پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یک پرسشی که باید برایش پاسخ درستی جست و یافت اینست :

کیها ملایان را بر ما چیره و فرمانروا گردانیدند؟!
🔶 زندگانی من
🔸 26ـ چگونه بدمکراتها پیوستم (تکه‌ی یک از دو)

پس از بیرون آمدن از مدرسه‌ی آمریکایی بیکار می‌بودم ، و چون در آن مدرسه شیوه‌ای (متدی) برای آموختن عربی به ایرانیان برگزیده و آن را آزموده بودم ، در این روزهای بیکاری کتاب کوچکی بنام «النجمة‌الدریه» از روی همان شیوه در دو بخش پرداختم که می‌باید گفت نخست بار بود که در ایران کتابی از روی شیوه‌ای نوشته می‌شد ، و چون می‌خواستم آن را بچاپ رسانم برای دیدن اداره‌ی فرهنگ فرستادم. دکتر اعلم‌الملک که رئیس فرهنگ آذربایجان می‌بود و خود مرد بانوازش و مهربانیست ، آن را پسندیده و از اینکه من عربی را باندازه‌ی نوشتن می‌دانم خشنود شده پیام مهر و نوازش فرستاده بود ، و چون آن را چاپ می‌کردم دستیار او میرزا‌نصرالله‌خان که جوان بادانشی می‌بود (و اکنون در تبریز یکی از پزشکانست) ستایشی (تقریظی) بآن افزود. آشنایی من با اداره‌ی فرهنگ آذربایجان از اینجا آغاز یافت.

در این میان در تبریز دیگرگونیهای بسیاری رخ می‌داد. زیرا در همان سال 1296 (1335) بود که شورش بزرگ روسیه رخ داد. امپراتور نکولا از تخت برافتاده دستگاه خودکامی و ستمگری او برچیده شد ، و این یک تکان بزرگی در همه جای ایران ، بویژه در آذربایجان و بویژه در تبریز ، پدید آورد. زیرا تبریز که از شش سال پیش بزیر فشار خودکامگی و جهانگیری تزار افتاده از یکسو از کارکنان آن دولت و از صمدخان آن ستمها را دیده و از یکسو از ملایانِ مردم‌آزار آنهمه رنجها کشیده بود اکنون ناگهان و نابیوسان[=غیرمنتظره] خود را آزاد می‌یافت. همان سالداتها و قزاقها که دیروز افزار فشار دولت تزاری می‌بودند امروز دست بسوی آزادیخواهان دراز کرده می‌گفتند : «بیایید برادری کنیم : بیایید دست بهم دهیم!». این یک پیشامد بسیار بزرگ و برای آزادیخواهان تبریز مژده‌ی بسیار گرانبها می‌بود. من چون اینها را در تاریخ «هجده‌ساله‌ی آذربایجان» نوشته‌ام در اینجا بآنها نمی‌پردازم.
اعلم‌الملک
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامه‌ی پیمان) - 198
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی 2)

می‌بینید سه گونه است و هر گونه معنای دیگری را می‌فهماند و در جای دیگری بکار میرود ، و چون این معنیها دانسته باشد و هر گونه‌ای جز در جای خود بکار رود زبان نیرو گیرد و تواند کار خود را انجام دهد. ولی اکنون این پایه بهم خورده که کمتر کسی اینها را میداند و کمتر کسی جدایی میانه‌ی آن گونه و این گونه میگزارد و همین بس که در دستورهایی که نوشته‌اند هیچ یادی از این پایه نکرده‌اند و پیداست که نمی‌دانسته‌اند. در زبانها نیز صد نابسامانی در پیرامون این گونه‌ها پدیدار است و ما اینک نمونه‌هایی را از آن در اینجا یاد می‌کنیم :

1ـ رهنده ، رها ، رهان : از این تنها گونه‌ی دوم را بکار می‌برند و گونه‌ی یکم و سوم فراموش شده از میان رفته.

2ـ بیننده ، بینا ، بینان : از این ، گونه‌ی سوم پاک فراموش شده و بکار نمی‌رود.

3 ـ شتابنده ، شتابا ، شتابان : از این تنها گونه‌ی سوم را بکار می‌برند و دو گونه‌ی دیگر فراموش شده.

4ـ جنبنده ، جنبا ، جنبان : از این ، گونه‌ی دوم فراموش شده و بغلط گونه‌ی سوم را بجای آن آورند. (مثلاً میگویند منارجنبان)

5ـ رسنده ، رسا ، رسان : گونه‌ی یکم را کنار نهاده‌اند و بجای آن بغلط «رسیده» می‌آورند (1) و گونه‌ی سوم را نیز نمی‌شناسند.

6ـ خواننده ، خوانا ، خوانان : گونه‌ی دوم را در معنی «خوانده شده» می‌آورند (مثلاً گویند این نوشته خواناست) و گونه‌ی سوم را بیکبار فراموش کرده‌اند.

7ـ نگرنده ، نگرا ، نگران : گونه‌ی دوم را هیچ نمی‌شناسند و گونه‌ی سوم را که بکار می‌برند از معنای خود بیرون کرده بجای بیمناک می‌آورند (مثلاً میگویند : «فلان از سفر بازنگشته نگرانم.» در جایی که باید گویند بیمناکم ، یا گویند دل‌ناآسوده‌ام.)

8ـ رونده ، روا ، روان : گونه‌ی دوم را که می‌آورند از معنی خود بیرون برده‌اند و آن را بجای سزا (جایز) می‌آورند که غلط است. گونه‌ی سوم را نیز از جای خود بیرون برده‌اند و بیشتر در جای گونه دوم می‌آورند.

9ـ غرنده ، غرا ، غران : اینها از «غریدن» است. گونه‌ی یکم فراموش شده. گونه‌ی دوم را که می‌آورند بغلط با زبر غین خوانند (مثلاً گویند آواز غرا یا سلام غرا) و باشد معنایش هم ندانند و بسیاری آن را کلمه‌ی عربی شناسند. گونه‌ی سوم را هم بدانسان با زبر غین آورند (مثلاً میگویند شیر غران) و باشد که آن را یک کلمه‌ی جداگانه شمارند.

10ـ ارزنده ، ارزا ، ارزان : گونه‌ی دوم را فراموش کرده‌اند. گونه‌ی سوم را بیشتر بغلط در جای گونه‌ی دوم بکار برند و بغلط بمعنی سبک‌بها گیرند (2).

پابرگیها :
1ـ يكي ديگر از بهم‌خوردگيهاي زبان آنست كه در بسيار جا بجاي كننده (اسم فاعل) كرده‌شده (اسم مفعول) مي‌آورند مثلاً گويند : مرده ، رسيده ، خشكيده و بسيار مانند اينها و ما از اين در جاي ديگر سخن خواهيم راند.
2ـ چون بهاي يك چيز را با ارزش آن بسنجيم سه حال پيدا شود : يكي اينكه بها گرانتر باشد كه آن را گران مي‌نامند و درست است. ديگري آنكه بها سبكتر باشد كه بايد آن را سبك يا سبك‌بها ناميد و اكنون بغلط ارزان گويند. سومي اينكه بها باندازه‌ي ارزش باشد كه بايد آن را ارزان ناميد ولي امروز هيچ نامي نمي‌دارد.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی یکم)

🔶 در پیرامون شعر
(بخش 1 از 3)

چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم می‌خواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :

باید دانست هر چیزی یك حقیقتی دارد كه اگر دانسته شود نیكی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. درباره‌ی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانكه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمی‌باشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن كرده‌اند. چنانكه گاهی آن را «معجزه» نامیده‌اند. گاهی «سحر» خوانده‌اند. گاهی «ید بیضا» گفته‌اند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیده‌اند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست كه معنی درست شعر را نمی‌دانند.

شما اگر امروز از كسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمی‌دانید؟!.. مگر تاكنون شعر نشنیده‌اید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیده‌ایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یك شعریست :
به شب‌نشینی زندانیان برم حسرت كه نُقل مجلسشان دانه‌های زنجیر است

ما چون این را می‌اندیشیم و می‌سنجیم می‌بینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا می‌دانیم كه سخن بدو گونه است : یكی ساده (بی‌وزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، كه آن یكی را نثر می‌نامیم و این یكی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یك سخنی دارید می‌توانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر كدام كه دلتان می‌خواهد ـ بگویید.

این چیزیست كه همگی باید بپذیرند. كنون می‌آییم بر سر سخن : ما درباره‌ی سخن یك قاعده‌ای داریم و آن اینكه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یك نیروییست خدا بآدمیان داده كه با آن مطالب خود را بیكدیگر بفهمانند. سخن برای آنست كه شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر كسی یك مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بكار می‌اندازد و یك جمله‌های بی‌معنایی می‌گوید ، یا كسی در یك اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی می‌كند ، این كار دلیل اختلال مغز آن كس می‌باشد و مردم او را دیوانه یا سبكمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانه‌ها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.

این هم چیزیست كه باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته می‌گوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمی‌دانند و آن را یك چیزی جداگانه‌ای می‌شمارند و اینست بی‌آنكه نیازی باشد می‌نشینند و شعر می‌سازند.

اینان گمان می‌كنند شعر بخودی خود یك چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ كرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما می‌گوییم : این غلط است. این كار بیهوده‌گوییست. چه فرقی هست میانه‌ی آنكه كسی با نثر بیهوده‌گویی كند با اینكه دیگری با نظم كند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبكمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..

تنها سخن نیست. هر كار دیگری همینكه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یك معماری یا یك شركتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه می‌سازد و می‌گذرد. این كار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازه‌ی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یك مطلوب جداگانه‌ای نیست.

ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما می‌گوییم : در جهان نیك و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده كه نیك و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. می‌گوییم : باید در هر كاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.

می‌گوییم : بحكم خرد بیهوده‌گویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. می‌گوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینكه آن را یك مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزند و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.

ما می‌گوییم : اگر كسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده می‌خواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر كسی گرفتار عشق گردیده می‌خواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر می‌كنند بكنند با شعر می‌كنند بكنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است كه كسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است كه كسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است كه كسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بی‌جهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است كه یك پیرمرد شصت‌ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جُنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بناله‌ها پردازد.
برگزاری مشاعره در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
شعرا شعر را تابع نیاز نمی‌دانند و آن را یك چیزی جداگانه‌ای می‌شمارند و اینست بی‌آنكه نیازی باشد می‌نشینند و شعر می‌سازند.
اینان گمان می‌كنند شعر بخودی خود یك چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ كرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما می‌گوییم : این غلط است. این كار بیهوده‌گوییست. چه فرقی هست میانه‌ی آنكه كسی با نثر بیهوده‌گویی كند با اینكه دیگری با نظم كند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبكمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..

«اینكه ما می‌گوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیده‌اند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» داده‌اند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزارده‌اند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشه‌ای پنداشته جز بآن نپرداخته‌اند.»