🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی یک از دو)
پس از نیمهی فروردین سبزیهای خوزستان (یا بزبان خودشان : تولهها) خشکیدن گرفت. گرما روزبروز سختی مییافت. در اردیبهشت که در تهران و تبریز مردم بهترین هوا را میداشتند ما در شوشتر در توی گرمای سوزان میبودیم. کمکم بسیاری از بچگان و بزرگان با یک لنگی بکمر بسته لخت میگردیدند. تو گفتیی در گرمابه میباشند.
من از گرما رنج بسیار نمیداشتم. اگر بگویم که بیش از خود خوزستانیان تاب میآوردم دروغ نگفتهام. آنچه بمن رنج بسیار میداد و بیتابم میگردانید دیدن خزندگان و «حشرات» فراوان میبود. از آغاز بهار کژدم و مار و رتیل و مارمولک و سوسک و مور با فراوانی بسیار بیرون آمده با ما همسایه بلکه همخانه گردیده بودند. کیک و پشه و مگس از پُری و انبوهی ، خواب شب و آسایشِ روز را از دست ما میگرفتند. چَلپاسههای درشت (مارمولک) در حیاط و پشت بام و ایوان راه میرفتند و یک گونه از آنها که کوچک و سرخ رنگ است و شوشتریان «لِهلِه» (1) مینامند جاهاشان درون اتاقهاست که بسقف و دیوار چسبیده روز و شب را در آنجا بسر میبرند. شبها پروانههای رنگارنگ و ملخهای بسیار فراوان پدید میآمدند. کژدم چندان فراوان میبود که شبها که با فانوس از عدلیه یا از میهمانی بازمیگشتیمی در کوچهها نیز بآنها برخوردیمی که از سویی بسویی میروند. «جَرّاره» که کژدم کُشنده است و من آن را ویژهی اهواز شنیده بودم گفته میشد در اینجا هم هست.
شبپره[=خفاش] در شوشتر داستانی میداشت. در این شهر که هر خانهای سردابی (یا بگفتهی خودشان : شَوادُن) دارد سقفهای آنها پر از شبپرههاست که با یک پای ، خود را آویزان گردانند و همچنان ایستند. ولی چون آفتاب فرورفت هماندم بیرون آیند و در هوا رده بندند و پشت سر هم از روی رود روانه گردند و پس از دو سه ساعت همچنان که رفتهاند بازگردند و هر یکی بجای خود روند.
خانهی من که در کنار رود «گَرگَر» میبود هر زمان هنگام شام ، رفتن آنها را میدیدیم که همچون فوج سرباز ستونی دراز پدید آوردهاند و میگذرند و باشد که بیش از نیمساعت همچنان میگذشتندی.
من باید از کمیهای خود شمارم که تاب دیدن «حشرات» را نمیدارم ، باآنکه جانورشناسی را دوست میدارم و تاکنون کتابهای بسیار در آن زمینه بدست آورده خواندهام و دیدهام ، هیچگاه نتوانستهام به بخش «حشرات» پردازم. کژدم یا مار را که از دور بینم سخت آزرده گردم و حالی پیدا کنم که نمیدانم چه نامی بآن دهم.
همان شبپره که دانشمندان دربارهی آن سخنان بسیار راندهاند و چهبسا رازهایی که از جستجو و کاوش دربارهی آنها پدید آید ، من از دیدنش سخت بیزارم. در کتابها نیز که پیکرهاش را میبینم آزرده میشوم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ در اصل کتاب این واژه اعراب نداشت. این تلفظ را از کانال تلگرامی «ایل بختیاری» یافتیم.
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی یک از دو)
پس از نیمهی فروردین سبزیهای خوزستان (یا بزبان خودشان : تولهها) خشکیدن گرفت. گرما روزبروز سختی مییافت. در اردیبهشت که در تهران و تبریز مردم بهترین هوا را میداشتند ما در شوشتر در توی گرمای سوزان میبودیم. کمکم بسیاری از بچگان و بزرگان با یک لنگی بکمر بسته لخت میگردیدند. تو گفتیی در گرمابه میباشند.
من از گرما رنج بسیار نمیداشتم. اگر بگویم که بیش از خود خوزستانیان تاب میآوردم دروغ نگفتهام. آنچه بمن رنج بسیار میداد و بیتابم میگردانید دیدن خزندگان و «حشرات» فراوان میبود. از آغاز بهار کژدم و مار و رتیل و مارمولک و سوسک و مور با فراوانی بسیار بیرون آمده با ما همسایه بلکه همخانه گردیده بودند. کیک و پشه و مگس از پُری و انبوهی ، خواب شب و آسایشِ روز را از دست ما میگرفتند. چَلپاسههای درشت (مارمولک) در حیاط و پشت بام و ایوان راه میرفتند و یک گونه از آنها که کوچک و سرخ رنگ است و شوشتریان «لِهلِه» (1) مینامند جاهاشان درون اتاقهاست که بسقف و دیوار چسبیده روز و شب را در آنجا بسر میبرند. شبها پروانههای رنگارنگ و ملخهای بسیار فراوان پدید میآمدند. کژدم چندان فراوان میبود که شبها که با فانوس از عدلیه یا از میهمانی بازمیگشتیمی در کوچهها نیز بآنها برخوردیمی که از سویی بسویی میروند. «جَرّاره» که کژدم کُشنده است و من آن را ویژهی اهواز شنیده بودم گفته میشد در اینجا هم هست.
شبپره[=خفاش] در شوشتر داستانی میداشت. در این شهر که هر خانهای سردابی (یا بگفتهی خودشان : شَوادُن) دارد سقفهای آنها پر از شبپرههاست که با یک پای ، خود را آویزان گردانند و همچنان ایستند. ولی چون آفتاب فرورفت هماندم بیرون آیند و در هوا رده بندند و پشت سر هم از روی رود روانه گردند و پس از دو سه ساعت همچنان که رفتهاند بازگردند و هر یکی بجای خود روند.
خانهی من که در کنار رود «گَرگَر» میبود هر زمان هنگام شام ، رفتن آنها را میدیدیم که همچون فوج سرباز ستونی دراز پدید آوردهاند و میگذرند و باشد که بیش از نیمساعت همچنان میگذشتندی.
من باید از کمیهای خود شمارم که تاب دیدن «حشرات» را نمیدارم ، باآنکه جانورشناسی را دوست میدارم و تاکنون کتابهای بسیار در آن زمینه بدست آورده خواندهام و دیدهام ، هیچگاه نتوانستهام به بخش «حشرات» پردازم. کژدم یا مار را که از دور بینم سخت آزرده گردم و حالی پیدا کنم که نمیدانم چه نامی بآن دهم.
همان شبپره که دانشمندان دربارهی آن سخنان بسیار راندهاند و چهبسا رازهایی که از جستجو و کاوش دربارهی آنها پدید آید ، من از دیدنش سخت بیزارم. در کتابها نیز که پیکرهاش را میبینم آزرده میشوم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ در اصل کتاب این واژه اعراب نداشت. این تلفظ را از کانال تلگرامی «ایل بختیاری» یافتیم.
Audio
🔹 خمینی : جاهایی که تهمت و دروغ جایز و واجب است. 🔹
این یکی از درسهاییست که خمینی در نجف به شاگردانش میداده و آنها از ضبط صوت بروی کاغذ آورده و بچاپ میرسانیدهاند. عنوان آنها «حکومت اسلامی یا ولایت فقیه» بوده است. جستار این فایل (درس) تهمت زدن و دروغ ساختن به کسانیست که با «اسلام» یا با کیش ملایان دشمنی کردهاند. شرح این اندیشهی بیدینانه در کتاب داوری (گفتار سوم) آمده است.
⭐️ کانال کتابخانهی پاکدینی
این یکی از درسهاییست که خمینی در نجف به شاگردانش میداده و آنها از ضبط صوت بروی کاغذ آورده و بچاپ میرسانیدهاند. عنوان آنها «حکومت اسلامی یا ولایت فقیه» بوده است. جستار این فایل (درس) تهمت زدن و دروغ ساختن به کسانیست که با «اسلام» یا با کیش ملایان دشمنی کردهاند. شرح این اندیشهی بیدینانه در کتاب داوری (گفتار سوم) آمده است.
⭐️ کانال کتابخانهی پاکدینی
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 263
🔸 نامهای کننده
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آنرا در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
🔸 نامهای کننده
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آنرا در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
🔶 14ـ سخن و پند [1] ـ تکهی دو از دو
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
همین آسیب درمیان شرقیان هر زمان در کار است. اگر در حال مردم باریکبین شوید خواهید دید گفتههای رنگارنگ شاعران و مؤلفان را یاد گرفتهاند و هر یک را در جای دیگری بکار میبرند. کسی اگر در کاری تنبلی میکند این شعر را میخواند : «گر زمین را بآسمان دوزی ـ ندهندت زیاده از روزی» در جایی که آز بَرو چیره گردیده شعر دیگری بر زبان میراند : «ای نور چشم من بجز از کشته ندروی» از اینگونه مثالها فراوانست.
آسیب دیگر آنکه چون دیدند کسانی پند میدهند ولی خودشان هیچگاه بکار نمیبندند چنین میانگارند که پند تنها برای گفتن است و یکایک آنان نیز همان رفتار را پیش میگیرند. بعبارت دیگر هر یکی زبانش بگفتن دراز و دستش از کردن کوتاه میباشد : بدا حال چنین تودهای!
همهی اینها در جاییست که پندآموزان ، بدکردار بوده گفتههای خود را بکار نبندند. چه رسد باینکه پندآموزانی همان کارهای بد خود را مایهی سرفرازی دانسته پهلو بپهلوی اندرزهای خویش برشتهی گفتار بکشند؟! وای از چنین پندآموزانی!
شما خودتان ببینید از آنهمه اندرزسرایان که در قرنهای گذشته از ایران برخاستهاند و از آنهمه سخنانی که سرودهاند چه اثری در توده نمودار بوده؟! ...
شما سخن را تنها از راه آراستگی و نغزی آن بسنجش میگزارید و پروای سود و زیان توده را ندارید. درست بدان میماند که کسی رختی را تنها از دیدهی زیبایی رنگ و قشنگی برش و دوخت بپسندد و پروای آن ننماید که پارچهاش پوسیده و اندازهاش بسیار تنگ و نارساست وآنگاه پوشیدن آن در زمستان یا در تابستان با آیین تندرستی ناسازگار است.
آن مِیدانی که کسانی برای سخنآرایی باز کردهاند و ارجی که بسنجیدگی و آراستگی سخن میگزارند بنیادی از خرد ندارد. نمیگویم : سخن آراسته بد است. میگویم : برای ارجداری سخن تنها آراستگی آن بس نیست و چیزهای دیگری نیز میباید از جمله سخنگو تا خودش از آلودگی پاک نباشد گفتههای او جز زیان سودی نخواهد داشت.
اینکه مینویسید : «آیا آنچه علماء و فقهای ما تا بحال گفتهاند عملاً نیز انجام دادهاند؟» میگویم : ما را با ایشان چه کار است؟! اگر آنان هم بگفتهی خود ، کار نبستهاند بد کردهاند. وانگهی گفتگوی ما از کسانیست که نه تنها بگفتههای خود کار نبستهاند و نه تنها بگناههای زشتی برخاستهاند بلکه آن گناهها را پهلو به پهلوی پندهای خود برشتهی گفتار کشیدهاند. چنین بینگارید فقیهی که در کتاب خود گدایی را حرام مینویسد در یک جا از همان کتاب داستانها نیز از گداییهای خود بسراید. یا عالِمی که کتاب در نکوهش قمار نوشته چانهلقیش گرفته داستانهایی از قماربازیهای خود نیز براند ، آیا بچنین کسانی چه ارجی میگزاریم؟! ما همهی فریادمان این است که کسانی که چاپلوسیها و دشنامگوییها و دیگر زشتکاریهای خود را نیز هنر پنداشته و در کتابها آوردهاند جز مایهی سرافکندگی ما نمیتوانند بود.
اینکه مینویسید : «کلام نکوهیده و نارسا نیز بخودی خود از بین میرود.» در شگفتم آنهمه گفتههای پست و نکوهیده که از زمان مغول و تیمور و قرهقوینلو و آققوینلو و قاجار برفانبار شده و اینهمه مایهی آسیب مردم گردیده چرا از میان نمیرود؟!
وانگاه چنانکه در جای دیگری گفتهام این سخن بدان میماند که ما هر کس را در پرداختن به پزشکی آزاد گزارده بگوییم : چه عیب دارد کسان نادانی به پزشکی برخیزند؟! آنچه درمان سودمند است مردم میپذیرند و آنچه زیانآور است دور میاندازند. باری این نیندیشیم که توده اگر یارای شناختن درمان سودمند از درمان ناسودمند داشت دیگر چه نیازی به پزشک پیدا میکرد؟!
کسانی که نیک و بد و زشت و زیبا هرچه بدهانشان آمده گفتهاند و این بر مردم است که امروز گفتههای نیک و زیبای ایشان را از سخنهای بد و نازیبا جدا گردانند ، باز ما ایشان را بزرگان و پیشوایان میشماریم ، این درست بدان میماند که کاروانی در راه کوری را پیشوای خویش سازند و خودشان نگهبان او باشند که هر زمان راه را کج کرد او را برگردانند. آیا چنین کاری با خرد چه سازش دارد؟! ...
پابرگی از ویراینده :
[1] ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
همین آسیب درمیان شرقیان هر زمان در کار است. اگر در حال مردم باریکبین شوید خواهید دید گفتههای رنگارنگ شاعران و مؤلفان را یاد گرفتهاند و هر یک را در جای دیگری بکار میبرند. کسی اگر در کاری تنبلی میکند این شعر را میخواند : «گر زمین را بآسمان دوزی ـ ندهندت زیاده از روزی» در جایی که آز بَرو چیره گردیده شعر دیگری بر زبان میراند : «ای نور چشم من بجز از کشته ندروی» از اینگونه مثالها فراوانست.
آسیب دیگر آنکه چون دیدند کسانی پند میدهند ولی خودشان هیچگاه بکار نمیبندند چنین میانگارند که پند تنها برای گفتن است و یکایک آنان نیز همان رفتار را پیش میگیرند. بعبارت دیگر هر یکی زبانش بگفتن دراز و دستش از کردن کوتاه میباشد : بدا حال چنین تودهای!
همهی اینها در جاییست که پندآموزان ، بدکردار بوده گفتههای خود را بکار نبندند. چه رسد باینکه پندآموزانی همان کارهای بد خود را مایهی سرفرازی دانسته پهلو بپهلوی اندرزهای خویش برشتهی گفتار بکشند؟! وای از چنین پندآموزانی!
شما خودتان ببینید از آنهمه اندرزسرایان که در قرنهای گذشته از ایران برخاستهاند و از آنهمه سخنانی که سرودهاند چه اثری در توده نمودار بوده؟! ...
شما سخن را تنها از راه آراستگی و نغزی آن بسنجش میگزارید و پروای سود و زیان توده را ندارید. درست بدان میماند که کسی رختی را تنها از دیدهی زیبایی رنگ و قشنگی برش و دوخت بپسندد و پروای آن ننماید که پارچهاش پوسیده و اندازهاش بسیار تنگ و نارساست وآنگاه پوشیدن آن در زمستان یا در تابستان با آیین تندرستی ناسازگار است.
آن مِیدانی که کسانی برای سخنآرایی باز کردهاند و ارجی که بسنجیدگی و آراستگی سخن میگزارند بنیادی از خرد ندارد. نمیگویم : سخن آراسته بد است. میگویم : برای ارجداری سخن تنها آراستگی آن بس نیست و چیزهای دیگری نیز میباید از جمله سخنگو تا خودش از آلودگی پاک نباشد گفتههای او جز زیان سودی نخواهد داشت.
اینکه مینویسید : «آیا آنچه علماء و فقهای ما تا بحال گفتهاند عملاً نیز انجام دادهاند؟» میگویم : ما را با ایشان چه کار است؟! اگر آنان هم بگفتهی خود ، کار نبستهاند بد کردهاند. وانگهی گفتگوی ما از کسانیست که نه تنها بگفتههای خود کار نبستهاند و نه تنها بگناههای زشتی برخاستهاند بلکه آن گناهها را پهلو به پهلوی پندهای خود برشتهی گفتار کشیدهاند. چنین بینگارید فقیهی که در کتاب خود گدایی را حرام مینویسد در یک جا از همان کتاب داستانها نیز از گداییهای خود بسراید. یا عالِمی که کتاب در نکوهش قمار نوشته چانهلقیش گرفته داستانهایی از قماربازیهای خود نیز براند ، آیا بچنین کسانی چه ارجی میگزاریم؟! ما همهی فریادمان این است که کسانی که چاپلوسیها و دشنامگوییها و دیگر زشتکاریهای خود را نیز هنر پنداشته و در کتابها آوردهاند جز مایهی سرافکندگی ما نمیتوانند بود.
اینکه مینویسید : «کلام نکوهیده و نارسا نیز بخودی خود از بین میرود.» در شگفتم آنهمه گفتههای پست و نکوهیده که از زمان مغول و تیمور و قرهقوینلو و آققوینلو و قاجار برفانبار شده و اینهمه مایهی آسیب مردم گردیده چرا از میان نمیرود؟!
وانگاه چنانکه در جای دیگری گفتهام این سخن بدان میماند که ما هر کس را در پرداختن به پزشکی آزاد گزارده بگوییم : چه عیب دارد کسان نادانی به پزشکی برخیزند؟! آنچه درمان سودمند است مردم میپذیرند و آنچه زیانآور است دور میاندازند. باری این نیندیشیم که توده اگر یارای شناختن درمان سودمند از درمان ناسودمند داشت دیگر چه نیازی به پزشک پیدا میکرد؟!
کسانی که نیک و بد و زشت و زیبا هرچه بدهانشان آمده گفتهاند و این بر مردم است که امروز گفتههای نیک و زیبای ایشان را از سخنهای بد و نازیبا جدا گردانند ، باز ما ایشان را بزرگان و پیشوایان میشماریم ، این درست بدان میماند که کاروانی در راه کوری را پیشوای خویش سازند و خودشان نگهبان او باشند که هر زمان راه را کج کرد او را برگردانند. آیا چنین کاری با خرد چه سازش دارد؟! ...
پابرگی از ویراینده :
[1] ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.
✴️ دربارهی مفاخر ملی
خوانندگان پیمان و پرچم بسیار خشنودند که دربارهی شعر و شاعری کار بداوری توده کشیده و این نشان آنست که میان توده در این باره تکانی پیدا شده که خود یکی از فیروزیهای آزادگان میباشد.
نویسندهی این گفتار که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم نخست این را می نویسم که نیاکانم شاعر بودند.
پدرم هم ذوق شاعری داشته. خودم نیز بشعر سرودن بسیار مایل بودم قصیده و غزلهایی هم در سالهای پیش سرودهام و با اینکه نیاکانم و پدرم سفارش کرده بودند که بازماندگانشان پیرامون شعر و شاعری نگردند با اینهمه ذوق شاعری از من دور نمیشد. تا هنگامی که پیمان را دیدم. چون نوشته و گفتارهای سودمند و سرتاپا راستی آن را خواندم و خوب اندیشیدم ناگزیر بدلیلهای خردپذیر آن سر تسلیم فرود آوردم و باین پنداربافی نیز پایان دادم.
پیش از اینکه مهنامههای پیمان را ببینم به شعر و شاعر بهاء زیادی میگزاشتم. شعرا را از مفاخر ملی میدانستم. پنداربافی آنان را با یک شوق فراوان میخواندم و به به میگفتم ولی نوشتههای خردپذیر پیمان مرا بیکبار از آن اندیشه و خیال رها ساخت زیرا دریافتم که شعر و شاعر ما را از سختیهای زندگانی بینیاز نخواهند کرد. درمان درماندگی ما را نخواهند نمود. جلو گمراهی را نخواهند گرفت. جز اینکه جوانان را از کار و کوشش در زندگانی بازخواهند داشت و پشتیبان هوسرانی و هوسبازی خواهند بود ، مردم را ببادهگساری و بادهپرستی و میخواری و هرزگی و بیهودهگویی و پنداربافی واخواهند داشت. شگفت داستانی است که اینان را از مفاخر ملی میدانند.
مفاخر ملی یعنی چه؟ شاعر چرا از مفاخر ملی گردیده؟ چکاری نموده که مایهی افتخار توده شده؟
کسی که درمیان یک تودهی گمراه یا بدبخت و زبون برخاسته و مردانه پیش افتاده مردم کشور را از بدبختی رها کرده و در هنگام خود از جانش نیز گذشته از مفاخر ملی نیست و دیگری که عمر دراز خود را در لب جوی یا کنار یار پنداری با ناله و فریاد و سوز و گداز از دوریِ یار و بیمهری روزگار با مستی و بیهوشی با قصیده و غزلسرایی بسر برده از مفاخر ملی میباشد!
نادرشاه افشار برای ایران و ایرانی چه کاری که نکرد؟ چه خدمتی که انجام نداد؟ نادرشاه پیش از اینکه شاه گردد و پس از آنکه شاه شد دمی آرام نبود. یاغیان را رام و درون کشور را آرامش بخشید دست بیگانگان را از ایران کوتاه ساخت ایرانی را در همه جا سربلند و پرچم آن را ارجمند گردانید. با اینهمه آن پادشاه با آن جهانگشایی و کارهای نیک و بزرگی که دربارهی ایران خود انجام داده اکنون در دل تودهی خود باندازهی یک شاعر مست و بیهوش و قلندرِ بیهودهگو جایگاهی ندارد.
چرا بجای دور برویم. در دورهی خودمان مردانی پیدا شدند و برای آزادی ایران کوشیدند و از جان و مال خود گذشته و برای این توده مشروطه را گرفتند. کنون ببینیم این آزادهمردان باندازهی یک شاعر در دلها جایی دارند؟
شادروانان بهبهانی و طباطبایی و ثقـةالاسلام ، ستارخان باقرخان و دیگران که در راه آزادی این توده جانفشانیهای بزرگی کردند و در برابر خود [1] ایستاده ایران را در ردیف تودههای مشروطه قرار دادند مانند یک درویش قصیدهسرا احترامی در دلها ندارند.
شاعر چه کاری کرده. چه گرهی را از این توده باز کرده؟ چه سودی ایرانی از اینهمه دیوانهای شعر برده؟
گرفتم که انجمن ادبی بزرگ شد و مردم را به ادبیات و (شعر گفتن) تشویق نمود و در پایان پنجاه درصد مردم شاعر شدند چه نتیجه خواهد داشت؟ بسیار خوب همگی نشسته و شعر بگوییم و قصیده بسازیم شعرا را تعریف کنیم یار پنداری را توصیف نماییم آخر چه خواهد شد؟ مردم براه خواهند آمد یا این سختیها از بین خواهد رفت؟ جز اینکه باید همه دست از کار کشیده و از جهان بیخبر ، و کوتاهسخن مانند تنبلان دست نیاز بدیگران باز نماییم.
نادر شکوهیان
(پرچم روزانه ش 147)
[1] : گویا خواست نویسنده ایستادن (مقاومت کردن) در برابر آرزوها و هوسهای خود باشد.
خوانندگان پیمان و پرچم بسیار خشنودند که دربارهی شعر و شاعری کار بداوری توده کشیده و این نشان آنست که میان توده در این باره تکانی پیدا شده که خود یکی از فیروزیهای آزادگان میباشد.
نویسندهی این گفتار که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم نخست این را می نویسم که نیاکانم شاعر بودند.
پدرم هم ذوق شاعری داشته. خودم نیز بشعر سرودن بسیار مایل بودم قصیده و غزلهایی هم در سالهای پیش سرودهام و با اینکه نیاکانم و پدرم سفارش کرده بودند که بازماندگانشان پیرامون شعر و شاعری نگردند با اینهمه ذوق شاعری از من دور نمیشد. تا هنگامی که پیمان را دیدم. چون نوشته و گفتارهای سودمند و سرتاپا راستی آن را خواندم و خوب اندیشیدم ناگزیر بدلیلهای خردپذیر آن سر تسلیم فرود آوردم و باین پنداربافی نیز پایان دادم.
پیش از اینکه مهنامههای پیمان را ببینم به شعر و شاعر بهاء زیادی میگزاشتم. شعرا را از مفاخر ملی میدانستم. پنداربافی آنان را با یک شوق فراوان میخواندم و به به میگفتم ولی نوشتههای خردپذیر پیمان مرا بیکبار از آن اندیشه و خیال رها ساخت زیرا دریافتم که شعر و شاعر ما را از سختیهای زندگانی بینیاز نخواهند کرد. درمان درماندگی ما را نخواهند نمود. جلو گمراهی را نخواهند گرفت. جز اینکه جوانان را از کار و کوشش در زندگانی بازخواهند داشت و پشتیبان هوسرانی و هوسبازی خواهند بود ، مردم را ببادهگساری و بادهپرستی و میخواری و هرزگی و بیهودهگویی و پنداربافی واخواهند داشت. شگفت داستانی است که اینان را از مفاخر ملی میدانند.
مفاخر ملی یعنی چه؟ شاعر چرا از مفاخر ملی گردیده؟ چکاری نموده که مایهی افتخار توده شده؟
کسی که درمیان یک تودهی گمراه یا بدبخت و زبون برخاسته و مردانه پیش افتاده مردم کشور را از بدبختی رها کرده و در هنگام خود از جانش نیز گذشته از مفاخر ملی نیست و دیگری که عمر دراز خود را در لب جوی یا کنار یار پنداری با ناله و فریاد و سوز و گداز از دوریِ یار و بیمهری روزگار با مستی و بیهوشی با قصیده و غزلسرایی بسر برده از مفاخر ملی میباشد!
نادرشاه افشار برای ایران و ایرانی چه کاری که نکرد؟ چه خدمتی که انجام نداد؟ نادرشاه پیش از اینکه شاه گردد و پس از آنکه شاه شد دمی آرام نبود. یاغیان را رام و درون کشور را آرامش بخشید دست بیگانگان را از ایران کوتاه ساخت ایرانی را در همه جا سربلند و پرچم آن را ارجمند گردانید. با اینهمه آن پادشاه با آن جهانگشایی و کارهای نیک و بزرگی که دربارهی ایران خود انجام داده اکنون در دل تودهی خود باندازهی یک شاعر مست و بیهوش و قلندرِ بیهودهگو جایگاهی ندارد.
چرا بجای دور برویم. در دورهی خودمان مردانی پیدا شدند و برای آزادی ایران کوشیدند و از جان و مال خود گذشته و برای این توده مشروطه را گرفتند. کنون ببینیم این آزادهمردان باندازهی یک شاعر در دلها جایی دارند؟
شادروانان بهبهانی و طباطبایی و ثقـةالاسلام ، ستارخان باقرخان و دیگران که در راه آزادی این توده جانفشانیهای بزرگی کردند و در برابر خود [1] ایستاده ایران را در ردیف تودههای مشروطه قرار دادند مانند یک درویش قصیدهسرا احترامی در دلها ندارند.
شاعر چه کاری کرده. چه گرهی را از این توده باز کرده؟ چه سودی ایرانی از اینهمه دیوانهای شعر برده؟
گرفتم که انجمن ادبی بزرگ شد و مردم را به ادبیات و (شعر گفتن) تشویق نمود و در پایان پنجاه درصد مردم شاعر شدند چه نتیجه خواهد داشت؟ بسیار خوب همگی نشسته و شعر بگوییم و قصیده بسازیم شعرا را تعریف کنیم یار پنداری را توصیف نماییم آخر چه خواهد شد؟ مردم براه خواهند آمد یا این سختیها از بین خواهد رفت؟ جز اینکه باید همه دست از کار کشیده و از جهان بیخبر ، و کوتاهسخن مانند تنبلان دست نیاز بدیگران باز نماییم.
نادر شکوهیان
(پرچم روزانه ش 147)
[1] : گویا خواست نویسنده ایستادن (مقاومت کردن) در برابر آرزوها و هوسهای خود باشد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی دو از دو)
با چنین حالی در شوشتر به توی «حشرات» افتاده بودم و این مرا بسیار میآزرد. آنچه بیش از دیگرها بیتابم میگردانید همان «لهله»ها بود. این جانور همانا بآدمیان مهر میورزد و یا خود را همباز آنان میشناسد ، و اینست جایگاهش درون اتاقهاست که بدیوار یا بسقف چسبیده همچنان میایستد و با چشمهای خود مردم خانه را میپاید.
من از دیدن این جانور ، بلکه از یادآوردن آن ، چندان آزرده میگردیدم که به ستودن نیاید. روزهای نخست که زمستان میبود و ما میبایست نهار و شام را در اتاق بخوریم ، من از یاد آنکه یکی یا چند تا از آنها در اتاقست خوراک نمیتوانستم خورد ، کتابی را بدست میگرفتم و یا بنوشتن میپرداختم که از یاد آن دور باشم و بتوانم چند لقمهای بخورم.
گاهی میخواستیم آنها را از اتاق بیرون کنیم. با چوب بدر و دیوار زده بیرونشان میکردیم. ولی کمی نمیگذشت که میدیدم بازآمدهاند. آنگاه همان نبرد مرا چندان آزرده میساخت که نمیتوانم ستود. روزی یکی پایین افتاد و دو تکه شد و چون هر تکهاش میجست و میافتاد ، من از دیدن آن بیتاب گردیده بزمین افتادم و تا یک ساعتِ دیگر بحال خود بازنگشتم.
در بهار که اتاق را رها کردیم من کمی آسوده شدم. ولی این بار در شوادن با شبپرهها همسایه میبودیم و آزار آنها را میکشیدم. از اینرو ناچار میبودم به شوادن دیرتر از دیگران روم و زودتر از آنان بیرون آیم. همانکه دو سه ساعت از نیمروز میگذشتی سایهای بایوان میافتادی ، بیرون آمده فرش گسترده در آنجا مینشستم و بکتاب خواندن و چیز نوشتن میپرداختم.
کمچیزان و بینوایان شوشتر که شَوادُن در خانه نمیدارند و همچنین جوانان ، تابستان را در کنار رود زیسته با شنا کردن و خود را شستن روز گذرانند. از آن ایوان تماشای اینها سرگرمی دیگری برای من میشد.
در خرداد شبها که هوا صاف نبودی سوسک میباریدی. سوسکهای خردی از هوا بسر و روی آدم میریختی و بتنش فرورفتی و با گزیدن آزار میرسانیدی. این رنج دیگری برای من شده بود. زیرا گذشته از گزیدن دیدنش حالم را بهم میزدی.
بارها میگفتم جای دانشمندان جانورشناسی تهیست که در اینجا باشند و دربارهی این «حشرات» به «اِتُود» (1) پردازند : این سوسکها از کجا میآید؟. تخمش در کجاست؟. آرزو میکردمی که دانشی در آن باره بدست آورم.
گویا در تیرماه میبود که گفته میشد باد گرم خواهد وزید. شبی دیدیم آوازهایی از همسایگان برخاست و کسانی هم در کوبیده درون آمدند که به شوادن ما پناهند. دانسته شد باد گرم آغاز کرده. به شوادن نرفته همچنان در ایوان خوابیدم. ولی دو سه ساعت بیشتر نگذشته بود که من بسوزش بازو از خواب جهیدم. چنین پنداشتم که تخت آتش گرفته ، ولی نیک نگریسته دیدم آتش نگرفته. بلکه از بس گرمست دستم که بروی آن افتاده پنداشتهام آتش است. دو یا سه شب با اینحال بسر بردیم و من تاب آوردم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ Etude = بررسی و مطالعه
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی دو از دو)
با چنین حالی در شوشتر به توی «حشرات» افتاده بودم و این مرا بسیار میآزرد. آنچه بیش از دیگرها بیتابم میگردانید همان «لهله»ها بود. این جانور همانا بآدمیان مهر میورزد و یا خود را همباز آنان میشناسد ، و اینست جایگاهش درون اتاقهاست که بدیوار یا بسقف چسبیده همچنان میایستد و با چشمهای خود مردم خانه را میپاید.
من از دیدن این جانور ، بلکه از یادآوردن آن ، چندان آزرده میگردیدم که به ستودن نیاید. روزهای نخست که زمستان میبود و ما میبایست نهار و شام را در اتاق بخوریم ، من از یاد آنکه یکی یا چند تا از آنها در اتاقست خوراک نمیتوانستم خورد ، کتابی را بدست میگرفتم و یا بنوشتن میپرداختم که از یاد آن دور باشم و بتوانم چند لقمهای بخورم.
گاهی میخواستیم آنها را از اتاق بیرون کنیم. با چوب بدر و دیوار زده بیرونشان میکردیم. ولی کمی نمیگذشت که میدیدم بازآمدهاند. آنگاه همان نبرد مرا چندان آزرده میساخت که نمیتوانم ستود. روزی یکی پایین افتاد و دو تکه شد و چون هر تکهاش میجست و میافتاد ، من از دیدن آن بیتاب گردیده بزمین افتادم و تا یک ساعتِ دیگر بحال خود بازنگشتم.
در بهار که اتاق را رها کردیم من کمی آسوده شدم. ولی این بار در شوادن با شبپرهها همسایه میبودیم و آزار آنها را میکشیدم. از اینرو ناچار میبودم به شوادن دیرتر از دیگران روم و زودتر از آنان بیرون آیم. همانکه دو سه ساعت از نیمروز میگذشتی سایهای بایوان میافتادی ، بیرون آمده فرش گسترده در آنجا مینشستم و بکتاب خواندن و چیز نوشتن میپرداختم.
کمچیزان و بینوایان شوشتر که شَوادُن در خانه نمیدارند و همچنین جوانان ، تابستان را در کنار رود زیسته با شنا کردن و خود را شستن روز گذرانند. از آن ایوان تماشای اینها سرگرمی دیگری برای من میشد.
در خرداد شبها که هوا صاف نبودی سوسک میباریدی. سوسکهای خردی از هوا بسر و روی آدم میریختی و بتنش فرورفتی و با گزیدن آزار میرسانیدی. این رنج دیگری برای من شده بود. زیرا گذشته از گزیدن دیدنش حالم را بهم میزدی.
بارها میگفتم جای دانشمندان جانورشناسی تهیست که در اینجا باشند و دربارهی این «حشرات» به «اِتُود» (1) پردازند : این سوسکها از کجا میآید؟. تخمش در کجاست؟. آرزو میکردمی که دانشی در آن باره بدست آورم.
گویا در تیرماه میبود که گفته میشد باد گرم خواهد وزید. شبی دیدیم آوازهایی از همسایگان برخاست و کسانی هم در کوبیده درون آمدند که به شوادن ما پناهند. دانسته شد باد گرم آغاز کرده. به شوادن نرفته همچنان در ایوان خوابیدم. ولی دو سه ساعت بیشتر نگذشته بود که من بسوزش بازو از خواب جهیدم. چنین پنداشتم که تخت آتش گرفته ، ولی نیک نگریسته دیدم آتش نگرفته. بلکه از بس گرمست دستم که بروی آن افتاده پنداشتهام آتش است. دو یا سه شب با اینحال بسر بردیم و من تاب آوردم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ Etude = بررسی و مطالعه
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 264
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی یک از دو)
دو هفته پیش در روزنامهها درمیان خبرهای تلگرافی دیده شد که در لندن که اکنون تیرههای گوناگونی از یونانی و فرانسهای و چک و نروژی و هلندی و دیگران گرد هستند گفتگویی رفته که زبان انگلیسی زبان دوم (زبان بینالملل) باشد. ولی کمیسیونی که برای این گفتگو برپا گردیده آن زبان را شایندهی این کار ندانسته. چون برخی کسان معنی این خبر را نیک نفهمیده در شگفت میباشند که چگونه انگلیسی که از توانگرترین زبانها میباشد و امروز کمتر زبانی باندازهی آن در جهان پراکنده است شاینده نیست که زبان دوم (زبان بینالملل) باشد و در این باره از ما پرسشهایی کردهاند اینست در اینجا در آن باره بگفتگو میپردازیم :
بیش از همه این خبر میرساند که سران تودههای اروپایی (از پادشاهان و نخستوزیران و وزیـران و سرلشگـران و دیگـران) که در نتیجـهی پیشامـدها در لنـدن در یکجا هستند و بارهـا فراهـم مینشینند و بگفتگو میپردازند به بودن یک زبان دوم نیاز میبینند. باین معنی این مردان سیاسی آنچه را که دانشمندان و نیکخواهان جهان از صد سال پیش دریافته و دربارهاش بکوششهایی برخاستهاند راست دانسته در کوشش پیروی از ایشان کردهاند.
چنانکه گفتهایم نیاز مردمان جهان بیک زبان همگان یک چیز روشنیست و هرچه که بهمبستگی تودهها با یکدیگر بیشتر میگردد و آمد و شد درمیان ایشان فزونتر میباشد این نیاز بهتر و بیشتر فهمیده میشود ، و ما بر آنیم که پس از جنگ یکی از چیزهایی که نیک دنبال خواهد شد همین داستانست.
مثلاً یکی از چیزهایی که برای پس از جنگ باندیشه گرفته شده ، بودن یک انجمن بزرگی ، (همچون جامعهی اتفاق ملل) میباشد که نمایندگان دولتها در آن گرد آیند و در پیرامون آیندهی دولتها و کشورها و مرزهای ایشان بگفتگو پردازند ، و ناگفته پیداست که در آن انجمن نخست چیزی که نیاز خواهد افتاد بودن یک زبانیست که همهی نمایندگان ، از انگلیسی و فرانسهای و حبشی و چینی و مصری و ایرانی و روسی و ایتالیایی و اسپانیایی و سوئدی و نروژی و دیگران ، بفهمند و سخن توانند گفت. چون در این باره تاکنون سخن بسیاری رانده شده من بیش از آن بآن نمیپردازم.
دوم راستست انگلیسی زبان بسیار توانگریست. در مهنامهی «روزگار نو» که در لندن بفارسی چاپ میشد مینویسد در آن زبان پانصدهزار واژه میباشد. گفته میشود در دیکسیونرهای بزرگ ویبستر چهارصدوپنجاههزار کلمه گرد آورده شده.
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی یک از دو)
دو هفته پیش در روزنامهها درمیان خبرهای تلگرافی دیده شد که در لندن که اکنون تیرههای گوناگونی از یونانی و فرانسهای و چک و نروژی و هلندی و دیگران گرد هستند گفتگویی رفته که زبان انگلیسی زبان دوم (زبان بینالملل) باشد. ولی کمیسیونی که برای این گفتگو برپا گردیده آن زبان را شایندهی این کار ندانسته. چون برخی کسان معنی این خبر را نیک نفهمیده در شگفت میباشند که چگونه انگلیسی که از توانگرترین زبانها میباشد و امروز کمتر زبانی باندازهی آن در جهان پراکنده است شاینده نیست که زبان دوم (زبان بینالملل) باشد و در این باره از ما پرسشهایی کردهاند اینست در اینجا در آن باره بگفتگو میپردازیم :
بیش از همه این خبر میرساند که سران تودههای اروپایی (از پادشاهان و نخستوزیران و وزیـران و سرلشگـران و دیگـران) که در نتیجـهی پیشامـدها در لنـدن در یکجا هستند و بارهـا فراهـم مینشینند و بگفتگو میپردازند به بودن یک زبان دوم نیاز میبینند. باین معنی این مردان سیاسی آنچه را که دانشمندان و نیکخواهان جهان از صد سال پیش دریافته و دربارهاش بکوششهایی برخاستهاند راست دانسته در کوشش پیروی از ایشان کردهاند.
چنانکه گفتهایم نیاز مردمان جهان بیک زبان همگان یک چیز روشنیست و هرچه که بهمبستگی تودهها با یکدیگر بیشتر میگردد و آمد و شد درمیان ایشان فزونتر میباشد این نیاز بهتر و بیشتر فهمیده میشود ، و ما بر آنیم که پس از جنگ یکی از چیزهایی که نیک دنبال خواهد شد همین داستانست.
مثلاً یکی از چیزهایی که برای پس از جنگ باندیشه گرفته شده ، بودن یک انجمن بزرگی ، (همچون جامعهی اتفاق ملل) میباشد که نمایندگان دولتها در آن گرد آیند و در پیرامون آیندهی دولتها و کشورها و مرزهای ایشان بگفتگو پردازند ، و ناگفته پیداست که در آن انجمن نخست چیزی که نیاز خواهد افتاد بودن یک زبانیست که همهی نمایندگان ، از انگلیسی و فرانسهای و حبشی و چینی و مصری و ایرانی و روسی و ایتالیایی و اسپانیایی و سوئدی و نروژی و دیگران ، بفهمند و سخن توانند گفت. چون در این باره تاکنون سخن بسیاری رانده شده من بیش از آن بآن نمیپردازم.
دوم راستست انگلیسی زبان بسیار توانگریست. در مهنامهی «روزگار نو» که در لندن بفارسی چاپ میشد مینویسد در آن زبان پانصدهزار واژه میباشد. گفته میشود در دیکسیونرهای بزرگ ویبستر چهارصدوپنجاههزار کلمه گرد آورده شده.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 1 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
بارها میخواستم در این باره چیزی بنویسم. گامی برداشتم و گامی بازپس نشستم. این زمینهی بسیار سختی است. مگر خدا یاری کند و کاری از پیش رود.
این کار نه تنها آنست که خویهایی را بنیکی یا بدی ستاییم. بگوییم و بگذریم. از آن هیچ سودی در دست نخواهد بود.
باید پیش از همه خردها را تکان داد تا نیک و بد بشناسند و بستودهخویی ارج گزارند و خواهان آن باشند. سپس بر آنهمه گفتههای پراکنده و بدآموزیهای فراوان که دلها را فراگرفته چاره جست و دلها را از آن پیراست. پس از اینهاست که میتوان گفتگو از ستودهخویی کرد. وگرنه با سستیای که خردها راست و با پریشانگوییهایی که دلها را فراگرفته از شمردن خویهای نیک و بد چه بهره میتوان برداشت؟!
این شگفت که کسانی گفتارهایی در این زمینه مینگارند و میفرستند تا در پیمان چاپ شود و چون نمیشود آزردگی مینمایند. میگویم : اینهمه گفتههای فراوان ، گیرم که شما نیز چند سخنی بر آنها افزودید آیا چه خواهد بود؟!. مگر بدخویان از ندانستن بدخویند؟! اگر درست بنگرید بیشتر آنان خود پندآموزند و هر یکی صد پند بر زبان دارند.
وانگاه جدا کردن خویهای نیک از بد اگرهم آسان مینماید ، بس دشوار است و این کار هر کس نیست بآنها بپردازد.
بدانسان که شناختن سود و زیانِ زندگی را هر کس نمیتواند و کسان برگزیدهای میباید ، در اینجا نیز همانست.
لغزشهایی که دیگران در این باره مینمایند اگر بشماریم بسیار است. یک دسته آنچه خود میپسندند و یا نمیپسندند دستور برای همه میسازند. یکی چون خود سستنهاد است و از کوشش و کار میگریزد آن را بینیازی نام نهاده سخنانی میسراید و یا دم از جبریگری زده ، کار و کوشش را بیهوده و رشتهی اختیار را بیرون از دست آدمی وامینماید. دیگری که آزمند است ، بر آن رخت دیگر پوشانیده ، مردم را به کشاکش و نبرد با یکدیگر وامیدارد. مردی که تندخوست بمردم کینهجویی میآموزد. دیگری که پستنهاد است برای بردباری و شکیبایی اندازه نمیشناسد ، از اینگونه چندان فراوانست که بشمار نیاید.
دستهی دیگری از آنچه بر سر خودشان گذشته دستور برای جهانیان پدید میآورند و بر هوس و کینهی خود رخت پندآموزی میپوشانند. کسی که بیک زن بدرفتاری دچار گردیده ، از همگی زنان بد میگوید و جملههایی در نکوهش آنان میپردازد و مردان را به بیزاری از آنان میخواند. مردی که از خویشان زیان دیده ، همیشه بگله میپردازد و هر کسی را بدوری و بیپروایی با خویشان برمیانگیزد. همچنین در دیگر پیشامدها.
من اینها را خودم دیدهام و شناختهام. مردی همیشه از دوستی نکوهش میکرد و بارها چنین میگفت : «دوست چیست؟!. هیچگاه کسی را دوست نشناسید». روزی گفتم : این بدآموزی برای چیست؟! گفت : «نمیدانی من از دوست چه کشیدهام» و داستانهایی در این باره سرود. گفتم : اگر تو از دوستان بدی دیدهای باید همهی مردم از سودِ دوستی بیبهره گردند؟!
در سالِ نخست پیمان که گفتارهایی در ستایش زنان زیر عنوان «مادران و خواهران ما» مینگاشتیم ، روزی مردی نزد من آمده کاغذی درآورد که در آن ستایشهایی از زنان نموده و سخن را از اندازه بیرون ساخته بود و خواستار گردید آن را نیز چاپ کنیم. گفتم : در این باره آنچه باید گفت ، ما گفتهایم. گفت : «لیکن شما کوتاه آوردهاید!». پاسخی ندادم و رفت. پس از چند ماهی دوباره آمده ، چنین آغاز گفتگو کرد : «یاد دارید من گفتاری دربارهی زنان نوشته بودم و آوردم و بشما نشان دادم؟ خوب شد شما آن را نپذیرفتید. من آنزمان تازه زن گرفته و در اشتباه بودم و اکنون گفتار دیگری آوردهام این را دیگر چاپ کنید. این رویش را که شما ننوشتهاید..» این میگفت و کاغذی را بدست من میداد. ندانستم چه پاسخش بدهم. آهی کشیده خاموش بنشستم. پس از دیری چون برخاست برود ، گفتم : شما چنانکه آن هنگام در اشتباه بودید ، کنون نیز در اشتباهید. با یک پیشامدی نمیتوان از زن رنجید و بگناه یک تن نمیتوان از همگی بد گفت. وانگاه شما اینها را از بَهرِ که مینویسید؟. آنکه خردمندانند چه ارجی باین گفتههای پریشان میگزارند؟! و آنکه نابخردانند ، هر یکی از ایشان همچون شما پندآموز است و کی پروای گفتههای دیگران را دارند؟!
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
بارها میخواستم در این باره چیزی بنویسم. گامی برداشتم و گامی بازپس نشستم. این زمینهی بسیار سختی است. مگر خدا یاری کند و کاری از پیش رود.
این کار نه تنها آنست که خویهایی را بنیکی یا بدی ستاییم. بگوییم و بگذریم. از آن هیچ سودی در دست نخواهد بود.
باید پیش از همه خردها را تکان داد تا نیک و بد بشناسند و بستودهخویی ارج گزارند و خواهان آن باشند. سپس بر آنهمه گفتههای پراکنده و بدآموزیهای فراوان که دلها را فراگرفته چاره جست و دلها را از آن پیراست. پس از اینهاست که میتوان گفتگو از ستودهخویی کرد. وگرنه با سستیای که خردها راست و با پریشانگوییهایی که دلها را فراگرفته از شمردن خویهای نیک و بد چه بهره میتوان برداشت؟!
این شگفت که کسانی گفتارهایی در این زمینه مینگارند و میفرستند تا در پیمان چاپ شود و چون نمیشود آزردگی مینمایند. میگویم : اینهمه گفتههای فراوان ، گیرم که شما نیز چند سخنی بر آنها افزودید آیا چه خواهد بود؟!. مگر بدخویان از ندانستن بدخویند؟! اگر درست بنگرید بیشتر آنان خود پندآموزند و هر یکی صد پند بر زبان دارند.
وانگاه جدا کردن خویهای نیک از بد اگرهم آسان مینماید ، بس دشوار است و این کار هر کس نیست بآنها بپردازد.
بدانسان که شناختن سود و زیانِ زندگی را هر کس نمیتواند و کسان برگزیدهای میباید ، در اینجا نیز همانست.
لغزشهایی که دیگران در این باره مینمایند اگر بشماریم بسیار است. یک دسته آنچه خود میپسندند و یا نمیپسندند دستور برای همه میسازند. یکی چون خود سستنهاد است و از کوشش و کار میگریزد آن را بینیازی نام نهاده سخنانی میسراید و یا دم از جبریگری زده ، کار و کوشش را بیهوده و رشتهی اختیار را بیرون از دست آدمی وامینماید. دیگری که آزمند است ، بر آن رخت دیگر پوشانیده ، مردم را به کشاکش و نبرد با یکدیگر وامیدارد. مردی که تندخوست بمردم کینهجویی میآموزد. دیگری که پستنهاد است برای بردباری و شکیبایی اندازه نمیشناسد ، از اینگونه چندان فراوانست که بشمار نیاید.
دستهی دیگری از آنچه بر سر خودشان گذشته دستور برای جهانیان پدید میآورند و بر هوس و کینهی خود رخت پندآموزی میپوشانند. کسی که بیک زن بدرفتاری دچار گردیده ، از همگی زنان بد میگوید و جملههایی در نکوهش آنان میپردازد و مردان را به بیزاری از آنان میخواند. مردی که از خویشان زیان دیده ، همیشه بگله میپردازد و هر کسی را بدوری و بیپروایی با خویشان برمیانگیزد. همچنین در دیگر پیشامدها.
من اینها را خودم دیدهام و شناختهام. مردی همیشه از دوستی نکوهش میکرد و بارها چنین میگفت : «دوست چیست؟!. هیچگاه کسی را دوست نشناسید». روزی گفتم : این بدآموزی برای چیست؟! گفت : «نمیدانی من از دوست چه کشیدهام» و داستانهایی در این باره سرود. گفتم : اگر تو از دوستان بدی دیدهای باید همهی مردم از سودِ دوستی بیبهره گردند؟!
در سالِ نخست پیمان که گفتارهایی در ستایش زنان زیر عنوان «مادران و خواهران ما» مینگاشتیم ، روزی مردی نزد من آمده کاغذی درآورد که در آن ستایشهایی از زنان نموده و سخن را از اندازه بیرون ساخته بود و خواستار گردید آن را نیز چاپ کنیم. گفتم : در این باره آنچه باید گفت ، ما گفتهایم. گفت : «لیکن شما کوتاه آوردهاید!». پاسخی ندادم و رفت. پس از چند ماهی دوباره آمده ، چنین آغاز گفتگو کرد : «یاد دارید من گفتاری دربارهی زنان نوشته بودم و آوردم و بشما نشان دادم؟ خوب شد شما آن را نپذیرفتید. من آنزمان تازه زن گرفته و در اشتباه بودم و اکنون گفتار دیگری آوردهام این را دیگر چاپ کنید. این رویش را که شما ننوشتهاید..» این میگفت و کاغذی را بدست من میداد. ندانستم چه پاسخش بدهم. آهی کشیده خاموش بنشستم. پس از دیری چون برخاست برود ، گفتم : شما چنانکه آن هنگام در اشتباه بودید ، کنون نیز در اشتباهید. با یک پیشامدی نمیتوان از زن رنجید و بگناه یک تن نمیتوان از همگی بد گفت. وانگاه شما اینها را از بَهرِ که مینویسید؟. آنکه خردمندانند چه ارجی باین گفتههای پریشان میگزارند؟! و آنکه نابخردانند ، هر یکی از ایشان همچون شما پندآموز است و کی پروای گفتههای دیگران را دارند؟!
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی یک از دو)
در خوزستان هم برای ساعتهای بیکاری سرگرمی پدید آورده بودم. یکی از آنها جستجو از نیمزبانهای خوزستان میبود. در اینجا دانستم بومیان کهن خوزستان نیمزبانی میدارند که باید همچون نیمزبان مازندرانی یاد گرفت. آنگاه این نیمزبان درمیان شوشتر و دزفول از هم جدا میگردد و شوشتری جز دزفولی میباشد. همچنان عربهای خوزستان که زبانشان عربیست فارسی اینجا را که یاد گرفتهاند بشیوهی جدایی سخن میرانند.
من خواستم از اینها آگاهیهایی بدست آورم ، مردی بنام ملاحسن پیدا کردم ... این مرد کارش روضهخوانی در روز نهم ربیعالاول میبود. آن رفتار زشتی که ایرانیان دربارهی آن روز میداشتند و بنام مرگ خلیفهی دوم دُژخوییها از خود نمودندی هنوز در شوشتر بازمیماند. از دیگر جاها جنبش مشروطه برانداخته ولی از اینجا برنینداخته بوده. ملاحسن با آن کار ناپاک و آن رخت و ریخت بسیار ناپاکیزه ، خود شاعری میبود ، شعرهای فراوان در نیمزبانهای شوشتری و دزفولی و لری میداشت. میگفت : «استادی میداشتم ملاصالح که او نیز شاعر میبود و بزبانهای لری و دزفولی و شوشتری شعر گفتی».
چنین نهادیم که روزهای آدینه بخانهی من بیاید. روز نخست که آمده بود پرسشهایی دربارهی زبان کرده دیدم مردی بیسواد است و بپرسشهای من پاسخ نمیتواند داد. بهتر دانستم از شعرهایش بخواند و من بنویسم و پرسشهایم را در آن میان کنم. شعرهایی میخوانْد و مرا خوش میافتاد که نام استادش را پاسدارانه میبُرد و شعرهایی که از او میبود بنام او میخوانْد و هرچه ازو یاد گرفته بود میگفت.
چون از نیمزبان مازندرانی نمونههایی از شعر در این کتاب آوردهام از نیمزبان خوزستان هم میآورم. این چند شعر بزبان شوشتریست :
مندوم بدموی تو از بس که دوسوم از بس که دوسوم بدموی تو هرهسوم
یی دهفه بوسن همه چی دشمن جونوم او سون که بدوسی بقد تو زنهسوم
(درماندم از بس که پی تو دویدم. از بس که پی تو دویدم فرسودم. یکدفعه همه چیز دشمن جانم شدند. از آن هنگامی که بدوستی بتو پیوستم).
اینها از شعرهای ملاصالح است. شعرهای پایین بزبان دزفولیست :
دوشو وا تیام خو لیفه شَراق پریسبید از سینه سل و مغلگلو بوف دیریسبید
بالشته اچن کُلمَک وگِندیک زمش بید لیف ریقه بیس پان وا هف جا تیرگسبید
(دیشب از چشمهایم خواب همچون شراق (مرغیست) پرید. از سینه ساییدن و غلتیدن رختخواب از هم درید. بالشت را چندان آرنج و پاشنه زده بودم همچون ریقه (ماهی سفره) پهن شد و از هفت جا ترکید).
اینها را میگفتند از ملاصالح است. و[لی] ملاحسن میگفت ازو نیست و گویندهاش دانسته نمیباشد. شعرهای پایین بزبان لری «بختیاری» و از خود ملاحسن است :
امشو همه شوو وورتبی دلدار نشستوم فنجون اووی و ورساد ز جا داد و دستوم
رنگیس ایبینام چی گلِ انار سؤر تمش تال یک کمچه ووریسنیدام ازش تش ز و خستوم
(امشب همه شب در برِ دلدار نشستم ، فنجان آبی برایستاد ز جا و داد بدستم. رنگش میبینم همچون گل انار سرخست و طعمش تلخ. یک قاشق بسر کشیدم از آن آتش زد به استخوانم).
میباید در اینجا بگویم که این زبانها و نیمزبانها که در ایرانست باید از میان برود. در یک توده تا میتوان باید جداییها را کم گردانید. ولی نمونههایی که از این نیمزبانها در کتابها بماند دانشمندان زبانشناسی خواهند توانست سود از آنها جویند.
جدایی این نیمزبانها با فارسی تنها در آن نیست که واژهها شکسته شده ، و مثلاً «برایستاد» ، «وورساد» و «میبینم» ، «ایبینام» گردیده. در این نیمزبانها گاهی واژههایی هست که بیگانه است و درخور جستجو میباشد. مثلاً در همان شعرها «تیَه» (1) بمعنی چشم و «بوف» بمعنی «رختخواب» و «کلمک» بمعنی آرنج و «گندیک» بمعنی پاشنه بیگانه مینماید و مانندهای آنها بسیار است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ tia یا tiya از ویکی پدیای فارسی : «گویش دزفولی»
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی یک از دو)
در خوزستان هم برای ساعتهای بیکاری سرگرمی پدید آورده بودم. یکی از آنها جستجو از نیمزبانهای خوزستان میبود. در اینجا دانستم بومیان کهن خوزستان نیمزبانی میدارند که باید همچون نیمزبان مازندرانی یاد گرفت. آنگاه این نیمزبان درمیان شوشتر و دزفول از هم جدا میگردد و شوشتری جز دزفولی میباشد. همچنان عربهای خوزستان که زبانشان عربیست فارسی اینجا را که یاد گرفتهاند بشیوهی جدایی سخن میرانند.
من خواستم از اینها آگاهیهایی بدست آورم ، مردی بنام ملاحسن پیدا کردم ... این مرد کارش روضهخوانی در روز نهم ربیعالاول میبود. آن رفتار زشتی که ایرانیان دربارهی آن روز میداشتند و بنام مرگ خلیفهی دوم دُژخوییها از خود نمودندی هنوز در شوشتر بازمیماند. از دیگر جاها جنبش مشروطه برانداخته ولی از اینجا برنینداخته بوده. ملاحسن با آن کار ناپاک و آن رخت و ریخت بسیار ناپاکیزه ، خود شاعری میبود ، شعرهای فراوان در نیمزبانهای شوشتری و دزفولی و لری میداشت. میگفت : «استادی میداشتم ملاصالح که او نیز شاعر میبود و بزبانهای لری و دزفولی و شوشتری شعر گفتی».
چنین نهادیم که روزهای آدینه بخانهی من بیاید. روز نخست که آمده بود پرسشهایی دربارهی زبان کرده دیدم مردی بیسواد است و بپرسشهای من پاسخ نمیتواند داد. بهتر دانستم از شعرهایش بخواند و من بنویسم و پرسشهایم را در آن میان کنم. شعرهایی میخوانْد و مرا خوش میافتاد که نام استادش را پاسدارانه میبُرد و شعرهایی که از او میبود بنام او میخوانْد و هرچه ازو یاد گرفته بود میگفت.
چون از نیمزبان مازندرانی نمونههایی از شعر در این کتاب آوردهام از نیمزبان خوزستان هم میآورم. این چند شعر بزبان شوشتریست :
مندوم بدموی تو از بس که دوسوم از بس که دوسوم بدموی تو هرهسوم
یی دهفه بوسن همه چی دشمن جونوم او سون که بدوسی بقد تو زنهسوم
(درماندم از بس که پی تو دویدم. از بس که پی تو دویدم فرسودم. یکدفعه همه چیز دشمن جانم شدند. از آن هنگامی که بدوستی بتو پیوستم).
اینها از شعرهای ملاصالح است. شعرهای پایین بزبان دزفولیست :
دوشو وا تیام خو لیفه شَراق پریسبید از سینه سل و مغلگلو بوف دیریسبید
بالشته اچن کُلمَک وگِندیک زمش بید لیف ریقه بیس پان وا هف جا تیرگسبید
(دیشب از چشمهایم خواب همچون شراق (مرغیست) پرید. از سینه ساییدن و غلتیدن رختخواب از هم درید. بالشت را چندان آرنج و پاشنه زده بودم همچون ریقه (ماهی سفره) پهن شد و از هفت جا ترکید).
اینها را میگفتند از ملاصالح است. و[لی] ملاحسن میگفت ازو نیست و گویندهاش دانسته نمیباشد. شعرهای پایین بزبان لری «بختیاری» و از خود ملاحسن است :
امشو همه شوو وورتبی دلدار نشستوم فنجون اووی و ورساد ز جا داد و دستوم
رنگیس ایبینام چی گلِ انار سؤر تمش تال یک کمچه ووریسنیدام ازش تش ز و خستوم
(امشب همه شب در برِ دلدار نشستم ، فنجان آبی برایستاد ز جا و داد بدستم. رنگش میبینم همچون گل انار سرخست و طعمش تلخ. یک قاشق بسر کشیدم از آن آتش زد به استخوانم).
میباید در اینجا بگویم که این زبانها و نیمزبانها که در ایرانست باید از میان برود. در یک توده تا میتوان باید جداییها را کم گردانید. ولی نمونههایی که از این نیمزبانها در کتابها بماند دانشمندان زبانشناسی خواهند توانست سود از آنها جویند.
جدایی این نیمزبانها با فارسی تنها در آن نیست که واژهها شکسته شده ، و مثلاً «برایستاد» ، «وورساد» و «میبینم» ، «ایبینام» گردیده. در این نیمزبانها گاهی واژههایی هست که بیگانه است و درخور جستجو میباشد. مثلاً در همان شعرها «تیَه» (1) بمعنی چشم و «بوف» بمعنی «رختخواب» و «کلمک» بمعنی آرنج و «گندیک» بمعنی پاشنه بیگانه مینماید و مانندهای آنها بسیار است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ tia یا tiya از ویکی پدیای فارسی : «گویش دزفولی»
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
راه رستگاری.pdf
843.3 KB
🔶 راه رستگاری
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آیین زندگانی ، آفریدگار ، برانگیختگان ، دین ، کیشها ، گمراهیها ، جان و روان ، کار و پیشه
📊 شمار ساتها : ۱۱۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آیین زندگانی ، آفریدگار ، برانگیختگان ، دین ، کیشها ، گمراهیها ، جان و روان ، کار و پیشه
📊 شمار ساتها : ۱۱۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
گفتارهایی از مهنامهی پیمان 1.pdf
322 KB
🔸 گفتارهایی از مهنامهی پیمان - ۱
🔹 بیماری پرگویی
🔹 عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ
دو گفتار در یکجا
🔸 کانال تلگرامی پاکدینی
🔹 بیماری پرگویی
🔹 عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ
دو گفتار در یکجا
🔸 کانال تلگرامی پاکدینی
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 264
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی دو از دو)
دربارهی این دیکسیونر مرا داستانی هست که بجاست در اینجا بنویسم : در جنگ جهانگیر گذشته هنگامی که سپاه عثمانی بآذربایجان درآمده بتبریز نزدیک میشد انگلیسها و آمریکاییها و دیگـران با شتاب از شهر بیرون میرفتند. برخی از اینان فرصتی برای فروختن کتابهاشان نیافته همه را در یکجا به سمساران واگزارده بودند و آنان در بازار ریخته با ترازو و سنگ ، منی هشت ریال بفروش میرسانیدند. من از میان آنها یک دیکسیونر ویبستر جدا کردم و چون بترازو نهادند درست یک من (هزار مثقال) درآمد ، که یکی از آشنایان که همراه میبود بشوخی پرداخته گفت : این گذشته از آنکه کتابست سنگ ترازو نیز هست و میتوان با آن چیزهایی کشید.
باری انگلیسی و عربی از توانگرترین زبانها بشمار است و هر یکی پانصدهزار بیش یا کم واژه میدارد. چیزی که هست فزونی واژهها نیکی یک زبان نبوده بدی آنست. در یک زبان واژهها باید بیش از اندازهی نیاز نباشد و هر کسی نتواند برای یک معنی ، هر زمان واژهی دیگری آورد. فزونی واژهها برای بازی کردن با سخن ، و قافیه بافتن و سجع ساختن نیکست. ولی برای معنی فهمانیدن نیک نیست.
بارها گفتهایم : زبان باید همچون آیینه باشد. در آیینه آن بهتر که صاف باشد و خود در میانه پدیدار نباشد. زبان نیز چنان باید بود که خود در میانه پدیدار نباشد و شنونده یکسر با معنیها روبرو گردد. زبانی که واژههای فزونی میدارد چنین نتواند بود.
پیداست که کسانی که گفتهاند انگلیسی زبان دوم نتواند بود از دانشمندان بودهاند و این آکها را میدانستهاند. برای اینکه یک زبان زبان دوم (یا زبان بینالمللی) باشد چند چیز شرطست :
1ـ ریشهها هرچه کمتر باشد که یاد گرفتنش و در یاد داشتنش دشوار نباشد.
2ـ قاعدههایش (دستورش) هرچه سادهتر و بسامانتر باشد که آسان یاد گرفته شود و آسان بکار رود.
3ـ بجای فزونی واژه ، میدان گردش آن پهناورتر باشد که بتوان از هر ریشهای جداشدههای بسیاری آورد و بتوان هر گونه معنای نوینی را بآسانی فهمانید.
با این شرطهاست که یک زبان ، [زبان] همـگان تواند بود. از اینجاست در قرن گذشته دانشمندان از جستجـوها و گفتگوهای خود این نتیجه را گرفته بودند که باید زبانی برای دوم بودن ساخت و پدید آورد (زیرا هیچ یکی از زبانهای جهان را دارای این شرطها نمییافتند) و کسانی از ایشان زبانهایی ساخته بودند که یکی از آنها اسپرانتو میبود. ولی ما در یکی از شمارههای پیش نوشته بودیم که زبانهای ساخته نیز ، چون پشتیبان نیرومندی برای خود پیدا نمیکند پیش نمیرود.
باید زبان دوم با یک رشته اندیشههای بزرگی برای جهان توأم گردد تا مایهی پیشرفت آن باشد.
این گفتگوها که در لندن رفته نتیجهی دیگری را برای ما دربر میدارد و آن اینکه ایرانیان بدانند که آسانی و سادگی زبان و بسامان بودن آن تا چه اندازه سودمند است و بکوششهایی که ما دربارهی پیراستن و آراستن زبان فارسی و بسامان و آسان گردانیدن آن بکار میبریم خرده نگیرند.
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی دو از دو)
دربارهی این دیکسیونر مرا داستانی هست که بجاست در اینجا بنویسم : در جنگ جهانگیر گذشته هنگامی که سپاه عثمانی بآذربایجان درآمده بتبریز نزدیک میشد انگلیسها و آمریکاییها و دیگـران با شتاب از شهر بیرون میرفتند. برخی از اینان فرصتی برای فروختن کتابهاشان نیافته همه را در یکجا به سمساران واگزارده بودند و آنان در بازار ریخته با ترازو و سنگ ، منی هشت ریال بفروش میرسانیدند. من از میان آنها یک دیکسیونر ویبستر جدا کردم و چون بترازو نهادند درست یک من (هزار مثقال) درآمد ، که یکی از آشنایان که همراه میبود بشوخی پرداخته گفت : این گذشته از آنکه کتابست سنگ ترازو نیز هست و میتوان با آن چیزهایی کشید.
باری انگلیسی و عربی از توانگرترین زبانها بشمار است و هر یکی پانصدهزار بیش یا کم واژه میدارد. چیزی که هست فزونی واژهها نیکی یک زبان نبوده بدی آنست. در یک زبان واژهها باید بیش از اندازهی نیاز نباشد و هر کسی نتواند برای یک معنی ، هر زمان واژهی دیگری آورد. فزونی واژهها برای بازی کردن با سخن ، و قافیه بافتن و سجع ساختن نیکست. ولی برای معنی فهمانیدن نیک نیست.
بارها گفتهایم : زبان باید همچون آیینه باشد. در آیینه آن بهتر که صاف باشد و خود در میانه پدیدار نباشد. زبان نیز چنان باید بود که خود در میانه پدیدار نباشد و شنونده یکسر با معنیها روبرو گردد. زبانی که واژههای فزونی میدارد چنین نتواند بود.
پیداست که کسانی که گفتهاند انگلیسی زبان دوم نتواند بود از دانشمندان بودهاند و این آکها را میدانستهاند. برای اینکه یک زبان زبان دوم (یا زبان بینالمللی) باشد چند چیز شرطست :
1ـ ریشهها هرچه کمتر باشد که یاد گرفتنش و در یاد داشتنش دشوار نباشد.
2ـ قاعدههایش (دستورش) هرچه سادهتر و بسامانتر باشد که آسان یاد گرفته شود و آسان بکار رود.
3ـ بجای فزونی واژه ، میدان گردش آن پهناورتر باشد که بتوان از هر ریشهای جداشدههای بسیاری آورد و بتوان هر گونه معنای نوینی را بآسانی فهمانید.
با این شرطهاست که یک زبان ، [زبان] همـگان تواند بود. از اینجاست در قرن گذشته دانشمندان از جستجـوها و گفتگوهای خود این نتیجه را گرفته بودند که باید زبانی برای دوم بودن ساخت و پدید آورد (زیرا هیچ یکی از زبانهای جهان را دارای این شرطها نمییافتند) و کسانی از ایشان زبانهایی ساخته بودند که یکی از آنها اسپرانتو میبود. ولی ما در یکی از شمارههای پیش نوشته بودیم که زبانهای ساخته نیز ، چون پشتیبان نیرومندی برای خود پیدا نمیکند پیش نمیرود.
باید زبان دوم با یک رشته اندیشههای بزرگی برای جهان توأم گردد تا مایهی پیشرفت آن باشد.
این گفتگوها که در لندن رفته نتیجهی دیگری را برای ما دربر میدارد و آن اینکه ایرانیان بدانند که آسانی و سادگی زبان و بسامان بودن آن تا چه اندازه سودمند است و بکوششهایی که ما دربارهی پیراستن و آراستن زبان فارسی و بسامان و آسان گردانیدن آن بکار میبریم خرده نگیرند.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 2 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
یک دستهی دیگر پندآموزی و گفتگو از خویهای ستوده و نکوهیده را دستاویز نویسندگی و سخنآرایی میگیرند و یا بیهودهکاریهای دیگر میکنند و زیان این رفتار را نمیشناسند. در اینجا نیز داستانی دارم :
در چند سال پیش کسی با من چنین گفت : چیزهایی دربارهی نیکوخویی بشیوهی تازهای سرودهام و میخواهم برای شما بخوانم. این گفته آغازِ خواندن کرد : «پافشاری را از میخ بیاموز ، هرچه بر سرش میکوبند پافشارتر میگردد. وفاداری را از درخت بیاموز در باغی که رُست ، تیشهها بر سر میخورد و پا بیرون نمیگزارد ...» (1) نگزاردم بازمانده را بخواند. گفتم : اینها بازیچه است. کودکان با گردو بازی میکنند شما با اینها.
گفتم : این بیهودهکاریهاست که رونق اندرزها را میبَرد. بسخن ساده چه آمده که دست باینها بزنید؟!
یکی از لغزشهای بزرگ اینست که از هر خویی جداگانه گفتگو میکنند و امروز که از این خیم سخن میرانند ، آخرین پایهی آن را میگیرند و در سپارش و ستایش راه گزافه میسپرند. فردا که گفتگو از خوی دیگری دارند همین کار را با آن نیز میکنند و این درنمییابند که گفتههاشان آخشیج[=ضد] یکدیگر درمیآید. (2) مثلاً اگر سخن از دهش دارند آخرین پایه را گرفته چنین میگویند : «هرگز نه بر زبان نیاور و هرچه داری بمردم بخش» سپس داستانهایی راست یا دروغ از حاتم طایی و جعفر برمکی و دیگران میسرایند. بار دیگر چون سخن از دوراندیشی میرانند میگویند : «دارایی خود را ارج بشناس و بیهوده از دست مده» و این درنمییابند که این دستور با آن دیگر ناسازگار است و شنونده از این گفتهها جز پریشانی اندیشه و درماندگی بهرهی دیگری نخواهد برد.
بسیاری چنین پندارند در پندسرایی هرچه راه گزافه بسپرند بهتر خواهد بود. بسیاری هم از شنیدن چنان سخنان پرگزافهای لذت میبرند. مثلاً یکی میگوید : «با زهر جانگزا بساز و از کسی تریاق مخواه» شنوندگان لذت برده میگویند : بهبه!
روزی در انجمنی چنین گفتاری میرفت. گوینده بخود بالیده میگفت : ببینید بینیازی را تا چه پایه رسانیدهام و شنوندگان هر کدام با زبانِ دیگری خشنودی مینمود. از یکی پرسیدم اگر شما بیمار شوید نزد پزشک نمیروید و ازو درمان نمیگیرید؟.. گفت : میروم و میگیرم. گفتم : پس این گفتگو چیست؟.. گفت : او میگوید تریاق بگدایی نخواه. گفتم این نیز درست نیست. کسی که مارش گزیده یا زهر خورده اگر درمانی برای آن نزد کسی سراغ دارد ازو بخواهد ، گدایی شمرده نخواهد شد. اگر دارد بهایش را میپردازد و اگر ندارد پس از بهبودی (3) از زیر وام بیرون میآید. کارهای زندگی همه از این راه است. در نکوهش گدایی باید با زبان ساده و راست زیانهای آن را بازنمود. یکی گفت : ما از مرگ میگیریم تا به تب راضی شوند. گفتم : همین یکی لغزش است. زیرا شنونده چون دانست گفتهتان از روی راستی نیست ارجی بآن نمیگزارد و آن را بکار نمیبندد.
کسانی در این اندازه هم نایستاده ، میگردند و پندارهای شگفتی پیدا میکنند و دادِ نادانی میدهند. در انجمنی یکی چنین میخواند. «از آنچه مردم میدهندم تنها دشنام است که دوست میدارم زیرا بیمنت میدهندم» شنوندگان چنین گفتهی سرسامآمیز را پسندیده بهبه و آفرین میگفتند.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ این سراینده کسیست که از شاعران نامی ایران شناسانیده شده و جایگاه بلندی درمیان ادیبان برایش گشادهاند.
2ـ ملایان هم در بازنمودن کیفر گناهان و پاداش نیکوکاری «آخرین پایه» را بکار میبرند. این نیز گونهای از گزافهگویی است و چون پیاپی و در هر جایی بکار بردهاند اثر خود را از دست داده. مثلاً چون بدی یک گناهی را میخواهند بازنمایند میگویند : اگر فلان گناه بس زشتی را صد بار کرده باشی خدا میآمرزد ولی اگر مال یتیم یا «حقالناس» را خورده باشی هیچگاه نخواهد آمرزید. در پاداش هم مثلاً میگویند : اگر یک قطره اشک برای امام حسین بریزی «همهی» گناهانت پاک میشود.
۳ـ درستِ این واژه «بهبود» است نک. «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی».
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
یک دستهی دیگر پندآموزی و گفتگو از خویهای ستوده و نکوهیده را دستاویز نویسندگی و سخنآرایی میگیرند و یا بیهودهکاریهای دیگر میکنند و زیان این رفتار را نمیشناسند. در اینجا نیز داستانی دارم :
در چند سال پیش کسی با من چنین گفت : چیزهایی دربارهی نیکوخویی بشیوهی تازهای سرودهام و میخواهم برای شما بخوانم. این گفته آغازِ خواندن کرد : «پافشاری را از میخ بیاموز ، هرچه بر سرش میکوبند پافشارتر میگردد. وفاداری را از درخت بیاموز در باغی که رُست ، تیشهها بر سر میخورد و پا بیرون نمیگزارد ...» (1) نگزاردم بازمانده را بخواند. گفتم : اینها بازیچه است. کودکان با گردو بازی میکنند شما با اینها.
گفتم : این بیهودهکاریهاست که رونق اندرزها را میبَرد. بسخن ساده چه آمده که دست باینها بزنید؟!
یکی از لغزشهای بزرگ اینست که از هر خویی جداگانه گفتگو میکنند و امروز که از این خیم سخن میرانند ، آخرین پایهی آن را میگیرند و در سپارش و ستایش راه گزافه میسپرند. فردا که گفتگو از خوی دیگری دارند همین کار را با آن نیز میکنند و این درنمییابند که گفتههاشان آخشیج[=ضد] یکدیگر درمیآید. (2) مثلاً اگر سخن از دهش دارند آخرین پایه را گرفته چنین میگویند : «هرگز نه بر زبان نیاور و هرچه داری بمردم بخش» سپس داستانهایی راست یا دروغ از حاتم طایی و جعفر برمکی و دیگران میسرایند. بار دیگر چون سخن از دوراندیشی میرانند میگویند : «دارایی خود را ارج بشناس و بیهوده از دست مده» و این درنمییابند که این دستور با آن دیگر ناسازگار است و شنونده از این گفتهها جز پریشانی اندیشه و درماندگی بهرهی دیگری نخواهد برد.
بسیاری چنین پندارند در پندسرایی هرچه راه گزافه بسپرند بهتر خواهد بود. بسیاری هم از شنیدن چنان سخنان پرگزافهای لذت میبرند. مثلاً یکی میگوید : «با زهر جانگزا بساز و از کسی تریاق مخواه» شنوندگان لذت برده میگویند : بهبه!
روزی در انجمنی چنین گفتاری میرفت. گوینده بخود بالیده میگفت : ببینید بینیازی را تا چه پایه رسانیدهام و شنوندگان هر کدام با زبانِ دیگری خشنودی مینمود. از یکی پرسیدم اگر شما بیمار شوید نزد پزشک نمیروید و ازو درمان نمیگیرید؟.. گفت : میروم و میگیرم. گفتم : پس این گفتگو چیست؟.. گفت : او میگوید تریاق بگدایی نخواه. گفتم این نیز درست نیست. کسی که مارش گزیده یا زهر خورده اگر درمانی برای آن نزد کسی سراغ دارد ازو بخواهد ، گدایی شمرده نخواهد شد. اگر دارد بهایش را میپردازد و اگر ندارد پس از بهبودی (3) از زیر وام بیرون میآید. کارهای زندگی همه از این راه است. در نکوهش گدایی باید با زبان ساده و راست زیانهای آن را بازنمود. یکی گفت : ما از مرگ میگیریم تا به تب راضی شوند. گفتم : همین یکی لغزش است. زیرا شنونده چون دانست گفتهتان از روی راستی نیست ارجی بآن نمیگزارد و آن را بکار نمیبندد.
کسانی در این اندازه هم نایستاده ، میگردند و پندارهای شگفتی پیدا میکنند و دادِ نادانی میدهند. در انجمنی یکی چنین میخواند. «از آنچه مردم میدهندم تنها دشنام است که دوست میدارم زیرا بیمنت میدهندم» شنوندگان چنین گفتهی سرسامآمیز را پسندیده بهبه و آفرین میگفتند.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ این سراینده کسیست که از شاعران نامی ایران شناسانیده شده و جایگاه بلندی درمیان ادیبان برایش گشادهاند.
2ـ ملایان هم در بازنمودن کیفر گناهان و پاداش نیکوکاری «آخرین پایه» را بکار میبرند. این نیز گونهای از گزافهگویی است و چون پیاپی و در هر جایی بکار بردهاند اثر خود را از دست داده. مثلاً چون بدی یک گناهی را میخواهند بازنمایند میگویند : اگر فلان گناه بس زشتی را صد بار کرده باشی خدا میآمرزد ولی اگر مال یتیم یا «حقالناس» را خورده باشی هیچگاه نخواهد آمرزید. در پاداش هم مثلاً میگویند : اگر یک قطره اشک برای امام حسین بریزی «همهی» گناهانت پاک میشود.
۳ـ درستِ این واژه «بهبود» است نک. «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی دو از دو)
آنچه دربارهی این واژههای بیگانه گمان میرود آنست که چون آریان (یا نژاد آری) از جای دیگری باین کشور آمدهاند و پیش از آمدن ایشان در هر یکی از استانها مردمی دیگر مینشستهاند ، اینان که با آریان درآمیختهاند و از میان رفتهاند ، یادگارهای از خود بازگزاردهاند و این واژههای بیگانه از یادگاریهای آنهاست.
گاهی نیز در نیمزبانها واژههایی هست که ریشهی آری میدارد. ولی چون در زبانِ نوشتهها فراموش شده و از میان رفته بیگانه مینماید. از اینها نیز ما سودجویی توانیم داشت. زیرا نوشتههای باستان که روی سنگها مانده در خواندن و فهمیدن آنها این واژهها یاوری بما توانند داشت.
نیز اکنون که بآراستن و درست گردانیدن زبان میکوشیم بسیاری از این واژهها را از نیمزبانها برداشته رواج توانیم داد و خود را از نیازمندی و مستمندی بیرون توانیم آورد. بهر این چیزها بوده که من رشتهی پرداختن به نیمزبانها را رها نمیکردم.
یک سرگرمی دیگر پرداختن بتاریخ خوزستان میبود. خوزستان تاریخ بسیار درازی میدارد. تاریخ آنجا چند هزار سال پیشتر از تاریخ خود ایران آغاز میکند. ولی من بتاریخ زمانهای اخیر آن پرداخته بودم.
در این باره جستجو میکردم که عربها از کی بآنجا درآمدهاند؟... خوزستان که در آغاز اسلام یکی از گوشههای بسیار آباد ایران شمرده میشده از کی رو بویرانی نهاده؟. چه شده که شهرهای آباد و بنام آن از شوش و اهواز و جُندیشاپور و مانند اینها از میان رفتهاند؟. بند تاریخی اهواز کی شکسته؟. شادُروان شوشتر کی رخنه پذیرفته؟. خزعل و خاندانش از کی پیدا شدهاند؟.
اینها را که میجستم ناچار بداستان سیدمحمد مُشَعشَع و دعوی مهدیگری او برخوردم و چون دیدم کسی از اروپاییان و دیگران در آن باره کتابی ننوشته بخود بایا[=واجب] شماردم که آنچه از جستجوهای خود بدست آوردم کتابی گردانم. (1)
چیزی که در همان روزها رخ داد این بود که مهنامهی «العرفان» آمد و دیدم یکی از پزشکان عرب گفتاری دربارهی تاریخ پزشکی رانده و در آن گفتار که یاد بیمارستان تاریخی جندیشاپور را کرده آن شهر را در خراسان نشان داده. من گفتاری زیر عنوان «بخراسان ام بخوزستان» نوشته بآن مهنامه فرستادم. لیکن سپس دیدم در بسیاری از کتابها همان لغزش رخ داده. جندیشاپور را با نیشاپور درهم آمیخته بلغزش افتادهاند. از جمله قاضی نورالله که خود خوزستانی ، و شوشتر زادگاه او در هشت فرسخی جندیشاپور میبوده ، دچار آن لغزش گردیده و در مجالسالمؤمنین آخرین روزهای یعقوب لیث را که در جندیشاپور میبوده در خراسان نشان میدهد.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پاسخ آن پرسشها در کتاب «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» گرد آمده است.
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی دو از دو)
آنچه دربارهی این واژههای بیگانه گمان میرود آنست که چون آریان (یا نژاد آری) از جای دیگری باین کشور آمدهاند و پیش از آمدن ایشان در هر یکی از استانها مردمی دیگر مینشستهاند ، اینان که با آریان درآمیختهاند و از میان رفتهاند ، یادگارهای از خود بازگزاردهاند و این واژههای بیگانه از یادگاریهای آنهاست.
گاهی نیز در نیمزبانها واژههایی هست که ریشهی آری میدارد. ولی چون در زبانِ نوشتهها فراموش شده و از میان رفته بیگانه مینماید. از اینها نیز ما سودجویی توانیم داشت. زیرا نوشتههای باستان که روی سنگها مانده در خواندن و فهمیدن آنها این واژهها یاوری بما توانند داشت.
نیز اکنون که بآراستن و درست گردانیدن زبان میکوشیم بسیاری از این واژهها را از نیمزبانها برداشته رواج توانیم داد و خود را از نیازمندی و مستمندی بیرون توانیم آورد. بهر این چیزها بوده که من رشتهی پرداختن به نیمزبانها را رها نمیکردم.
یک سرگرمی دیگر پرداختن بتاریخ خوزستان میبود. خوزستان تاریخ بسیار درازی میدارد. تاریخ آنجا چند هزار سال پیشتر از تاریخ خود ایران آغاز میکند. ولی من بتاریخ زمانهای اخیر آن پرداخته بودم.
در این باره جستجو میکردم که عربها از کی بآنجا درآمدهاند؟... خوزستان که در آغاز اسلام یکی از گوشههای بسیار آباد ایران شمرده میشده از کی رو بویرانی نهاده؟. چه شده که شهرهای آباد و بنام آن از شوش و اهواز و جُندیشاپور و مانند اینها از میان رفتهاند؟. بند تاریخی اهواز کی شکسته؟. شادُروان شوشتر کی رخنه پذیرفته؟. خزعل و خاندانش از کی پیدا شدهاند؟.
اینها را که میجستم ناچار بداستان سیدمحمد مُشَعشَع و دعوی مهدیگری او برخوردم و چون دیدم کسی از اروپاییان و دیگران در آن باره کتابی ننوشته بخود بایا[=واجب] شماردم که آنچه از جستجوهای خود بدست آوردم کتابی گردانم. (1)
چیزی که در همان روزها رخ داد این بود که مهنامهی «العرفان» آمد و دیدم یکی از پزشکان عرب گفتاری دربارهی تاریخ پزشکی رانده و در آن گفتار که یاد بیمارستان تاریخی جندیشاپور را کرده آن شهر را در خراسان نشان داده. من گفتاری زیر عنوان «بخراسان ام بخوزستان» نوشته بآن مهنامه فرستادم. لیکن سپس دیدم در بسیاری از کتابها همان لغزش رخ داده. جندیشاپور را با نیشاپور درهم آمیخته بلغزش افتادهاند. از جمله قاضی نورالله که خود خوزستانی ، و شوشتر زادگاه او در هشت فرسخی جندیشاپور میبوده ، دچار آن لغزش گردیده و در مجالسالمؤمنین آخرین روزهای یعقوب لیث را که در جندیشاپور میبوده در خراسان نشان میدهد.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پاسخ آن پرسشها در کتاب «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» گرد آمده است.
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 265
🔸 خورشید و آفتاب
در سات 429 سال چهارم پیمان نوشتهاید : «ما امروز نمیدانیم جدایی میانهی خورشید و آفتاب چه بوده.»
در اینجا جدایی میانهی آن دو گزارده میگویند : خورشید بیرون آمد ، آفتاب به هر جا تابید.
شعر عامیانهی «خورشید خانم افتو کن» هم این جدایی را میرساند. خورشید آن گردهی نورانی و آفتاب نور خورشید است.
فردوس ـ نقوی پاکباز
پرچم : از آقای پاکباز خشنودیم که این یادآوری را کرده. این راستست و باید پذیرفت و از این سپس خورشید را جز بمعنی خود آن (گرده تابان) و آفتاب را جز در معنی «تابش آن» بکار نبرد.
یک دلیل دیگر براست بودن این معنی واژهی ماهتاب است که بمعنی تابش ماه بکار میرود نه بمعنی خود ماه.
پیراستن زبان از همین راه پیش خواهد رفت که هر کسی از دور و نزدیک آنچه را که میداند و میفهمد یادآوری کند و ما بپذیریم.
ما خشنودیم که درمیان همراهان ما دانشمندانی هستند که دربارهی زبان یاوریهای نیکی بما توانند کرد. از جمله آقای آگاه که اکنون در شیرازند که پیش از این یادآوریهای بجایی کردهاند و اکنون نیز توانند کرد.
آقای محمدعلی جزایری در اهواز نوشتههای سودمندی در این زمینه فرستاده که باز باید بفرستند.
چنانکه نوشتهایم در پرچم دری دربارهی زبان باز خواهد بود.
🔸 خورشید و آفتاب
در سات 429 سال چهارم پیمان نوشتهاید : «ما امروز نمیدانیم جدایی میانهی خورشید و آفتاب چه بوده.»
در اینجا جدایی میانهی آن دو گزارده میگویند : خورشید بیرون آمد ، آفتاب به هر جا تابید.
شعر عامیانهی «خورشید خانم افتو کن» هم این جدایی را میرساند. خورشید آن گردهی نورانی و آفتاب نور خورشید است.
فردوس ـ نقوی پاکباز
پرچم : از آقای پاکباز خشنودیم که این یادآوری را کرده. این راستست و باید پذیرفت و از این سپس خورشید را جز بمعنی خود آن (گرده تابان) و آفتاب را جز در معنی «تابش آن» بکار نبرد.
یک دلیل دیگر براست بودن این معنی واژهی ماهتاب است که بمعنی تابش ماه بکار میرود نه بمعنی خود ماه.
پیراستن زبان از همین راه پیش خواهد رفت که هر کسی از دور و نزدیک آنچه را که میداند و میفهمد یادآوری کند و ما بپذیریم.
ما خشنودیم که درمیان همراهان ما دانشمندانی هستند که دربارهی زبان یاوریهای نیکی بما توانند کرد. از جمله آقای آگاه که اکنون در شیرازند که پیش از این یادآوریهای بجایی کردهاند و اکنون نیز توانند کرد.
آقای محمدعلی جزایری در اهواز نوشتههای سودمندی در این زمینه فرستاده که باز باید بفرستند.
چنانکه نوشتهایم در پرچم دری دربارهی زبان باز خواهد بود.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 3 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از همهی اینها یک نتیجه بدست میآید و آن اینکه در کارهای توده هر کسی نباید از پیش خود گفتههایی بیرون ریزد و در زمینهی خویهای ستوده و ناستوده نیز باید پایهی استواری برای آن نهاده ، یک رشته دستورهای روشنی را بدست داد تا از روی آن گفتگو نمایند.
از این راه است که میتوان مردم را به ستودهخویی آورد و راه روشنی برای زیست و رفتار ایشان باز نمود.
این سخن را میتوان با مثالی بسیار روشن گردانید : چنین بینگارید که در بیابانی صد تن راه میپیمایند ولی هر یکی از گوشهی دیگری درآمده رو بسوی دیگری میگرداند و پروای هم نکرده هر کدام بجدایی گام برمیدارد. آیا از این کار آنان جز این نتیجه چه بدست میآید که در آن بیابان کورهراههای بیشمار پدید آمده بهم درمیآمیزد که هرگاه کسانی بدانجا درآیند و در جستجوی راه باشند ، از آنهمه نشان پای گیج شده پاک درمیمانند. ولی اگر راهشناسی از آنان پیش افتد و رو بسوی رستگاری گام بردارد و دیگران پشت سر او را گیرند و پا بجای او گزارند ، این نتیجه بدست میآید که شاهراه روشنی باز میگردد و کسانی که پس از آن میآیند ، هر کدام بآسانی آن را یافته و بآسانی میپیمایند. چنین راهیست که ما میخواهیم در پیمان آغاز کنیم و اینست میخواهیم نخست پراکندهگوییهای دیگران را از میان برداریم و دلها را از آلودگی بپیراییم.
ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد.
کسانی تو گویی اینها را دُر و گوهر میپندارند ، از اینجا و آنجا گرد میآورند و چهبسا در یک زمینه چندین گفتههای گوناگون و آخشیج[=ضد] هم که پیدا میکنند همه را در پهلوی هم میچینند. در اینجاست که اندازهی گمراهی مردمان بدست میآید.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از همهی اینها یک نتیجه بدست میآید و آن اینکه در کارهای توده هر کسی نباید از پیش خود گفتههایی بیرون ریزد و در زمینهی خویهای ستوده و ناستوده نیز باید پایهی استواری برای آن نهاده ، یک رشته دستورهای روشنی را بدست داد تا از روی آن گفتگو نمایند.
از این راه است که میتوان مردم را به ستودهخویی آورد و راه روشنی برای زیست و رفتار ایشان باز نمود.
این سخن را میتوان با مثالی بسیار روشن گردانید : چنین بینگارید که در بیابانی صد تن راه میپیمایند ولی هر یکی از گوشهی دیگری درآمده رو بسوی دیگری میگرداند و پروای هم نکرده هر کدام بجدایی گام برمیدارد. آیا از این کار آنان جز این نتیجه چه بدست میآید که در آن بیابان کورهراههای بیشمار پدید آمده بهم درمیآمیزد که هرگاه کسانی بدانجا درآیند و در جستجوی راه باشند ، از آنهمه نشان پای گیج شده پاک درمیمانند. ولی اگر راهشناسی از آنان پیش افتد و رو بسوی رستگاری گام بردارد و دیگران پشت سر او را گیرند و پا بجای او گزارند ، این نتیجه بدست میآید که شاهراه روشنی باز میگردد و کسانی که پس از آن میآیند ، هر کدام بآسانی آن را یافته و بآسانی میپیمایند. چنین راهیست که ما میخواهیم در پیمان آغاز کنیم و اینست میخواهیم نخست پراکندهگوییهای دیگران را از میان برداریم و دلها را از آلودگی بپیراییم.
ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد.
کسانی تو گویی اینها را دُر و گوهر میپندارند ، از اینجا و آنجا گرد میآورند و چهبسا در یک زمینه چندین گفتههای گوناگون و آخشیج[=ضد] هم که پیدا میکنند همه را در پهلوی هم میچینند. در اینجاست که اندازهی گمراهی مردمان بدست میآید.