🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی دو از دو)
روزی گدایی ـ یا بهتر گویم : درویشی ـ شعرهایی از امیر خواند :
من واجبالوجود علمالاسمامه عجین کرده خاک چهل صبامه
کنت کنزن گره را من بوشامه ارزان نروش که در گرانبها مه
(من واجبالوجود و علمالاسماء هستم. عجین کرده خاک چهل صباحم. گره کنت کنزاً را من گشایم. ارزان نفروش که دُرّ گرانبها هستم)
در شگفت شدم که نامگزاریهای فلسفه و بافندگیهای صوفیان در ایران چندان ریشه دوانیده و میدان پهناوری پیدا کرده که یک شاعر روستایی در گوشهی مازندران آنها را در شعرهای خود میگنجاند. از اینکه میگوید : «گره کنت کنزاً را من گشایم» ، به یاد نوشتهی میرزا موسای مجتهد افتاده گفتم : «ولی همشهری تو یک گره دیگری به کنت کنزاً زده که گشادنی نیست».
با اینها دلخوش میبودم و روز میگزاردم. این را هم بنویسم که این نیمزبان و همچنان نیمزبانهای دیگر که سپس نام خواهم برد (بلکه برخی زبانها) در یاد من نمانده و نبایستی بماند. ولی من از آنها سودها جستهام و در زبانشناسی همینها سرمایهای برای من بوده.
سبزی و خرمی مازندران ، بویژه در آن هنگام زمستان ، بمن بسیار خوش میافتاد. از دیدن درختهای پرتقال و لیمو و نارنگی و از خوردن میوههای آنها لذت بسیار میبردم. چون نیروی خاک آنجا را در رویانیدن و پرورانیدن میدیدم در شگفت میشدم. روزی در خانهای دیدم تخم شببو را لای آجرهای دیوار ریختهاند و آن روییده و سر کشیده و گلها داده. بیادم افتاد که در آذربایجان این را در گلدان کارند و با چه رنج و پاسداری به گل دادن رسانند.
اینها را میدیدم و از آنسو میدیدم بیشتر مازندرانیان بیچیز و تهیدستند و رنجهای بسیار میکشند. بارها زنها را میدیدم کودکی را به پشت بسته و بار هیزمی را بسر گزارده با آن سختی برای فروش میآوردند در حالی که پاهاشان بیکفش و تنهاشان نیمهبرهنه میبود. از آن دیدن و این دیدن نمیدانستم شاد باشم یا اندوه خورم.
یک چیز دیگر که مرا میآزرد فراوانی درویش و گدا میبود. من در اینجا دانستم که درویشان ویلگرد (یا بهتر گویم گُلِمولاها) همچون مرغانِ خوشزندگانی ، ییلاق و قشلاق میکنند و چون زمستان رسید رو بمازندران آورند. برخی گدایانی هم در اینجا میدیدم ، جوانان گردنکلفت و بلندبالا که بدرهای خانه میآمدند و شعرهای مرثیه میخواندند. بسیاری نیز «شمایل» (تصویر حضرت عباس یا جناب علیاکبر) میگردانیدند. دانسته شد اینها طالقانیند. در طالقان اینگونه گدایی یکی از پیشههاست.
در خانه که مینشستیم آواز این گدایان پیاپی از دم در شنیده میشد. بازار که میرفتم در هر چند گام به یک درویش برمیخوردم. شگفتتر آن میبود که مردم روزیِ اینهمه مفتخوران را میرسانیدند. روزی در میدان مردی را دیدم از زنی هیزم میخرد و بر سر یک عباسی با او چانه میزند ، و چون ازو درگذشت بدرویشی پول داد. من خودداری نتوانسته گفتم : چرا باین پول دادی؟!. گفت : پس اینها از کجا بخورند؟!. گفتم : پس چرا این اندیشه را دربارهی آن زن نکردی و آنهمه چانه زدی؟!. دیگر پاسخ نداد.
به تبریز که نامه نوشته و پولی فرستاده بودم پس از دیری پاسخش رسید و اندوهی را همراه آورد. چنانکه نوشتم در آذربایجان کار سمتقو بالا گرفته و خود گرفتاری بزرگی شده بود. روزهایی که من از تبریز بیرون میآمدم مخبرالسلطنه سپاهی در ساوجبُلاغ (مهاباد) پدید آورده امید بسیار بآن میداشت. فرمانده اردو ملکزاده نامی و فرمانده ژاندارمها و پیادگان اسدآقا دوست من میبود. اکنون نامههایی از تبریز رسیده دانسته شد در نیمههای مهرماه سمتقو به ساوجبُلاغ تاخته و در سایهی نیرنگهایی که در کار بوده بآن شهر نیز دست یافته. اسدآقاخان در جنگ کشته شده. سپس نیز سیصد تن و بیشتر از ژاندارم که دستگیر افتاده بودند سمتقو همه را بشصتتیر بسته بروی خاک ریخته.
این نامه مرا سخت افسرده گردانید. از یکسو کشته شدن اسدآقا و دیگر جوانان که قربانی نیرنگ و نامردی شده بودند ، از سوی دیگر چیرگی سمتقو و داستان او. این بار سوم میبود که سمتقو جوانان آذربایجان را کشتار میکرد. این اندوهها چند شبی مرا از خواب آسوده بازداشت.
شورش مازندران بآسانی پایان پذیرفته امیر مؤید ناچار شد زینهار خواهد و به تهران رود. من آرزو میکردم سردار سپه این بار رو به آذربایجان برگرداند و آشوب سمتقو را نیز بخواباند.
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی دو از دو)
روزی گدایی ـ یا بهتر گویم : درویشی ـ شعرهایی از امیر خواند :
من واجبالوجود علمالاسمامه عجین کرده خاک چهل صبامه
کنت کنزن گره را من بوشامه ارزان نروش که در گرانبها مه
(من واجبالوجود و علمالاسماء هستم. عجین کرده خاک چهل صباحم. گره کنت کنزاً را من گشایم. ارزان نفروش که دُرّ گرانبها هستم)
در شگفت شدم که نامگزاریهای فلسفه و بافندگیهای صوفیان در ایران چندان ریشه دوانیده و میدان پهناوری پیدا کرده که یک شاعر روستایی در گوشهی مازندران آنها را در شعرهای خود میگنجاند. از اینکه میگوید : «گره کنت کنزاً را من گشایم» ، به یاد نوشتهی میرزا موسای مجتهد افتاده گفتم : «ولی همشهری تو یک گره دیگری به کنت کنزاً زده که گشادنی نیست».
با اینها دلخوش میبودم و روز میگزاردم. این را هم بنویسم که این نیمزبان و همچنان نیمزبانهای دیگر که سپس نام خواهم برد (بلکه برخی زبانها) در یاد من نمانده و نبایستی بماند. ولی من از آنها سودها جستهام و در زبانشناسی همینها سرمایهای برای من بوده.
سبزی و خرمی مازندران ، بویژه در آن هنگام زمستان ، بمن بسیار خوش میافتاد. از دیدن درختهای پرتقال و لیمو و نارنگی و از خوردن میوههای آنها لذت بسیار میبردم. چون نیروی خاک آنجا را در رویانیدن و پرورانیدن میدیدم در شگفت میشدم. روزی در خانهای دیدم تخم شببو را لای آجرهای دیوار ریختهاند و آن روییده و سر کشیده و گلها داده. بیادم افتاد که در آذربایجان این را در گلدان کارند و با چه رنج و پاسداری به گل دادن رسانند.
اینها را میدیدم و از آنسو میدیدم بیشتر مازندرانیان بیچیز و تهیدستند و رنجهای بسیار میکشند. بارها زنها را میدیدم کودکی را به پشت بسته و بار هیزمی را بسر گزارده با آن سختی برای فروش میآوردند در حالی که پاهاشان بیکفش و تنهاشان نیمهبرهنه میبود. از آن دیدن و این دیدن نمیدانستم شاد باشم یا اندوه خورم.
یک چیز دیگر که مرا میآزرد فراوانی درویش و گدا میبود. من در اینجا دانستم که درویشان ویلگرد (یا بهتر گویم گُلِمولاها) همچون مرغانِ خوشزندگانی ، ییلاق و قشلاق میکنند و چون زمستان رسید رو بمازندران آورند. برخی گدایانی هم در اینجا میدیدم ، جوانان گردنکلفت و بلندبالا که بدرهای خانه میآمدند و شعرهای مرثیه میخواندند. بسیاری نیز «شمایل» (تصویر حضرت عباس یا جناب علیاکبر) میگردانیدند. دانسته شد اینها طالقانیند. در طالقان اینگونه گدایی یکی از پیشههاست.
در خانه که مینشستیم آواز این گدایان پیاپی از دم در شنیده میشد. بازار که میرفتم در هر چند گام به یک درویش برمیخوردم. شگفتتر آن میبود که مردم روزیِ اینهمه مفتخوران را میرسانیدند. روزی در میدان مردی را دیدم از زنی هیزم میخرد و بر سر یک عباسی با او چانه میزند ، و چون ازو درگذشت بدرویشی پول داد. من خودداری نتوانسته گفتم : چرا باین پول دادی؟!. گفت : پس اینها از کجا بخورند؟!. گفتم : پس چرا این اندیشه را دربارهی آن زن نکردی و آنهمه چانه زدی؟!. دیگر پاسخ نداد.
به تبریز که نامه نوشته و پولی فرستاده بودم پس از دیری پاسخش رسید و اندوهی را همراه آورد. چنانکه نوشتم در آذربایجان کار سمتقو بالا گرفته و خود گرفتاری بزرگی شده بود. روزهایی که من از تبریز بیرون میآمدم مخبرالسلطنه سپاهی در ساوجبُلاغ (مهاباد) پدید آورده امید بسیار بآن میداشت. فرمانده اردو ملکزاده نامی و فرمانده ژاندارمها و پیادگان اسدآقا دوست من میبود. اکنون نامههایی از تبریز رسیده دانسته شد در نیمههای مهرماه سمتقو به ساوجبُلاغ تاخته و در سایهی نیرنگهایی که در کار بوده بآن شهر نیز دست یافته. اسدآقاخان در جنگ کشته شده. سپس نیز سیصد تن و بیشتر از ژاندارم که دستگیر افتاده بودند سمتقو همه را بشصتتیر بسته بروی خاک ریخته.
این نامه مرا سخت افسرده گردانید. از یکسو کشته شدن اسدآقا و دیگر جوانان که قربانی نیرنگ و نامردی شده بودند ، از سوی دیگر چیرگی سمتقو و داستان او. این بار سوم میبود که سمتقو جوانان آذربایجان را کشتار میکرد. این اندوهها چند شبی مرا از خواب آسوده بازداشت.
شورش مازندران بآسانی پایان پذیرفته امیر مؤید ناچار شد زینهار خواهد و به تهران رود. من آرزو میکردم سردار سپه این بار رو به آذربایجان برگرداند و آشوب سمتقو را نیز بخواباند.
we'r o wãeri 03.pdf
399.4 KB
«شعر و شاعری 03» عنوان بیستوهفتمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 230
🔸 کلمات زشت را میتوان از میان برداشت
«... کلمات رکیک انواع زیادی دارد. بسیاری از حاجیهای مقدس ... مشهدیها و کربلاییها ... بعضی درسخواندگان ... بسیاری از دکانداران و اهل بازار در هر ساعتی چندین بار بدون جهت نام پاک پروردگار را بزبان میآورند و ... درمیان صحبت بگمان خودشان از راه شوخی بهمدیگر کلماتی میگویند که بسی شرمآور و قبیح اندر قبیح است. از آنسوی ویلگردان و اطفال بازاری در کوچهها بهمدیگر چه کلمات رکیکی میگویند که همگی آگاهیم ...
آقای کسروی شما که راهنمای راه رستگاری هستید و دردهای اجتماعی را بخوبی تشخیص و راه درمان و چاره را میگویید در این باره چه باید کرد؟ (1)
آذرشهر ـ حقانی ـ غلامحسین اسکوئی
پرچم : یکی از زشتیها که در ایران رواج دارد دشنامها و جملههای زشتیست که پیاپی بزبانها میرود ، انبوه مردم در گفتگو بدو چیز گرفتارند. سوگند خوردن که بیآنکه نیازی باشد پیاپی نام خدا را بزبان میرانند و احترام آن را نگاه نمیدارند. گذشته از سوگندهای ساختگی دیگری که خودشان دارند.
دیگری دشنام دادن که رواج فراوان دارد. باید با هر دوی اینها نبرد کرد. در پرچم گفتارهایی در این زمینهها خواهیم نوشت و باید هر کسی نیز با ما در این راه همکاری نماید و هر کسی باندازهی توانایی خود مردم را بزشتی اینها متوجه گرداند. راه چاره اینست.
پابرگی :
1ـ کوتاهشده است. گ.آ
🔸 کلمات زشت را میتوان از میان برداشت
«... کلمات رکیک انواع زیادی دارد. بسیاری از حاجیهای مقدس ... مشهدیها و کربلاییها ... بعضی درسخواندگان ... بسیاری از دکانداران و اهل بازار در هر ساعتی چندین بار بدون جهت نام پاک پروردگار را بزبان میآورند و ... درمیان صحبت بگمان خودشان از راه شوخی بهمدیگر کلماتی میگویند که بسی شرمآور و قبیح اندر قبیح است. از آنسوی ویلگردان و اطفال بازاری در کوچهها بهمدیگر چه کلمات رکیکی میگویند که همگی آگاهیم ...
آقای کسروی شما که راهنمای راه رستگاری هستید و دردهای اجتماعی را بخوبی تشخیص و راه درمان و چاره را میگویید در این باره چه باید کرد؟ (1)
آذرشهر ـ حقانی ـ غلامحسین اسکوئی
پرچم : یکی از زشتیها که در ایران رواج دارد دشنامها و جملههای زشتیست که پیاپی بزبانها میرود ، انبوه مردم در گفتگو بدو چیز گرفتارند. سوگند خوردن که بیآنکه نیازی باشد پیاپی نام خدا را بزبان میرانند و احترام آن را نگاه نمیدارند. گذشته از سوگندهای ساختگی دیگری که خودشان دارند.
دیگری دشنام دادن که رواج فراوان دارد. باید با هر دوی اینها نبرد کرد. در پرچم گفتارهایی در این زمینهها خواهیم نوشت و باید هر کسی نیز با ما در این راه همکاری نماید و هر کسی باندازهی توانایی خود مردم را بزشتی اینها متوجه گرداند. راه چاره اینست.
پابرگی :
1ـ کوتاهشده است. گ.آ
✴️ چه باید کرد
(تکهی پنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش1 از 1)
آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شمارهی 5 پرچم نشركردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعدهای برای نیك و بد درمیان نمیباشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و میخواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
میگویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست میباشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایهای برای آنها درمیان نمیباشد».
شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دستهای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد میشمارند و به چیزهای دیگری ارج میگزارند.
شما یك روزنامهنویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هر كدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامهنویس و واعظ نیست.
پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص میدهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیدههای گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دستههای چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمیپسندند.
میهندوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند میكنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون میریزند.
دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده میشود امروز هزاران كسانی آن را بد نمیشمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه میپندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز میدانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی میشمارند.
شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامههای تهران گفتارها نوشتند كه بعقیدهی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچارهی آن كوشید.
از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایهای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن بازدارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه میخواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفتهایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شمارهی شش بآن آغاز كردهایم و نخست در پیرامون مشروطه[دمکراسی] سخن میرانیم.
آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس میگزاریم كه این خرده را گرفتهاند و من نه تنها از اینگونه خردهگیریها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شمارهی 8)
(تکهی پنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش1 از 1)
آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شمارهی 5 پرچم نشركردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعدهای برای نیك و بد درمیان نمیباشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و میخواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
میگویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست میباشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایهای برای آنها درمیان نمیباشد».
شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دستهای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد میشمارند و به چیزهای دیگری ارج میگزارند.
شما یك روزنامهنویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هر كدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامهنویس و واعظ نیست.
پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص میدهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیدههای گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دستههای چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمیپسندند.
میهندوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند میكنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون میریزند.
دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده میشود امروز هزاران كسانی آن را بد نمیشمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه میپندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز میدانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی میشمارند.
شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامههای تهران گفتارها نوشتند كه بعقیدهی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچارهی آن كوشید.
از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایهای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن بازدارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه میخواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفتهایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شمارهی شش بآن آغاز كردهایم و نخست در پیرامون مشروطه[دمکراسی] سخن میرانیم.
آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس میگزاریم كه این خرده را گرفتهاند و من نه تنها از اینگونه خردهگیریها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شمارهی 8)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکهی یک از سه)
چهار ماه در ساری بدینسان میگذرانیدم. در آخرهای اسفند از تهران نامهها رسید که «استیناف» آنجا برچیده خواهد شد. این شیوهی وزارت عدلیه میبود که هر سال که بودجه نوشتندی سران وزارتخانه بماهانههای خود افزودندی و برای آنکه جایش پر کنند دادگاهی را برچیدندی. امسال نوبت «استیناف مازندران» رسیده بود. (1)
این آگاهی برای من ناخوش میبود. زیرا بایستی بار دیگر سفر کنم و زیانها کشم. با اینحال پروا ننمودم و روز نخست نوروز را گذرانیده از روز دوم با میرزا نصراللهخان به دیه ایشان رفتیم. چند روزی در آنجا با خوشی بسر بردیم. در اینجا با یکی از مبلغان بهائی که آهنگ خراسان میداشت دیدار کردم. ولی راه گفتگو را برویش بسته ، دیدن سبزیهای مازندران را بهتر دانستم.
چون از دیه بازگشتم از تهران تلگراف بهمخوردن استیناف رسیده بود. من به بسیج[=تدارک] سفر پرداخته پس از سیزده عید روانه گردیدم. در راه چیزی که درخور نوشتن باشد رخ نداد. جز اینکه همراهی میداشتم که سید و ملا میبود. در راه رنجَش میکشیدم و پولی هم نمیگزاردم بدهد. ولی در «آینهورزان» که شب بخانهی کسی فرود آمده بودیم فردا که راه میافتادیم و من خواستم پول بآن کس دهم همراهم نگزاشت و گفت : «من دادهام». چون راه افتادیم و یک فرسخ بیشتر آمدیم گفت : «میدانی قضیهی دیشب چه بود؟...». گفتم : نه. گفت : «اسب صاحبخانه ناخوش بود. مرا بردند در طویله دعایی بتخم نوشتم و به پیشانیش زدم. صبح پرسیدم اسب چاق شده بود ، اینبود نگزاشتم شما پولی بدهید». من از این سخن سخت رنجیدم و دلم میخواست بازگردم و پول آن مرد را بپردازم. گفتم : پس چرا آشکار نگفتید تا من بدانم؟. گفت : «مقتضی ندیدم». این سید که بسیار پیر هم میبود در راه بمن حساب میداد که نزدیک به بیستهزار تومان دارایی میدارد ، وارثی هم نمیدارد ، و این هم رفتار پست او میبود. از مفتخوریها که من گاهی در زندگانیم کردهام یکی این بود.
در تهران میهمان آقای خلیلی میبودم. پس از دو سه روز رفتم بوزارتخانه. رفتار تند و خشک میرزا رضای نائینی که معاون میبود چندان بمن گران افتاد که در دل گزاردم باز از عدلیه چشم پوشم. باز گفتم : بهتر است وزیر را هم ببینم. وزیر سردارمعظم (تیمورتاش) (2) میبود. روزی که گفته بود رفتم. مرا با چهرهی خوش پذیرفت و گفت : «آقا شما یک هفته است به تهران آمدهاید و چند تن از دوستان من شما را میشناسند و با من گفتگو کرده فضل و دانش شما را بمن گفتهاند. من میخواهم شما را در تهران نگاه دارم و کار خوبی بشما خواهم داد». من در شگفت شدم. زیرا ندانستم چه کسانی دربارهی من با او گفتگو کرده بودند. شگفتتر آن بود که همان معاون که او هم در اتاق وزیر میبود آغاز کرد از من ستایش سرودن.
آشنایی من با تیموتاش از اینجا آغاز گردید. پس از این گفتگو دو روز نگذشت که کابینه افتاد و او نیز از وزارت بیرون رفت و نیکیای که میخواست دربارهی من کند نتوانست ولی همان رفتار مردانهی او در من هنایید و مایهی سپاسگزاری گردید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ با برچیدن استیناف مازندران ، ناچار پروندههای آن برای رسیدگی به تهران یا محکمهی استیناف یکی دیگر از ولایات (مانند گیلان) فرستاده میشده که با راهها و ابزارهای سفر در آن روزگار پیداست چه اندازه مایهی گرفتاری و دشواری برای مردم بوده. ـ و
2ـ تیمورتاش یکی از زورمندترین نزدیکان رضاشاه و از ستونهای حکومت او بشمار میرفت.
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکهی یک از سه)
چهار ماه در ساری بدینسان میگذرانیدم. در آخرهای اسفند از تهران نامهها رسید که «استیناف» آنجا برچیده خواهد شد. این شیوهی وزارت عدلیه میبود که هر سال که بودجه نوشتندی سران وزارتخانه بماهانههای خود افزودندی و برای آنکه جایش پر کنند دادگاهی را برچیدندی. امسال نوبت «استیناف مازندران» رسیده بود. (1)
این آگاهی برای من ناخوش میبود. زیرا بایستی بار دیگر سفر کنم و زیانها کشم. با اینحال پروا ننمودم و روز نخست نوروز را گذرانیده از روز دوم با میرزا نصراللهخان به دیه ایشان رفتیم. چند روزی در آنجا با خوشی بسر بردیم. در اینجا با یکی از مبلغان بهائی که آهنگ خراسان میداشت دیدار کردم. ولی راه گفتگو را برویش بسته ، دیدن سبزیهای مازندران را بهتر دانستم.
چون از دیه بازگشتم از تهران تلگراف بهمخوردن استیناف رسیده بود. من به بسیج[=تدارک] سفر پرداخته پس از سیزده عید روانه گردیدم. در راه چیزی که درخور نوشتن باشد رخ نداد. جز اینکه همراهی میداشتم که سید و ملا میبود. در راه رنجَش میکشیدم و پولی هم نمیگزاردم بدهد. ولی در «آینهورزان» که شب بخانهی کسی فرود آمده بودیم فردا که راه میافتادیم و من خواستم پول بآن کس دهم همراهم نگزاشت و گفت : «من دادهام». چون راه افتادیم و یک فرسخ بیشتر آمدیم گفت : «میدانی قضیهی دیشب چه بود؟...». گفتم : نه. گفت : «اسب صاحبخانه ناخوش بود. مرا بردند در طویله دعایی بتخم نوشتم و به پیشانیش زدم. صبح پرسیدم اسب چاق شده بود ، اینبود نگزاشتم شما پولی بدهید». من از این سخن سخت رنجیدم و دلم میخواست بازگردم و پول آن مرد را بپردازم. گفتم : پس چرا آشکار نگفتید تا من بدانم؟. گفت : «مقتضی ندیدم». این سید که بسیار پیر هم میبود در راه بمن حساب میداد که نزدیک به بیستهزار تومان دارایی میدارد ، وارثی هم نمیدارد ، و این هم رفتار پست او میبود. از مفتخوریها که من گاهی در زندگانیم کردهام یکی این بود.
در تهران میهمان آقای خلیلی میبودم. پس از دو سه روز رفتم بوزارتخانه. رفتار تند و خشک میرزا رضای نائینی که معاون میبود چندان بمن گران افتاد که در دل گزاردم باز از عدلیه چشم پوشم. باز گفتم : بهتر است وزیر را هم ببینم. وزیر سردارمعظم (تیمورتاش) (2) میبود. روزی که گفته بود رفتم. مرا با چهرهی خوش پذیرفت و گفت : «آقا شما یک هفته است به تهران آمدهاید و چند تن از دوستان من شما را میشناسند و با من گفتگو کرده فضل و دانش شما را بمن گفتهاند. من میخواهم شما را در تهران نگاه دارم و کار خوبی بشما خواهم داد». من در شگفت شدم. زیرا ندانستم چه کسانی دربارهی من با او گفتگو کرده بودند. شگفتتر آن بود که همان معاون که او هم در اتاق وزیر میبود آغاز کرد از من ستایش سرودن.
آشنایی من با تیموتاش از اینجا آغاز گردید. پس از این گفتگو دو روز نگذشت که کابینه افتاد و او نیز از وزارت بیرون رفت و نیکیای که میخواست دربارهی من کند نتوانست ولی همان رفتار مردانهی او در من هنایید و مایهی سپاسگزاری گردید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ با برچیدن استیناف مازندران ، ناچار پروندههای آن برای رسیدگی به تهران یا محکمهی استیناف یکی دیگر از ولایات (مانند گیلان) فرستاده میشده که با راهها و ابزارهای سفر در آن روزگار پیداست چه اندازه مایهی گرفتاری و دشواری برای مردم بوده. ـ و
2ـ تیمورتاش یکی از زورمندترین نزدیکان رضاشاه و از ستونهای حکومت او بشمار میرفت.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 231
🔸 پرسش و پاسخ
1ـ «عقیده» را بفارسی چه میگویند؟
2ـ «خجسته» در پارسی چه معنایی دارد؟ اگر بمعنی مبارک است پس «دوست خجسته» و مانند آن که بکار بردهاید یعنی چه؟
3ـ در واژههای پارسی تشدید بوده است؟ یا واژهها پارسی مشدد پیش از این بدون تشدید مثلاً «فرخ» را «فررخ» میگفتهاند؟ اگر در پارسی عملی شده کنون نیز لازم است که در الفبای نوین نشانهای یا حرفی برایش برگزیده شود.
نیز گمان میکنم اگر بجا بدانید چون پیراستن زبان هم خودبخود لازم است و هم بکار افتادن الفبای نوین چنانکه نوشتهاید بایستی آن را دربر دارد نکاتی را که دربارهی دستور زبان از کارهای سهگانهی پیشوند و پسوند و مانند آن در پیمان چاپ شده خوبست در پرچم نیز بچاپ رسانید که راه پیراسته شدن زبان پارسی بازتر گردد و زبان همگام خط پیش رود ـ خواستم یادآوری است.
اهواز ـ محمد علی جزایری
پرچم :
1ـ عقیده را بفارسی «باور» باید گفت.
2ـ «خجسته» از کلمههاییست که معنایش نیک روشن نبوده و آن را بمعنی برگزیده و مبارک و مانند اینها بکار میبردند ولی ما آن را تنها بمعنی مبارک گرفتیم که در معنای دیگری بکار نرود. اگر در معنای دیگری بکار رفته پیش از این بوده. ما این رفتار را با بسیاری از کلمهها کردهایم. مثلاً نگاشتن را دیگران بمعنی نوشتن میآورند و این در کتابها و روزنامهها فراوانست ولی یک زمانی خود من نیز بآن معنی آوردهام ولی سپس آن را بمعنی «نقش کردن» که معنای اصلی و درست اوست گرفتهایم که دیگر بمعنی نوشتن نیاوریم.
3ـ در برخی از کلمههای فارسی «تشدید» دیده میشود و ما نباید آن را نپذیریم. چیزی که هست چون این گونه کلمهها زیاد نیست شاید در الفبای نوین نیازی بیک علامت خاصی پیدا نکرده آن را [با] دو بار آوردن حرف بفهمانیم.
پیراستن زبان فارسی و یک زبان برگزیده و توانا گردانیدن آن یکی از خواستهای مهم ماست و از آن چشم نخواهیم پوشید. اینکه تاکنون در پرچم برای آن جا باز نکردهایم باین جهت بوده که نخواستهایم همهی آرزوهای خود را در یک بار شرح دهیم وگرنه در پرچم نیز از داستان زبان سخن خواهیم راند و از آقای جزایری خشنودیم که این دلبستگی را با مقاصد ما میفرمایند. پس از خدا همین پشتیبانیهای پاکدلانهی مردان پاکدرون و غیرتمند است که ما را امیدمند بفیروزی میگرداند.
🔸 پرسش و پاسخ
1ـ «عقیده» را بفارسی چه میگویند؟
2ـ «خجسته» در پارسی چه معنایی دارد؟ اگر بمعنی مبارک است پس «دوست خجسته» و مانند آن که بکار بردهاید یعنی چه؟
3ـ در واژههای پارسی تشدید بوده است؟ یا واژهها پارسی مشدد پیش از این بدون تشدید مثلاً «فرخ» را «فررخ» میگفتهاند؟ اگر در پارسی عملی شده کنون نیز لازم است که در الفبای نوین نشانهای یا حرفی برایش برگزیده شود.
نیز گمان میکنم اگر بجا بدانید چون پیراستن زبان هم خودبخود لازم است و هم بکار افتادن الفبای نوین چنانکه نوشتهاید بایستی آن را دربر دارد نکاتی را که دربارهی دستور زبان از کارهای سهگانهی پیشوند و پسوند و مانند آن در پیمان چاپ شده خوبست در پرچم نیز بچاپ رسانید که راه پیراسته شدن زبان پارسی بازتر گردد و زبان همگام خط پیش رود ـ خواستم یادآوری است.
اهواز ـ محمد علی جزایری
پرچم :
1ـ عقیده را بفارسی «باور» باید گفت.
2ـ «خجسته» از کلمههاییست که معنایش نیک روشن نبوده و آن را بمعنی برگزیده و مبارک و مانند اینها بکار میبردند ولی ما آن را تنها بمعنی مبارک گرفتیم که در معنای دیگری بکار نرود. اگر در معنای دیگری بکار رفته پیش از این بوده. ما این رفتار را با بسیاری از کلمهها کردهایم. مثلاً نگاشتن را دیگران بمعنی نوشتن میآورند و این در کتابها و روزنامهها فراوانست ولی یک زمانی خود من نیز بآن معنی آوردهام ولی سپس آن را بمعنی «نقش کردن» که معنای اصلی و درست اوست گرفتهایم که دیگر بمعنی نوشتن نیاوریم.
3ـ در برخی از کلمههای فارسی «تشدید» دیده میشود و ما نباید آن را نپذیریم. چیزی که هست چون این گونه کلمهها زیاد نیست شاید در الفبای نوین نیازی بیک علامت خاصی پیدا نکرده آن را [با] دو بار آوردن حرف بفهمانیم.
پیراستن زبان فارسی و یک زبان برگزیده و توانا گردانیدن آن یکی از خواستهای مهم ماست و از آن چشم نخواهیم پوشید. اینکه تاکنون در پرچم برای آن جا باز نکردهایم باین جهت بوده که نخواستهایم همهی آرزوهای خود را در یک بار شرح دهیم وگرنه در پرچم نیز از داستان زبان سخن خواهیم راند و از آقای جزایری خشنودیم که این دلبستگی را با مقاصد ما میفرمایند. پس از خدا همین پشتیبانیهای پاکدلانهی مردان پاکدرون و غیرتمند است که ما را امیدمند بفیروزی میگرداند.
✴️ چه باید کرد
(تکهی ششم)
🔶 باید نیکان از بدان جدا گردند
(بخش1 از 1)
یكی از خوانندگان پرچم نامهای فرستاده و در آن پرسشهایی كرده كه از جمله مینویسد : «آیا شما به نتیجهی زحمات خود مطمئن هستید؟!.. آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!.».
میگویم : من اگر بنتیجهی زحمتهای خود اطمینان نداشتم باین كوششها برنمیخاستم. مرا باین كار هوس برنیانگیخته. نُه سالست ما این رنج را میبریم و اگر از روی هوس بود تاكنون پایان مییافت. بهوس كسی نُه سال برنج و سختی تاب نمیآورد. ما باین راه از روی بینش درآمدهایم و از روی بینش گام برمیداریم و بنتیجهی كار خود اطمینان داریم.
اما اینكه میپرسید : «آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!..» پیداست اصلاح یا نیكی بآرزو نتواند بود و یك وسیلهای میخواهد. در جهان هیچ چیزی بیوسیله نتواند بود. نیكی این مردم بسته بآنست كه این حقایقی را كه ما در زمینهی زندگانی شرح میدهیم بپذیرند و بكار بندند. یگانه راه همین است و بس.
كنون باید دید آیا همهی مردم این حقایق را خواهند پذیرفت؟.. آیا اینها را بكار خواهند بست؟.. آنچه ما میبینیم بسیاری از مردم آن شایستگی كه اینها را بپذیرند ندارند. این چیزیست كه با دیده میبینیم و هر روز به یك داستانی مصادف میگردیم. اكنون كه این را مینویسم نامهای در پیشِ رویم باز است كه یكی از آشنایان مینویسد : «در شمارهی 151 پرچم كه مقاله در باب تصوف نوشته شده بود در مجلسی بودم آن را خواندند و چند تنی كه از دراویش و صوفیه هستند رنجیدگی نمودند ...» مقصودش آن گفتاریست كه با دستینهی آقای هاشمیزاده زیر عنوان «چیزی را كه خرد نمیپذیرد خود چرا میپذیرند» نوشته شده بود. آن گفتار با زبان بسیار نجیبانهای نوشته شده و خلاصهاش این بود كه فلان معجزه یا كرامت را از شاهنعمتالله نقل كردند و من پاسخ دادم كه این با دانش و خرد راست نمیآید. یك چنین گفتار منصفانه مایهی رنجش كسانی میگردد و بجای آنكه یك مطلبی را با دلیل خردمندانه بپذیرند و از گمراهی خود بیرون آیند مینشینند و در پشت سر دشمنی و بدگویی مینمایند. چرا چنین میكنند؟.. برای آنكه فهمها و خردهاشان تباه گردیده. برای آنكه نیروهای خدادادی را از دست دادهاند.
تنها اینها نیستند. در ایران شمردهایم چهارده كیش هست ، گذشته از كیش ، دستهبندیهای دیگری از صوفی و خراباتی و فیلسوف و حزبهای سیاسی و مانند اینها درمیانست. ما به هر یكی كه ایراد بگیریم و دلیلها بیاوریم همین رفتار را خواهند نمود.
پیداست كه ما از اینها توقع نیكی نتوانیم داشت ، امید اینكه حقایق را بپذیرند و بكار بندند نتوانیم بست ، امید ما بكسانیست كه فهمها و خردهاشان از كار نیفتاده ، بكسانیست كه نیروهای خدادادی را از دست ندادهاند. ما از اینها توقع داریم كه حقایق را بپذیرند و بكار بندند و نیك گردند و یك تودهی نیكی ـ جز از این تودهی آلودهی كنونی ـ پدید آورند.
ما دربند این نیستیم كه باید همه را نیك گردانیم و نبایستی باشیم. چنین تقیدی ما را از كار بازمیداشت. مَثَل ما مَثَل آن دسته پزشكانیست كه بیك شهری رسیدهاند كه در آنجا بیماریهای واگیر همگانی از وبا و تیفوئید و تیفوس شیوع داشته و هزارها و دههزارها كسان گرفتار آن بودهاند. این پزشكان نباید دربند باشند كه همگی بیماران را به بهبودی بیاورند. زیرا بیگفتگوست كه بسیاری از آن بیماران درخور بهبود یافتن نیستند و پزشكان اگر بآنها پرداخته پافشاری نمایند از چاره بازخواهند ماند. این پزشكان باید بهمه دارو دهند ولی همینكه دیدند فلان بیمار كارش گذشته او را بخود گزارند و بدیگران كه درخور بهبودند بپردازند و آنانی را كه هنوز گرفتار نشدهاند از گرفتاری نگه دارند.
رفتار ما نیز همین باید بود و یك نكتهای كه بسیار مهمست آنست كه باید كسانی را كه شایستگی خود را از دست ندادهاند و درخور نیكی هستند از دیگران جدا گردانیم و باید یك تودهی جدای دیگر پدید آوریم. این نكته چون بسیار مهمست در شمارهی دیگری روشنتر و گشادتر از این خواهیم نوشت.
(پرچم روزانه شمارهی 154)
(تکهی ششم)
🔶 باید نیکان از بدان جدا گردند
(بخش1 از 1)
یكی از خوانندگان پرچم نامهای فرستاده و در آن پرسشهایی كرده كه از جمله مینویسد : «آیا شما به نتیجهی زحمات خود مطمئن هستید؟!.. آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!.».
میگویم : من اگر بنتیجهی زحمتهای خود اطمینان نداشتم باین كوششها برنمیخاستم. مرا باین كار هوس برنیانگیخته. نُه سالست ما این رنج را میبریم و اگر از روی هوس بود تاكنون پایان مییافت. بهوس كسی نُه سال برنج و سختی تاب نمیآورد. ما باین راه از روی بینش درآمدهایم و از روی بینش گام برمیداریم و بنتیجهی كار خود اطمینان داریم.
اما اینكه میپرسید : «آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!..» پیداست اصلاح یا نیكی بآرزو نتواند بود و یك وسیلهای میخواهد. در جهان هیچ چیزی بیوسیله نتواند بود. نیكی این مردم بسته بآنست كه این حقایقی را كه ما در زمینهی زندگانی شرح میدهیم بپذیرند و بكار بندند. یگانه راه همین است و بس.
كنون باید دید آیا همهی مردم این حقایق را خواهند پذیرفت؟.. آیا اینها را بكار خواهند بست؟.. آنچه ما میبینیم بسیاری از مردم آن شایستگی كه اینها را بپذیرند ندارند. این چیزیست كه با دیده میبینیم و هر روز به یك داستانی مصادف میگردیم. اكنون كه این را مینویسم نامهای در پیشِ رویم باز است كه یكی از آشنایان مینویسد : «در شمارهی 151 پرچم كه مقاله در باب تصوف نوشته شده بود در مجلسی بودم آن را خواندند و چند تنی كه از دراویش و صوفیه هستند رنجیدگی نمودند ...» مقصودش آن گفتاریست كه با دستینهی آقای هاشمیزاده زیر عنوان «چیزی را كه خرد نمیپذیرد خود چرا میپذیرند» نوشته شده بود. آن گفتار با زبان بسیار نجیبانهای نوشته شده و خلاصهاش این بود كه فلان معجزه یا كرامت را از شاهنعمتالله نقل كردند و من پاسخ دادم كه این با دانش و خرد راست نمیآید. یك چنین گفتار منصفانه مایهی رنجش كسانی میگردد و بجای آنكه یك مطلبی را با دلیل خردمندانه بپذیرند و از گمراهی خود بیرون آیند مینشینند و در پشت سر دشمنی و بدگویی مینمایند. چرا چنین میكنند؟.. برای آنكه فهمها و خردهاشان تباه گردیده. برای آنكه نیروهای خدادادی را از دست دادهاند.
تنها اینها نیستند. در ایران شمردهایم چهارده كیش هست ، گذشته از كیش ، دستهبندیهای دیگری از صوفی و خراباتی و فیلسوف و حزبهای سیاسی و مانند اینها درمیانست. ما به هر یكی كه ایراد بگیریم و دلیلها بیاوریم همین رفتار را خواهند نمود.
پیداست كه ما از اینها توقع نیكی نتوانیم داشت ، امید اینكه حقایق را بپذیرند و بكار بندند نتوانیم بست ، امید ما بكسانیست كه فهمها و خردهاشان از كار نیفتاده ، بكسانیست كه نیروهای خدادادی را از دست ندادهاند. ما از اینها توقع داریم كه حقایق را بپذیرند و بكار بندند و نیك گردند و یك تودهی نیكی ـ جز از این تودهی آلودهی كنونی ـ پدید آورند.
ما دربند این نیستیم كه باید همه را نیك گردانیم و نبایستی باشیم. چنین تقیدی ما را از كار بازمیداشت. مَثَل ما مَثَل آن دسته پزشكانیست كه بیك شهری رسیدهاند كه در آنجا بیماریهای واگیر همگانی از وبا و تیفوئید و تیفوس شیوع داشته و هزارها و دههزارها كسان گرفتار آن بودهاند. این پزشكان نباید دربند باشند كه همگی بیماران را به بهبودی بیاورند. زیرا بیگفتگوست كه بسیاری از آن بیماران درخور بهبود یافتن نیستند و پزشكان اگر بآنها پرداخته پافشاری نمایند از چاره بازخواهند ماند. این پزشكان باید بهمه دارو دهند ولی همینكه دیدند فلان بیمار كارش گذشته او را بخود گزارند و بدیگران كه درخور بهبودند بپردازند و آنانی را كه هنوز گرفتار نشدهاند از گرفتاری نگه دارند.
رفتار ما نیز همین باید بود و یك نكتهای كه بسیار مهمست آنست كه باید كسانی را كه شایستگی خود را از دست ندادهاند و درخور نیكی هستند از دیگران جدا گردانیم و باید یك تودهی جدای دیگر پدید آوریم. این نكته چون بسیار مهمست در شمارهی دیگری روشنتر و گشادتر از این خواهیم نوشت.
(پرچم روزانه شمارهی 154)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکهی دو از سه)
باز یک ماه و نیم در تهران میبودم و کاری نمیداشتم. روزی از عدلیه خواسته بودند رفتم. منصورالسلطنه که کفیل میبود (آقای مصطفای عدل) گفت : «قضیه اینست که در دماوند حکمران آنجا بمنشی محکمه چوب زده و او را سوار قاطر گردانیده از شهر بیرون رانده. این یک رسوایی بزرگست. از سوی دیگر حکمران از اقوام وزیر جنگ (سردارسپه) است و نمیخواهیم قضیه را برسمیت بیندازیم. ما شما را در نظر گرفتیم که بروید و ببینید چه میکنید که جبران رسوایی شود». این را گفت و دستور داد که «ابلاغ» نویسند. فردای آن روز من از تهران روانه گردیده پسفردا به دماوند رسیدم. چون در پیرامون پیشامد به بازپرس پرداختم دانسته شد امین صلح آنجا ، سید ابوهاشم نام ، طلبهای میبوده که بخواهش یکی از ملایان تهران بعدلیه پذیرفته شده و این مرد سبکمغز است و رفتارش بسیار بد میباشد. مثلاً میگفتند : کسی که بدادگاه میآید و دعوایی میدارد ، امین صلح رو گردانیده میگوید : شما یک مهمانی بده ، میآییم و آنجا درست میکنیم. بدینسان از مردم مهمانی میخواهد. چوب خوردن منشی هم داستانش آن بود که با امین صلح[1] بر سر پول پیکار کردهاند ، و او رفته بحکمران شکایت کرده.
از خود امین صلح که پرسشهایی میکردم چنین پاسخ داد : «این منشی در تهران با من قرار گزاشت که هرچه دخل باشد نصف کنیم. ولی در اینجا چیزی بمن نمیداد». اینها را با پیشانی باز بمن میگفت و زشتیش نمیدانست.
حکمران که شنیده بود بدیدنم آمد. دانسته شد سردارسپه برادری میداشته که در جوانی مرده. این زن او را گرفته و دخترانش را بزرگ گردانیده بشوهر داده ، از اینرو سردارسپه ارج او را شناخته و این زمان او را بحکمرانی دماوند فرستاده. وگرنه خود او درویش بوده و اکنون هم هست ، دربارهی پیشامد میگفت : «از بس اینها افتضاح درآوردند برای حفظ آبروی دولت منشی را به تهران فرستادم».
حکمران در آن میان آمرزشخواهی نیز میکرد. من سید ابوهاشم را به تهران روانه گردانیده بوزارتخانه نوشتم : «رسوایی بزرگ ، بودن این مرد در اینجا میبود. من او را روانه گردانیدم که جانشینش فرستید». از این رفتار من خشنود شده بودند. ولی کسی را نفرستادند و منصورالسلطنه در نامهی خود بمن چنین نوشت : «بهتر است شما تابستان را با هوای خنک دماوند بگذرانید».
من نیز پذیرفتم و نوشتم خانواده از ساری بیاید. از آنسو به پیراستن دادگاه برخاسته بکارکنان دفتری و بمأمورین سپردم که بهیچ نامی از کسی پول نگیرند. پیشخدمت اداره به جیلارد (یک فرسخی دماوند) رفته و یک تومان بنام «فوقالعاده» گرفته بود. دستور دادم که بازگردد و آن پول را پس دهد و رسید بیاورد ، و این کار انجام گرفت.
از دیههای نزدیک بدادخواهی میآمدند و گاهی نیاز افتادی که بآن دیهها رفته شود. بایستی دو اسبی بیاورند و برای امین صلح و منشی «فوقالعاده» پردازند. من آگاهی دادم که «فوقالعاده» گرفته نخواهد شد. تا دو فرسخی نیز اسب نیاورند و پیاده رویم. یکی از کارها که در آنجا میداشتم راه رفتن وکوه پیمودن میبود که روزی یکی دو ساعت بآن میپرداختم. اینست میخواستم به دیهها نیز پیاده رویم.
در اندکزمانی این کارها آوازه پیدا کرد و کسانی از دور و نزدیک میآمدند و سپاس میگزاردند. حکمران که درویش پافشاری از پیروان صفیعلیشاه میبود ، بارها میآمد و میگفت : «درویشی اینست که شما میکنید. ما باید از شما یاد گیریم». روزی بمن گفت : «از یک هفته پیش به پرهیز پرداختهام. میخواهم برای تَیَمُّن ، پرهیز خود را در نزد شما بشکنم». و بهمین عنوان روزی ناهار بخانهی ما آمد.
[1] : «محکمهی صلحیه» پایینترین دادگاهها در سازمان عدلیهی آن زمان بوده که به برخی از دعاوی حقوقی که در قانون برشمرده شده بود ، رسیدگی ابتدایی میکرده. در «قوانین اصول محاکمات حقوقی» ، قاضی «محکمهی صلحیه» ، «امین صلح» نامیده شده بود. ـ و
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکهی دو از سه)
باز یک ماه و نیم در تهران میبودم و کاری نمیداشتم. روزی از عدلیه خواسته بودند رفتم. منصورالسلطنه که کفیل میبود (آقای مصطفای عدل) گفت : «قضیه اینست که در دماوند حکمران آنجا بمنشی محکمه چوب زده و او را سوار قاطر گردانیده از شهر بیرون رانده. این یک رسوایی بزرگست. از سوی دیگر حکمران از اقوام وزیر جنگ (سردارسپه) است و نمیخواهیم قضیه را برسمیت بیندازیم. ما شما را در نظر گرفتیم که بروید و ببینید چه میکنید که جبران رسوایی شود». این را گفت و دستور داد که «ابلاغ» نویسند. فردای آن روز من از تهران روانه گردیده پسفردا به دماوند رسیدم. چون در پیرامون پیشامد به بازپرس پرداختم دانسته شد امین صلح آنجا ، سید ابوهاشم نام ، طلبهای میبوده که بخواهش یکی از ملایان تهران بعدلیه پذیرفته شده و این مرد سبکمغز است و رفتارش بسیار بد میباشد. مثلاً میگفتند : کسی که بدادگاه میآید و دعوایی میدارد ، امین صلح رو گردانیده میگوید : شما یک مهمانی بده ، میآییم و آنجا درست میکنیم. بدینسان از مردم مهمانی میخواهد. چوب خوردن منشی هم داستانش آن بود که با امین صلح[1] بر سر پول پیکار کردهاند ، و او رفته بحکمران شکایت کرده.
از خود امین صلح که پرسشهایی میکردم چنین پاسخ داد : «این منشی در تهران با من قرار گزاشت که هرچه دخل باشد نصف کنیم. ولی در اینجا چیزی بمن نمیداد». اینها را با پیشانی باز بمن میگفت و زشتیش نمیدانست.
حکمران که شنیده بود بدیدنم آمد. دانسته شد سردارسپه برادری میداشته که در جوانی مرده. این زن او را گرفته و دخترانش را بزرگ گردانیده بشوهر داده ، از اینرو سردارسپه ارج او را شناخته و این زمان او را بحکمرانی دماوند فرستاده. وگرنه خود او درویش بوده و اکنون هم هست ، دربارهی پیشامد میگفت : «از بس اینها افتضاح درآوردند برای حفظ آبروی دولت منشی را به تهران فرستادم».
حکمران در آن میان آمرزشخواهی نیز میکرد. من سید ابوهاشم را به تهران روانه گردانیده بوزارتخانه نوشتم : «رسوایی بزرگ ، بودن این مرد در اینجا میبود. من او را روانه گردانیدم که جانشینش فرستید». از این رفتار من خشنود شده بودند. ولی کسی را نفرستادند و منصورالسلطنه در نامهی خود بمن چنین نوشت : «بهتر است شما تابستان را با هوای خنک دماوند بگذرانید».
من نیز پذیرفتم و نوشتم خانواده از ساری بیاید. از آنسو به پیراستن دادگاه برخاسته بکارکنان دفتری و بمأمورین سپردم که بهیچ نامی از کسی پول نگیرند. پیشخدمت اداره به جیلارد (یک فرسخی دماوند) رفته و یک تومان بنام «فوقالعاده» گرفته بود. دستور دادم که بازگردد و آن پول را پس دهد و رسید بیاورد ، و این کار انجام گرفت.
از دیههای نزدیک بدادخواهی میآمدند و گاهی نیاز افتادی که بآن دیهها رفته شود. بایستی دو اسبی بیاورند و برای امین صلح و منشی «فوقالعاده» پردازند. من آگاهی دادم که «فوقالعاده» گرفته نخواهد شد. تا دو فرسخی نیز اسب نیاورند و پیاده رویم. یکی از کارها که در آنجا میداشتم راه رفتن وکوه پیمودن میبود که روزی یکی دو ساعت بآن میپرداختم. اینست میخواستم به دیهها نیز پیاده رویم.
در اندکزمانی این کارها آوازه پیدا کرد و کسانی از دور و نزدیک میآمدند و سپاس میگزاردند. حکمران که درویش پافشاری از پیروان صفیعلیشاه میبود ، بارها میآمد و میگفت : «درویشی اینست که شما میکنید. ما باید از شما یاد گیریم». روزی بمن گفت : «از یک هفته پیش به پرهیز پرداختهام. میخواهم برای تَیَمُّن ، پرهیز خود را در نزد شما بشکنم». و بهمین عنوان روزی ناهار بخانهی ما آمد.
[1] : «محکمهی صلحیه» پایینترین دادگاهها در سازمان عدلیهی آن زمان بوده که به برخی از دعاوی حقوقی که در قانون برشمرده شده بود ، رسیدگی ابتدایی میکرده. در «قوانین اصول محاکمات حقوقی» ، قاضی «محکمهی صلحیه» ، «امین صلح» نامیده شده بود. ـ و