پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 232
🔸 باید الفبا دیگر گردد

یکی از موضوعهایی که سالها در ایران گفتگو شده دیگر گردانیدن الفباست. این یکی از آرزوهای توده میباشد.

ما میخواهیم این را در پرچم بگفتگو گزاریم. بگفتگو گزاریم که زمینه آماده گردد و آن را بکار بندیم. چنانکه در پیراستن زبان (اصلاح زبان) زمینه را آماده گردانیده خود بآن برخاستیم این را خود بکار توانیم بست. لیکن باید گفتگوهایی شود و یک الفبای نیک و درستی آماده گردد.

آنست این در را در پرچم باز میکنیم که هر کس از خوانندگان اندیشه‌ی خود را بنویسد. نیز اگر کسانی نقاشند و میتوانند الفبایی درست کرده پیشنهاد نمایند ما خود بچند سخن می‌پردازیم.

1ـ بیگفتگوست که الفبای کنونی نارساست و باید آن را دیگر گردانیم. در این باره بسخنی نیاز نیست و هرچه این کار بدیر افتد بزیان ما خواهد بود. کسانی میگویند : اگر الفبا را تغییر دهیم ادبیات ما از میان خواهد رفت.

میگویم : نمی‌دانم ادبیات چیست و شما چه معنایی را از آن میخواهید؟!. اگر مقصودتان کتابهاست ، کتابهایی که در زبان فارسی است بیشتر آنها زیانمند است و یکی از سودهایی که ما از تغییر الفبا چشم میداریم از میان رفتن این کتابهای شوم و پست است. دشمنان ما بسیار آرزومندند که ما آنها را نگاه داریم و از آلودگیها و پستیهای زمان مغول پاک نشویم. ولی ما خود باید خود را رهبر گردانیده این یادگارهای پست زمانهای گذشته را نابود گردانیم. اما کتابهای سودمند ، آنها چون بسیار نیست بآسانی توانیم با الفبای نوین بچاپ رسانیم.

به هرحال این بهانه‌ایست که می‌آورند و باید گوش نداد. شما هر اصلاحی را که پیشنهاد نمایید یک چنین بهانه‌ای در برابرش خواهند آورد.

2ـ بسیاری از کسانی که از اصلاح الفبا سخن رانده‌اند چنین خواسته‌اند که بالفبای کنونی دستی برند و آن را نیکوتر گردانیده یک الفبای تازه‌ای سازند.

ما میگوییم : این بیهوده است. این الفبا درخور اصلاح نیست اگر میخواهیم کاری کنیم یکبارگی یک چیز درست و رسایی پدید آوریم. یک شرطی که در الفبای نوین منظور باید بود نوشته شدن آن از چپ براست میباشد که در این الفبا نشدنیست.

خواستم آنست که از این زمینه هم بگفتگویی یا پیشنهادی نیاز نیست.

3ـ ما ناگزیر نیستیم که الفبای لاتین را بپذیریم. ما را چه شده که همیشه از اروپاییان بگیریم؟! یک بار هم ما کار بهتری کنیم و آنان از ما بگیرند. اگر کسانی بتوانند یک الفبای درستتر و بهتری بسازند هیچ مانعی نیست همان الفبای لاتین خود عیبهایی دارد که باید رفع شود. اگر ما بتوانیم الفبای بی‌عیب و بهتری درست گردانیم شاید روزی بیاید که اروپاییان از ما بگیرند.

4ـ کسان بسیاری از میرزا ملکم‌خان و دیگران در این زمینه کوششهایی کرده و چیزهایی نوشته‌اند آنان که می‌خواهند در این باره گفتار نویسند از آنها غفلت ننمایند و اگر بتوانند بعنوان تاریخچه‌ کوششهایی را که در این زمینه شده گرد آورند و بنویسند بسیار بجا خواهد بود.


در دنبال این گفتار کسانی مانند فروتن از تبریز ، آگاه از لار ، دادپرور از تبریز و عمادی از تبریز گفتارهایی نوشته‌اند که در زیر برخی از آنها کسروی چند جمله‌ای نوشته که آن نوشته‌های او را در زیر می‌آوریم :

1ـ در زیر گفتار دادپرور که عنوان آن «تغییر الفبا لازم است» میباشد چنین نوشته شده :

پرچم : چنانکه پیش از این نوشته‌ایم در اینکه باید الفبا دیگر گردد و اینکه باید یک الفبای نوینی باشد که از چپ براست نوشته شود جای سخن بازنمانده. تنها سخن در آنست که آیا ناگزیریم الفبای لاتین را بپذیریم یا یک الفبای بهتر و درستتری خود بسازیم که ما چون پذیرفتیم و رواج دادیم یک روز هم اروپاییان آن را بگیرند و بجای الفبای لاتین خود که دارای نواقص است بکار برند. سخن باید در این زمینه‌ها باشد.

آنچه ما میدانیم اینست که اگر بتوانیم بهتر است خودمان الفبایی بسازیم. اگر آن دشوار است باید هرچه زودتر الفبای لاتین را بگیریم و با اصلاحاتی تطبیق بنیازمندیهای خود گردانیم و بکار اندازیم. اگر این موضوع حل شود و یک الفبایی در دست باشد ما انتظار دیگری نخواهیم داشت بدانسان که در زمینه‌ی زبان فارسی کردیم در اینجا هم خود بکار خواهیم پرداخت باین معنی که حروفی از روی آن الفبا تهیه گردانیده بخشی از پرچم را با آن نوشته و کم‌کم کتابهای خود را نیز با آن منتشر خواهیم گردانید و بیگمان پیش خواهد رفت و همراهان ما در هر کجا کمک باین موضوع خواهند نمود.

در گفتار آقای عمادی زیر عنوان «باید الفبا را تغییر داد» نمونه‌ای از دیگرگونیهایی که ایشان در الفبای لاتین داده‌اند نوشته شده :

پرچم : آقای عمادی رویه‌ی الفبای لاتینی خود را هم فرستاده! ولی چون در برخی حرفها یک تصرفی رفته و چاپخانه آن حرفها را ندارد در اینجا نتوانستیم بچاپ رسانیم ...»
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی هفتم)

🔶 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم
(بخش1 از 2)

کوشاد تلگرام : برخی از نوشته‌های پرچم از یک پیشامدِ روز سخن را آغاز می‌کند ولی نتیجه‌ای که می‌گیرد همگانیست و یک حقیقتی در آن میان بازنموده می‌شود. اینست از خوانندگان چشم داریم به جای آنکه بظاهر نوشته نگرند ، به مغز سخن یا نتیجه‌ی همگانی آن پروا کنند.
🔸🔸🔸
در گفتارهای گذشته از خطاهای دولت سخن راندم و اكنون می‌خواهم گفتگویی نیز با مردم كنم :

بدانید ای ایرانیان جنگ بیمناك بسوی ما رو می‌آورد و روزهای تیره‌ای برای این كشور از دور پدیدار می‌گردد. آری روزهای تیره‌ای كه خدا می‌داند چیست و چه سختیهایی دربر می‌دارد. بدانید اگر آلمانها بقفقاز درآیند [1] ، ایران یكی از میدانهای جنگ خواهد گردید و گزند و آسیب فراوان ، از زمین و آسمان نمودار خواهد شد. چنانكه دیروز گفتم : این یك چیز یقینی نیست ولی احتمال بیشتر دارد و یك مردمی ‌باید در زندگانی احتمالات را هم بدیده گیرند. باید بآمادگی كوشند.

امروز همه‌ی توده‌ها از بزرگ و كوچك در برابر این جنگ یك تكلیفی برای خود قائلند و یك تدبیری برای نگهداری خود می‌اندیشند. هندوستان كه مستعمره‌ی دویست‌ساله‌ی دولت انگلیس است مردم در آنجا خاموش ننشسته پیاپی مجالس برپا می‌كنند و از سرنوشت هند در این جنگ سخن می‌رانند و با دولت انگلیس و با همدستان او (از آمریكا و چین) گفتگو می‌کنند و درخواستهایی می‌نمایند ، و چون حس زندگی از خود نشان می‌دهند دولت انگلیس هم آنها را زنده شمرده احترامشان می‌گزارد و نماینده بهندوستان می‌فرستد و بدرخواستها و پیامهاشان پاسخ می‌دهد.

مگر شما می‌خواهید در ایران باندازه‌ی آنها نیز حس زندگی نشان ندهید؟. می‌خواهید همچنان بنشینید و چشم براه حوادث بدوزید؟!.. می‌خواهید خود را كنار كشیده اختیار كشور را بدست چند تن وزیرانی بسپارید كه كمترین دلسوزی بشما ندارند و آشكاره تخم «ملوك الطوایف» در این كشـور می‌كارند؟!.. [2]

باید آشكاره بنویسم كه آن رفتار شما بسیار بیخردانه است. آشكاره بنویسم كه پایان این رفتار جز بدبختی و تیره‌روزی نتواند بود. ای خواب‌رفتگان : این كشور خانه‌ی شماست! شما در این كشور زن و فرزند دارید! اینجا پناهگاه شماست كه اگر از اینجا بیرون روید در هیچ جا شما را نخواهند پذیرفت. هیچ جا روزی برای خود و خاندان خود نخواهید یافت. شما اگر می‌خواهید وظیفه‌ی پدری را درباره‌ی زنان و فرزندان خود بجا آورید و آنان را از بیم و خطر آسوده گردانید ، اگر می‌خواهید بوظیفه‌ی مردانگی عمل كنید باید این پرده‌ی غفلت و بیباكی را بكنار اندازید. باید تكانی بخود دهید و درپی چاره و تدبیر باشید.

بدانید ای ایرانیان! شما را پراكندگی بیچاره و درمانده گردانیده. اگر می‌خواهید از درماندگی بیرون آیید راهش آنست كه دور و نزدیك بما پیوندید و دست همدستی بسوی ما دراز كنید. بدانید ای ایرانیان ما این پرچم را برای همین باز كرده‌ایم. من روزنامه‌نویس نیستم. من و یارانم یك مقصد دیگری را دنبال می‌كنیم. این روزنامه‌نویسی و این كوشش برای آن بوده كه در چنین روزی بتوانیم با هم‌میهنان دست بهم دهیم و بیاری خدا و در سایه‌ی همدستی كاری از پیش ببریم.

بدانید ای ایرانیان! از كوششهای تنها به تنها نتیجه بدست نیاید. از تدبیرهایی كه هر كس تنها برای رهایی خود كند سودی نباشد. در چنین هنگامهایی باید همگی دست بهم داد و برای همگان كوشید. از این راهست كه می‌توان بنتیجه‌ای رسید.

در ایران كسان چیزفهم و كاردان بسیار است. ولی عیب اینجاست كه از هم پراكنده‌اند و هر كس بتنهایی چیزهایی می‌اندیشد و كاری از پیش نبرده در توی خشم و دلتنگی می‌سوزد. اینان اگر همه یكی گردند بكارهای نتیجه‌داری توانند برخاست.

در اینجا از موضوع جنگ گفتگو نمی‌كنم و مقصودم آن نیست كه ما در جنگ دخالت كنیم و یا نكنیم. اگر آلمانها بقفقاز بیایند و ایران در معرض تعرض و هجوم (هوایی یا زمینی) باشد بیگفتگوست كه متفقین دفاع خواهند كرد. من در آن زمینه سخن نمی‌رانم. سخن من از چیزهای دیگرست. در این كشور زندگانی بروی یك پایه‌ی استواری نیست و ما نیك می‌دانیم كه با یك پیشامدی راهزنان و تاراجگران از هر سو سر خواهند برآورد ، و راهها بسته خواهد گردید ، و خواروبار نایاب خواهد شد. برای جلوگیری از این نابسامانیهاست كه باید در اندیشه باشیم. و امروز برای جلوگیری تهیه‌ی وسایل نماییم. از آنسوی برای چنان روزی در شهرها پناهگاهها لازم است. باید وسایل سفر و باربری با فراوانی در دست باشد كه اگر نیازی افتد برای نقل عده‌ی انبوهی از خاندانها از جایی بجایی معطل نباشیم. اینها را هم دیگران آماده نخواهند گردانید.
[1] : یکی از آماجهای آلمانها در یورش به روسیه (تیرماه 1320) چاههای نفت قفقاز بود که هیچگاه بدان دست نیافتند.
[2] : آشوبهایی که پس از شهریور 1320 در آذربایجان (خلخال ، تبریز و ارومیه) ، کردستان ، فارس و دیگر جاها بر‌خاست و دولتها پروا نمی‌کردند ، دلیلست که دولتهای خائن آن دوره ، به بازگردانیدن ملوک‌الطوایفی که بدست رضاشاه برافتاد می‌کوشیدند.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«پراکندگی برای یک توده مرگست».
سرچشمه‌ی نیرو یگانگیست.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکه‌ی سه از سه)

دماوند بهارش بسیار نیکست و یکی از خوشیها شنیدن آواز بلبل می‌باشد. ایران که سرزمین گل و بلبل نامیده شده آنچه در اینجا کمست بلبلست. من در مازندران نیز ندیدم. ولی در دماوند در بهار فراوانست.

پس از بهار تابستان آمد و ما از خنکی هوا و آب آنجا لذت می‌بردیم. در اینجا سرگرمی‌ای که پیدا کرده بودم نوشتن تاریخ شورشهای (1) آذربایجان می‌بود که بنام «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» (2) برای فرستادن بمهنامه‌‌ی «العرفان» آغاز کرده بودم. چون در این هنگام در آذربایجان با سمتقو جنگهای پیاپی می‌رفت و نامه‌هایی که می‌رسید داستان آنها را برای من می‌آورد ، اینها مرا واداشت که شورشهای آذربایجان را از آغاز جنبش مشروطه تا آن روز بنویسم. چون در آنجا دسترس بکتابی یا روزنامه‌ای نمی‌داشتم آنچه را که در یاد خودم می‌بود بروی کاغذ می‌آوردم.

آقای ملک‌نژاد که یکی از دوستان بسیار نزدیک منست و فرزندانم او را «آقا عمو» می‌خوانند ، دوستیمان با او از این دماوند آغاز گردید. چگونگی آنکه ما در دماوند هم دچار بی‌پولی می‌بودیم. بایستی پول برای ما از تهران فرستند و از آنجا هم نمی‌فرستادند. بارها به وزارتخانه نامه می‌نوشتم و نتیجه‌ای نمی‌داد.

شبی بخانه رفتم و دیدم چراغ روشن نکرده‌اند ، پرسیدم. گفتند : پول نداشتیم نفت بخریم. چون من نیز پولی نمی‌داشتم ، فرستادم صدیق نام از کارکنان اداره آمد. گفتم می‌دانم شما نیز همچون ما بی‌پولید. ولی باز آشنا می‌دارید و توانید وامی خواهید. بروید کمی پول بیاورید. او رفت و ما در ایوان جلو ماهتاب نشسته بودیم که در را زدند. من برخاستم و عبا بدوش کردم که اگر میهمانی باشد بدرون نیاورم و خواهش کنم که در آن باغها بگردیم و هر سخنی هست گردش‌کنان بهم گوییم. با این آهنگ در را باز کردم و دیدم ملک‌نژاد است. گفتم : بهتر است برویم کمی باهم بگردیم. گفت : من کار دارم باید زود بروم. در راه می‌رفتم و صدیق را دیدم و او گفت شما پول نمی‌دارید. آمدم پولی بشما بدهم و بروم. این را گفت و پولی داد و راه افتاد. چون راز ما نزد او بی‌پرده شده بود از همانجا باهم دوستی نزدیک پیدا کردیم.

پس از چندی محرم فرارسید و برای دماوندیان کار پیدا شد. این شهرک چهار کویست و هر کوی از دیگری جدا می‌باشد. هر کویی تکیه‌ای می‌دارد که در محرم می‌آرایند و «تعزیه‌خوانی» (شبیه‌سازی) می‌کنند. ما نیز با ملک‌نژاد گاهی بتماشا می‌رفتیم. بدبخت مردم از بایاهای زندگانی جز این بازیچه‌های خنک را نفهمیده بودند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شوریدن = انقلاب کردن ؛ شورش = انقلاب
2ـ معنی : آذربایجان در هجده سال. این همان پیش‌نویس کتاب تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان بوده است.
آقای ملک‌نژاد
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 233
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی یک از سه)

راست گردانیدن زبان فارسی و بنیکی آوردن آن یکی از خواستهای ماست که از سال 1312 که بکوشش برخاسته‌ایم یکی هم این را دنبال کرده‌ایم. اینک بار دیگر بیک رشته سخنانی در پیرامون آن می‌پردازیم.

گذشته از اینکه زبان یک توده آیینه‌ی فهم و اندیشه‌ی ایشانست و یک زبان نارسا اندیشه‌ها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از توده‌های بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یک زبان درستی باشند ، ما خود در این کوششها که در راه نیکی جهان آغاز کرده‌ایم بیش از همه بیک زبان درست و رسایی نیاز میداریم.

فارسی یکی از زبانهای روان و آسان و ساده‌ی جهانست. ولی با حالی که می‌بود آکهای بسیار میداشت که گذشته از نابسامانیها و بهم‌خوردگیها و آلودگیها ، از تنگی بفهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمی‌بود ، از اینرو می‌بایست آن را بسامان آوریم و راست و درست گردانیم و بفهمانیدن معنیها توانایش سازیم.

کوشش درباره‌ی زبان فارسی تاریخچه‌ای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه کسانی پی بآکمندی این زبان برده آرزوی کوشش در راه آن را میداشته‌اند. پس از مشروطه که روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این کشور پدید آمدند گاهی کسانی از آنان در این زمینه نیز بگفتارهایی می‌پرداختند و در هر چند سال یک بار گفتگو از این باره در روزنامه‌ها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته می‌شد ، تا در بیست و اند سال پیش (1) آقای ابوالقاسم آزاد مراغه‌ای از هندوستان بایران آمد و در تهران در این زمینه بگفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامه‌ای بنیاد گزاشت ، و چون با یک گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میکرد یک تکانی درمیان جوانان پدید آورد.

چیزی که هست ، این کسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با کلمه‌های بیگانه را بدیده گرفته یگانه آک زبان فارسی این را می‌شناختند و از آکهای دیگر آن ناآگاه می‌بودند. از اینرو تنها به بیرون کردن کلمه‌های بیگانه کوشیده و راهی که برای این کار می‌شناختند آن می‌بود که در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی کلمه‌های کهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ که کسی معنایش نمی‌دانست و بسیار آنها غلط و بی‌معنی است ، گرد آورده در نوشته‌های خود بجای کلمه‌های تازی بیاورند ، و این نتیجه آن را میداد که نوشته‌هاشان نافهمیده درمی‌آمد و کسی بخواندن آنها نمی‌گرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را می‌پیمود ، و از اینرو به نتیجه‌ای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از کوشش بازنشیند.

از آنسوی کسان بسیاری با این کوششها بدشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامه‌ها بگفتارنویسی پرداختند. یک دسته از روی رشک و خودخواهی ، که چنانکه با هر کوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز می‌نمودند و زبان از بدگویی بازنمی‌داشتند. یک دسته چون درس عربی خوانده بودند بکلمه‌های عربی دلبستگی می‌نمودند و بیرون کردن آنها را از زبان فارسی بزیان خود می‌پنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام می‌شماردند و کوشندگان را بیدین میخواندند.

یک دسته نیز دست زدن بزبان را سزا نشمارده این کار را مایه‌ی تباهی زبان می‌پنداشتند. اینان فارسی را با حالی که میداشت آکمند و نارسا نمی‌شناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همه‌ی مقاصد خود را فهمانیده‌اند». اینان درآمیختگی یک زبان را با کلمه‌های بیگانه آک آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با کلمه‌های لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته کسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان می‌بودند که با جنبش زبان آشکاره دشمنی می‌نمودند ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمی‌ماند. بویژه با آن راه کجی که خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یک زبان نافهمیده‌ای را بمیان می‌آوردند.

پابرگیها : (از گردآورنده)
1ـ تاریخ و چاپ این گفتار فروردین 1322 است.
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی هشتم)

🔶 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم
(بخش 2 از 2)

انبوهی از ایرانیان این را عادت خود قرار داده كه از حال و پیشامد گله كنند و بنالند ولی هیچگاه در اندیشه‌ی كوشش و چاره نباشند. این نتیجه‌ی درسیست كه در سی سال گذشته از روزنامه‌ها آموخته‌اند. می‌آیند می‌نشینند و سر گفتگو را باز می‌كنند ، و دردها و گرفتاریها را بتقریر می‌آورند. ولی همینكه گفته می‌شود كه باید دست بهم داد و چاره‌ای كرد در آنجاست كه صد سستی از خود نشان می‌دهند. در آنجاست كه آدم می‌بیند این بدبختها تنها گله و ناله را می‌خواهند و بهیچ‌گونه كوششی تن درنخواهند داد.

روزی نیست كه من با یك چنین داستانی روبرو نگردم! روزی نیست كه چنین سستی و پستی را از بیشتر ایرانیان پدیدار نیابم. همین امروز كسی بنزد من آمده بگله می‌پردازد كه فلان بازرگان در فلان جا با قیمتهای گزافی خواربار می‌خرد و انبار می‌كند و دانسته نیست اینها را برای كه می‌خرد؟!. دانسته نیست چرا دولت جلوگیری نمی‌كند؟!. آیا با این حال آینده‌ی زندگانی ما چه خواهد بود؟!.. از اینگونه گله‌ها فراوان می‌كند و آنگاه از من درخواست می‌كند كه اینها را در روزنامه بنویسید. می‌گویم : بارها نوشته‌ایم و سودی نداده ، یگانه چاره آنست كه كسانی كه دلسوزی می‌نمایند اجتماع كنند و یك نیرویی پدید آورند و رشته‌ی كارها را بدست گیرند. با یك حال نیمه‌شرمندگی می‌گوید : «راست می‌فرمایید. ولی برای اجتماع هم باید كسی پیشرو باشد و مردم را بر سر خود گرد آورد». می‌گویم : دیگر پیشرو چگونه باید باشد؟!.. شش ماه است ما این روزنامه را آغاز كرده‌ایم و در این مدت پیاپی دعوت می‌كنیم كه بیایید با ما همدست گردید ، از دور و نزدیك با ما همراهی كنید ـ اینها را پیاپی می‌نویسیم و پیاپی خطرهای آینده را یادآوری می‌كنیم. آیا اینها پیشروی نیست؟!.. مگر شما می‌خواهید كسی بخیابانها بیفتد و جار زند و یا بیكایك شما نامه نوشته دعوت نماید؟!.. اینها را می‌شنود و چون پاسخی پیدا نمی‌كند سرش را پایین انداخته خاموش می‌شود و پس از زمانی برخاسته می‌رود ـ مانند این داستان بسیار است.

حقیقت آنست كه عقیده بقضا و قَدَر و دلبستگی بجبریگری [1] عزم و اراده‌ی اینها را كشته است. بدبختها تا خطر را در نزدیكی خود نبینند بتكان نخواهند آمد و در چنان هنگامی نیز چاره دشوار خواهد گردید.

باید آشكاره بگویم : چنین مردمی شایسته‌ی زندگی نمی‌باشند. در چنین روزگاری كه توده‌ها سختترین نبردها می‌كنند و مردان و زنان و پیران و جوانان دست بهم داده در آسمان و زمین ، در زیر دریا و در روی آن جنگ و خونریزی می‌كنند ، یك چنین مردم سست‌نهاد و بی‌اراده‌ای سرنوشتی جز لگدمالی در زیر پای دیگران نتوانند داشت. باید اینها را آشكاره بگویم و حقایق را پوشیده ندارم.

بدانید ای ایرانیان : شما سر كلافه را گم كرده‌اید. بدانید شما سررشته را از دست داده‌اید. بدانید شما از آیین طبیعت مستثنا نخواهید بود. بدانید اگر تكانی بخود ندهید و خردمندانه بچاره نكوشید مقهور حوادث گردیده آسمان بر شما خون نخواهد گریست.

خودتان نیك اندیشید كه اگر جنگ باین كشور برسد و ایران میدان هجومهای هوایی و زمینی گردد ، شما با این بیسر و سامانی ، با این پراكندگی ، با این كینه‌ها و تفرقه‌ها ، با این بیرحمیها و سنگدلیها به چه حالی افتید؟.. با چه حوادثی روبرو گردید؟.. پیشامد شهریور‌ماه سال گذشته یك نمونه‌ی كوچكی بود و بیاد بیاورید كه در نتیجه‌ی چند ساعت جنگ چه نابسامانیها پدید آمد؟.. چه سختیهایی رخ داد؟.. آن سرلشگران بودند كه با صد بیغیرتی عده‌های خود را رها كرده بگریختند ، آن كردان و شاهسونان و بویراحمدیها بودند كه بیدرنگ بتاراج و راهزنی پرداختند ، آن روستاییهایش بودند كه براه‌آهن ریخته ریلهایش كشیدند ، آن شوفرها كه در هر كجا كامیونها را درمیان راه گزارده خود جان بدر بردند. آن بازرگانان و بازاریان بودند كه بیدرنگ خواروبار و كالا را در انبارها پنهان ساختند ـ هنوز فراموش نگردیده كه چه هنگامه‌ای بود.

كنون بیندیشید كه آینده چه خواهد بود؟.. بیندیشید و این سستی و بی‌عزمی را كنار گزارده بیایید دست بهم دهیم و از امروز بچاره كوشیم. بیایید با جانفشانی و پاكدلی خود را برای حوادث آماده گردانیم. نگویید كسی پیش نیفتاد نگویید كسی ما را بهمدستی دعوت نكرد ، ما اینك پیش افتاده‌ایم و برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده می‌باشیم ، ما اینك شما را دعوت می‌كنیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 157 و 158)
[1] : در همین داستان بیماری کرونا دیده می‌شود بجای آنکه بکوشند با رعایت بهداشت توصیه شده ، از شیوع کرونا جلو گیرند ، بجای آنکه تنبلی نکرده همان چند نکته را رعایت ‌کنند ، در پاسخ به نکوهش دیگران اینگونه بهانه می‌آورند : «از دست بشر کاری ساخته نیست. مگر خدا خودش رحمی کند!» ، «اگر قرار بگرفتن باشد می‌گیری با این کارها نمی‌شود جلوش را گرفت!» یا سخنانی مانند این بزبان می‌آورند. راستی اینست که این مردم «تسلیم قضا و قدرند». تو گویی به این باور دارند که هرچه هست ، هست. نمی‌شود کاریش کرد. هیچ نمی‌اندیشند که آدم غارنشین هم اگر بدینسان «تسلیم» ‌بود هیچگاه از توی غار نمی‌توانست بیرون بیاید.
1) «سرچشمه‌ي کارهای آدمی مغز اوست».
2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد».
3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد».
«اینكه ملایان و روضه‌خوانان میگویند : كارها دست خداست ، بیایید بخدا التماس كنیم ، یك سخن بیخردانه‌ایست. خدا اختیار را بشما سپرده و از التماس هم كمترین نتیجه نخواهد بود.».
(پرچم روزانه شماره‌ی 239)
«ما می‌گوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت كرده‌اند و شعرها و گفته‌های آنها را می‌آوریم : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ...
می‌گوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی كه باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشته‌داران

در دماوند روزی داستانی رخ داد که چون نمونه‌ی نیکی از بدخواهی سررشته‌دارانست در اینجا می‌نویسم : روزی از بازار می‌گذشتم سیدی را دیدم بلندبالا و چهارشانه ، دستاری سبز کوچک بسر بسته ، رختی نزدیک به رخت افسران بتن کرده ، شمشیری با دسته‌ی سیمین از کمر آویخته ، شلاقی با دسته‌ی سیمین بدست گرفته ، با یک ناز و گردنفرازی از پیش روی ما راه می‌پیمود ، من باو می‌نگریستم و دیدم بکسی رسید و از پشت سر شلاق بدوش او زد. آن مرد جست و چون بازگشت و سید را دید ، خم شده دستش بوسید و پولی را که ندانستم چند تومان بود درآورده باو داد.

من دیدم چیستان اندر چیستانست. این سید کیست؟!. چرا او را زد؟!. چرا او بجای پرخاش دست این بوسید؟!. چرا پول درآورده باو داد؟!. مأمور عدلیه که پشت سرم می‌آمد چون دید من در شگفت شده‌ام ، جلو آمده و گفت : «این آقا نظر کرده‌ی حضرت عباس است ، اینها آقایانی هستند همه‌ساله تابستان می‌آیند و در بیرون شهر چادر می‌زنند و بمردم شلاق می‌زنند. هر کسی که از دست ایشان شلاق خورد تا یک سال بلا نخواهد دید».

من باو پاسخی ندادم. ولی چندان خشمناک شدم که می‌خواستم بروم و شلاق را از دست آن مردک بگیرم و تا بتوانم بسر و رویش بکوبم. با اینحالِ خشم بدادگاه رفتم. پس از نیم‌ ساعت از دور دیدم آن سید با یکی دیگر همچون خودش می‌آیند و از در عدلیه پا بدرون گزاردند. من دانستم که می‌آیند بمن شلاقی زنند و پولی گیرند. اینبود همانکه نزدیک شدند نهیب زده گفتم : چه می‌گویید؟!. آنان تکانی بخود دادند و یکی دست برد و از بغلش کاغذی درآورد و داد بمن. باز کردم و دیدم با مارک و مهر اداره‌ی حکمرانی مازندرانست. به کدخدایان سر راه دستور می‌دهد که «چون آقاسیدابراهیم خراسانی نظر کرده‌ی حضرت‌ابوالفضل علیه‌السلام و عازم آن صفحات می‌باشد ، احترام و مساعدت فروگزاری ننمایید». در شگفت شدم که چرا این نوشته را بدست سید گدایی داده‌اند. چون خواندم و سر بلند گردانیدم کاغذ دیگری داد و دیدم از حکمران آمل است. باز دیگری داد دیدم از وزیر عدلیه (مشارالسلطنه) است. باز دیگری داد دیدم از نخست‌وزیر قوام‌السلطنه است. همچنان پیاپی کاغذ بدست من می‌داد. من بخشم افزوده گفتم : «اینها چیست که بدست من می‌دهی؟». بمأمورین دستور دادم بگیرید اینها را. گفتند : «ما را بگیرند؟!.». گفتم : آری شما را بگیرند. تا مأموران پیش آیند ، یکی گریخت. ولی یکی را گرفتند و گفتم باتاقی انداخته درش قفل کردند.

کمی نگذشت دیدم نمایندگانی از حکمران و از رئیس دارایی آمدند و چنین پیام آوردند : «اینها سادات صحیح‌النسبند. مستجاب‌الدعوه‌اند. صلاح نیست از شما آزاری ببینند. شما جوانید. از نفرین ایشان بترسید». همچنان کسانی از بزرگان دماوند برای میانجیگری آمدند.

گفتم : اینها ویلگرد و کلاهبردارند و من باید آنها را به بازپرسی کشم و کیفر دهم و برای خاموش گردانیدن ایشان دستور دادم او را آورند و برای بازپرسی نشاندند. پرسشهایی کردیم در این زمینه : «تو چرا بمردم شلاق می‌زنی؟!. نظر کرده‌ی حضرت عباس یعنی چه؟!.». نخست گردنکشی می‌نمود و پاسخی نمی‌داد. ولی کم‌کم نرم شد و این بار به لابه و چاپلوسی پرداخت و چنین پاسخ ‌داد که اینها از پدرانمان رسیده. ما هیچ نمی‌دانیم چرا شلاق می‌زنیم. نمی‌دانیم نظر کرده‌ی حضرت عباس چه معنی می‌دارد.

آن روز رهایش کردیم که برود و فردا بیاید. فردا که آمد شمشیر و شلاق را بازدادیم و رسید گرفتیم. از کاغذهایش نیز برخی را داده برخی را من نگاه داشتم که اکنون هم در دست منست. نوشته ازو گرفتیم که بیدرنگ از پیرامون دماوند بکوچند و دیگر در آنجا بکسی شلاق نزنند.

شگفتتر این بود که همان مردم داستانها از آنان سروده می‌گفتند : اینان درمیان خودشان کولی‌وار می‌زیند. زنها درمیانشان همگانیست. اگر در یک جا دختری دیدند از دزدیدن آن باک ندارند. در پیرامون چادرهاشان اسبهایی با لگام زرین و سیمین می‌بندند. پولهای بسیار با خود می‌دارند. اینها را می‌گفتند و باز «نظر کرده»شان می‌شناختند.

من آن زمان نمی‌دانستم و اکنون می‌دانم که در این کشور کوششهایی هست که اینگونه رسواییهای پست رواجش بیشتر باشد و از میان نرود. چنانکه ماننده‌ی همین نوشته‌ها را بتازگی از ساعد مراغه‌ای (1) دیدیم که با مهر و مارک نخست‌وزیری بدست سید گدایی بنام سیدمحمدعلی داده که بدست افتاده بود و در یکی از روزنامه‌ها بچاپ رسید.

پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ در سال پایان پذیرفتن این کتاب (1323) ساعد مراغه‌ای ، نخست‌وزیر می‌بود. پیشتر ساعد وزیر خارجه و نیز در سال 1327 بار دیگر نخست‌وزیر شد.
محمد ساعد مراغه‌ای
animation.gif
73.9 KB
نوشته‌ی دولتی که ساعد بدست سیدمحمدعلی گدا داده بوده