پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«پراکندگی برای یک توده مرگست».
سرچشمه‌ی نیرو یگانگیست.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 6ـ بازگشت از مازندران و رفتن به دماوند (تکه‌ی سه از سه)

دماوند بهارش بسیار نیکست و یکی از خوشیها شنیدن آواز بلبل می‌باشد. ایران که سرزمین گل و بلبل نامیده شده آنچه در اینجا کمست بلبلست. من در مازندران نیز ندیدم. ولی در دماوند در بهار فراوانست.

پس از بهار تابستان آمد و ما از خنکی هوا و آب آنجا لذت می‌بردیم. در اینجا سرگرمی‌ای که پیدا کرده بودم نوشتن تاریخ شورشهای (1) آذربایجان می‌بود که بنام «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» (2) برای فرستادن بمهنامه‌‌ی «العرفان» آغاز کرده بودم. چون در این هنگام در آذربایجان با سمتقو جنگهای پیاپی می‌رفت و نامه‌هایی که می‌رسید داستان آنها را برای من می‌آورد ، اینها مرا واداشت که شورشهای آذربایجان را از آغاز جنبش مشروطه تا آن روز بنویسم. چون در آنجا دسترس بکتابی یا روزنامه‌ای نمی‌داشتم آنچه را که در یاد خودم می‌بود بروی کاغذ می‌آوردم.

آقای ملک‌نژاد که یکی از دوستان بسیار نزدیک منست و فرزندانم او را «آقا عمو» می‌خوانند ، دوستیمان با او از این دماوند آغاز گردید. چگونگی آنکه ما در دماوند هم دچار بی‌پولی می‌بودیم. بایستی پول برای ما از تهران فرستند و از آنجا هم نمی‌فرستادند. بارها به وزارتخانه نامه می‌نوشتم و نتیجه‌ای نمی‌داد.

شبی بخانه رفتم و دیدم چراغ روشن نکرده‌اند ، پرسیدم. گفتند : پول نداشتیم نفت بخریم. چون من نیز پولی نمی‌داشتم ، فرستادم صدیق نام از کارکنان اداره آمد. گفتم می‌دانم شما نیز همچون ما بی‌پولید. ولی باز آشنا می‌دارید و توانید وامی خواهید. بروید کمی پول بیاورید. او رفت و ما در ایوان جلو ماهتاب نشسته بودیم که در را زدند. من برخاستم و عبا بدوش کردم که اگر میهمانی باشد بدرون نیاورم و خواهش کنم که در آن باغها بگردیم و هر سخنی هست گردش‌کنان بهم گوییم. با این آهنگ در را باز کردم و دیدم ملک‌نژاد است. گفتم : بهتر است برویم کمی باهم بگردیم. گفت : من کار دارم باید زود بروم. در راه می‌رفتم و صدیق را دیدم و او گفت شما پول نمی‌دارید. آمدم پولی بشما بدهم و بروم. این را گفت و پولی داد و راه افتاد. چون راز ما نزد او بی‌پرده شده بود از همانجا باهم دوستی نزدیک پیدا کردیم.

پس از چندی محرم فرارسید و برای دماوندیان کار پیدا شد. این شهرک چهار کویست و هر کوی از دیگری جدا می‌باشد. هر کویی تکیه‌ای می‌دارد که در محرم می‌آرایند و «تعزیه‌خوانی» (شبیه‌سازی) می‌کنند. ما نیز با ملک‌نژاد گاهی بتماشا می‌رفتیم. بدبخت مردم از بایاهای زندگانی جز این بازیچه‌های خنک را نفهمیده بودند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شوریدن = انقلاب کردن ؛ شورش = انقلاب
2ـ معنی : آذربایجان در هجده سال. این همان پیش‌نویس کتاب تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان بوده است.
آقای ملک‌نژاد
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 233
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی یک از سه)

راست گردانیدن زبان فارسی و بنیکی آوردن آن یکی از خواستهای ماست که از سال 1312 که بکوشش برخاسته‌ایم یکی هم این را دنبال کرده‌ایم. اینک بار دیگر بیک رشته سخنانی در پیرامون آن می‌پردازیم.

گذشته از اینکه زبان یک توده آیینه‌ی فهم و اندیشه‌ی ایشانست و یک زبان نارسا اندیشه‌ها را نیز نارسا گرداند و ایرانیان اگر میخواهند از توده‌های بافهم و دانش جهان بشمار روند باید دارای یک زبان درستی باشند ، ما خود در این کوششها که در راه نیکی جهان آغاز کرده‌ایم بیش از همه بیک زبان درست و رسایی نیاز میداریم.

فارسی یکی از زبانهای روان و آسان و ساده‌ی جهانست. ولی با حالی که می‌بود آکهای بسیار میداشت که گذشته از نابسامانیها و بهم‌خوردگیها و آلودگیها ، از تنگی بفهمانیدن بسیاری از معنیها توانا نمی‌بود ، از اینرو می‌بایست آن را بسامان آوریم و راست و درست گردانیم و بفهمانیدن معنیها توانایش سازیم.

کوشش درباره‌ی زبان فارسی تاریخچه‌ای میدارد : هنوز پیش از زمان مشروطه کسانی پی بآکمندی این زبان برده آرزوی کوشش در راه آن را میداشته‌اند. پس از مشروطه که روزنامه در ایران بسیار گردید و نویسندگانی در این کشور پدید آمدند گاهی کسانی از آنان در این زمینه نیز بگفتارهایی می‌پرداختند و در هر چند سال یک بار گفتگو از این باره در روزنامه‌ها پدیدار میگردید و گفتارهایی نوشته می‌شد ، تا در بیست و اند سال پیش (1) آقای ابوالقاسم آزاد مراغه‌ای از هندوستان بایران آمد و در تهران در این زمینه بگفتگو پرداخت و گفتارهای پیاپی نوشت و خود مهنامه‌ای بنیاد گزاشت ، و چون با یک گرمی و پافشاری این زمینه را دنبال میکرد یک تکانی درمیان جوانان پدید آورد.

چیزی که هست ، این کسان چه پیش از مشروطه و چه پس از آن ، تنها آمیختگی با کلمه‌های بیگانه را بدیده گرفته یگانه آک زبان فارسی این را می‌شناختند و از آکهای دیگر آن ناآگاه می‌بودند. از اینرو تنها به بیرون کردن کلمه‌های بیگانه کوشیده و راهی که برای این کار می‌شناختند آن می‌بود که در فرهنگهای فارسی بگردند و برخی کلمه‌های کهن را ـ همچون اشو ، دهناد ، فرارون ، شوه ، آمیغ ، سات ، بزماسی و مانند اینها ـ که کسی معنایش نمی‌دانست و بسیار آنها غلط و بی‌معنی است ، گرد آورده در نوشته‌های خود بجای کلمه‌های تازی بیاورند ، و این نتیجه آن را میداد که نوشته‌هاشان نافهمیده درمی‌آمد و کسی بخواندن آنها نمی‌گرایید. آقای ابوالقاسم آزاد نیز همین راه را می‌پیمود ، و از اینرو به نتیجه‌ای نتوانست رسید و پس از دیری ناچار شد از کوشش بازنشیند.

از آنسوی کسان بسیاری با این کوششها بدشمنی برخاستند و اینان نیز گاهی در روزنامه‌ها بگفتارنویسی پرداختند. یک دسته از روی رشک و خودخواهی ، که چنانکه با هر کوشش و جنبشی دشمنی نمایند با این جنبش نیز می‌نمودند و زبان از بدگویی بازنمی‌داشتند. یک دسته چون درس عربی خوانده بودند بکلمه‌های عربی دلبستگی می‌نمودند و بیرون کردن آنها را از زبان فارسی بزیان خود می‌پنداشتند. برخی نیز عامیانه این را دشمنی با اسلام می‌شماردند و کوشندگان را بیدین میخواندند.

یک دسته نیز دست زدن بزبان را سزا نشمارده این کار را مایه‌ی تباهی زبان می‌پنداشتند. اینان فارسی را با حالی که میداشت آکمند و نارسا نمی‌شناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همه‌ی مقاصد خود را فهمانیده‌اند». اینان درآمیختگی یک زبان را با کلمه‌های بیگانه آک آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با کلمه‌های لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته کسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان می‌بودند که با جنبش زبان آشکاره دشمنی می‌نمودند ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمی‌ماند. بویژه با آن راه کجی که خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یک زبان نافهمیده‌ای را بمیان می‌آوردند.

پابرگیها : (از گردآورنده)
1ـ تاریخ و چاپ این گفتار فروردین 1322 است.
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی هشتم)

🔶 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم
(بخش 2 از 2)

انبوهی از ایرانیان این را عادت خود قرار داده كه از حال و پیشامد گله كنند و بنالند ولی هیچگاه در اندیشه‌ی كوشش و چاره نباشند. این نتیجه‌ی درسیست كه در سی سال گذشته از روزنامه‌ها آموخته‌اند. می‌آیند می‌نشینند و سر گفتگو را باز می‌كنند ، و دردها و گرفتاریها را بتقریر می‌آورند. ولی همینكه گفته می‌شود كه باید دست بهم داد و چاره‌ای كرد در آنجاست كه صد سستی از خود نشان می‌دهند. در آنجاست كه آدم می‌بیند این بدبختها تنها گله و ناله را می‌خواهند و بهیچ‌گونه كوششی تن درنخواهند داد.

روزی نیست كه من با یك چنین داستانی روبرو نگردم! روزی نیست كه چنین سستی و پستی را از بیشتر ایرانیان پدیدار نیابم. همین امروز كسی بنزد من آمده بگله می‌پردازد كه فلان بازرگان در فلان جا با قیمتهای گزافی خواربار می‌خرد و انبار می‌كند و دانسته نیست اینها را برای كه می‌خرد؟!. دانسته نیست چرا دولت جلوگیری نمی‌كند؟!. آیا با این حال آینده‌ی زندگانی ما چه خواهد بود؟!.. از اینگونه گله‌ها فراوان می‌كند و آنگاه از من درخواست می‌كند كه اینها را در روزنامه بنویسید. می‌گویم : بارها نوشته‌ایم و سودی نداده ، یگانه چاره آنست كه كسانی كه دلسوزی می‌نمایند اجتماع كنند و یك نیرویی پدید آورند و رشته‌ی كارها را بدست گیرند. با یك حال نیمه‌شرمندگی می‌گوید : «راست می‌فرمایید. ولی برای اجتماع هم باید كسی پیشرو باشد و مردم را بر سر خود گرد آورد». می‌گویم : دیگر پیشرو چگونه باید باشد؟!.. شش ماه است ما این روزنامه را آغاز كرده‌ایم و در این مدت پیاپی دعوت می‌كنیم كه بیایید با ما همدست گردید ، از دور و نزدیك با ما همراهی كنید ـ اینها را پیاپی می‌نویسیم و پیاپی خطرهای آینده را یادآوری می‌كنیم. آیا اینها پیشروی نیست؟!.. مگر شما می‌خواهید كسی بخیابانها بیفتد و جار زند و یا بیكایك شما نامه نوشته دعوت نماید؟!.. اینها را می‌شنود و چون پاسخی پیدا نمی‌كند سرش را پایین انداخته خاموش می‌شود و پس از زمانی برخاسته می‌رود ـ مانند این داستان بسیار است.

حقیقت آنست كه عقیده بقضا و قَدَر و دلبستگی بجبریگری [1] عزم و اراده‌ی اینها را كشته است. بدبختها تا خطر را در نزدیكی خود نبینند بتكان نخواهند آمد و در چنان هنگامی نیز چاره دشوار خواهد گردید.

باید آشكاره بگویم : چنین مردمی شایسته‌ی زندگی نمی‌باشند. در چنین روزگاری كه توده‌ها سختترین نبردها می‌كنند و مردان و زنان و پیران و جوانان دست بهم داده در آسمان و زمین ، در زیر دریا و در روی آن جنگ و خونریزی می‌كنند ، یك چنین مردم سست‌نهاد و بی‌اراده‌ای سرنوشتی جز لگدمالی در زیر پای دیگران نتوانند داشت. باید اینها را آشكاره بگویم و حقایق را پوشیده ندارم.

بدانید ای ایرانیان : شما سر كلافه را گم كرده‌اید. بدانید شما سررشته را از دست داده‌اید. بدانید شما از آیین طبیعت مستثنا نخواهید بود. بدانید اگر تكانی بخود ندهید و خردمندانه بچاره نكوشید مقهور حوادث گردیده آسمان بر شما خون نخواهد گریست.

خودتان نیك اندیشید كه اگر جنگ باین كشور برسد و ایران میدان هجومهای هوایی و زمینی گردد ، شما با این بیسر و سامانی ، با این پراكندگی ، با این كینه‌ها و تفرقه‌ها ، با این بیرحمیها و سنگدلیها به چه حالی افتید؟.. با چه حوادثی روبرو گردید؟.. پیشامد شهریور‌ماه سال گذشته یك نمونه‌ی كوچكی بود و بیاد بیاورید كه در نتیجه‌ی چند ساعت جنگ چه نابسامانیها پدید آمد؟.. چه سختیهایی رخ داد؟.. آن سرلشگران بودند كه با صد بیغیرتی عده‌های خود را رها كرده بگریختند ، آن كردان و شاهسونان و بویراحمدیها بودند كه بیدرنگ بتاراج و راهزنی پرداختند ، آن روستاییهایش بودند كه براه‌آهن ریخته ریلهایش كشیدند ، آن شوفرها كه در هر كجا كامیونها را درمیان راه گزارده خود جان بدر بردند. آن بازرگانان و بازاریان بودند كه بیدرنگ خواروبار و كالا را در انبارها پنهان ساختند ـ هنوز فراموش نگردیده كه چه هنگامه‌ای بود.

كنون بیندیشید كه آینده چه خواهد بود؟.. بیندیشید و این سستی و بی‌عزمی را كنار گزارده بیایید دست بهم دهیم و از امروز بچاره كوشیم. بیایید با جانفشانی و پاكدلی خود را برای حوادث آماده گردانیم. نگویید كسی پیش نیفتاد نگویید كسی ما را بهمدستی دعوت نكرد ، ما اینك پیش افتاده‌ایم و برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده می‌باشیم ، ما اینك شما را دعوت می‌كنیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 157 و 158)
[1] : در همین داستان بیماری کرونا دیده می‌شود بجای آنکه بکوشند با رعایت بهداشت توصیه شده ، از شیوع کرونا جلو گیرند ، بجای آنکه تنبلی نکرده همان چند نکته را رعایت ‌کنند ، در پاسخ به نکوهش دیگران اینگونه بهانه می‌آورند : «از دست بشر کاری ساخته نیست. مگر خدا خودش رحمی کند!» ، «اگر قرار بگرفتن باشد می‌گیری با این کارها نمی‌شود جلوش را گرفت!» یا سخنانی مانند این بزبان می‌آورند. راستی اینست که این مردم «تسلیم قضا و قدرند». تو گویی به این باور دارند که هرچه هست ، هست. نمی‌شود کاریش کرد. هیچ نمی‌اندیشند که آدم غارنشین هم اگر بدینسان «تسلیم» ‌بود هیچگاه از توی غار نمی‌توانست بیرون بیاید.
1) «سرچشمه‌ي کارهای آدمی مغز اوست».
2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد».
3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد».
«اینكه ملایان و روضه‌خوانان میگویند : كارها دست خداست ، بیایید بخدا التماس كنیم ، یك سخن بیخردانه‌ایست. خدا اختیار را بشما سپرده و از التماس هم كمترین نتیجه نخواهد بود.».
(پرچم روزانه شماره‌ی 239)
«ما می‌گوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت كرده‌اند و شعرها و گفته‌های آنها را می‌آوریم : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ...
می‌گوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی كه باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشته‌داران

در دماوند روزی داستانی رخ داد که چون نمونه‌ی نیکی از بدخواهی سررشته‌دارانست در اینجا می‌نویسم : روزی از بازار می‌گذشتم سیدی را دیدم بلندبالا و چهارشانه ، دستاری سبز کوچک بسر بسته ، رختی نزدیک به رخت افسران بتن کرده ، شمشیری با دسته‌ی سیمین از کمر آویخته ، شلاقی با دسته‌ی سیمین بدست گرفته ، با یک ناز و گردنفرازی از پیش روی ما راه می‌پیمود ، من باو می‌نگریستم و دیدم بکسی رسید و از پشت سر شلاق بدوش او زد. آن مرد جست و چون بازگشت و سید را دید ، خم شده دستش بوسید و پولی را که ندانستم چند تومان بود درآورده باو داد.

من دیدم چیستان اندر چیستانست. این سید کیست؟!. چرا او را زد؟!. چرا او بجای پرخاش دست این بوسید؟!. چرا پول درآورده باو داد؟!. مأمور عدلیه که پشت سرم می‌آمد چون دید من در شگفت شده‌ام ، جلو آمده و گفت : «این آقا نظر کرده‌ی حضرت عباس است ، اینها آقایانی هستند همه‌ساله تابستان می‌آیند و در بیرون شهر چادر می‌زنند و بمردم شلاق می‌زنند. هر کسی که از دست ایشان شلاق خورد تا یک سال بلا نخواهد دید».

من باو پاسخی ندادم. ولی چندان خشمناک شدم که می‌خواستم بروم و شلاق را از دست آن مردک بگیرم و تا بتوانم بسر و رویش بکوبم. با اینحالِ خشم بدادگاه رفتم. پس از نیم‌ ساعت از دور دیدم آن سید با یکی دیگر همچون خودش می‌آیند و از در عدلیه پا بدرون گزاردند. من دانستم که می‌آیند بمن شلاقی زنند و پولی گیرند. اینبود همانکه نزدیک شدند نهیب زده گفتم : چه می‌گویید؟!. آنان تکانی بخود دادند و یکی دست برد و از بغلش کاغذی درآورد و داد بمن. باز کردم و دیدم با مارک و مهر اداره‌ی حکمرانی مازندرانست. به کدخدایان سر راه دستور می‌دهد که «چون آقاسیدابراهیم خراسانی نظر کرده‌ی حضرت‌ابوالفضل علیه‌السلام و عازم آن صفحات می‌باشد ، احترام و مساعدت فروگزاری ننمایید». در شگفت شدم که چرا این نوشته را بدست سید گدایی داده‌اند. چون خواندم و سر بلند گردانیدم کاغذ دیگری داد و دیدم از حکمران آمل است. باز دیگری داد دیدم از وزیر عدلیه (مشارالسلطنه) است. باز دیگری داد دیدم از نخست‌وزیر قوام‌السلطنه است. همچنان پیاپی کاغذ بدست من می‌داد. من بخشم افزوده گفتم : «اینها چیست که بدست من می‌دهی؟». بمأمورین دستور دادم بگیرید اینها را. گفتند : «ما را بگیرند؟!.». گفتم : آری شما را بگیرند. تا مأموران پیش آیند ، یکی گریخت. ولی یکی را گرفتند و گفتم باتاقی انداخته درش قفل کردند.

کمی نگذشت دیدم نمایندگانی از حکمران و از رئیس دارایی آمدند و چنین پیام آوردند : «اینها سادات صحیح‌النسبند. مستجاب‌الدعوه‌اند. صلاح نیست از شما آزاری ببینند. شما جوانید. از نفرین ایشان بترسید». همچنان کسانی از بزرگان دماوند برای میانجیگری آمدند.

گفتم : اینها ویلگرد و کلاهبردارند و من باید آنها را به بازپرسی کشم و کیفر دهم و برای خاموش گردانیدن ایشان دستور دادم او را آورند و برای بازپرسی نشاندند. پرسشهایی کردیم در این زمینه : «تو چرا بمردم شلاق می‌زنی؟!. نظر کرده‌ی حضرت عباس یعنی چه؟!.». نخست گردنکشی می‌نمود و پاسخی نمی‌داد. ولی کم‌کم نرم شد و این بار به لابه و چاپلوسی پرداخت و چنین پاسخ ‌داد که اینها از پدرانمان رسیده. ما هیچ نمی‌دانیم چرا شلاق می‌زنیم. نمی‌دانیم نظر کرده‌ی حضرت عباس چه معنی می‌دارد.

آن روز رهایش کردیم که برود و فردا بیاید. فردا که آمد شمشیر و شلاق را بازدادیم و رسید گرفتیم. از کاغذهایش نیز برخی را داده برخی را من نگاه داشتم که اکنون هم در دست منست. نوشته ازو گرفتیم که بیدرنگ از پیرامون دماوند بکوچند و دیگر در آنجا بکسی شلاق نزنند.

شگفتتر این بود که همان مردم داستانها از آنان سروده می‌گفتند : اینان درمیان خودشان کولی‌وار می‌زیند. زنها درمیانشان همگانیست. اگر در یک جا دختری دیدند از دزدیدن آن باک ندارند. در پیرامون چادرهاشان اسبهایی با لگام زرین و سیمین می‌بندند. پولهای بسیار با خود می‌دارند. اینها را می‌گفتند و باز «نظر کرده»شان می‌شناختند.

من آن زمان نمی‌دانستم و اکنون می‌دانم که در این کشور کوششهایی هست که اینگونه رسواییهای پست رواجش بیشتر باشد و از میان نرود. چنانکه ماننده‌ی همین نوشته‌ها را بتازگی از ساعد مراغه‌ای (1) دیدیم که با مهر و مارک نخست‌وزیری بدست سید گدایی بنام سیدمحمدعلی داده که بدست افتاده بود و در یکی از روزنامه‌ها بچاپ رسید.

پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ در سال پایان پذیرفتن این کتاب (1323) ساعد مراغه‌ای ، نخست‌وزیر می‌بود. پیشتر ساعد وزیر خارجه و نیز در سال 1327 بار دیگر نخست‌وزیر شد.
محمد ساعد مراغه‌ای
animation.gif
73.9 KB
نوشته‌ی دولتی که ساعد بدست سیدمحمدعلی گدا داده بوده
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 234
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی دو از سه)

در چنین حالی بود که من در سال 1299 (1339) از تبریز بتهران آمدم و در نتیجه‌ی پیشامدهایی بزبانشناسی گرایشی یافته بآن پرداختم و در پیرامون زبان فارسی بآگاهیهای بسیاری رسیدم. بدینسان که چند تا از نیمزبانهای شهرستانها را از مازندرانی و دماوندی و شوشتری و سمنانی و سرخه‌ای و کردی و مانند اینها در سفرهای خود یاد گرفتم و یا آگاهی از آنها یافتم ، و زبان پهلوی را نیک آموختم و بزبانهای اوستایی و هخامنشی درآمدم ، و زبانهای کهن و نو و ارمنی را درس خواندم.

اینها مرا درباره‌ی فارسی بینا گردانید ، و چون درنگریستم این زبان را پریشان و نابسامان ، و نادرست و نارسا یافتم. دیگران تنها درآمیختگیش را با کلمه‌های بیگانه می‌دیدند و آن را آکش می‌شماردند من آکهای بسیار دیگری در آن پیدا کردم. (چنانکه خواهیم شمرد). ولی در همان حال این زبان را یکی از روانترین و آسانترین زبانها دیده و آن را برای درستی و آراستگی شاینده شناختم ، و اینها مرا واداشت که بکوششهایی در پیرامون آن بپردازم. بویژه از هنگامی که بکوششهایی درباره‌ی نیکی جهان برخاستم که این زبان را افزار کار خود یافته درست گردانیدن آن را بخود بایا شماردم.

اینبود در سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را آغاز کردیم نخست آن را با یک زبان پیراسته‌ای (که کلمه‌های تازی را بسیار کم میداشت) نوشتیم ، و این زبان چون فهمیده می‌بود کسی از آن رو برنمی‌گردانید. برخی گاهی خرده‌هایی میگرفتند ولی این نه از راه نفهمیدن زبان ، بلکه از روی خودنمایی و بشیوه‌ی همیشگیشان می‌بود. دیگران آن زبان را می‌پسندیدند و با دلخوشی میخواندند. از آنسوی در همان شماره‌های سال یکم پیمان بگفتارهایی درباره‌ی زبان و اینکه باید پیراسته گردد ، پرداخته یک رشته دلیلهای روشنی را بازنمودیم.

این نخستین بار بود که داستان زبان از یک راه شاینده‌ای دنبال می‌شد ، و از اینرو کسان بسیاری هواداری از آن نمودند و بار دیگر تکانی در آن زمینه پدید آمد که گذشته از خوانندگان پیمان و هواداران آن ، دسته‌های دیگری در اینجا و آنجا بکوششهایی پرداختند و در روزنامه‌ها گفتارهایی نوشتند. در آن میان شاه گذشته (اعلیحضرت رضاشاه پهلوی) خود هواداری نشان داد و با دستور او در وزارت جنگ کمیسیونی برای دیگر گردانیدن کلمه‌ها و نامهای آن وزارت برپا گردید.

در این میان بدخواهان نیز بکار افتاده از ریشخند و بدگویی و کارشکنی بازنمی‌ایستادند. ولی چون جنبش تا باینجا رسید فروغی که نخست‌وزیر می‌بود بشاه پیشنهاد کرد که انجمنی در وزارت فرهنگ بنیاد گزارده کار را بآن سپارد ، و با دستور او فرهنگستان را بنیاد نهاد.

این از شگفتیها بود که کسانی که دیروز پیراستن زبان را نمی‌خواستند و آن را «تباه گردانیدن زبان» می‌شماردند اکنون خود بآن پرداختند. شگفتتر از آن این بود که ما را که سالها در آن راه کوشیده و رنج برده بودیم بیکبار کنار گردانیدند بلکه بزخمهای زبانی نیز پرداخته سرکوفت دریغ نگفتند. بدتر از همه این بود که گاهی دستورهایی بمن فرستادند که فلان کلمه را چنین بنویس و بهمان جمله را چنان ننویس ، و من نمی‌دانم باین کار چه نامی دهم.

یک نافهمی ـ یا بهتر گویم : یک بیچارگی که در ایرانیان هست آنست که راست گردانیدن یا راهنمایی را یک کاری همچون کارهای دیگر ، و آن را در دسترس هر کسی می‌شمارند. شما اگر در یک نشستی سخن از پیراستن توده و بنیکی آوردن مردم رانده چنین گویید : «بیایید این توده را اصلاح کنیم» خواهید دید چشمها درخشیدن گرفته همگی خشنودی نمودند. یکی نخواهد گفت : «بنیکی آوردن مردم سرمایه خواهد و ما نمی‌داریم» ، نخواهد گفت : «راهنمایی کار هر کسی نمی‌باشد». این یک نافهمی شگفتیست که دامنگیر مردم گردیده. جوانان هر یکی خود را یک راهنما می‌شمارد.

درباره‌ی زبان نیز همین رفتار را کردند و ما ندانستیم زبان را که «تخریب» کرده بود که آنان به «اصلاح» برخاستند؟!.. همان کسانی که دیروز بزبان آلوده و نارسا می‌نازیدند امروز گرد هم نشستند که آن را راست گردانند و یکی نگفت : «ما که آکهای این را نمی‌شناسیم ، پس چگونه براستیش کوشیم؟!..». دوباره میگویم : این یک رفتار بس شگفتی بود.
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی نهم)

🔶 بجوانان و جوان‌اندیشگان
(بخش 1 از 2)

در این گفتار روی سخن بجوانان و جوان‌اندیشگان است و می‌خواهم بگفتگویی درباره‌ی رهایی ایران پردازم. ولی باید نخست مقدمه‌ای یاد كنم :

ایرانیان چون سررشته را گم كرده‌اند انبوهی از آنان از نیروهای طبیعی كه خدا بآنان داده
بهره‌مندی نمی‌نمایند. مثلاً «اندیشه» یكی از نیروهاییست كه خدا به هر كس داده و از این نیرو بهره‌های بسیار توان برداشت. ولی انبوه ایرانیان خود را از آن بی‌بهره گردانیده و تو گویی از بودن چنان نیرویی در كالبدشان آگاه نمی‌باشند. شما اگر در انجمنی باشید و بحال مردم دقت كنید خواهید دید همینكه یكی بسخنی می‌پردازد دیگران بی‌آنكه نیك بفهمند و بیندیشند بیدرنگ بپاسخ می‌پردازند و هر یكی سخن دیگری را ناانجام گزارده خود بسخن می‌آغازد ، و هر یکی بپاسخ دیگری برمی‌خیزد.

از سخت‌ترین كارها برای ایرانیان همینست كه یك موضوعی را باندیشه سپارند و زمانی در پیرامون آن بیندیشند.

دوباره می‌گویم : تو گویی از داشتن یك نیرویی بنام اندیشه ناآگاهند. بارها رخ داده كه من با كسی كه بگفتگو پرداخته‌ام نخست شرط كرده‌ام كه سخنان مرا بیندیش و پس از آن پاسخ بده ، و با این حال دیده‌ام همینكه می‌شنود خودداری نمی‌تواند و بیك پاسخ پوچ و پرتی می‌پردازد. این خود یك گرفتاری برای ایرانیان است.

این مردمِ درمانده نه تنها از این سرزمینِ باردهِ خود كه برای زیست دویست‌ و سیصدملیون مردم كفایت دارد بهره‌مندی نمی‌توانند و اكنون كه بیش از بیست‌ملیون نیستند با سختی و گرسنگی بسر می‌برند ، نه تنها از كانهای فراوانی كه زیر زمین خوابیده و یك سرمایه‌ی بزرگی برای كشور است كمترین برخورداری نمی‌توانند و آنها را بدیگران واگزارده‌اند كه بیایند و بیرون آورند ، نه تنها از رودها و آبشارهای طبیعی در خوزستان و دیگر جاها سود برنمی‌دارند و آبهای آنها بجای روان گردیدن بكشتزار و بستان بدریا می‌ریزد و نیروی آبشارها هدر می‌گردد ، نه تنها از جوانان توانا و رشید ایلها بهره نجسته نمی‌توانند یك سپاه آزموده و دلیری پدید آورند و این جوانان بیكار مانده كه توانایی و دلیری خود را در دزدی و راهزنی بكار می‌برند ، همچنان از نیروهای روانی كه خدا در كالبد آنان گزارده ـ از خرد و فهم و اندیشه و آهنگ (عزم) ـ بهره‌مندی نمی‌توانند و همه‌ی این نیروها نیز همچون رودهای خوزستان و آبشارهای شوشتر بیهوده و هدر میگردد. آن بدبختی كه گفته‌اند همین را باید شمرد. آری بدبختی همین است كه یك مردمی خود را باین روز نشانند. بدبختی همین است كه یك توده‌ای بجای همه چیز دست بدامن غوغا و‌هایهوی و ناله و گله بزنند و چنین دانند كه از این راه بجایی خواهند رسید. هان ای ایرانیان ، راه را گم كرده‌اید و هان ای بیچارگان سررشته را از دست داده‌اید.

باری من در این رشته گفتارها راه رهایی از این زبونی و درماندگی را نشان خواهم داد! آری رهایی ایران ، راه رستگاری این كشور بدبخت را بازخواهم نمود. بیشتر خوانندگان كه آشنا بگفته‌های منند می‌دانند كه هیچگاه ناسنجیده نگویم ، هیچگاه بگزافه نگرایم. این سخن از شمار گفته‌های دیگران نیست. از روی بینش و آگاهی میگویم كه راه رهایی این كشور را[از] این زبونیها و بدبختیها نشان خواهم داد. ولی از آغاز سخن با خوانندگان یك شرط میكنم و آن اینكه این رشته گفتارها را با آن ده گفتار گذشته [1] نیك بخوانند و بسنجند و بیندیشند ، چند شبی را در این راه بسر دهند كه این گفتارها را خوانده ‌اندیشه و فهم خود را بكار اندازند ، اگر بتوانند چند تنی باهم نشسته در پیرامون این گفته‌ها بشور و گفتگو پردازند. آنگاه اگر این سخنان را استوار یافتند و راهی را كه نشان می‌دهیم بسوی رستگاری شناختند در آنحال مردانه با ما همراهی كنند ، از دور و نزدیك خود را بما شناسانیده از همگامی بازنایستند. اینست یگانه شرطی كه من می‌كنم و من گمان نمی‌كنم هیچ مرد نیكنهادی این شرط را نخواهد پذیرفت ، گمان نمی‌كنم هیچ غیرتمندی از این درخواست رو خواهد گرداند.

بدانید ای ایرانیان : این درد و گرفتاری كه شما در آنید بیدرمان و چاره نمی‌باشد ولی باید نخست راه آن دانسته شود و دوم یك دسته از مردان نیك ، دست بهم دهند و بنام غیرت و مردانگی كوشش و جانفشانی دریغ نگویند.

اینك آن راه كه میخواهیم روشن گردانیم و بیاری خدا امیدمندیم كه از یافتن آن مردان نیك هم بی‌بهره نخواهیم بود.

[1] : مقصود از ده گفتار بازپسین (شماره‌های 1 تا 10) از رشته گفتارهاییست بنام «پیام به دانشمندان اروپا و آمریكا» كه در پرچمهای روزانه شماره‌های 201 تا 210 بچاپ رسیده. این گفتارها سپس جداگانه برویه‌ی دفتری درآمده و در سالهای دیرتر به انگلیسی نیز ترجمه شده. این کتاب و ترجمه‌اش هر دو در کانال کتابخانه‌ی پاکدینی تلگرام به نشانی زیر هست.
https://t.me/kasravi_ahmad