پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
پیکره با گفتار نگاهی نو به دانشی کهن همبسته است.
پیکره با گفتار نگاهی نو به دانشی کهن همبسته است.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکه‌ی یک از سه)

بهار زنجان با خوشی می‌گذشت. با آقایان زاهدالزمان و سیدجعفر که هر دو عضو دادگاه می‌بودند بسیار روزها از دادگاه بیرون آمده بتماشای باغهای زنجان که هنگام بهار بسیار دلکش می‌گردد می‌رفتیمی. این دو تن رفتار بسیار پاکدلانه با من می‌داشتند.

در آغاز تابستان داستانی پیش آمد و ما را با ملایان بنبردهایی کشانید. چگونگی این بود که در آن سال در عراقِ عرب جنبشی از ملایان شیعه بزیان دولت انگلیس رخ داده بود و انگلیسیان جنبش را خوابانیده و گروهی از ملایان را از عراق بیرون گردانیده بودند که دسته‌ای از آنان به ایران آمدند.

این پیشامد دستاویزی شد که ملایان در همه جا پیش افتادند و بازارها بسته گردید و مردم در مسجدها انبوه شده ببدگویی از انگلیس پرداختند و تلگرافها به تهران و دیگر جاها فرستادند. در زنجان نیز همان کار را کردند. ولی در اینجا ملایان همانکه در مسجد فراهم نشستند و میدانی یافتند انگلیس را فراموش گردانیده بعدلیه پرداختند. باینمعنی که خواستند دست عدلیه را برتابند و خودشان چیرگی از سر گیرند.

همان روز نخست مجدالاسلام (آقای مجد ضیایی که اکنون در تهرانست) پیامی بمن فرستاده بود که گفتگویی می‌دارم که باید شما را ببینم. پاسخ فرستادم که من خودم آمده در خانه‌تان شما را خواهم دید. هنگام عصر رفتم. چون نشستیم دیدم نوشته‌هایی را جلو من گزاشت. چون برداشتم و خواندم دیدم «اجازه‌های اجتهاد» است که ببرادر او حاجی‌میرزا ابوعبدالله داده شده. پرسیدم اینها برای چیست؟!. گفت : «برای آنست که شما بدانید آقای حاجی‌میرزا ابوعبدالله مجتهد است». گفتم : من او را مردی دانشمند می‌شناسم و نیاز بدیدن اینها نیست. گفت : «مقصودی دارم. بتصدیق این اجازه‌نامه‌ها آقای حاجی‌میرزا ابوعبدالله مجتهد است. پارسال دعوایی بود بر سر یک خانه. جده‌‌خانم نامی مدعی و ابراهیم‌خان دوافروش مدعیٌ‌علیه بود. آقای حاجی‌میرزا ابوعبدالله حکم بحقانیت جده‌خانم دادند. ولی عدلیه آن را اجرا نکرد. امروز که آقایان علما متفقاً در مسجد اجتماع داشتند قرار شد که از این پس در اجرای شریعت تسامح نکنند و احکام شرع را خودشان بموقع اجرا گزارند. اینبود که برای تَیمُّن و تبرک همان حکم آقای حاجی‌میرزا ابوعبدالله را بموقع اجرا نهادند ...».

من از این داستان ایشان یکه خوردم و پرسیدم : «چگونه بموقع اجرا نهادند؟». گفت : «یک دسته از طلاب و سادات را مأمور کردند که رفتند و ابراهیم را از خانه بیرون کردند و جده‌خانم را در آنجا نشاندند. قرار شد تا چند روز طلاب و سادات مستحفظ باشند که ابراهیم دوباره متعرض نشود. من که بشما زحمت دادم مقصودم این بود که از قضیه مطلع باشید ...».

گفتم : داستان شگفتیست. اگر آقایان علما «اجرای شریعت» خواهند کرد پس عدلیه چه می‌خواهد؟!. اگر من در برابر چنین کاری خاموش بایستم باید یکباره عدلیه را برچیده خود نیز راه تهران را پیش گیرم. این را بدانید که خاموش نخواهم ایستاد. ولی پرداختن باین کار در گام نخست بایای مدعی‌العموم است که اگر او کاری نتوانست من باید پردازم. اینست شما فرصت می‌دارید که فردا بفرستید و ابراهیم‌خان را بیاورید و کار را با «اصلاح» بپایان رسانید ، و اگر نه بیگمان ما خانه را باو بازخواهیم گردانید.

گفت : «آقا اختیار دارید! عموم علما اتحاد کرده‌اند و تمام شهر در حال هیجان است که هر امری داده شود اجرا می‌کنند».

من دیگر پاسخی نداده برخاستم. چون بعدلیه رسیدم مدعی‌العموم آمد بنزد من و گفت : «می‌دانید چه شده؟...». گفتم : چه شده؟... گفت : «ابراهیم دوافروش آمده می‌گوید امروز نزدیک ظهر یک دسته طلبه و سید ریختند بخانه‌ی ما و همه را بیرون کردند و هرچه داشتیم بیرون ریختند و اکنون خانه در دست ایشان است و می‌گویند حکم علماست».

گفتم : تو که در پشت سر ملاها نماز می‌خواندی برو با خودشان گفتگو کن. گفت : «شما بدیهای مرا به رویم نکشید. پشیمانی خودم برای من بسست. من دیگر آن تقی نیستم ...».

گفتم : شما بشهربانی و حکومت بنویسید که خانه را بازگردانند. اگر آنها کاری نکردند ما خودمان توانیم کاری کرد.
✴️ نگاهی نو به دانشی کهن

(بخش 2 از 3)

🔸در طب سنتی نظریه‌ی عفونت ناشی از میکروبها ، سلولها ، گردش خون در بدن بر اثر تلمبه زدن قلب و مرکز تفکر بودن مغز وجود ندارد. در این سده‌ها ، پزشکان و داروسازان در سراسر جهان با پژوهشهای خود پزشکی را پیش برده‌اند. کشف گردش خون ، مکانیسم وراثت ،کشف آنتی‌بیوتیک‌ها ، کشف سلولها ، کشف میکروب‌ها و کشف ساختمان ژن‌ها و بسیاری اکتشافات دیگر قدرت بشر را به حدی رسانده که اکنون می‌توان قلب و یا کلیه را پیوند زد. شکم انسان را شکافت و بخشی از اندامها یا همه‌ی آنها را برداشت و با اندامی دیگر جایگزین کرد. چنین کارهایی برای پزشکان گذشته حتا تا صد سال پیش ناممکن بود. این کارها با طب سنتی هم امکان ندارد و طبیبان سنتی به هیچ وجه نمی‌توانند چنین کارهاى درمانی مهمی را انجام دهند.

طب نوین با استفاده از روش علمی به دستاوردهاى بسیار مهمی پس از جنگ جهانی دوم دست یافته است. روشها و ابزارهاى نوین مختلف به طب نوین کمك کرده است تا بسیارى از ادعاهاى طب سنتی را مستند کرده و آنها را از حد ادعا به حیطه‌ی طب نوین وارد کند. این روشها و ابزارها کارآمدى ، کارایی و اثربخشی طب نوین را روشن می‌سازد ، بطوری که دستاوردهاى پزشکی پنجاه سال گذشته بیشتر و بهتر از دستاوردهاى پزشکی دوهزاروپانصد سال پیش از آن بوده است.

عوامل زیادی در توجه عام به طب سنتی دخالت داشته‌اند. یکی آسان بودن مصرف و دسترس داشتن به آن و استفاده‌ی راحت از آنها است ، زیرا عطار و یا طبیب سنتی هم طبابت می‌کند و هم دارویش را می‌فروشد. رجوع بیمار به این عطاریها و طبیبان سنتی آسان است. دفترچه‌ی بیمه و تعیین وقت قبلی و آزمایشهای مختلف در آزمایشگاه‌ها و بیمارستانها را ندارد و طبیب با یک گَرد و یا گیاهان خشک شده وعده‌ی شفای همه‌ی بیمارى‌ها را می‌دهد و توقع بیمار را برآورده می‌کند. داروهای طب سنتی ، عموماً خیلی ساده و معمولا خوراکی و گه‌گاه مالیدنی هستند و در موارد خیلی کمتری به شکل شیاف و تنقیه مصرف می‌شوند. ما اصلاً داروی سنتی به شکل استنشاقی یا اسپری و یا آئروسل و یا تزریقی نداریم.

اگر داروهای شیمیایی عوارض دارند ، تأثیر درمانی هم دارند و اثربخشی و کارایی آنها در مراحل بیشمار از سوی مراکز تحقیقاتی کشورهای مختلف از آمریکا تا ژاپن و فرانسه و انگلستان و آلمان و ده‌ها کشور دیگر طی آزمایشهای متعدد و مراحل مختلف به ثبوت رسیده است. در مورد داروهای طب سنتی چنین پژوهش‌هایی انجام نشده یا نمی‌تواند انجام شود. تبلیغات بعضی سازمانهای بهداشتی ایران و بعضی واردکنندگان و فروشندگان داروهاى طب سنتی ، نسبت دادن اینگونه طب به دو چهره آشنا یعنی ابوعلی سینا و زکریاى رازى و اینکه بعضی افراد فکر می‌کنند هرچه قدیمی‌تر باشد ، بهتر است ، در ترویج طب سنتی مؤثر بوده‌اند.

بعضیها می‌گویند که داروهای سنتی در مقایسه با داروهای شیمیایی عوارض ندارند ، چون طبیعی هستند. باید به این نکته توجه داشت که فقط داروهای شیمیایی عوارض جانبی ندارند ، به [طور]کلی داروهای سنتی هم عوارض خطرناکی دارند. موادی مانند گوگرد ، جیوه و سم عقرب که در طب سنتی به کار می‌رفته است ، سمی و دارای عوارض شدید هستند ، اما اکنون دیگر در طب سنتی هم مصرف نمی‌شوند. داروهای گیاهی طب سنتی هم عوارض جانبی دارند. اگر داروهاى طب نوین یك یا دو ماده‌ی شیمیایی دارویی دارد ، هر گیاه خود یك کارخانه شیمیایی است و حاوى مواد شیمیایی گوناگونی است که بعضی از آنها براى انسان سمی است. گیاهی مانند علف چای یا هوفاریقون که به طور وسیعی برای درمان افسردگیها مصرف می‌شود ، عوارض جانبی خطرناکی دارد ، مانند تداخل اثر دارویی با داروهای دیگر و کاهش یا افزایش اثر آنها و آسیبهای کبدی. گیاهی مانند زراوند موجب آسیبهای شدید کلیوی و سرطان می‌شود. عصاره‌ی گیاه «ریش بز» یا افدرا که داروی ضد احتقان پسودوافدرین را از آن تهیه می‌کنند ، تاکنون موجب مرگ چندین نفر شده است.

اگر داروها و روشهاى طب سنتی به روشهاى جدید و کنترل شده آزمایش شده و اثربخشی آنها در آزمایشگاههاى گوناگون تأیید شود ، دیگر طب سنتی نیست ، بلکه جزء طب نوین خواهد بود. به این ترتیب است که داروهایی مانند آسپیرین ، پنی‌سیلین ، افدرین دیگوکسین ، دیزینوکسین ، تاکسول‌ها ، کورارین ، توبوکورارین ، وینکریستین ، وینبلاستین و داروهای بسیار دیگری که همگی منشأ گیاهی دارند با پژوهش در طب سنتی ملل مختلف از گیاهان بدست آمده‌اند ، اثر درمانی آنها آزمایش و تأیید شده و سپس به طور انبوه ساخته شده‌اند.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 248
🔸 سه گفتار از آقای خراسانی - 2

در پارسی نشانه‌ی ناشناخته (نکره) «ی» است که بنام‌واژه پیوندد مانند «اسبی خریدم» و نشانه‌ی شناخته (معرفه) «آن» است که پیش از نام آید مانند «پای آن اسب لنگ بود».

در پارسی امروزی نشانه‌ی دیگری برای شناخته بکار میرود و آن «ه» است که بنام پیوندد مانند «پای اسبه لنگ بود» ولی این نشانه تنها در گفتن بکار میرود.

یکی از دستورنویسان پنداشته است که «را» نشانه‌ی شناخته است مانند «اسب را فروختم» این درست نیست زیرا «را» گاهی حرف اضافه است مانند پادشاهی را حکایت کنند یعنی از پادشاهی حکایت کنند.

گاهی «را» نشانه‌ی مفعول صریح است مانند : پرویز را دیدم.

آری این نشانه بیشتر با مفعول صریح شناخته بکار میرود نه آنکه نشانه‌ی شناخته باشد از دو راه :
1ـ اگر «را» نشانه‌ی شناخته می‌بود با «ی» که نشانه‌ی نشناخته است نمی‌آمد زیرا شناخته و نشناخته باهم نمی‌سازند با اینکه «ی» را برای یک کلمه آورده می‌شود مانند مردی را دیدم. ناصرخسرو میگوید :
مردکی را بدشت گرگ درید زو بخوردند کرکس و زاغان

2ـ اگر «را» نشانه‌ی شناخته بود بایستی با فاعل شناخته نیز می‌آمد و درست می‌بود بگوییم : پای اسب را لنگ بود.

پرچم : آنچه ما میدانیم در فارسی نشانه‌ای برای شناخته (یا معرفه) نیست. ناشناخته نشانه دارد ولی شناخته نشانه ندارد. واژه‌ی «آن» را که نشانه‌ی شناخته می‌شمارند ما راست نمی‌دانیم. «آن» و «این» بمعنی اشاره است. میگوییم : «آن چیست که از دور می‌آید؟..» ، «این چیست که بدست گرفته‌ای؟..» ما چون میگوییم : «آن اسب» در عربی باید گفت : «ذاک الفرس» ، که «ذاک» در برابر «آن» و «فرس» در برابر «اسب» است و چیزی در برابر «ال» نیست.

اما هاء که در گفتن گاهی نشانه‌ی شناخته است چون تنها در جاهایی می‌آید که با معنی کوچک داشتن (تحقیر) توأم باشد از آن نیز بهره نتوان برد.

اکنون گفتگو در اینست که آیا ما بداشتن نشانه‌ای برای شناخته نیازمندیم؟. که اگر نیازمندیم باید واژه‌ای بگزاریم. آقای خراسانی در این باره اندیشه‌ی خود را نویسد.
🔶 8ـ نادانیها (4)
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

هیچ سخنی را نافهمیده نپذیر

یکی از عیبها که درمیان ایرانیان رواج دارد سخنان نافهمیده را پذیرفتن است. چه فراوان جمله‌هایی که بعربی یا بفارسی یاد گرفته‌اند و همیشه بر زبان می‌رانند بی‌آنکه معنای روشنی از آنها دریابند.

این از بدترین نادانیهاست و زیان آن یکسره بر خرد می‌باشد. زیرا بدانسان که خوراکهای سنگین هضم‌نشدنی معده را از کار می‌اندازد سخنان ناروشن و بیمعنی نیز خرد را از کار انداخته ناتوان می‌گرداند.

کسانی که خرد را ارجمند می‌دارند باید هر سخنی را که می‌شنوند بفهمند و یا دور بیندازند و هیچگاه سخنی را نافهمیده نپذیرند.

خرد برای آدمی جایگاه چشم را دارد. کسانی که خرد خود را بکار نینداخته و هر آنچه را می‌شنوند نافهمیده و نیک از بد بازنشناخته می‌پذیرند خریداری را می‌مانند که در بازار چشم روی هم گزارده هر آنچه را که بدستش دادند ناشناخته خریداری کند.

آیا چنین کسی زیانکار نخواهد بود؟!

بلکه باید گفت : کار نبردن خرد زیانش بیشتر است. چه او از این راه نابود و تباه می‌گردد.
پیکره با گفتار نگاهی نو به دانشی کهن همبسته است.
پیکره با گفتار نگاهی نو به دانشی کهن همبسته است.
«طب سنتی نوین»!

پیکره با گفتار نگاهی نو به دانشی کهن همبسته است.
🌑 یک خبر افسوس‌آور

به گزارش بی‌بی‌سی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتش‌نشانی کشته شده‌ کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شده‌اند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
پیکره‌ای از درمانگاه پس از فرونشانیدن آتش

🌑 یک خبر افسوس‌آور

به گزارش بی‌بی‌سی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتش‌نشانی کشته شده‌ کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شده‌اند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکه‌ی دو از سه)

برخاست و رفت. فردا پس از ظهر بازآمد و نامه‌ی حکومت را نشان داد که نوشته بود : «چون حکم علمای اعلام کثرالله امثالهم بوده اقدامی اقتضا ندارد». گفتم : بسیار نیک ، شما بفرستید ابراهیم بیاید تا من بگویم. فرستاد و ابراهیم آمد. گفتم : شما بروید و در صلحیه «عرضحال تصرف عدوانی» دهید. گفت : آقا سه ماه می‌کشد. ما اکنون در کوچه مانده‌ایم». گفتم : ما فردا ظهر نشده خانه را بدست شما خواهیم داد. امین صلح شیخ‌مرتضا نام ، گیلانی جوانی نیک می‌بود (که اکنون هم در عدلیه است). فرستادم او آمد. گفتم : «عرضحال این آقا را شفاهی بپذیر و بیدرنگ قرار تحقیق محلی صادر کن. فردا پیش از کارهای دیگر بمحل رفته تحقیق کن و باید چنان باشد که حکم شما یک ساعت پیش از ظهر باداره‌ی اجرا رسد و من آگاه باشم».

این را شنید و رفت و فردا در همان ساعت حکم باجرا رسید. عدلیه ده تن مأمور و پیشخدمت می‌داشت. همه را باتاق خواندم و دستور دادم که دوتا دوتا پی هم بروید بخانه‌ی ابراهیم دوافروش ، آنها که نخست رسیده‌اند بآن طلبه‌ها و سیدها بگویند که باید بیرون روید. اگر نرفتند بایستند تا دیگران برسند و آنگاه با مشت و سیلی همه را بیرون کنند و خانه را بدست ابراهیم سپارند ، و من خود هم از پشت سر می‌رسم.

آنها رفتند و پس از کمی من نیز روانه گردیدم. ولی درمیانه‌ی راه آگاهی رسید که چون کار بمشت و سیلی رسیده طلبه‌ها و سیدها نایستاده گریخته‌اند و خانه تهی گردیده بدست ابراهیم داده شده. این را که شنیدم بازگشته بخانه رفتم. چندی نگذشت که آگاهی آوردند که ملایی را سوار اسب گردانیده‌اند و او در سبزه‌میدان و بازارها (که نیمه‌باز شده بود) می‌گردد و فریاد می‌زند. «یا صاحب‌الزمان ، دین از دست رفت». بمردم می‌گوید : «بیایید بمسجد ، با این عدلیه باید جهاد کرد». در همان هنگام آگاهی نیز از بازار رسید که بازاریان پروایی ننموده‌اند و جز کسان کمی بمسجد نرفته‌اند.

فردای آن روز ملایان اندیشه‌ی دیگری کرده بودند : پس از ظهر در خانه نشسته بودم ، دیدم رئیس کابینه‌ی حکومت آمد (حکمران این زمان مجدالسلطنه می‌بود) و چون نشست گفت : «آقایان علما نامه‌ای بحکومت نوشته‌اند. آقای حکمران فرمودند بآقای رئیس عدلیه نشان بده و از من سلام برسان که موقع باریک است. باید با علمای اعلام مماشات کرد وگرنه محظور پیش می‌آید».

من می‌دانستم که مجدالسلطنه هواداری بسیار از ملایان می‌دارد. نامه را گرفتم و دیدم ملایان بحکمران چنین می‌نویسند : «این آقای رئیس عدلیه با علما و شریعت عداوت مخصوص دارد و همیشه در صدد معارضه و توهین است. این آقای رئیس به اوامر وزارت عدلیه نیز مطاوعت نمی‌کند. دلیل این مطلب آنست که از وزارت عدلیه ابلاغی شده بود که در صورت عدم تراضی طرفین دعاوی بمحضر شرع فرستاده شود و این دستور تا قبل از این آقای رئیس اجرا می‌شد. ولی ایشان لدی‌الورود جلوگیری کردند». در پایان نوشته بودند : «با این رفتارِ رئیس عدلیه هیئت علمیه‌ی خمسه خود را مکلف می‌داند که این عدلیه را قانونی نشناسد».

نامه را خواندم و پس داده گفتم : «بآقای حکمران سلام برسانید. ما با علما مماشاتی را که قانون اجازه دهد مضایقه نخواهیم داشت. در موضوع این نامه نیز رونویس آن را با نامه‌ای بما بفرستند تا پاسخ نویسیم».

برخاست و رفت و پس از کمی آن نامه را با رونویس آورد. پس پاسخی آماده گردانیده بعدلیه رفتم. با مدعی‌العموم و دیگران نشستم و آن نامه‌ها را برایشان خواندم. خواستند درباره‌ی پاسخ بسخن پردازند. گفتم : من چیزی آماده گردانیده‌ام و می‌خوانم که اگر نپسندیدید آنگاه گفتگو کنیم. پاسخ را چنین نوشته بودم :

«نامه‌ی آقایان علما ... ملاحظه گردید. اینجانب عداوتی با علما ندارم. تقیّدی که به اجرای قانون داشته‌ام موهِم این معنی شده. اما درباره‌ی ارجاع دعاوی بمحاضر شرع ... چگونه معقول است که من ابلاغیه‌ی وزارت متبوعه‌ی خود را لغو کنم و مورد بازخواست نباشم؟. پس لابد موجبی داشته. به هر حال چون ترافُع (1) یا محاکمه‌ی شرعی باید در محضر مجتهد جایزالفتوا باشد اکنون که آقایان در مسجد اجتماع دارند درخواست می‌شود دو نفر را از میان خودشان که دارای درجه‌ی اجتهاد و جامعِ شرایط فتوا می‌باشند انتخاب و بعدلیه معرفی نمایند که در موارد مقتضی دعاوی بنزد ایشان فرستاده شود ...».

گفتم : این پاسخ که برود چون ملایان هیچ کدام دیگری را مجتهد نمی‌شناسند زبانشان بسته خواهد شد. نامه را فرستادیم و چنین هم شد. پاسخی نتوانسته بودند و تنها پیامی بحکمران فرستاده بودند که رئیس عدلیه خواسته القاء نفاق میانه‌ی علما کند.

پابرگی از ویراینده :
1ـ باهم دعوا نزد قاضی بردن.
✴️ نگاهی نو به دانشی کهن

(بخش 3 از 3 یا پایانی)

🔸البته اکنون ادعاهاى گزافی در مورد کارایی و اثربخشی طب سنتی از سوى کسانی که منافع مادى دارند در رسانه‌هاى عمومی تکرار می‌شود. به طوری که حتا بعضی افراد تحصیل کرده گمان می‌برند که روشهاى درمانی طب سنتی مؤثرتر و بی‌خطرتر از داروهاى طب نوین است. این ادعاها بدون هیچ گونه پشتوانه علمی است. بسیاری از روشهای درمانی ، داروها و نظریه‌های پزشکی موجود در طب سنتی ، به علت پیشرفت دانش پزشکی ، دیگر کاربردی ندارند و فقط از نظر تاریخ پزشکی اهمیت دارند.

امروزه نظریه امزاج اربعه و مرکز تفکر بودن قلب رد شده و دیگر سرگین و ادرار جانوران ، گوشت لاشخور و کفتار و مارمولک ، تار عنکبوت ، شاخ و سم چهارپایان ، عصاره‌ی کنه و ساس ، اسیدکلریدریک و جیوه و سرب و عقیق و بسیاری از موادی که در طب سنتی به عنوان دارو تجویز می‌شدند ، به عنوان دارو مصرف نمی‌شوند. همه‌ی داروهای سنتی باید با روشهای پزشکی نوین که دستاورد چند قرن پژوهش پزشکی است آزمایش شوند تا کارایی و ارزش درمانی آنها ثابت شود. در این حالت اگر ثابت شد مؤثر هستند وارد پزشکی نوین شده و بخشی از آن می‌شوند. به همان ترتیبی که به تدریج بسیاری از روشها و داروهای طب سنتی به پزشکی نوین پیوسته‌اند. بسیاری از داروها برای درمان بیماری معینی در طب سنتی توصیه شده‌اند که به همان ترتیب در تعریف داروها آمده‌اند ، گو اینکه اکنون آن بیماری‌ها به شیوه‌ی دیگری تعریف یا درمان می‌شوند.

گاهی در طب سنتی به یک بیماری معین نامهای مختلفی داده شده و گاهی یک نام برای بیماری‌های متفاوتی به کار برده شده است که علائم کاملاً متفاوتی دارند. به همین ترتیب در یک منطقه‌ی جغرافیایی معین یک گیاه نام مشخصی داشته که در منطقه‌ی جغرافیایی دیگر نام دیگری به آن داده شده است. گاهی یک نام معین برای چند گیاه مختلف به کار برده شده یا چند نام مختلف برای یک گیاه به کار برده شده است. به همین دلیل است که ولتر نویسنده‌ی فرانسوى در مورد پزشکان زمان خود گفته است : پزشك کسی است که داروهایی را که از آنها هیچ اطلاعی ندارد ، براى درمان بیمارى‌هایی که کمتر می‌شناسد ، جهت انسانهایی که چیزى از آنها نمی‌داند ، تجویز می‌کند.

در طب نوین آسیبها و عوارض دارو ثبت می‌شود و پزشکان و بیمارستانها مسئول هستند ، ولی در طب سنتی هیچ فرایندى براى تعیین عوارض و مرگ و میرها وجود ندارد و ما هیچ اطلاعی از تعداد بیمارانی که بر اثر داروهاى طب سنتی دچار آسیبهاى جسمی شده‌اند یا جان خود را از دست داده‌اند ، نداریم. فقط ادعاهاى درمانگران را می‌شنویم که با بوق و کرنا معجزات درمانی خود را تبلیغ می‌کنند.

پزشکی نوین با شك آغاز می‌شود و همواره در حال جست و جو و درپی اصلاح و تکمیل خود است ؛ اما در طب سنتی همه چیز با یقین آغاز شده ، همه چیز از پیش دانسته شده و اصل بر این است که علمای گذشته بهتر از ما می‌دانستند و قول آنها سند است و باید بر اساس گفته‌هاى آنان عمل کرد. این دیدگاه برخلاف سیر تاریخ پیشرفت دانشورزى است که نشان می‌دهد روز بروز بر معرفت بشرى افزوده می‌شود و ما بسیار بیشتر از گذشتگان می‌دانیم.

کارایی و اثربخشی داروهاى طب سنتی تهیه شده در داخل ایران ارزیابی و کنترل نمی‌شود و بسیاری از داروهای گیاهی ، به ویژه آنهایی که از کشورهاى همسایه به ایران می‌آیند ، آلوده به فلزات سمی یا گیاهان سمی هستند. به بعضی از این گیاهان مواد مخدر ، آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد استروئیدی افزوده شده تا اثر دارویی آنها افزایش یابد.

اکنون که تبِ طب سنتی ایران را فراگرفته است ، اگر قرار است از میراث پزشکی خود استفاده کنیم باید میراث گذشتگانمان را در پرتو دانش جدید در مراکز پژوهشی و دانشگاهی بررسی و بر روى آن پژوهش کنیم. چه‌بسا که داروها و درمانهاى جدیدى در آنها پیدا کنیم. نه اینکه به شیوه‌ی حکیم‌باشی‌هاى گذشته داروسازى و طبابت کنیم. یعنی بر اساس کتابهاى پزشکی نیاکانمان معجون گیاهی و حیوانی بسازیم و آن را از طریق گوارشی یا مالیدنی یا شیاف به کار بگیریم ، کارى بیهوده و بیفایده که در موارد بسیارى خطرناك است ؛ کارى که اکنون بسیارى از دوافروشهاى سنتی در سراسر ایران به آن اشتغال دارند. کسانی که حتا دیپلم ندارند و با فیزیولوژى و فارماکولوژى بدن انسانی هیچ گونه آشنایی ندارند و طبابت و داروسازى خود را با خواندن چند کتاب قدیمی یا جدید و شنیدن خواص داروها یاد گرفته‌اند.
هم اکنون در بعضی از دانشکده‌هاى پزشکی و داروسازى ایران رشته فارماکوگنوزى تدریس می‌شود. در این رشته مواد دارویی و روشهاى طب سنتی به روش طب نوین مورد تحقیق قرار می‌گیرند و اثربخشی و کارایی آنها بررسی می‌شود. اگر ماده‌ی دارویی مؤثرى یافته شد ، آن را به شیوه‌ی داروسازى مدرن فرموله کرده و به بازار می‌دهند. طب سنتی ما باید به این روش مورد ارزیابی قرار گیرد. به این ترتیب است که می‌توانیم پزشکی سنتی خود را روزآمد کرده و به آن خدمت کنیم.