🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 207
🔸 کلمههایی که میخواهیم
4) گستراک ، داراک ، خواناک
در شمارهی هشتم معنی پسوند «آک» را روشن گردانیده و گفتیم «خوراک» بمعنی «چیزهایی که میخورند» و «پوشاک» بمعنی «چیزهایی که میپوشند» میآید و ما «آموزاک» را بِهمان معنی (چیزهایی که میآموزند) بکار میبریم. هم گفتیم باید باین پسوند رواج بیشتر داد و از آن کلمههای دیگر نیز پدید آورد. اینک چند کلمه را که در نوشتههای خود بکار بردهایم در اینجا یاد میکنیم :
1) گستراک : از گستردن ، «آنچه میگسترند» (فرش [و قالی و گلیم و ...])
2) داراک : از داشتن «آنچه میدارند» (مال)
3) خواناک : از خواندن ، «آنچه میخوانند» (کتاب و روزنامه و مهنامه).
🔸 کلمههایی که میخواهیم
4) گستراک ، داراک ، خواناک
در شمارهی هشتم معنی پسوند «آک» را روشن گردانیده و گفتیم «خوراک» بمعنی «چیزهایی که میخورند» و «پوشاک» بمعنی «چیزهایی که میپوشند» میآید و ما «آموزاک» را بِهمان معنی (چیزهایی که میآموزند) بکار میبریم. هم گفتیم باید باین پسوند رواج بیشتر داد و از آن کلمههای دیگر نیز پدید آورد. اینک چند کلمه را که در نوشتههای خود بکار بردهایم در اینجا یاد میکنیم :
1) گستراک : از گستردن ، «آنچه میگسترند» (فرش [و قالی و گلیم و ...])
2) داراک : از داشتن «آنچه میدارند» (مال)
3) خواناک : از خواندن ، «آنچه میخوانند» (کتاب و روزنامه و مهنامه).
✴️ شعر و شاعری
(تکهی دهم)
🔶 بیهودهگویان را بخود بازگزارید
(بخش 2 از 3)
آنان هیچ نمیدانند كه در این جهانِ زندگانی نیكها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یك نیرویی داده كه بوسیلهی آن نیكها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند كه یك سخنی كه میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی كنند.
اینها چیزهاییست كه شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی كه سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیكاره گردیده و یا بیكبار تیره شده. شما اگر بیكی از آنان همین سخنان را بگویید آشكاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تكرار میكنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میكنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یكی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده كه یك چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و كتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را كه شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشكاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت كردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان كسانی یخه میدرند كه بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، كه ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را كه سراپا زهر است بمردم یادآوری نكنیم. توقع دارند كه یك تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شكم دریدن امیربهادر. چیزی كه هست امیربهادر باز نجابت داشته كه شكم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یك زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند كه كسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست كردن ، بمیان میآوردی در حال [1] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند كه بدستگاه امامحسین توهین نكن. فراموش نمیكنم آن روزهایی را كه چون گفتاری در یكی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یك هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاكنهاد و جوانان نیكسرشت را ببینید كه از دور و نزدیك این حقایق را پذیرفتهاند و هر یكی در جایی كه هست در راه رواج نوشتهها و كتابهای ما كوششهای بهادار میكنند.
اكنون كه این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در كیف منست كه از همان نیكمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نكردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میكوشند و نامهها مینویسند.
همین اكنون یك نامهای در جلوم باز است كه جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد كه چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس كتاب «راه رستگاری» را بیكی از ایشان داده كه بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهركرد كسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یك جوان دیگری در همان شهركرد سالهاست در راه این حقایق میكوشد و امسال در محرم بهنگامی كه چند هزار از روستاییان در پیرامون یك امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنكه یك جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان كاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یكی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یك كیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی كه رسید پاكدلانه بكوشش برخاست و كنون نامههایی از آن در نزد منست كه نمونههای نیكی از تأثیر حقایق در دلهای پاكست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان كه چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ كردیم كه آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد كرده كه ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل كس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم كرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند كه ما پرچم را ببهای ارزانی بكسانی بفرستیم.
اینها هر یكی دلیل دیگر است بآنكه تأثیر حقایق در دلهای پاك ناگزیریست ، و اگر كسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این كسان اگر بسیار هم باشند كمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
[1] : در حال = بیدرنگ
(تکهی دهم)
🔶 بیهودهگویان را بخود بازگزارید
(بخش 2 از 3)
آنان هیچ نمیدانند كه در این جهانِ زندگانی نیكها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یك نیرویی داده كه بوسیلهی آن نیكها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند كه یك سخنی كه میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی كنند.
اینها چیزهاییست كه شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی كه سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیكاره گردیده و یا بیكبار تیره شده. شما اگر بیكی از آنان همین سخنان را بگویید آشكاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تكرار میكنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میكنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یكی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده كه یك چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و كتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را كه شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشكاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت كردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان كسانی یخه میدرند كه بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، كه ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را كه سراپا زهر است بمردم یادآوری نكنیم. توقع دارند كه یك تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شكم دریدن امیربهادر. چیزی كه هست امیربهادر باز نجابت داشته كه شكم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یك زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند كه كسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست كردن ، بمیان میآوردی در حال [1] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند كه بدستگاه امامحسین توهین نكن. فراموش نمیكنم آن روزهایی را كه چون گفتاری در یكی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یك هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاكنهاد و جوانان نیكسرشت را ببینید كه از دور و نزدیك این حقایق را پذیرفتهاند و هر یكی در جایی كه هست در راه رواج نوشتهها و كتابهای ما كوششهای بهادار میكنند.
اكنون كه این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در كیف منست كه از همان نیكمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نكردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میكوشند و نامهها مینویسند.
همین اكنون یك نامهای در جلوم باز است كه جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد كه چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس كتاب «راه رستگاری» را بیكی از ایشان داده كه بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهركرد كسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یك جوان دیگری در همان شهركرد سالهاست در راه این حقایق میكوشد و امسال در محرم بهنگامی كه چند هزار از روستاییان در پیرامون یك امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنكه یك جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان كاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یكی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یك كیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی كه رسید پاكدلانه بكوشش برخاست و كنون نامههایی از آن در نزد منست كه نمونههای نیكی از تأثیر حقایق در دلهای پاكست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان كه چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ كردیم كه آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد كرده كه ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل كس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم كرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند كه ما پرچم را ببهای ارزانی بكسانی بفرستیم.
اینها هر یكی دلیل دیگر است بآنكه تأثیر حقایق در دلهای پاك ناگزیریست ، و اگر كسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این كسان اگر بسیار هم باشند كمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
[1] : در حال = بیدرنگ
اگر میوهی این هیاهوها و بزرگداشتها تشویق و سرگرم گردانیدن جوانان با شعر و شاعری نیست ، پس چیست؟!..
آیا ده یک این کوششها و بزرگداشتها برای دانشمندان و پژوهشگران و مخترعان بکار میرود؟!..
آیا ده یک این کوششها و بزرگداشتها برای دانشمندان و پژوهشگران و مخترعان بکار میرود؟!..
«ما كه نخواهیم توانست در برابر دیگران با قوه و قدرت عرض اندام كنیم. برای ما یك راه باز است ، و آن اینكه ادبیات و تمدن قدیم خودمان را بگوش دنیا برسانیم و جلب احترام برای خود كنیم. در اروپا ما را با سعدی و حافظ و خیام و فردوسی میشناسند. باید ما نیز هرچه میتوانیم باینها اهمیت دهیم».
اینها سخنانی بوده كه پرفسور صدیق بیست و چند سال پیش هنگامی كه از اروپا بازمیگشت در تبریز در سالن دبیرستان دولتی بزبان آورده و چنین گفته بود : «بهمین جهت من در اروپا با پرفسور براون همدست میبودم و بنشر ادبیات ایران میكوشیدیم». یك بار هم من این سخن را از زبان فروغی شنیدم.
(در پیرامون «ادبیات» ، نشست یکم)
اینها سخنانی بوده كه پرفسور صدیق بیست و چند سال پیش هنگامی كه از اروپا بازمیگشت در تبریز در سالن دبیرستان دولتی بزبان آورده و چنین گفته بود : «بهمین جهت من در اروپا با پرفسور براون همدست میبودم و بنشر ادبیات ایران میكوشیدیم». یك بار هم من این سخن را از زبان فروغی شنیدم.
(در پیرامون «ادبیات» ، نشست یکم)