو سال پس از این گفتار ، پیشامد ننگین شاهرود را پیش آوردند كه در آن بهائیانی كشته شدند. بهائیكشی و بآتش كشیدن خانهی بهائیها سپس در تهران ، یزد ، اراك ، كاشان و دیگر شهرها همچنان ادامه داشته كه شناخته شدهترین آنها در سالهای 1334 ، 1343 و نیز در آستانهی شورش مردم در سال 57 بود.
اینست باید باین پراكندگیها چاره كرده شود و ما نیز بآن میكوشیم. شما از اندككشاكشی كه دربارهی شاعران رخ داده و در یک نشستی دیدهاید دو تن باهم بمجادله پرداختند ، بترس افتاده این نامه را مینویسید و نمیدانید كه كشاكشهای بسیار بزرگتر دیگری درپی خواهد بود و ما تا همه را به یك راه نیاوریم از پا نخواهیم نشست. مشهای ما تنها ایران نیست. ولی این ناگزیریست كه نخست از ایران آغاز كنیم.
[1] : یکی از این پیشوایانِ بزرگ مهاتما گاندی است. او چه در «مزرعهی تولستوی» و «فونیکس» در آفریقای جنوبی ، چه در «اشرامِ ساتیاگراها» در هند ، چه بدستیاری روزنامههای «باور هندی» ، «هند جوان» ، «هاریجان» و دیگر روزنامهها رفتار و اخلاقی بنام «ساتیاگراها» (پایبندی به حقیقت) را پیش کشید و با نکوهش نادانیها و بازنمودن حقایقی از تاریخ هند و روشن نمودن بدبختیها و ریشهی گرفتاریهایی که از پراکندگی (تفرقه) هندیان برمیخاست ، ایشان را بر سر باورهای ساتیاگراها گرد آورد و یگانه (متحد) گردانید و سپس با همدستی حزب کنگرهی هند و راه انداختن «جنبش ناخونریزانه» توانست استقلال را به آن کشور بازگرداند.
[2] : از همان برخاستن سیدعلیمحمد باب در زمان محمدشاه ، این دودستگی به پیشامدهای خونریزانه راه گشاده. در آغاز جنبش مشروطه نیز این خونریزیها همچنان بوده. با کنار رفتن ملایان در حكومت رضاشاه ما گزارشی از بهائیكشی در آن دوره نمیبینیم. لیكن ملایان كه پس از شهریور20 میدان یافته به جست و خیزهایی آغاز کردند در 1323 ، دو سال پس از این گفتار ، پیشامد ننگین شاهرود را پیش آوردند كه در آن بهائیانی كشته شدند. بهائیكشی و بآتش كشیدن خانهی بهائیها سپس در تهران ، یزد ، اراك ، كاشان و دیگر شهرها همچنان ادامه داشته كه شناخته شدهترین آنها در سالهای 1334 ، 1343 و نیز در آستانهی شورش مردم در سال 57 بود.
🔶 زندگانی من
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکهی یک از دو)
بدینسان سال نخستِ آموزشگاه با خوشی میگذشت ، و چون شاگردان آزمایش دادند درسها پایان پذیرفت. ولی ملایان در بیرون میدان را برای من بسیار تنگ گردانیده بودند. رفتن من بمدرسهی آمریکایی و زبان انگلیسی خواندنم دستاویز دیگری در دست آنان شده بود و با بیشرمی چنین میگفتند : «رفته در آنجا درس بابی میخواند». این سخن که بدهان زنان و مردان افتاده بود بیش از همه مایهی افسردگی مادرم میشد.
چون تا اینجا از مادرم چیزی نگفتهام چند جمله مینویسم : مادر من ، خدیجه خانم ، زنی بیسواد و از یک خانوادهی کشاورزی میبود. ولی هوش و فهم بسیار میداشت. سخن کم گفتی و کار بسیار کردی. در همهی هُکماوار دو تن زن میبودند که در رخت دوختن و دستکش و عرقچین بافتن و گلدوزی کردن ، و همچنین در پختن خوراکهای بسیار ستوده بنام میبودند : یکی مادر من ، یکی زن حاجی گلی که نامش بردهایم. در خانهداری مانندهی مادرم را تاکنون ندیدهام. پدر و مادرش هر دو سال یک بار به کربلا رفتندی و آن را کاری بسیار نیک شمردندی. ولی مادرم سخنان پدرم را آموخته و بآن کارها ارج نگزاردی. از پدر و مادر و برادر و خواهرانش نیز جدایی نمودی. از هنگامی که برادرانم را بدبستان میفرستادم او هم باین آرزو افتاده بود که در چهل و چند سالگی الفبا خوانَد. ولی گرفتاریها نمیگزاشت. سرگذشت من و آزارهایی که از ملایان و دیگران میدیدم برای او اندوه بزرگی شده بود ، و چون نام «بابی» و مانند اینها را میشنیدی بسیار افسرده میگردیدی. آن ملای هُکماواری بدخواهی را از اندازه گذرانیده کسانی را بکشتن من نیز برمیانگیخت.
بارها خواسته بودم که از هُکماوار بیرون آمده در کوی دیگری نشیمن گیریم. مادرم خرسندی نمیداد و بدینسان هم مرا و هم خود را دستخوش آزار مردم نافهم و نادان آن کوی نگه میداشت.
تا مدرسه میبود سرگرمی بدرس و دیدار شاگردان مایهی دلداری برای من میبود. ولی چون مدرسه بسته گردید سختی جایگاه خود را دریافته بهتر دانستم سفری کنم ، و چون روسها راه قفقاز را تا تبریز رسانیده بودند که همان سال پایان یافته بود گفتم به قفقاز روم و در یکی از شهرهای آنجا بکاری پرداخته بمانم و چون پایدار گردیدم خانوادهی خود را نیز بخواهم. آنچه مرا در این اندیشه استوار گردانید آن بود که در نتیجهی آن پیشامد بیماری و رفتن خون از دماغم بسیار بیخون و ناتوان میبودم و پزشکان سفر را بهترین چارهها میستودند.
بهمین عنوان مادرم را خرسند گردانیدم ، و چون پول نمیداشتم از شادروان حاجیعباس وامی گرفتم. در آن یک سال از پولی که از مدرسه میگرفتم بسیاری از وامهایم را پرداخته بودم. این هنگام ناچار شدم و دوباره وامی گرفتم و گویا روز یازدهم تیرماه 1295 (یکم رمضان 1334) بود که در ایستگاه ببرادرانم و دیگران بدرود گفته و براهآهن نشسته روانه گردیدم.
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکهی یک از دو)
بدینسان سال نخستِ آموزشگاه با خوشی میگذشت ، و چون شاگردان آزمایش دادند درسها پایان پذیرفت. ولی ملایان در بیرون میدان را برای من بسیار تنگ گردانیده بودند. رفتن من بمدرسهی آمریکایی و زبان انگلیسی خواندنم دستاویز دیگری در دست آنان شده بود و با بیشرمی چنین میگفتند : «رفته در آنجا درس بابی میخواند». این سخن که بدهان زنان و مردان افتاده بود بیش از همه مایهی افسردگی مادرم میشد.
چون تا اینجا از مادرم چیزی نگفتهام چند جمله مینویسم : مادر من ، خدیجه خانم ، زنی بیسواد و از یک خانوادهی کشاورزی میبود. ولی هوش و فهم بسیار میداشت. سخن کم گفتی و کار بسیار کردی. در همهی هُکماوار دو تن زن میبودند که در رخت دوختن و دستکش و عرقچین بافتن و گلدوزی کردن ، و همچنین در پختن خوراکهای بسیار ستوده بنام میبودند : یکی مادر من ، یکی زن حاجی گلی که نامش بردهایم. در خانهداری مانندهی مادرم را تاکنون ندیدهام. پدر و مادرش هر دو سال یک بار به کربلا رفتندی و آن را کاری بسیار نیک شمردندی. ولی مادرم سخنان پدرم را آموخته و بآن کارها ارج نگزاردی. از پدر و مادر و برادر و خواهرانش نیز جدایی نمودی. از هنگامی که برادرانم را بدبستان میفرستادم او هم باین آرزو افتاده بود که در چهل و چند سالگی الفبا خوانَد. ولی گرفتاریها نمیگزاشت. سرگذشت من و آزارهایی که از ملایان و دیگران میدیدم برای او اندوه بزرگی شده بود ، و چون نام «بابی» و مانند اینها را میشنیدی بسیار افسرده میگردیدی. آن ملای هُکماواری بدخواهی را از اندازه گذرانیده کسانی را بکشتن من نیز برمیانگیخت.
بارها خواسته بودم که از هُکماوار بیرون آمده در کوی دیگری نشیمن گیریم. مادرم خرسندی نمیداد و بدینسان هم مرا و هم خود را دستخوش آزار مردم نافهم و نادان آن کوی نگه میداشت.
تا مدرسه میبود سرگرمی بدرس و دیدار شاگردان مایهی دلداری برای من میبود. ولی چون مدرسه بسته گردید سختی جایگاه خود را دریافته بهتر دانستم سفری کنم ، و چون روسها راه قفقاز را تا تبریز رسانیده بودند که همان سال پایان یافته بود گفتم به قفقاز روم و در یکی از شهرهای آنجا بکاری پرداخته بمانم و چون پایدار گردیدم خانوادهی خود را نیز بخواهم. آنچه مرا در این اندیشه استوار گردانید آن بود که در نتیجهی آن پیشامد بیماری و رفتن خون از دماغم بسیار بیخون و ناتوان میبودم و پزشکان سفر را بهترین چارهها میستودند.
بهمین عنوان مادرم را خرسند گردانیدم ، و چون پول نمیداشتم از شادروان حاجیعباس وامی گرفتم. در آن یک سال از پولی که از مدرسه میگرفتم بسیاری از وامهایم را پرداخته بودم. این هنگام ناچار شدم و دوباره وامی گرفتم و گویا روز یازدهم تیرماه 1295 (یکم رمضان 1334) بود که در ایستگاه ببرادرانم و دیگران بدرود گفته و براهآهن نشسته روانه گردیدم.
🔶 زندگانی من
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکهی دو از دو)
در این واگن دو تن از آشنایان میبودند : حاجیمیرزامصطفا پسر مجتهد که برای درمان رماتیسم بآبهای کانی باکو میرفت ، آقامیرزاعلی هیئت که با چند تن از ملایان به مشهد میرفتند. (1) من نزد آنان نرفته در اتاقی تنها نشستم و یک افسر روسی با من نشست. کمکم با او آشنا گردیده خواستیم با هم بگفتگو پردازیم نتوانستیم. چه من از روسی بیش از چند جمله نمیدانستم. او نیز ترکی یا فارسی نمیدانست. پرسید : «فرانسه میدانی؟» گفتم : نه. من پرسیدم : انگلیسی میدانی؟. گفت : «نه». با همدیگر خندیدیم.
چون واگن آهسته میرفت ما میبایست شش ساعت باهم باشیم تا به جُلفا برسیم. من بهتر دانستم آن چند ساعت را بیاد گرفتن روسی ازو پردازم که هم بیکار نباشیم و هم من سود جویم. اینبود مداد و دفتر درآوردم و چیزهایی را باو نشان داده نامش را میپرسیدم و مینوشتم. مثلاً دستش را گرفته میگفتم : «ایتو اچتو؟». و او پاسخ میگفت. بدینسان تا جُلفا صد واژه بیشتر یاد گرفتم. برخی جملهها نیز یادداشت کردم.
شب را به جُلفا رسیده خوابیدیم. در واگنِ فردا که تا الکساندراپُل میبایست رفت مردم انبوه میبودند و زبانهای گوناگون ـ از ترکی و ارمنی و گرجی و روسی ـ سخن گفته میشد. دلخوشی من از جملههای روسی میبود که میشنیدم و بیاد میسپاردم. در آنجا نیز آموزگاری پیدا کردم. با یک زن و یک شوهر آمریکایی که از مسیونرها[مُبّلغ مسیحی] میبودند و سالها در پتروگراد زیسته روسی را نیک میدانستند آشنا گردیدم. دانسته شد که برای «کنفرانس» به تبریز آمده بودهاند و بازمیگردند ، و چون دانستند من از آموزگاران مدرسهی باهَماد ایشان بودهام مهربانی کردند. گفتم خواهشمندم پرسشهایی که دربارهی زبان روسی میدارم بمن پاسخ دهید. پذیرفتند ، و من تا شب چیزهای بسیاری از ایشان یاد گرفتم.
شب نیمشب به الکساندراپل رسیدیم. در همان ساعت واگن دیگری از مرز خواستی رسید که ما میبایست سوار آن شویم ، و چون واگن پر از سالدات آمد همه نتوانستند سوار شوند. من با گروهی بازماندیم. یک بازرگان تبریزی پسر هشتسالهی خود را زمین گزارده خود سوار شده بود و آن پسر میگریست و فریاد میکشید. من او را بنزد خود آورده گفتم تو را برده به پدرت رسانم. چند تن از ملایان و دیگران نیز که میبودند بسر من گرد آمدند. من رفته گفتگو کردم. گفتند : نزدیک بامداد واگن دیگر خواهد آمد. شما را سوار آن کنیم. هنگام بامداد این واگن آمد و ما همه سوار شدیم. واگن آهسته میرفت و من بتماشای آن کوهها و درههای دلکش میپرداختم و لذت میبردم. ولی در هر ایستگاهی مرا برای پرسش دربارهی آن پسر بازرگان که بلیت و گذرنامه نمیداشت پیاده میگردانیدند و این مرا فرصتی بود که جملههای روسی را که یاد گرفته بودم بکار برم ، و چون گاهی نیز واژهها را عوضی میگفتم مایهی خنده و شوخی میشد.
آن شب یا شب فردایش به تفلیس رسیدیم. من در آنجا خودآموزی (ساما اوچیتل) خریده درس روسی را دنبال کردم. در اینجا دو روز مانده به باکو رفتیم. در باکو آشنایان بسیار داشتم. ولی کاری پیدا نکردم. از آنجا بکشتی نشسته به عشقآباد رفتم. در آنجا آشنایی نیافتم. میخواستم به سَرَخس بروم. کسانی گفتند جای کوچکیست. بهتر دانستم به مشهد روم و آنجا را نیز دیده بازگردم. با آقامیرزاعلی همراهی نموده از راه «خاکستر» روانهی مشهد شدیم. چهار روز با استر از جنگلها و کوهها میگذشتیم. در مشهد یک ماه مانده بازگشتم. این بار نیز در باکو چند روزی جستجوی کار کردم. ولی فیروز نگردیده آهنگ تفلیس کردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ امروز برای ما شگفتآورست که کسانی برای مشهد رفتن بجای آنکه از تبریز از راه زمینی مثلاً از تهران گذشته به مشهد بروند ، از راه قفقاز به مشهد میرفتهاند. لیکن در آن زمان که راهها بس ناهموار و ناامن بوده ، راه دریایی از قفقاز به کرانهی جنوب شرقی دریای مازندران راه نیکی بشمار میآمده. در این کتاب به راههای دیگری نیز خواهیم برخورد که آنها نیز امروز شگفتآور مینماید.
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکهی دو از دو)
در این واگن دو تن از آشنایان میبودند : حاجیمیرزامصطفا پسر مجتهد که برای درمان رماتیسم بآبهای کانی باکو میرفت ، آقامیرزاعلی هیئت که با چند تن از ملایان به مشهد میرفتند. (1) من نزد آنان نرفته در اتاقی تنها نشستم و یک افسر روسی با من نشست. کمکم با او آشنا گردیده خواستیم با هم بگفتگو پردازیم نتوانستیم. چه من از روسی بیش از چند جمله نمیدانستم. او نیز ترکی یا فارسی نمیدانست. پرسید : «فرانسه میدانی؟» گفتم : نه. من پرسیدم : انگلیسی میدانی؟. گفت : «نه». با همدیگر خندیدیم.
چون واگن آهسته میرفت ما میبایست شش ساعت باهم باشیم تا به جُلفا برسیم. من بهتر دانستم آن چند ساعت را بیاد گرفتن روسی ازو پردازم که هم بیکار نباشیم و هم من سود جویم. اینبود مداد و دفتر درآوردم و چیزهایی را باو نشان داده نامش را میپرسیدم و مینوشتم. مثلاً دستش را گرفته میگفتم : «ایتو اچتو؟». و او پاسخ میگفت. بدینسان تا جُلفا صد واژه بیشتر یاد گرفتم. برخی جملهها نیز یادداشت کردم.
شب را به جُلفا رسیده خوابیدیم. در واگنِ فردا که تا الکساندراپُل میبایست رفت مردم انبوه میبودند و زبانهای گوناگون ـ از ترکی و ارمنی و گرجی و روسی ـ سخن گفته میشد. دلخوشی من از جملههای روسی میبود که میشنیدم و بیاد میسپاردم. در آنجا نیز آموزگاری پیدا کردم. با یک زن و یک شوهر آمریکایی که از مسیونرها[مُبّلغ مسیحی] میبودند و سالها در پتروگراد زیسته روسی را نیک میدانستند آشنا گردیدم. دانسته شد که برای «کنفرانس» به تبریز آمده بودهاند و بازمیگردند ، و چون دانستند من از آموزگاران مدرسهی باهَماد ایشان بودهام مهربانی کردند. گفتم خواهشمندم پرسشهایی که دربارهی زبان روسی میدارم بمن پاسخ دهید. پذیرفتند ، و من تا شب چیزهای بسیاری از ایشان یاد گرفتم.
شب نیمشب به الکساندراپل رسیدیم. در همان ساعت واگن دیگری از مرز خواستی رسید که ما میبایست سوار آن شویم ، و چون واگن پر از سالدات آمد همه نتوانستند سوار شوند. من با گروهی بازماندیم. یک بازرگان تبریزی پسر هشتسالهی خود را زمین گزارده خود سوار شده بود و آن پسر میگریست و فریاد میکشید. من او را بنزد خود آورده گفتم تو را برده به پدرت رسانم. چند تن از ملایان و دیگران نیز که میبودند بسر من گرد آمدند. من رفته گفتگو کردم. گفتند : نزدیک بامداد واگن دیگر خواهد آمد. شما را سوار آن کنیم. هنگام بامداد این واگن آمد و ما همه سوار شدیم. واگن آهسته میرفت و من بتماشای آن کوهها و درههای دلکش میپرداختم و لذت میبردم. ولی در هر ایستگاهی مرا برای پرسش دربارهی آن پسر بازرگان که بلیت و گذرنامه نمیداشت پیاده میگردانیدند و این مرا فرصتی بود که جملههای روسی را که یاد گرفته بودم بکار برم ، و چون گاهی نیز واژهها را عوضی میگفتم مایهی خنده و شوخی میشد.
آن شب یا شب فردایش به تفلیس رسیدیم. من در آنجا خودآموزی (ساما اوچیتل) خریده درس روسی را دنبال کردم. در اینجا دو روز مانده به باکو رفتیم. در باکو آشنایان بسیار داشتم. ولی کاری پیدا نکردم. از آنجا بکشتی نشسته به عشقآباد رفتم. در آنجا آشنایی نیافتم. میخواستم به سَرَخس بروم. کسانی گفتند جای کوچکیست. بهتر دانستم به مشهد روم و آنجا را نیز دیده بازگردم. با آقامیرزاعلی همراهی نموده از راه «خاکستر» روانهی مشهد شدیم. چهار روز با استر از جنگلها و کوهها میگذشتیم. در مشهد یک ماه مانده بازگشتم. این بار نیز در باکو چند روزی جستجوی کار کردم. ولی فیروز نگردیده آهنگ تفلیس کردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ امروز برای ما شگفتآورست که کسانی برای مشهد رفتن بجای آنکه از تبریز از راه زمینی مثلاً از تهران گذشته به مشهد بروند ، از راه قفقاز به مشهد میرفتهاند. لیکن در آن زمان که راهها بس ناهموار و ناامن بوده ، راه دریایی از قفقاز به کرانهی جنوب شرقی دریای مازندران راه نیکی بشمار میآمده. در این کتاب به راههای دیگری نیز خواهیم برخورد که آنها نیز امروز شگفتآور مینماید.
Zendeganiye Man 5-10.pdf
1.2 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای پنج تا ده
5ـ یک روز دشواری در زندگی من
6ـ میبایست از درس دست بکشم
7ـ بار دیگر بدرس پرداختم
8ـ دوستانی که در مدرسه پیدا کردم
9ـ دلبستگیای که بمشروطه پیدا کردم
10ـ چهار ماه خانهنشینی و بیکاری
🔸 گفتارهای پنج تا ده
5ـ یک روز دشواری در زندگی من
6ـ میبایست از درس دست بکشم
7ـ بار دیگر بدرس پرداختم
8ـ دوستانی که در مدرسه پیدا کردم
9ـ دلبستگیای که بمشروطه پیدا کردم
10ـ چهار ماه خانهنشینی و بیکاری
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
این سخنان سخنگوی وزارت بهداشت حکومت ملایانست. بشنوید نگرانیهای او را.
«كيش شيعي كه يك بنيادگزاري سياسي بسيار استادانهاي ميبوده ، پندارهاي آن مغز پيروان را چندان پر ميگرداند كه جاي بازي بهيچ چيز ديگر نميگزارد ، و او را از زمان خود بيرون برده بهزاروسيصد سال پيش ميكشاند. يك شيعي كه در اين زمانست و درميان ماست اگر نيك بجوييم در هزاروسيصد سال پيش است ، در مدينه است ، در كربلاست ، در كوفه است ، در شام است. آنچه در برابر چشمش دفيله ميدهد كشاكشهاي خلافت و داستان كربلا و جنگهاي سليمانبنصرد و مختار ثقفيست.
راست گفته شده كه اينان مردگان هزاروسيصدسالهاند كه سر از گور درآورده بميان مردم درآمدهاند. راست گفته شده كه اينان بجهان جز از ديدهی شيعيگري (از ديدهی تولّا و تبرّا) نمينگرند.
شما اگر پيش يك شيعي سخن از پيشامدهاي اين زمان برانيد ... لذتي نخواهد برد. ولي اگر بازگرديد و سخن از جنگ خيبر و كشته شدن مرحب جهودي و مانند آن برانيد خواهيد ديد چهرهاش شكفت و با يك لذتي بگفتگو درآمد.»
(دولت بما پاسخ دهد ، احمد کسروی)
«كيش شيعي كه يك بنيادگزاري سياسي بسيار استادانهاي ميبوده ، پندارهاي آن مغز پيروان را چندان پر ميگرداند كه جاي بازي بهيچ چيز ديگر نميگزارد ، و او را از زمان خود بيرون برده بهزاروسيصد سال پيش ميكشاند. يك شيعي كه در اين زمانست و درميان ماست اگر نيك بجوييم در هزاروسيصد سال پيش است ، در مدينه است ، در كربلاست ، در كوفه است ، در شام است. آنچه در برابر چشمش دفيله ميدهد كشاكشهاي خلافت و داستان كربلا و جنگهاي سليمانبنصرد و مختار ثقفيست.
راست گفته شده كه اينان مردگان هزاروسيصدسالهاند كه سر از گور درآورده بميان مردم درآمدهاند. راست گفته شده كه اينان بجهان جز از ديدهی شيعيگري (از ديدهی تولّا و تبرّا) نمينگرند.
شما اگر پيش يك شيعي سخن از پيشامدهاي اين زمان برانيد ... لذتي نخواهد برد. ولي اگر بازگرديد و سخن از جنگ خيبر و كشته شدن مرحب جهودي و مانند آن برانيد خواهيد ديد چهرهاش شكفت و با يك لذتي بگفتگو درآمد.»
(دولت بما پاسخ دهد ، احمد کسروی)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 195
🔸 «است» و «هست»
كساني پيمان را ميخوانند تنها براي آنكه خرده گيرند ، و چون چيزي نمييابند كلمههايي را پيدا كرده با خردهگيري بآنها دل خود را شاد ميكنند. اين بيچارگان بيمارند و خود نميدانند. اينان ميخواهند هيچ كس بكاري برنخيزد و بدنهادانه چشم ديدن هيچ نيكي را نميدارند.
اگرچه اينان خردههايي كه ميگيرند نمينويسند و در روبرو نميگويند و باين بسنده ميكنند كه در پشت سر سخناني رانند ولي ما چون ميخواهيم بهانهاي براي كسي بازنگزاريم اينست آنچه از خردهگيريهاي ايشان شنيدهايم نگاشته و بپاسخ ميپردازيم :
ما چون گاهي بجاي «درست نيست» و «چنان نيست» جملههاي «نه درست است» و «نه چنانست» ميآوريم خردهگيران پنداشتهاند اين از راه هوس است و آن را دستاويز براي خود شماردهاند. ولي ما اين جملهها را از پيشينيان گرفتهايم و چون بنيادي بهر خود دارد اينست آن را پذيرفتهايم و گاهي بكار ميبريم و اينك بنياد و انگيزهي آن را روشن ميگردانيم.
اين درخور افسوس است كه زبان بحالي افتاده كه مردمش آن را نميدانند و چون ما بجملههاي درستتر و استوارتري برميخيزيم از ناداني آن را نادرست ميانگارند.
ما در فارسي دو كلمهي «است» و «هست» را داريم كه بهم نزديك است ولي يكي نيست و نتوان آنها را بجاي يكديگر آورد. چنانكه ميگوييم : «كاغذ سفيد است» و «كاغذ هست». اين در بودن (مثبت) است ولي اگر بخواهيم آنها را در نبودن (منفي) بياوريم خواهيم گفت : «كاغذ سفيد نيست» و «كاغذ نيست» كه در هر دو كلمه «نيست» را ميآوريم و جدايي در ميانه نميگزاريم.
ولي گذشتگان اين دو معني را در نبودن نيز جدا ميگرفتهاند. و بجاي جملهي يكم «كاغذ نه سفيد است» ميگفتهاند. اگر كسي در كتابهاي پيش از مغول جستجو كند اين گونه جملهبنديها را بسيار فراوان خواهد يافت. و چون در بيشتر زبانهاي ديگر نيز اين دو معني را جدا از هم ميگيرند ، چنانكه در تركي معني يكم را با «دگل» و معني دوم را با «يوخدي» ميرسانند و در عربي و انگليسي نيز جداييهايي ميگزارند از اينرو بايد گفت آن كار پيشينيان بهتر و پايهدارتر بوده و از اينرو است كه گاهي ما نيز پيروي از آنها ميكنيم.
كساني هم جملههاي «ميدارد» و «ميبايد» و مانند اينها را خرده ميگيرند. پاسخ اينان را بگفتارهاي «دربارهي زبان» كه در شمارههاي امسال پيمان خواهد بود و يكي از آنها در شمارهي يكم بوده بازگشت ميدهيم. اگر آنها را بخوانند و بفهمند خواهند ديد كه حال كنوني زبان فارسي بدترين حال است و چنين زباني براي فهمانيدن معنيها يارا نتواند بود.
گونههاي سيزدهگانهي گذشته (ماضي) كه شمردهايم و گونههاي سهگانهي كنون (مضارع) كه خواهيم شمرد دربارهي داشتن و بايستن و بودن نيز ميآيد و چون اينها بيش از همه بهم خورده ما از اينها جداگانه گفتگو خواهيم داشت و خوانندگان خواهند ديد كه اينها را ديگران همه غلط ميآورند و اگر خرده بايد گرفت بر نگارشهاي ديگران بايد گرفت.
كسان ديگري كلمهها يا جملههايي را كه ما مينگاريم و با فرهنگها راست نميآيد بزبان ميآورند و اينها را لغزشي از ما ميشمارند. در اين چند سال اينان درنيافتهاند كه ما امروز بآگاهيها و دانشهايي دسترس داريم كه فرهنگنويسان نداشتهاند و اگر يك كلمه يا جملهاي از ما با نگارشهاي فرهنگها نميسازد بايد آنها را نادرست دانست نه نگارشهاي ما را.
آنچه در پايان بايد گفت اينست : كسي كه دو سه بار بر گفتهها يا نگارشهاي يكي خرده گرفت و پاسخ شنيد و دانست كه لغزش از سوي خود او بوده بايد بخود آيد و بآن كس دلگرمي پيدا كند و ديگر درپي خردهگيري نباشد. اين معني آدميگري و راستيپرستي است. ولي اين خردهگيران از روزي كه ما بنگارش پيمان آغاز كردهايم همواره زبانشان بخردهگيري باز است و هميشه نيز لغزش از سوي ايشان بوده و پاسخ از ما شنيدهاند با اينهمه بخود نميآيند و اين نميكنند كه نگارشهاي ما را با ديدهي بدبيني نخوانند ـ اينست ميگوييم : اين بيچارگان بيمارانند ، بيماراني كه دردشان چاره نميپذيرد.
🔸 «است» و «هست»
كساني پيمان را ميخوانند تنها براي آنكه خرده گيرند ، و چون چيزي نمييابند كلمههايي را پيدا كرده با خردهگيري بآنها دل خود را شاد ميكنند. اين بيچارگان بيمارند و خود نميدانند. اينان ميخواهند هيچ كس بكاري برنخيزد و بدنهادانه چشم ديدن هيچ نيكي را نميدارند.
اگرچه اينان خردههايي كه ميگيرند نمينويسند و در روبرو نميگويند و باين بسنده ميكنند كه در پشت سر سخناني رانند ولي ما چون ميخواهيم بهانهاي براي كسي بازنگزاريم اينست آنچه از خردهگيريهاي ايشان شنيدهايم نگاشته و بپاسخ ميپردازيم :
ما چون گاهي بجاي «درست نيست» و «چنان نيست» جملههاي «نه درست است» و «نه چنانست» ميآوريم خردهگيران پنداشتهاند اين از راه هوس است و آن را دستاويز براي خود شماردهاند. ولي ما اين جملهها را از پيشينيان گرفتهايم و چون بنيادي بهر خود دارد اينست آن را پذيرفتهايم و گاهي بكار ميبريم و اينك بنياد و انگيزهي آن را روشن ميگردانيم.
اين درخور افسوس است كه زبان بحالي افتاده كه مردمش آن را نميدانند و چون ما بجملههاي درستتر و استوارتري برميخيزيم از ناداني آن را نادرست ميانگارند.
ما در فارسي دو كلمهي «است» و «هست» را داريم كه بهم نزديك است ولي يكي نيست و نتوان آنها را بجاي يكديگر آورد. چنانكه ميگوييم : «كاغذ سفيد است» و «كاغذ هست». اين در بودن (مثبت) است ولي اگر بخواهيم آنها را در نبودن (منفي) بياوريم خواهيم گفت : «كاغذ سفيد نيست» و «كاغذ نيست» كه در هر دو كلمه «نيست» را ميآوريم و جدايي در ميانه نميگزاريم.
ولي گذشتگان اين دو معني را در نبودن نيز جدا ميگرفتهاند. و بجاي جملهي يكم «كاغذ نه سفيد است» ميگفتهاند. اگر كسي در كتابهاي پيش از مغول جستجو كند اين گونه جملهبنديها را بسيار فراوان خواهد يافت. و چون در بيشتر زبانهاي ديگر نيز اين دو معني را جدا از هم ميگيرند ، چنانكه در تركي معني يكم را با «دگل» و معني دوم را با «يوخدي» ميرسانند و در عربي و انگليسي نيز جداييهايي ميگزارند از اينرو بايد گفت آن كار پيشينيان بهتر و پايهدارتر بوده و از اينرو است كه گاهي ما نيز پيروي از آنها ميكنيم.
كساني هم جملههاي «ميدارد» و «ميبايد» و مانند اينها را خرده ميگيرند. پاسخ اينان را بگفتارهاي «دربارهي زبان» كه در شمارههاي امسال پيمان خواهد بود و يكي از آنها در شمارهي يكم بوده بازگشت ميدهيم. اگر آنها را بخوانند و بفهمند خواهند ديد كه حال كنوني زبان فارسي بدترين حال است و چنين زباني براي فهمانيدن معنيها يارا نتواند بود.
گونههاي سيزدهگانهي گذشته (ماضي) كه شمردهايم و گونههاي سهگانهي كنون (مضارع) كه خواهيم شمرد دربارهي داشتن و بايستن و بودن نيز ميآيد و چون اينها بيش از همه بهم خورده ما از اينها جداگانه گفتگو خواهيم داشت و خوانندگان خواهند ديد كه اينها را ديگران همه غلط ميآورند و اگر خرده بايد گرفت بر نگارشهاي ديگران بايد گرفت.
كسان ديگري كلمهها يا جملههايي را كه ما مينگاريم و با فرهنگها راست نميآيد بزبان ميآورند و اينها را لغزشي از ما ميشمارند. در اين چند سال اينان درنيافتهاند كه ما امروز بآگاهيها و دانشهايي دسترس داريم كه فرهنگنويسان نداشتهاند و اگر يك كلمه يا جملهاي از ما با نگارشهاي فرهنگها نميسازد بايد آنها را نادرست دانست نه نگارشهاي ما را.
آنچه در پايان بايد گفت اينست : كسي كه دو سه بار بر گفتهها يا نگارشهاي يكي خرده گرفت و پاسخ شنيد و دانست كه لغزش از سوي خود او بوده بايد بخود آيد و بآن كس دلگرمي پيدا كند و ديگر درپي خردهگيري نباشد. اين معني آدميگري و راستيپرستي است. ولي اين خردهگيران از روزي كه ما بنگارش پيمان آغاز كردهايم همواره زبانشان بخردهگيري باز است و هميشه نيز لغزش از سوي ايشان بوده و پاسخ از ما شنيدهاند با اينهمه بخود نميآيند و اين نميكنند كه نگارشهاي ما را با ديدهي بدبيني نخوانند ـ اينست ميگوييم : اين بيچارگان بيمارانند ، بيماراني كه دردشان چاره نميپذيرد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتادویکم)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)
افسوسآورتر از همه آن جملههاییست كه مینویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان میپاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هممیهنان ما در كجایند؟!.
خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافهی شعرهای شیوای خود در دلها جا میدهند و خونها را از جوشش میاندازند و عزمها را میكشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بودهاند که به این بدآموزیها زبان گشادهاند ، چرا که بكسانی گران میافتد و نمك بزخمشان پاشیده میشود؟!.. گویا شما میخواهید یك تودهی بیستملیونی در نتیجهی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..
آیا این سخن بخردانه است؟!..
پس چرا شما دلتان بآن بچههای بیگناه كه امروز گرسنگی میكشند نمیسوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر میبرند رحم نمیآورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دستهی رنجبر و كوشندهی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیرهروزی روبرو میباشند دریغ نمیگویید؟!..
میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. میگویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایهی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازهی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كردهایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بینان میباشند؟!..
چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكستخورده و سرافكنده بیرون میآیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما میگوییم بما نیز آگاهی دهید.
دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها دربارهی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطهخواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجهی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كردهایم و اینك باختصار برای شما مینویسم :
1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشتهی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیششان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم ماندهاند دودل ، از یكسو میشنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهنپرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت میباشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.
2) دستههایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هماندیشه نمیباشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها میبینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.
[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام میشد. در روزنامهها پیاپی اینها را مینوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)
افسوسآورتر از همه آن جملههاییست كه مینویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان میپاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هممیهنان ما در كجایند؟!.
خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافهی شعرهای شیوای خود در دلها جا میدهند و خونها را از جوشش میاندازند و عزمها را میكشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بودهاند که به این بدآموزیها زبان گشادهاند ، چرا که بكسانی گران میافتد و نمك بزخمشان پاشیده میشود؟!.. گویا شما میخواهید یك تودهی بیستملیونی در نتیجهی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..
آیا این سخن بخردانه است؟!..
پس چرا شما دلتان بآن بچههای بیگناه كه امروز گرسنگی میكشند نمیسوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر میبرند رحم نمیآورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دستهی رنجبر و كوشندهی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیرهروزی روبرو میباشند دریغ نمیگویید؟!..
میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. میگویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایهی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازهی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كردهایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بینان میباشند؟!..
چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكستخورده و سرافكنده بیرون میآیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما میگوییم بما نیز آگاهی دهید.
دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها دربارهی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطهخواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجهی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كردهایم و اینك باختصار برای شما مینویسم :
1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشتهی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیششان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم ماندهاند دودل ، از یكسو میشنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهنپرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت میباشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.
2) دستههایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هماندیشه نمیباشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها میبینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.
[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام میشد. در روزنامهها پیاپی اینها را مینوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)